Lan Huế

HL: Trong cuộc trưng bày lần này, ông chọn những loại cổ vật nào trong bộ sưu tập đồ sộ của mình để đem đi trưng bày, thưa ông?
HTP: Đề tài của cuộc trưng bày này là “Dòng sông kể chuyện” nên chắc chắn các hiện vật đem đi trưng bày đều xuất phát từ dòng sông. Dưới lòng sông có rất nhiều hiện vật, chỉ riêng vật liệu đã khá phong phú: đồng, đá, đất nung, v.v. Lần này tôi chủ yếu dùng các hiện vật bằng đồ gốm đất nung làm phần chính cho cuộc trưng bày. Bởi vì, hiện vật vớt từ dưới dòng sông ở Huế thời gian qua, chủ yếu đồ gốm là phong phú và tiêu biểu hơn hết, do đó đồ gốm sẽ đóng vai trò chính trong cuộc trưng bày “Dòng sông kể chuyện”. Thông qua những cổ vật được bảo lưu dưới dòng sông mà chúng ta biết được cả một dòng lịch sự tồn tại lâu dài từ trước đến nay.

HL: Câu chuyện của dòng sông có những chủ đề nào, thưa ông?
HTP: Cuộc triễn lãm lần này được chia ra thành tám nhóm đề tài như sau: Dấu ấn dòng sông, Mấy ngàn năm trước, Một thời Chăm-pa, Văn hoá truyền thống (hay Thuần phong mỹ tục), Thấp thoáng Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội, Nối đêm vào ngày, Văn hoá ẩm thực, và Đời thường xưa nay. Ngoài ra, trong quá trình chuẩn bị này cũng có thể có nhiều thay đổi nhỏ. Có thể tôi sẽ bổ sung thêm một số đề tài khác, ví dụ như đề tài có tên Những ẩn số. Như chúng ta đã biết ở dưới nước dòng sông bảo lưu lại những hiện vật cuộc sống cách đây cả hàng mấy nghìn năm. Với một khoảng cách giữa người đời xưa và người ngày nay lớn như vậy, chắc chắn không phải mọi điều người ta có thể hiểu hết nên trong số đó có một số hiện vật vẫn còn đang là những ẩn số. Biếu đâu đề tài này có thể gây một ấn tượng đối với người xem.

HL: Trong những chủ đề của cuộc trưng bày lần này, tôi có để ý đến chủ đề “Thấp thoáng Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội”. Xin hỏi ông mối quan hệ của chủ đề này đối với các cổ vật được vớt lên từ các dòng sông Huế?
HTP: Cũng có nhiều người phân vân về điều này. Vì sao lại nhắc đến Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội bằng các hiện vật với từ dưới các sông ở Huế trong khi nó vừa cách một thời gian và khôn gian rất lớn? Nếu người ta suy nghĩ kỹ sẽ thấy khi nói Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội thì ta đang nói đến một gian đoạn lịch sử, nền văn hoá, văn minh của lịch sử Việt Nam. Với những thành tựu về văn hoá, khoa học kỹ thuật thời đó, thì chắc chắn nó sẽ để lại những công trình mà ngày nay vẫn còn bảo lưu lại và những công trình đó không chỉ tìm thấy được ở Hoàng thành Thăng Long, dưới sông Hồng mà còn ở nhiều nơi khác. Con người Việt Nam đi đâu họ cũng mang theo trong hành trang của mình những thành tựu văn hoá đó nên ta thấy có rất nhiều hiện vật vớt từ sông Hương lên có một số tiêu biểu một thời khi đất nước còn lấy Thăng Long làm thủ đô. Ví dụ, đồ sứ Chu Đậu (Hải Dương) - một loại đồ sứ đặc trưng, một thời từng là món hàng xuất khẩu nổi tiếng. Và nhất là, nó được chúng ta biết nhiều hơn khi người ta trục vớt được con tàu chìm ở Cù Lao Chàm, người ta phát hiện hàng trăm ngàn món Chu Đậu được chở trên chiếc tàu đó với mục đích xuất khẩu. Đó chỉ là một trong những ví dụ, vì ngoài đồ Chu Đậu ra còn có đồ Tam Thọ, Luy Lâu, đồ thời Lý, thời Trần, v.v. Thông qua những hiện vật đó chắc chắn người ta sẽ trở về nguồn của dòng lịch sử Việt Nam và người ta nhớ đến trung tâm chính trị lớn nhất của những thời đó chính là Thăng Long, Đông Đô, và Hà Nội bây giờ.

HL: Có một chủ đề nữa có cái tên khá lạ: “Nối Đêm Vào Ngày”. Thưa ông, nó là cái gì vậy?
HTP: Có nhiều người cũng cảm thấy cái đề tài này có cái gì đó vui vui, hay hay mặc dù khi mới đọc lên người ta chưa hiểu nó là gì hoặc thể hiện cụ thế như thế nào nhưng nó lại tạo lên một ấn tượng khá thú vị. Ngày xưa, cổ nhân cho rằng cuộc đời nó ngắn quá mà trong thời gian ngắn ngủi đó một nửa phần là đêm. Thế nên, người ta cho rằng việc ngủ rất uổng phí mặc dù ngủ giúp ta phục hồi sức khoẻ. Vì theo quan niệm về triết lý, người ta bảo cuộc đời ngắn như vậy nên có một phần thời gian bị rơi vào vô thức là một điều rất uổng phí thế nên người ta đốt đuốc đi chơi đêm với mong muốn kéo dài phần thời gian sống có ý thức của con người để bù đắp vào sự mong manh, ngắn ngủi của cuộc đời. Bên cạnh đó, trong cuộc sống lao động, sản xuất, người Việt Nam có tiếng cần cù. Hơn nữa, xã hội VN là một xã hội nông nghiệp nên cuộc sống rất vất vả. Thậm chí, người nông dân suốt ngày tất bật mà công việc vẫn chưa hết được buộc lòng họ phải tiếp tục làm vào ban đêm. Mà như chúng ta biết, muốn làm ban đêm thì phải có một yếu tố tối thiểu đó là ánh sáng. Nói tóm lại, ở đây hiện vật trưng bày chính là đèn - các loại đèn qua thời gian.

HL: Cuộc trưng bày này có phải là lần này đầu tiên ông đưa một phần bộ sưu tập của mình ra mắt công chúng không sau mấy mươi năm sưu tầm cổ vật không, thưa ông?
HTP: Nếu nói trưng bày theo cách hiểu là trưng bày một cách công khai, có quy mô, được tổ chức trong một địa điểm đặc biệt, và được công bố rộng rãi để công chúng đến thưởng ngoại thì đây là lần đầu tiên. Nhưng thật ra những cổ vật này lâu nay cũng đã được nhiều người ghé lại nhà tôi để xem.

HL: Sau cuộc trưng bày này, ông có ý định lập một nhà trưng bày và sắp xếp các hiện vật theo hệ thống để công chúng đến tham quan và nghiên cứu?
HTP: Nếu nói trưng bày có hệ thống, cái nào ra cái ấy theo thời gian hay chủng loại thì tất cả những người sưu tầm cổ vật với bất kỳ mục đích nào điều mong muốn làm được điều đó. Và riêng cá nhân tôi, tôi cũng rất mong làm được điều đó vì khi trưng bày một cách hệ thống người được hưởng lợi đầu tiên chính là bản thân tôi. Những thứ mà tôi sưu tầm được tạm gọi là tư liệu bằng hiện vật. Nó giống như một quyển sách. Quyển sách nó có trang đầu trang cuối, có chương 1, chương 2, chương này chương nọ thì “quyển sách bằng hiện vật” cũng nên như thế. Trong khi đó “những chữ hiện vật” của tôi vẫn nằm rất lộn xộn, nên “người đọc” là tôi đôi khi cũng thấy rất vất vả chứ nói gì đến những người khác. Tôi cũng rất mong muốn có một diện tích tương đối nào đó để sắp xếp lại các hiện vật này một cách hệ thống. Tuy nhiên, giữa ước mơ và hiện thực bao giờ cũng có một khoảng cách rất xa.

HL: Xin cảm ơn và chúc cuộc trưng bày đầu tiên sắp tới của ông sẽ thành công!

HƯƠNG LAN (thực hiện)