Wednesday, 1. July 2009, 06:01:01
Tom Fawthrop
Khởi đăng ngày 27 tháng 5 năm 2009

Tiêu diệt Pháp. Nhục mạ Mỹ. Bây giờ Tướng Giáp của Việt Nam đang đối mặt với trận đánh cuối cùng của đời mình. Hình: The First Post
Năm 1954, tướng Võ Nguyên Giáp đã lập kế hoạch cho thiên anh hùng ca 57 ngày đêm chiến đấu gian khổ dẫn đến thất bại của chủ nghĩa đế quốc Pháp ở Đông Dương. Chiến thắng này đã đập tan quan niệm vốn có về sự bách chiến bách thắng của phương Tây và cổ võ cho cuộc đấu tranh chống chế độ thuộc địa trên toàn thế giới. Trong cuộc chiến tranh chống Mỹ tướng Giáp lại một lần nữa là Tổng chỉ huy, nhưng lần này ông còn nhận thêm trách nhiệm Bộ trưởng Quốc phòng của Chính phủ Hồ Chí Minh ở miền Bắc Việt Nam nữa.
Con đường tiếp tế làm người ta phải kinh ngạc kéo dài 2.000 dặm qua rừng rậm và núi cao, gọi là “đường mòn Hồ Chí Minh”, chính là sáng kiến của tướng Giáp. Đấy là con đường bị hứng chịu nhiều bom đạn nhất trong lịch sử chiến tranh. Tướng Giáp cũng là người lập kế hoạch cho cuộc Tổng tấn công Mùa xuân năm 1975.
Tướng Giáp được dư luận rộng rãi công nhận là một trong những nhà chỉ huy quân sự vĩ đại nhất trong thế kỉ XX– đặc biệt hơn nữa là ông vốn xuất thân là một người hoạt động trong lĩnh vực dân sự – những năm đầu đời ông từng là nhà giáo và nhà báo. Sau chiến tranh, những người lãnh đạo cứng rắn kiểm soát Đảng Cộng sản Việt Nam đã ghen tức với địa vị quốc tế và khả năng trí tuệ của ông, và người anh hùng của cuộc chiến tranh bị đẩy ra khỏi Bộ Chính trị vào năm 1982. Ông nghỉ hưu vào năm 1991 với chức vụ Phó Thủ tướng.
Người lính nổi tiếng nhất của đất nước tiếp tục chiến đấu. Lần này là vì môi trường.
Năm nay ông đã 97 tuổi, sức khoẻ đã giảm sút nhưng tinh thần vẫn rất minh mẫn. Tướng Giáp sống với vợ trong một ngôi nhà cổ xây từ thời thuộc Pháp, ông sống ở đây gần trọn cuộc đời. Ông thường dậy vào lúc năm giờ sáng, ông tập thở rồi mở đài RFI, sau đó mới nghe tin tức trên các đài của Việt Nam.
Ông thường được những người có vai vế, cả trong nước lẫn quốc tế, đến thăm. Hồi năm ngoái ông Lula, Tổng thống Brazil; ông Hugo Chavez, Tổng thống Venezuela và ông Thabo Mbeki, Tổng thống Nam Phi đã đến thăm ông. Rất nhiều chính trị gia Mỹ, trong đó có Robert McNamara, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ thời chiến tranh Việt Nam đã tới thăm ông.
Tuy đã rời bỏ các chức vụ chính thức, ngoại trừ một vài chức vụ có tính danh dự ở các Hội Cựu chiến binh và Hội Sử học, nhưng người lính nổi tiếng nhất vẫn còn tiếp tục chiến đấu. Lần này là cuộc chiến vì môi trường.
Chính phủ Việt Nam vì muốn giữ tốc độ tăng trưởng kinh tế ngoạn mục – vốn đã bị cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu làm chậm lại – đã cam kết khai thác 8 triệu tấn bauxite, tức là loại quặng cần thiết cho sản xuất nhôm.
Hai phần ba trữ lượng bauxite của Việt Nam nằm trên cao nguyên Trung phần, một khu vực tuyệt đẹp và phì nhiêu với những rãy núi rậm rạp, những đồn điền cà phê và một số người còn khẳng định rằng có tiềm năng kinh tế du lịch rất lớn. Người ta sợ rằng việc khai thác mỏ lộ thiên sẽ phá hủy diện tích rừng và khu vực canh tác rộng, và để lại một lượng bùn độc hại to lớn.
Mặc dù giữa Trung Quốc và Việt Nam đã có một lịch sử xung đột lâu dài, Công ty Chinalco, một công ty sản xuất nhôm khổng lồ của Trung Quốc, đã được giao hợp đồng của một trong những khu mỏ ở đây. Nhưng tháng Giêng năm nay tướng Giáp đã gửi cho Chính phủ thư ngỏ kêu gọi dừng ngay dự án.

Tướng Giáp đã lập kế hoạch bao vây Điện Biên Phủ, đập tan chủ nghĩa thực dân Pháp và phá tan thời đại bách chiến bách thắng của phương Tây. Hình: The First Post
Tướng Giáp, người anh hùng dân tộc, bạn tâm giao của cố Chủ tịch Hồ Chí Minh, một trong rất ít chính trị gia không có tì vết của Việt Nam, đấy là sự kiện không thể tranh cãi và Chính phủ hiểu rằng không thể coi ông chỉ là một người bất đồng chính kiến. Hơn nữa, khi làm Phó Thủ tướng, hồi những năm 1980, ông đã tích cực giúp đỡ các nhà sinh thái học Việt Nam, thành tích bảo vệ môi trường của tướng Giáp là rất thuyết phục.
Theo khoa học gia Nguyễn Hữu Ninh, một thành viên của nhóm khoa học gia của Liên hiệp quốc được trao giải Nobel Hoà bình vào năm 2007 do có thành tích hoạt động trong lĩnh vực biến đổi khí hậu, thì tướng Giáp là người hiểu rõ môn sinh thái học. Hơn nữa, “Ông là nhà lãnh đạo thời hậu chiến đầu tiên của chúng tôi chú ý đến vấn đề môi trường”. Năm 1986 có vị Giáo sư đi công tác ở Anh về đã mang biếu ông cuốn sách Nhỏ là đẹp của Schumacher, một trong những tác phẩm vĩ đại nhất của phong trào bảo vệ môi trường (Green Movement). Biếu ông chiều thứ sáu thì thứ hai ông đã đọc xong và hỏi xin thêm sách về sinh thái học.

Tướng Giáp vẫn được những người có vai vế, trong đó có ông Hugo Chavez, Tổng thống Venezuela tới thăm. Hình: The First Post
Vì vậy mà bức thư của vị “Tuớng xanh”, nói rõ những hậu quả của việc khai thác mỏ liên quan đến thiệt hại về môi trường, tác hại đến đồng bào dân tộc thiểu số và thậm chí an ninh quốc gia nữa, đã tạo ra một phong trào phản đối chưa từng có, đây là sự kiện hiếm hoi trong nhà nước độc đảng này. Nó còn được coi là hiếm trong hệ thống độc đảng vì phong trào phản đối được nói tới trên cả các phương tiện truyền thông của nhà nước nữa. Sự can thiệp của vị Tướng đã thúc đẩy 135 nhà khoa học có tiếng ký Kiến nghị gửi Quốc hội Việt Nam yêu cầu dừng ngay dự án.
Trước làn sóng phản đối, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, người đã gọi khai thác bauxite là “chính sách lớn của Đảng và Chính phủ”, cảm thấy không còn lựa chọn nào khác ngoài việc rút lui. Tháng trước, sau một cuộc hội thảo về môi trường được tổ chức một cách vội vã, ông đã phải đồng ý thu hẹp dự án cho đến khi ảnh hưởng đối với môi trường được đánh giá một cách đầy đủ.
Tướng Giáp, người anh hùng dân tộc, bạn chiến đấu của cố Chủ tịch Hồ Chí Minh, một trong những chính khách trong sạch hiếm hoi của Việt Nam. Hình: The First Post
Bây giờ, những người phản biện đặt vấn đề về tính khả thi về mặt kinh tế, vì việc luyện bauxite đòi hỏi nhiều nước và điện năng giá rẻ, Việt Nam lại đang phải đối mặt với sự thiếu hụt cả điện lẫn nước. Bên cạnh những lo lắng về môi trường, những người phản đối còn phàn nàn về sự hiện diện của hàng trăm công nhân Trung Quốc trên vùng đất có tính chiến lược ở cao nguyên Trung phần.
Phong trào phản đối đang phát triển rầm rộ, ngay cả Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng tham gia, Thủ tướng Dũng đã cho ngưng một mỏ, nhưng vẫn cho Chinalco tiếp tục khai thác một mỏ khác.
Tướng Giáp có thể không giành thắng lợi hoàn toàn trong trận đánh này, nhưng, cũng như mọi khi, ông đã châm ngòi cho một cuộc chiến đấu vô cùng mãnh liệt.
Phạm Duy Hiển dịch
Bauxite Việt Nam đã được The First Post cho phép chuyển ngữ sang tiếng Việt
Authorized to be translated into Vietnamese by The First Post
Source:
http://www.thefirstpost.co.uk/47848,news,general-vo-nguyen-giaps-last-battle-against-bauxite-mining-vietnam-environment HC Mạng Bauxite Việt Nam biên tập
Trận chiến mới dành cho nhà quân sự lão luyện của Việt Nam
Tom Fawthrop (từ Hà nội)
Nguyên bản tiếng Anh
Cuộc chiến để cứu môi trường có lẽ mới là trận đánh khó khăn nhất trong cuộc đời của Tướng Giáp [Photo: T. Fawthrop]
Thứ Sáu, ngày 8-5-2009
Năm mươi lăm năm sau ngày vạch ra kế hoạch và chỉ huy trận đánh mang lại chiến thắng quân sự và dẫn đến sự cáo chung cho chế độ thực dân Pháp tại Đông Dương, vị Đại tướng lừng danh của Việt Nam Võ Nguyên Giáp vẫn còn đang chiến đấu.
Bằng lời khuyên thay vì súng đạn, trận chiến mới đây nhất của ông cụ 98 tuổi này là cứu lấy môi trường và “kẻ thù” của ông là việc khai mỏ bauxite.
Trong việc tìm kiếm dành cho công cuộc phát triển kinh tế mau chóng, chính phủ Việt Nam đã cam kết khai thác mỏ bauxite ước tính 5,3 tỉ tấn, thứ quặng chủ yếu trong thành phần của nhôm, mà hầu hết loại quặng nầy được xác định nằm ở tỉnh Đắc Nông thuộc Cao nguyên Trung phần.
Tướng Giáp, người đã chỉ huy trận chiến thắng quân đội Pháp mang tính chất lịch sử tại Điện Biên Phủ ngày 7-5-1954, đã và đang kêu gọi chính phủ Việt Nam hãy dừng những kế hoạch đó lại, ông viện dẫn việc khai mỏ sẽ gây nên sự tổn hại tới môi trường, hủy hoại đời sống những người thuộc dân tộc thiểu số, và về một mối đe doạ tới an ninh quốc gia.
Con người từng lãnh đạo quân đội Bắc Việt Nam chống lại Hoa Kỳ trong cuộc Chiến tranh Việt Nam đã viết hai bức thư ngỏ – bức mới đây nhất là ngay trong tháng trước – để phản đối các kế hoạch khai thác bauxite của chính phủ, và lập trường của ông dường như đang có tác dụng khích lệ những người khác.
Trong một biểu hiện của sự phản đối công khai hiếm có tại một quốc gia cộng sản độc đảng, 135 trí thức và nhà khoa học đã ký vào một bản kiến nghị được gửi tới chủ tịch quốc hội tại Hà Nội.
Họ đã kêu gọi chính phủ hãy dừng khai thác những dự án bauxite mới tại Tây Nguyên cho tới khi có một cuộc điều tra thích đáng về tác động tới môi trường được hoàn tất.
Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã gọi việc khai thác bauxite là “một chính sách lớn của đảng và nhà nước” và nói rằng các dự án này sẽ được tiếp tục thực hiện trong khi vấn đề môi trường vẫn được quan tâm.
Thế nhưng theo Giáo sư Võ Quý, một trong những nhà hoạt động môi trường hàng đầu của nước này, thì “sự thiệt hại môi trường sẽ vượt quá xa giá trị của bất cứ những lợi lộc nào về mặt kinh tế”.
“Tôi ủng hộ việc phát triển kinh tế, nhưng không ủng hộ các kế hoạch khai thác bauxite,” ông đã nói với tờ Al Jazeera như vậy, và thêm rằng Tây Nguyên là một “vùng đất có vẻ đẹp mê hồn với tiềm năng du lịch-kinh tế và là một khu vực sản xuất nông nghiệp cho hiệu quả cao”.
Những người phê phán vấn đề Bauxite nói rằng việc khai khoáng sẽ làm huỷ hoại tiềm năng du lịch sinh thái giàu có của vùng cao [EPA]
Những mối lo về chất thải
Quá trình tinh lọc bauxite sẽ thải ra hàng ngàn tấn chất thải độc hại được biết đến như là “bùn đỏ”, theo ông Quý và các chuyên gia khác cho biết.
Các nhà hoạt động về lĩnh vực môi trường đang còn mới mẻ ở Việt Nam lo ngại thứ cặn độc hại có thể đầu độc các dòng sông chảy vào những khu vực tập trung đông dân cư, bao gồm vùng Châu thổ sông Mekong đầy sinh lực ở miền nam – xứ sở của những trang trại nuôi cá và một số vùng sản xuất lúa gạo có năng suất cao nhất của Việt Nam.
Trong những bức thư của mình, tướng Giáp đã kêu gọi các nhà khoa học, các nhà quản lý và hoạt động xã hội hãy “đề xuất với đảng và nhà nước để có một chính sách đúng đắn cho các dự án bauxite tại Tây Nguyên”.
“Đó cũng là quan điểm của tôi rằng chúng ta không nên khai thác bauxite. Việc khai thác sẽ gây nên những hậu quả nghiêm trọng tới môi trường, xã hội và quốc phòng,” ông viết.
Vị đại tướng cũng viện dẫn tới bản báo cáo từ những năm 1980 đã cảnh báo chính phủ rằng khai thác bauxite tại khu vực này “sẽ gây tàn phá môi trường, thiệt hại lâu dài về môi sinh, không chỉ thiệt hại cho những cư dân địa phương, mà còn hủy hoại cuộc sống và môi trường của những người dân sống tại vùng đồng bằng phía nam của các tỉnh miền trung này.”
Các nhà môi trường sợ vấn nạn bùn đỏ
Hợp đồng đã được ký
Bất chấp áp lực của vị tướng, chính phủ đã đi tới và ký kết một hợp đồng với một công ty con của tập đoàn nhôm Chinalco của Trung Quốc để khai thác bauxite tại vùng cao nguyên này.
Song họ đã tổ chức một cuộc hội thảo hai ngày tại Hà Nội vào tháng trước dành cho các nhà khoa học để thảo luận về cách thức giảm thiểu sự tổn hại tới môi trường từ việc khai thác bauxite.
Và họ nói rằng dự án bauxite với Trung Quốc sẽ được giảm bớt về quy mô, với những hạn chế được đặt ra về số lượng công nhân Trung Quốc.
Những người chỉ trích (dự án khai thác mỏ bauxite) đã than phiền rằng việc có hàng ngàn công nhân khai mỏ người Trung Quốc tại vùng Tây Nguyên có tính chiến lược là một mối đe doạ về an ninh không thể chấp nhận được, căn cứ vào lịch sử xung đột dài lâu của Việt Nam với người láng giềng phương bắc của mình.
Nguyễn Thiện, một nhà văn Việt Nam nói rằng dự án này “là không hợp lý và thiếu khôn ngoan mà nhiều người dân đang nghi ngờ rằng nó là một phần của một thỏa thuận bí mật giữa Việt Nam và Trung Quốc với những ẩn ý mang tính chiến lược.”
Còn những người khác thì nói rằng việc khai thác bauxite thậm chí không thể đứng vững được về phương diện tính toán thương mại bởi nó đòi hỏi rất nhiều nước và điện năng – những điều kiện thường xuyên bị thiếu thốn ở Việt Nam.
Giáo sư Đào Công Tiến, một cựu hiệu trưởng trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, thì nói rằng việc khai thác này có khả năng sẽ dẫn tới một tình trạng khan hiếm nước là thứ cần thiết ghê gớm cho những nhà sản xuất nông nghiệp ở Tây Nguyên.
Nguyễn Hữu Ninh, một người giành được Giải Nobel Hòa bình (2007) cho những công trình của mình về biến đổi khí hậu, đã đặt nghi vấn rằng liệu các dự án bauxite có đem lại ích lợi cho quốc gia này hay không.
“Thật không khôn ngoan trong một dự án mà nó lại không đem tới những ích lợi cho người dân trong nước,” ông nói.
Thế nhưng bất chấp những mối nghi ngờ và những phản đối, chính phủ đã tuyên bố rằng dự án bauxite sẽ được tiếp tục.
Đối với ông Giáp, vị đại tướng từng chiến thắng trong những cuộc chiến chống lại người Pháp, và sau đó là quân đội Mỹ, trận chiến để bảo vệ những cánh rừng và các dòng sông của Tây Nguyên thoát khỏi những cuộc xâm lấn về kinh tế của người Trung Quốc chắc có lẽ là trận chiến khó khăn nhất của ông từ xưa đến nay.
Hiệu đính: Trần Hoàng
Nguồn: Bản tiếng Việt © Ba Sàm 2009