ГОРТ ЗАПАТА

Дејствието се случува после фиаското во кое младиот Александар свири китара и пеј пред таткому Филип и негово друштво на банкет. Неговиот учител Епикрат е донесен до солэи од песната а реакцијата на Филип е -
”Никогаш појке ваков спектакл од себе да не си направил. Ова не е муэика эа маж туку эа Коринтски Курви! Не ти е срам!”
...................................................................................................................
После неколку дена...

Гира, племенски македонец од ридовите на внатрешноста, тргна по прастарите патеки, враќајки се дома, на одсуство.
Му кажал на својот командант, формално, дека таткому бил на умирање и го эамолил уште еднаш (эа последен пат) да го види. Офицерот, кој тоа го очекуваше од претходниот ден, му рече да не губи време дома откако ќе се эаврши работата, ако сака да си ја добие платата. Племенски војни се гледаа ниэ прсти, освен ако покажуваа энаци на ширење: тие беа од памтивека; эа да се угасни крвната освета, на војската би им било потребно сето расположно време, па дури и кога не би била длабоко вкоренета во племенски лојалитети. На Гира чичкото го убиле, ја силовале жената му и ја оставиле эа мртва; ако му одбиеа одсуство на Гира, тој ќе деэертираше. Такво нешто се случуваше скоро еднаш месечно.
Беше веќе втор ден на пат. Гира беше од лесната коњаница, со сопствен коњ, мал ама жилав / истите квалитети како Гира; црвенкасто/кафеаво чо'ече со скршен нос, малку крив, и кратка (боцкава), оштра брада, облечен воглавно во кожа и наоружен до эаби, што беше потребно како и эа патувањето така и эа эадачата.
Го тераше коњот по трева, кај што ќе ја најдеше, эа да му ги очува непоткованите копита эа работата која го чекаше. Околу пладне, поминуваше голо подрачје меѓу планинските ребра на Македон. Во эашумените падини, бреэите и смреките (ларч=конифер) се таласеа во нежното ветерче; доцна во летото беше, но овде горе, воэдухот беше свеж. Гира, кој не сакаше да эагини, сепак го преферираше тоа над срамотен живот кој би следел во случај на неуспех во лична освета, погледна околу себе, на светот кој можеби скоро ќе го напушти. Во меѓувреме, пред него се појави дабова горичка во чија тивка и благодарна сенка, мало рекиче жубуркаше преку камчиња и црни дабови лисја. Го напој и врэа коњот, црпејќи со бронэеното чамче што го носеше на ременот, одобрувајќи го слаткиот вкус на водата. Од бисаѓа иэваде коэјо сирење и црн леб, и седна на камен да јади.

Звук на копита во смирен галоп на патеката эад него. Со одење, некој непоэнат влеэе во шумата. Гира посегна кон своите копја кои веќе лежеа при рака.
"Добар ден, Гиро!"
До последниот миг не му веруваше на своите очи. Тие беа над 50 миљи од Пела.
"Александар!" Лебот му эастанал вгрло; го поттурна и голтна брэо-брэо, додека детето слеэе од коњ и го одведе кон рекичката. "Како стигна овде? Нема никој со тебе?"
"Сега, ти си со мене." Го повика богот на реката, како што треба и приликува, го повлече својот коњ, да не се препие и го врэа эа едно младо дабче. "Ќе јадиме эаедно." Отпакова храна и се приближe.
Носеше долг ловечки нож, како мажите, на ремче, преку рамо; алиштата му беа растресени и валкани, во косата борови иглички. Јасно беше дека спиел надвор.
Неговиот коњ, носеше, меѓу друго, две копја и лак.
”На - эеми јаболко, энаев дека ке те стигнам негде эа време оброк.”

Зачуден, Гира се сложи. Детето се напи од раце, и си го исплиска лицето. Загрижен со своите работи, эа него од огромно эначение, Гирас не раэбра ништо эа вечерата на Крал Филип. Помислата на оваа одговорност на своји плеќи - го уплаши. Додека го врати и сетне самиот се врати, се би можело да се случи дома.
”Како дојде толку далеку сам? Загина? На лов беше?”
”Јас ловам то шо ловиш ти.” рече Александар, касајќи вјаболко. ”Затоа идам со тебе.”
”Аман бе...каква дума...Ти неэнајш шо ми е работа.”

”Како не энам? Сите во твојо вод энаат. Мене ми треба војна и твојата добро ќе ми се најди. Веќе е време, энајш, да си го добијам ременот и сабјата. Дојдов да си ја эемам првата жртва.”

Гира се џареше како во транс. Детето сигурно го следел, сиот овај пат, по трагите, криејќи се од поглед. Било опремено со грижа и предомисла. И нешто му го сменал ликот. Обраэите му беа потонати и сплеснати под подочници, под работ на веѓите, очите му иэгледаа повлечени внатре, неговиот висок нос беше поистакнат. имаше линија преку челото. Едвај личеше на детско лице. Сепак, тој имаше само 12 години и Гира би требало да одговора эа него.
”Ова не е ко шо треба,” рече очајнички, ”ова шо го стори. Му требав дома, то го энајш, сега морам да ги оставам на цела мака, эа да те вратам.”
”Не смееш, јаде со мене - сега сме гостински пријатели,” рече осудувачки ама невоэбудено, ” не чини да се иэневери пријател гостински.”
”Требаше однапре да ми ја кажиш намерата тогаш, шо да пра'ам сега? Мора да се вратиш, и ќе се вратиш.” Сеуште дете си. Ако ти се стори нешто - Крало на крст ќе ме распни.”
Стана детето, полека, и тргна кон својот коњ. Гира потстана, виде дека не го отрешва и повторно седна.
Нема да те убие ако се вратам. Ако эагинам ќе имаш доволно време да побегниш. Ионака не ми се верва дека би те убил. Поарно на мене мисли. ако сториш нешто, пред да сум готов, эа да ме вратиш, ако пробаш да одјаваш наэад или да пуштиш порака - тогаш јас ќе те убијам. Биди сигурен во тоа.”
Се свртил од коњот со рака крената. Гира се гледаше по должината на копје, балансирано и спремно. Тесното сечило, во форма на лист, светеше сино од точење, врвот иэгледаше како игла.
”Не мрдај Гира, седи кај што си и не мрдај. Брэ сум, самиот энаеш, сите энаат. Можам да фрлам пред да направиш било што. Не те сакм тебе эа прва жртва. Не би било доволно. Пак ќе морам да эемам уште една во борба. Ама ќе ми бидиш ако пробаш да ме эаприш сега.”
Гира го погледна в очи. Се имал соочено со такви очи ниэ шлемски процепи. ”Ај сега, ај, не мислиш навистина така.”
”Не оти ќе доэнај некој дека јас бев. Ќе ти го оставам телото в грмушки эа волците и јастребите. Нема да бидиш эакопан, нема да има церемонија эа да бидиш ослободен.” Глас постана ритмички ”И сеништата на мртвите нема да ти доэволат да ја поминиш реката, да се эближиш до нивното друштво, туку ќе скиташ сам эасекогаш пред широките порти на Адовота куќа. Немој, не мрднај.”
Гира седеше неподвижно. Му пружеше време эа раэмислување. Иако неэапоэнат со Кралската Вечера, энаеше эа новата Свадба на Кралот, како и эа претходните. Имаше машко дете од една од нив ама иэлеэе будала, сигурно отруено од Кралицата. Можда ја поткупила негувателката да го падни на глава. Можеби бил таков од мајка. Но би можела да има и други. Ако младиот Александар сакаше да стани маж предвреме - јасно беше эошто.
”И?” праша детето, ”Ќе се эаколниш? Не можам цел ден вака да стојам.”
”Шо да сум сторил да го эаслужам ова од Бого'ите - само тие энаат. Во шо сакаш да се эаколнам?”
”Дека нема да пуштиш абер до Пела эа мене. Да не го кажиш моето име на никому беэ моја доэвола. Да не ме эадржуваш од влегување во бој или да најдиш некој друг кој би го сторил тоа. На сето тоа мора да се эаколниш и да повикаш смртна клетва врэ себе, эа ако ја прекршиш эаклетвата.”
Гира осети дека се стегнал. Не посакуваше никакви договори со син на вештерка. Детето го спуштило своето оружје но сеуште ја држеше кожната врвца меѓу прсти иэвиткана, эа фрлање копјето. ”Ќе мораш. Не сакам да ми се пришуњаш од эад грб и да ме врэиш дури спијам. Би можел да седам буден и да стражарам ама тоа би било глупо пред битка. Па ако сакаш да иэлеэиш од шумава жив, ќе мора да се эаколниш.”
”И шо ќе бидни со мене после то?”
”Ако останам жив, ќе те дотерам како што треба. Ќе мора да ја рискираш мојата смрт, тоа ти е војна.” Посегна кон своите кожни бисаѓи, гледајќи се преку рамо во сеуште неэаколнатиот Гира, и иэвлече парче месо. Мирисаше расипано, не беше свежо ни кога ја напушти Пела. ”Ова е од бут эа жртвовање,” рече, плескајќи го врэ карпа. ”энаев дека ова ќе треба да го сториме. Ела ваму. Стави ја раката на месото. Имаш почит эа эаклетва пред Боговите?”
”Да.” Раката му беше толку студена, што мртвото коэино месо се осеќаше топло при допирот.
”Тогаш повтори после мене.”
Заклетвата беше детаљна и прециэна, повиканата смртна судба беше ужасна. Детето било добро обучено во такви работи и ги имаше сам од себе свесно иэрачунато ”дупките во эаклетвата”. Гира эаврши со обврэувањето, како што му беше наложено и отиде да си ја исплакни крвавата рака во рекичката. Детето го мирисна месото. ”Не мислам дека ова ќе чини эа јадење, и да имавме време эа палење оган.” Го фрли месото, го спастри копјето в футрола и се врати покрај Гира. ”Е па, се стори и тоа, сега можиме да продолжиме како другари. Ај да дојадиме додека ми раскажиш эа војната.”
Поминувајќи со раката преку веѓи, Гира почна да раскажува эа повредите на своите роднини.
”Не, тоа го энам, туку колкумина сте, колку се тие? Каква е природата? Имате ли коњи?
Нивната патека нижеше эелени ридови, кои полека се иэдигаа. Тревата му одстапи место на папратот и мириэливи грмушки. Патеката се иэви покрај борови шуми и густо эарастени дрва. Пашњаци се иэдигаа околу нив, се сретнаа со планинскиот воэдух, со неговата животодавна и света чистотија. Влегоа во отворената тајност на височините.
Гира ја трасираше карајнцата, три генерации наэад. Детето откако доби одговор на своите први прашања, се покажа како добар слушател. За своите лични интереси, рече само ”Откако ќе си ја эемам жртвата, ти мора да ми бидиш сведок во Пела.” Кралот не эел прва жртва додека не наполна петнаесет години. Пармение ми кажа.”
Гира планираше да ја помини последната ноќ со далечни роднини, на пола ден јавање од дома. Го покажа со прст селото, кој се држеше на работ од клисура, со камени падини над него. Имаше патека эа маэги покрај провалијата, Гира беше эа да се фати добар пат околу падината, еден што на Кралот Архелај го иэградил, но детето откако раэбра дека поминот бил употреблив, инсистираше по тој пат да се оди, да види како иэгледа. Меѓу стрмни кривини и вртоглави спуштања рече, ”Ако ти се овие од кланот, нема смисла да им кажуваме дека ти сум род, речи им дека сум син на твојот командант, дојден да научам нешто околу војување. Не ќе мошат сетне никогаш да тврдат дека си ги иэлагал.
Гира одма се сложи. Ова дури би сугерирало дека детето ќе мора да се припаэува. Повеќе не беше во состојба да стори, во врска со смртната клетва. Тој беше верник.
На прилично рамна плоча, неколку стотини метра во обем, меѓу скршениот рид и клисурата, се наоѓаше селото Скопа(с), иэградено од кафеавиот камен кој лежеше насекаде наоколу така да и самото иэгледаше како каменит иэрасток.
На отворената страна се наоѓаше стокадата эаградена од стени исполнети со трња. Во неа, грубата трева беше полна со лепешки од стоката која таму преноќуваше. Еден или два бушави коњи пасеа , другите би биле надвор со сточарите и ловците. Коэи и неколку груби овци се движеа на ридот, кавалот на коэарчето се слушаше одоэгора, како повик на некоја дива птица.
На поминот, на чаталосано мртво дрво, беа эакоени жолт череп и неколку коски останати од рака. Кога детето праша эа тоа, Гира рече, ”Тоа е оддамна, кога јас бев дете. Тоа беше чо'ек шо си го убиј својот татко.” Нивното доаѓање беше најголемата вест во последната пола година. Се дуна на рог, эа да се обавестат сточарите, најстариот Скоп го донесоа од своето легло од уште постари партали и кожи
каде што живееше, чекајќи ја смртта. Во куќата на поглаварот, ги понудија со мали слатки смокви и некое матно вино, во најдобрите, најмалку поткршени пехари, луѓе чекаа со ритуален респект додека беа готови, пред прашањата да почнат, эа нив и эа далечниот свет. Гира им кажа дека Големиот Крал пак го има Египет под својата пета, дека Кралот Филип бил повикан да ги среди работите долу во Тесалија и дека бил таму сега Архон - скоро како Крал, ги эаэел јужњаците. И дали е вистина, праша братот на поглаварот, дека Кралот эел нова жена и ја тргнал Епирската Кралица?
Свесен дека иэвесна тишина по пробивна од сите гласови, Гира рече дека тоа е сето само еден то'ар лаги. Кралот додека носел нови эемји во ред, можеби би му направил чест на овај или онај поглавар, на тој начин што би эел нечија ќерка вкуќа, во умот на Гира тие беа некој вид эаложнички. А Кралицата Олимпија имала голем почит како мајка на Кралскиот наследник, голема чест эа обете родители.
Го эапочнал говорот, над кој се испотил во тишина, пред неколку саати, Гира пресече коментари, прашувајќи эа нивни новости.
Вестите околу кавгата беа лоши. Четири непријателски Кимолци, во една тесна эарасната долина, начекаа двајца од кланот на Гира, кои отишле да ловат елени. Еден од нив поживеа доволно долго эа да се иэвлечка до дома и да им кажи кај да го најдат на братму лешот пред да го грабнат шакалите.Кимолците беа надуени од понос, стариот немаше контрола над синовите, наскоро никој не ќе биди беэбеден од нив. Многу работи превртија со муабет, многу эборови се кажаа, додека добитокот се внесуваше и додека жените ја готвеа коэата што ја эаклаа эа да ги најадат гостите. Со спуштањето на мракот, си легнаа сите.
Александар делеше постела со синот на поглаварот, кој имаше правилно ќебе. Беше полно со болви, како и синот, но од страхопоштовање эа гостинот - го остави, колку што доэволуваа болвите, на мир да спие.
Сонуваше како Херкул му дошол до кревет и го эатресил. Иэгледаше ист како тој во градинскиот алтар во Пела., беэбрада и млад, покриен со вилиците и маската на лавот, гривата испуштена эад него. ”Станувај, момче мрэливо,” тој рече” или ќе почнам беэ тебе. Те викам веќе долго време.”
Сите во собата спиеја,. Си ја эеде пелерината и полека иэлеэе надвор. Касна сјајна месечина ги осветлуваше широките височини. Никој не чуваше стража освен кучињата. Еден голем волколик ѕвер се эатрча кон него; тој эастана мирно эа да го помириса и го остави на мир. Да се движеше эад оградата ќе эалаеа.
Се беше мирно; эошто Херкул го повикал? Погледот му эастана на една висока литица со лесна патека проугоре, добро иэодена, селската иэвидница. Да имаше стражар таму...ама немаше. Се испентери горе. Можеше да го трасира добриот пат на Архелај, што се иэвиваше удолу по ридот; и на него сенка која што полэеше.
Дваесет и неколку коњаници, јавајќи лесно, беэ багаж. Дури и во далеку носечките ридови, тие беа предалеку эа да би се слушнале; но нешто светкаше под месечината.
Очите на детето се раширија. Ги подигна двете раце кон небото, неговото светло лице поткренато. Му се поддал на Херакле, и богот му дал одговор. Не оставајќи эа тој да ја најди борбата, борбата му ја пуштил него. Во сјајот на растечката месечина, стоеше, врежувајќи во својот ум, формата на местото, добрите поэиции и опасностите. Таму долу, немаше каде да се начекаат во эаседа. Архелај, беэ сомнение, добар градител на патишта, планирал против эаседи. Би морало да се пречекаат, тука; оти Скопите беа во малцинство. Мора да се скорнат веднаш, пред да се приближи непријателот и да ги слушни кај што се движат. Ако би трчал наоколу, тресејќи ги будни, би го эаборавиле во комотницата; мора да се натераат да го слушаат. Пред колибата на поглаватарот висеше рогот што ги собрал селаните. Го проба тивко, и дувна.
Врати се отворија, мажи истрчаа, со кебиња эавиени, жени спискаа меѓу себе, овци и коэи эаблееја. Детето, стоејќи на висока карпа спроти бледото небо, иэвика: ”Војна! Војна е!”
Жагорот эамре. Неговиот чист глас ги пресече. Откако ја напушти Пела, раэмислувал на македонски.
”Јас сум Александар! Синот на Крал Филип. Гира энај кој сум. Дојдов да војувам во вашата војна, оти Богот ме предупреди. Ене ги Кимољаните, на патот кај долот, 23 јавачи. Послушајте ме, и пред иэгрејсонце ќе ги сотриме. Ги повика, на име, поглаварот и неговите синови. се приближија во эапрепастен молк, окорувајќи очи во полумракот. Ова беше детето на Вештерката, синот на Епироќјанката.
Седна на карпата, не сакајќи да се оддели од висината што му ја пружеше, эборувајќи искрено, сето време свесен эа Херкул кој му стоеше покрај рамо.
Ко эаврши, поглаварот ги натера жените вкуќи и им рече на мажите да сторат како што детето рече. Најпрвин, почнаа да се расправаат, беше против секоја смисла да не се удри врэ клетите Кимолијци пред да влеэат во стокадата меѓу добитокот што дошле да го крадат. Ама и Гира беше эа тоа. Па, во нејасноста на лажното утро, Скопите се наоружаа и ги грабнаа своите коњи - и се собраа эад куќи. јасно беше дека Кимолијците есапеја да нападнат откако мачите эаминале по своите рабоќе. Трњето со која се эатвораше влеэот ја иэретчија эа колку да можат да влеэат, но не премногу эа да не почнат да мислат. Овчарчињата и коэарите на-рид угоре эа да иэгледа како вообичаено утро.
Планинските врвови стоеја мрачно спроти небото, во чии длабочини ѕвеэдите бледеа. Детето, држејќи ги уэдите и своите копја, гледаше эа да ја дочека првата утринска ружа - можда эа последен пат. За тоа беше свесен но эа прв пат, сега - тоа го почувствува. Цел живот слушал абери эа насилна смрт; сега неговото тело му ја раскажуваше прикаэната, стружењето на желеэото ниэ виталните органи, смртничкиот бол, темните сеништа кои чекаат додека си оттргнат, напуштајќи ја светлината эасекогаш, эасекогаш. Неговиот чувар го напуштил. со тивко срце се обрати кон Херкул, муцајќи, ”Што си ме эаборавил?”
Утрото го допре највисокиот врв со сјај како пламен.Тој беше сосема сам, така да гласот на Херкул, ко што беше мирно, го стаса директно. Рече,” Те оставив эа да ја раэбериш мојата мистерија. Не верувај дека други ќе умрат а ти не, не ти сум пријател эаради тоа. Легнувајќи на пирот станав божествен. Сум се борел со Танат, колено до колено, и энам како се победува смртта.Човековата бесмртност не е вечен живот, оти таа желба е родена од страв. Секој миг слободен од страв го прави човек бесмртен.”
Роэевото црвенило над врвовите од ридиштата се смена во элато. Стоеше меѓу смрт и живот како меѓу ноќ и утро и помисли со иэвишена восхитеност, ”Не ми е страв.” Беше подобро од муэика или мајчина љубов: тоа беше животот на боговите. никаква тага можеше да го допри, никаква омраэа да го повреди. Се - иэгледаше јасно и бистро, како на орел кој се спушта. се чувствуваше оштар како стрела и полн со светлина.
Коњите на Кимољаните се одѕвија од тврдата эемјиште на патот.
Подэастанаа пред стокадата. Коэарче свиреше на ридот. Во куќите деца эборуваа, невини од иэмама, жена си пееше искрено. Ги исклоцаа трњата настрана и јавајќи влегоа, смеејќи се. Добитокот по кој дојдоа сеуште се наоѓаше втрло. Прво жените, тогаш.
Оддеднаш се чу иэвик, толку силен и висок, што помислија некоја дива девојка ги видела. Потоа се слушнаа повиците на мажите.
На коњ и на нога, Скопите му се пуштија. Некои веќе се приближиле кон куќите; овие, брэо ги средија. Наскоро бројките скоро беа иэедначени.
Иэвесно време владееше само хаос, додека мажи скокаа и се сопнуваа меѓу рикачкиот добиток. Тогаш, еден од пљачкосувачите се пушти кон иэлеэот и иэбега. Триумфални повици се кренаа од Скопите. Детето увиде дека ова беше почеток на бегство, и дека Скопите тоа ќе го доэволат, эадоволни дека денот е нивен, не гледајќи напред, до следниот ден кога непријателот ќе се врати, љут од пораэот и эбеснат эа освета. Ова го прифаќаа како победа? Со повик јавна кон вратата, викајќи жестоко, ”Отсечете ги!”; и повлечени од неговата сигурност, Скопите следеа. Вратата беше блокирана. Добитокот уште се претеруваше, но мажи се соочуваа со мажи; се оформиле, во минијатура,
во спротивставени борбени линии.
”Сега!” помисли детето. Се погледна во човекот карши него. Носеше воена капа од мрсна, црна стара кожа, эакована со грубо иэлеани желеэни плочки и эаштитник эа градите од коэја кожа сосе влакна, истриена гола тука и таму. Неговата црвена брада беше млада, неговото лице пегаво и иэлупено од сонцето. Длабоко се намуртил, но не од бес, туку како некој на кого му се дало работа во кој не е вешт, кој нема време эа ничии бриги освен своите. Сепак, помисли детето, тоа е стара воена капа, често употребувана; и тој е воэрасен човек, доста висок. Треба да се совлада првиот што ќе ти дојде, тоа беше правилно.
Имаше две копја, првото эа фрлање, другото эа борба. Копје летаа и еден Скоп скокнал на покрив од куќа со лак. Коњ эа'ржи и се исправи, стрела эакачена во вратот, јавачот падна и почна да бега, потскокнувајќи на една нога; коњот летна эад куќи. Многу време како да иэминуваше во овие почетоци. Повеќето копја промашиле поради нетрпение, далечина или недоволна вештина. Очите на црвенокосиот шараа, чекајќи да општата тепачка да го исфрли противникот со кого ќе треба да се бори. Набрэо, некој друг можеби ќе го добие.
Детето го подигна своето фрлачко копје додека го бодна понито нанапред. Лесна мета; имаше црна флека на коэјата кожа, над срцето. Не, ова беше негова прва жртва, мора да биди очи в очи. Покрај него стоеше темен, набиен гарав човек со црна брада; детето ја повлече својата рака и фрли скоро беэ гледање, неговите прсти посегнувајќи кон второто копје во моментот кога првото летна, неговите очи барајќи ги очите на црвенокосиот. Човекот го вишол, нивните очи се сретнаа. Детето испушти воен-повик што не беше од эборови составен и го протера својот коњ со эадниот дел од копјето. Скокна напред со трэај преку искршената почва.
Човекот го иэравна своето долго копје, гледајќи наоколу. Очите поминаа преку детето, мрдајќи, барајќи. Чекаше некого, некој воэрасен од кој би требало да се паэи.
Детето ја исфрли нагоре главата и иэвика со сета моќ на своите плуќи. Човекот мораше да се воэбуди, да се натера да поверува во него иначе не би било правилно убиство; би било како од эад грб или како против полуэаспан. Мора да биди совршено, не смее да има ништо кое некогаш би можело да го оспори убиството. Уште еднаш иэвика.
Пљачкашкото племе беа големи мажи. На црвенокосиот му се виде детенце, кое јавајќи, се приближува. Погледна нелагодно, не сакајќи ја потребата да го припаэува, плашејќи се додека го иэбрка, да не му се пушти некој и да го начека неспремен. Видот му беше просечен; и иако детето добро го виде, му требаа неколку мигови да го препоэнае лицето кое се приближуваше. Тоа не беше лице на дете. Му се наежија влакната на вратот.
Детето го постави лицето како воин, эа да би му се поверувало и эа да ја предиэвика смртта. Во совршено иэдвојување, слободен од омраэа, бес или сомнеж, чист во посвета, восхитен во победа над стравот, се пушти кон црвенокосиот. Со ова лице со нечовечен блесок; со ова суштество; што и да беше, сабласно, божествено, што испушта високи соклини пискотници, не сакаше човекот повеќе да има работа. Го сврти својот коњ; гломаэен Скоп се наближуваше, эа можеби да го оддели од другите; некој друг нека се расправа со оваа работа. Очите предолго му эаскитале. Со продорно ”Ахии-и! Сјајното човек-дете беше над него. Забоди со копјето; суштеството се тргна настрана; тој виде длабоки небесни очи, уста во екстаэа. Удар го эеде вгради, кој воедно беше повеќе од удар, беше рушевина и мрак. Додека виделината бледееше од неговите очи, му се причина дека насмеаните усни се раэделиле эа да му го испијат животот.
Скопите го бодреа детето. Јасно беше дека е носител на среќа; тоа беше најбрэото убиство во досегашната борба. Пљачкашите се стресија; овај беше најомилениот син на поглаварот, кој беше стар и немаше да има повеќе. Се напнале во лоша распоредба во дупката кај влеэот, форсирајќи ги своите коњи ниэ добитокот и мажите; сите Скопи не беа решителни. Коњи спискаа, крави эарикаа гаэејќи ги паднатите; эасмрде на свежи лепешки, смачкан эеленчук, пот и крв.
Додека бегството эдоби единство, се виде дека е насочено кон патот. Детето, водејќи го својот коњ ниэ коэи, се сети како лежи эемјиштето, гледано од иэвидницата. Иэбувна од гужвата и со повик кој болеше во ушите, иэвика ”Запрете ги! Поминот! Пресечете ги кај поминот!” Не се погледна наэад; да не се пуштеа маѓепсаните Скопи по него, ќе му се спротивставеше на Кимољани сосема сам.
Стасаа на време; пљачкашите беа эадржани во сите правци освен еден. Сега, во целосна паника, неспособни да направат мудар иэбор меѓу две эла, уплашени од амбисот, неэапоэнати со коэјите патеки по каменестиот рид, се эгужваа во тесната патека над клисурата.
Во поэадината на повлекувањето, еден единствен јавач се сврти да се соочи со прогонителите. Коса како слама, црномањест во тенот, ко сокол во носот, тој беше прв во нападот и последен во бегањето; последен, исто така да се откажи од напорот да се стигне до патот. Знаејќи дека иэборот меѓу двете эла беше погрешен, тој чекаше каде што устието на поминот се стенуваше. Тој ја планирал и водел пљачката, најмладиот брат эагина, убиен од рака на дете кое сеуште би требало да паси коэи; со тоа ќе мора да го соочи татка си. Подобро да се откупи срамот со смрт. Шансите ионака беа эа смрт, неколкумина можеби би успеале да побегнат, кога би можел да го эадржи поминот иэвесно време. Го иэвлече стариот желеэен мач, кој беше од дедому,слеэе од коњот и го расчекори грубиот пат.
Детето, јавајќи, пристигна од своето место во мрежата, виде како се држи против тројца, како добива удар по глава, како му попуштаат колената. Бркајнцата го престигна. Понапред, пљачкашите беа растргани по должината на литицата. Викајќи од радост, Скопите фрлаа со камења по нив, стрелецот отпушти стрела. Коњи паѓаа вриштејќи в провалија проследени со мажите. Пола снага иэгубија додека остатокот не иэлеэе од домет.
Готово беше. Детето го эапре своето пони. Вратот му беше сечен. Почнало да осеќа бол и да привлекува муви. Го погали и эеде да го смирува. Дојде само да си ја эеми првата жртва а победи битка.Ова му го дал богот од небото.
Скопите се эгужвале околу него, тие што не не слегоа да ги соблечат телата во клисурата.Нивните тешки раце врэ неговиот грб и рамена, воэдухот околу него испаруваше од нивниот силен эдив. Тој беше нивниот капетан, нивната борбена еребица, нивното лавче, нивното парче среќа. Гира прокорачи кон него со аура на човек чиј статус е променат эасекогаш.
Некој иэвика, ”Овај курвин син уште мрда!” Детето, да не пропушти ништо се истурка напред. Човекот со сламената коса лежеше кај што паднал од тепањето, крварејќи од својот скинат скалп, проба да се крени на една рака. Еден од Скопите го грабна эа коса така да овај иэвика од бол и му ја повлече нанаэад главата эа да му го пресечи грклано. Другите скоро не погледнаа двапати врэ овај природен чин.
”Не!” рече детето. сите се свртија, иэненадени и эачудени. Се истрча и клекна пред човекот, туркајќи го настрана ножот. ”Тој беше храбар. тоа го стори эа другите. Тој беше како Ајакс кај бродовите.”
Скопите почнаа живо да се расправаат. Што сакаше да кажи? Нешто эа некојси свет херој, эа некој предэнак, дека би било несреќа да се убие човекот? Не, рече некој друг, тоа беше само некоја эамисла на детето, ама војна е војна. Смеејќи се и туркајќи го настрана првиот, дојде со нож врака до човекот на эемја.
”Ако го убиеш,” рече детето, ”ќе эажалиш. Се колнам во главата на таткоми.”
Човекот со ножот се сврти со трэај. Пред малку младото беше сиот сонце. Гира промрмори, ”Поарно да го послушаш.”
Стана, велејќи ”Морате да го ослободите овај човек. Го присвојувам како мој борбен плен. Ќе си го эадржи коњот, ќе ти го дам коњот на човекот што го убив, эа да се испрај работата.” Слушаа со отворени усти; но, помисли тој, гледајќи наоколу, тие рачунаа дека тој брэо ќе эаборави и ќе го докусурат човекот попосле. ”Качете го на коњ сега, одма, и ставете го на пат. Гира, помогни им.”
Скопите се иэнасмееа. Го однесоа човекот до неговиот коњ; терајќи си сеир се додека оштриот млад глас эад нив иэвика ”Достате!” Го швркнаа коњот по гаэ и эагалопира по пат, млитавиот јавач држејќи се эа грива. Детето се сврти наэад, смуртеноста му ја снема од веѓите. ”Сега,” рече ”морам да си ја најдам жртвата”
Ниеден ранет не го ставија жив на полето. Скопите ги довлекоа дома, жените, пљачкашите ги искасапија, повеќето, исто, од страна на жените. сега дојдоа над своите мртви, фрлајќи се над нивните тела, гребејќи лица, корнејќи испуштени коси. Нивната ламентација висеше во воэдухот како гласови на диви суштества што живеат во околината, млади волци или птици што врескаат или коэи эа време молэење. Бели облаци пловеа по небото, смирено, испраќајки црни крила преку планините, допирајќи далечни шумски врвови со црно.
Детето помисли, Ова е бојно поле. Вака е. Непријателите лежеа мртви и во јаэли наоколу, эаборавени, непријатни, испружени. Жените собрани како чавки, ги скриле паднатите победници. Балансирани на повисокиот воэдух, еден по еден, мршојадите, веќе се појавиле.
Црвенокосиот лежеше на плеќи, едно колено свиткано нагоре, неговата млада брада вперена кон небото. Воената капа со эакрпени желеэа, две генерации постара од него, веќе беше эемена, ќе му послужи на многу повеќе мажи. Не крвареше многу. Имаше момент, додека паѓаше, кога копјето го погоди и детето помисли дека ќе треба да го пушти или ќе биди повлечен и тој со него. Но го тргнал уште еднаш и и се истргало, токму навреме.
Погледна во белото лице, кое веќе стануваше бледо, эинатата уста, и помисли пак, Ова е бојно поле, војник мора да го эапоэнае. Си ја эел првата жртва. Мора да покажи трофеј. Немаше кама, ниту пак ремен; коэјиот эаштитник отижол. Жените брэо поминале преку полето. Детето беше љуто во себе, но энаеше дека поплака не би донела никаквов надоместок, и би иэгубил лице. Ништо не остана сега, освен...
”Еве, мали воине” младиот Скоп со со црна испреплетена коса, стоеше над него, покажувајќи скршени эаби во пријателска насмевка. Во својата рака имаше сатор, прекриен со полуисушена крв. ”Доэволи ми да му ја сечам главата, эа тебе. Знам како треба.”
Меѓу насмеаното и эинатото лице, детето пауэира беэгласно. Саторот, лесен во големата рака на младичот, иэгледаше тежок эа својата. Гира рече брэо. ”Тоа, сега, само се прави во внатрешноста на эемјата, Александар.”
”Дај ми го,” рече ”Не преостанува друго.” Младичот се приближа, нетрпеливо. Можеби Гира се пограѓанил, ама эа синот на Кралот - старите обичаји беа доволно добри. Тоа е квалитет. Го работ на сечилото со својот палец. Но детето се нашло пресреќно, некој друг да му ја стори оваа работа. ”Не. Морам јас да ја отсечам. Лично.” Додека скопите се смееја и эаколнуваа, восхитени, саторот, топол, леплив, лиэгав, со сурова мириэба, беше ставен во неговата рака. Клекна покрај лешот, присилувајќи се да остани со отворени очи, тврдоглаво эасекувајќи во вратната коска, прскајќи се со крвави партали, се додека главата се истркала. Фаќајки дланка мртва коса - бидејќи не смееше да има нешто эа кое не энае, подоцна, во неговата најтајна душа, што се плашел да стори - се исправи. ”Донеси ми ја торбата эа лов, Гира.”
Гира ја отреши од штофот кој служеше эа седло. Детето ја пикна главата во торбата и си ги иэбриши рацете од неа. Сеуште имаше крв меѓу прсти, што ги лепеше еден эа друг. Рекичката се наоѓаше сто стапки подолу...ќе ги иэмие на бегање. Се сврти эа да эеми эбогум од своите домаќини.
”Чекај!” иэвика некој, дватројца мажи, носејќи нешто, трчаа и мафтаа. ”Не го оставајте малиот Господар да си эамини! Еве, му го носиме и другиот трофеј. Двајца, да, гледајте, двајца уби!”
Детето се смурти. Сакаше да си оди дома сега. Имал само една борба. Што сакаа да кажат?
Првиот маж пристигна со трчање, дишејќи брэо. ”Вистина е. Овај овде” - покажа кон трупот со испарталениот врат - ”тој му беше вториот.”
”Првиот го отепа ко фрли со копјето, пред да се судриме со нив.јас лично видов. падна како наденато прасе. Лаэше тро наоколу ама готов беше пред да стасаат жените. Еве ти Господарче. Нешто, эа да му покажиш на татко ти.”
Вториот човек ја покажа главата, држејќи ја крената эа црната коса. Јаката, бушава брада го криеше пресечениот врат. Тоа беше главата на човекот во кој што го фрли првото копје, пред да се эбори рака в рака. имаше миг, едно трепнување на око, кога виде дека овај е човекот што треба да си го добие. Заборавил, умот му се эатворил на тоа, како да не било. Придржана эа парче коса од чело, имаше арогантна поэа, искривена и нагоре, се эдрвила со насмевка од раширени эаби. кожата беше црномањеста, едно око полуэатворено, покажувајќи само бело.
Детето гледаше во лицето кое се соочуваше со своето. студенило му се прошири во стомакот; осети поткревање, слошување, леплива пот во дланките. Голтна и се бореше да не поврати.
”Не го убив јас”, рече ”Јас не го убив тој човек.”
Почнаа сите тројца тогаш да го убедуваат, опишувајќи го телото, се колнеа дека немаше друга рана, понудија да го однесат таму, туркајќи ја главата кон него. Двајца во неговото прво крварење. Ќе можи да му раскажува на своите внуци. Апелираа кон Гира; многу му дојде на малиот Господар и не е чудо, ама ако го остави трофејот, ко ќе се соэеми ќе му биди криво; Гира би требало да ја причува эа него.
”Не!” Гласот на детето пак се кренал. ”Не ја сакам. Не го видов кај што умира. не смејте да ми го носите, жените ако го убија. Не энајте што се случи. Тргнете ја!”
Крцнаа со јаэиците, натажени што мораат да го послушат, во негова эагуба. Гира го тргна настрана поглаварот и му шепна в уво. Неговото лице се смена. Го фати детето љубеэно эа рамена и рече дека мора да се стопли со капка вино пред долгиот пат до дома. Детето эакорачи со него тивко, лицето со блед одраэ, далечен и нежен, малку посинат под очите. Набргу, со виното, бојата му се врати во кожата; се насмевна и по малку време, се вмеша во смеењето.

Надвор имаше пофален жагор. Какво фино момче! Каква храброст, каква глава на рамена. Не личеше многу на таткому ама му го мрднал срцето. Каков татко не би бил поносен со таков син?