ضَرَبان

سخن از عشق بود یعنی سخن از فرهنگفر، درست بخاطرندارم، بین سالهای دهه شصت درست همان زمانی که در بین شاگردان فرهنگفر، بهمن بنايی بود و من و... مرحوم داریوش زرگری و چند تن دیگر. درست همان زمانی بود که از اطاق سازها در کانون هنری چاووش یاقوت تار اهدایی لطفی به فرهنگفر را دزدیده بودند و از این بابت حال همه ما گرفته بود. شاگردی شش هفت ساله که جنگ زده بود، همراه پدر و مادرش جهت فراگیری تنبک، نزد فرهنگفر آمده بود، خوب بیادم هست وقتیکه که فرهنگفر جهت تفهیم آموزش رو به کودک کرده و گفت: مثل توپی که به دیوار میخوره و برمیگرده بایستی دستت برگرده، ازش سوال کرد حتما میدونی که توپ چیه؟ کودک با آن چهره معصومش گفت: بله آقا توپ همونیکه وقتی میخوره به چیزی داغونش میکنه! پدرش با خنده جهت توضیح گفت استاد با توپ صدام اشتباه گرفته!آخه طفلک ها جنگ زده بودند همان لحظه چشم های فرهنگفر پر از اشک شد. ... گفتم که سخن ازچی بود؟ سخن از عشق بود و انسانیٌت یعنی فرهنگفر...

(بخشی از کتاب خاطرات ناگفته بقلم بهمن مُبَین)

تمبک: از میان سازهای ضربی موسیقی ایران تنبک کاملترین سازی است که تاکنون ساخته شده و آن را از گل پخته و چوب می سازند. معمولا روی ضرب پوست بره می کشند و نوع گلی بزرگ آن را در زورخانه به کار برده و می برند و برای استقامت بیشتر روی آن را پوست گوسفند می اندازند. این ساز از دو قسمت کلی و استوانه ای شکل تشکیل شده، قسمت اول( بالا و هنگام نواختن) به قطر تقریبی 25 تا 30 سانتی متر و به طول 45 سانتی متر،؛ که سطح بالائی آن پوست کشیده شده و در پائین به قسمت دوم متصل شده است و این قسمت عبارت است از استوانه باریکتری که در انتها( پائین) کمی گشادتر شده و به دهانه ای باز منتهی گشته است. جنس تمبک معمولی از چوب است. تمبک به منظور نواختن به طور افقی روی ران نوازنده نشسته قرار می گیرد و او دست چپ خود را در بالا و دست راست را در کنار راست تمبک قرار می دهد و با انگشتان، نرمه و تمام دست خود بر قسمت های مختلف( مرکز، میان، کنار) پوست می کوبد. صوت تمبک بدون ارتفاع معین است. از آنجا که وسیله کوبیدن روی ساز انگشتان انسان است و این وسیله قادر است بر روی تمبک ریزه کاری و شیرین کاری های فراوان اعمال کند می توان از آن به عنوان تکنواز استفاده های شایان و جالب کرد. نقش همنوازی در این ساز نه فقط همراهی ساز یا آواز و تامین و نگهداری ضرب موسیقی است بلکه طی 25 سال اخیر به ابتکار حسین تهرانی و همکاری دیگران ارکستری مرکب از گروه تمبک نوازان تشکیل شده قطعه هائی اجرا کرده اند. تمبک زورخانه: شکل ظاهری آن با تمبک معمولی کمی اختلاف دارد، قسمت بالائی آن به شکل جام (کاسه) و قسمت دنباله (در پائین) مخروطی تر از تمبک معمولی است. علاوه بر این تمبک زورخانه را از گل پخته می سازند. صدای آن نیز بم تر و قوی تر از تمبک معمولی است. بلندی ساز 45 و قطر دهانه پوستی 48 سانتی متر است. بهترین تنبک ها ساخت شیراز است.
منبع:سازشناسی پرویز منصوری تاریخ موسیقی ایران

نامه ای از یک دوست

وبلاگ زیبایی دارید واقعا به شما تبریک می گویم. راستش من هر وقت عکسهای اساتید موسیقی ایرانی را می بینم روح تازه ای می گیرم به ویژه استاد حسین تهرانی که برای ساز تمبک زحمات زیادی کشیده اند البته ایشان شاگردان زیادی را پرورش دادنند مانند: شادروان حسین همدانیان و شادروان جهانگیر ملک و محمد اسماعیلی و شادروان مهرورزان و شادروان ناصر افتتاح و شادروان امیر بیداریان که همگی در جهت موسیقی اصیل و ملی ایرانی بسیار کوشیدند و در جهت نواختن ساز تمبک تلاشهای بسیاری نمودنند که یکی از شاگردان سبک تمبک حسین تهرانی که کسی از او بیو گرافی چندانی ندارد و من اخیرآ با نامشان آشنا گشته ام که دقیقآ مثل تهرانی ساز می زد استاد بهزاد رضوی نیا بود که باید بگویم متاسفانه در فروردین ماه 1385 دربهاری سرد به جمع یاران سفر کرده در مزار گلستان هنرمندان ایران در قطع هنرمندان بهشت زهرا به دیار باقی شتافت. البته او سالها زندگی خودرابمانند استادش بیرا و ساده وقف نواختن ساز تمبک نمود از سوابق هنری او این بود که آن زمان که کلاسهای استاد مهرتاش برقرار بود و همگی به صورت دسته جمعی از کلاس آواز مهرتاش در جهت فراگیری ردیف های موسیقی ایرانی از ایشان فرا می گرفتند که محمد رضا شجریان و به همراه استاد منتشری و خود بهزاد رضوی نیا از شاگردان خوب استاد مهرتاش بودنند او در گفتگو یی در رادیو فرهنگ ابراز نموده بود که هنر یک واحد کلی ست و ریشه ها و شا خه هایش همگی یکی پس از دیگری با هم ارتباط دارند مثل خط و نقاشی و شعر و موسیقی که همه از جایگای خاصی بر خوردار هستند که خود بهزادرضوی نیا سعی نموده بود با تمامی این هنر ها به صورت حرفه ای آشنایی داشته باشد. البته باید بگویم او در خانواده ای هنرمند تولد یافت که برادرشان بهروز رضوی یکی از مجری های رادیو هستند و در جهت دوبلاژ فیلم های مستند صدای خیلی گرمی دارند و خواهرشان عاطفه رضوی و سهیلا رضوی از بازیگران سینما هستند که نشان دهنده هنر ذاتی این خانواده هنری می باشند. البته بهزاد رضوی نیا در کنار نواختن تمبک سازنده حرفه ای این ساز هم بود او در پایان عمر هنری خود برای گروه استاد اسداله ملک و به همراه استاد فضل اله توکل زحمات زیادی کشیده اند او در کاست نوار جان عاشق که با صدای بهرام حصیری اجرا گردیده است نیز همکاری داشته و تکنوازی زیادی با استاد فرهنگ شریف داشته که به صورت تار و تمبک اجرا و ضبط نموده است و در آلبوم بیاد فردین با صدای ایرج خواجه امیری نقش خیلی مهمی را داشته است و همیشه خود را فدای انسانهای مثل فردین ها می نمود چرا که شاگرد حسین تهرانی بود و وصیت استادش را به خوبی اجرا نمود چرا که حسین تهرانی در جایی گفته بود اول شخصیت واخلاق و بعد هنر بهزادرضوی نیا جزو کسانی بود که آنقدر تواضع و فروتنی داشت بی صدا از میان رفت عزیزانی که این مطلب مرا خوانده اند از آنان می خواهم مقاله (( انگشتانی چون بارن استاد بهزادرضوی نیا)) را در گوگل سرچ کنند تا بیشتر با نام این استاد بزرگ تمبک آشنا شوند و بدانند که کشور کهن ایران زمین چه گوهرهایی را دارا بوده است و می توانند قطعات تکنوازی اسدالله ملک و فرهنگ شریف باتمبک بهزادرضوی نیا را از اینترنت دانلود کنند.برای روح همه ی رفتگان موسیقی ایرانی بویژه استادبهزادرضوی شاد باش و آمرزش ابدی خواهانم و فاتحه جاودانه ای می فرستم روحش شادباد ..... [گل][بدرود

سلوی تمبک از استاد عزیزم چمشید محبی