Lan Huế

(những mảnh sành vỡ được tìm thấy ở lò gốm cổ) Đi vào phía đầu làng, du khách đã có thể thấy đằng sau một ngôi nhà thờ họ là những hố đào với cơ man nào là mảnh sành vỡ. Được biết, khi làm móng xây nhà cộng đồng của làng, người ta tình cờ phát hiện ra những hiện vật này. Số mảnh sành nhiều đến mức khi đào xuống đến độ sâu hơn 1,5m thì những lớp mảnh sành vỡ vẫn còn dày đặc.

Sau khi loại bỏ một số giả thiết chưa thoả đáng, ông Hồ Tấn Phan, nhà nghiên cứu lịch sử đưa ra nhận định rằng đây có thể là một lò gốm cổ: “Dựa vào số lượng rất lớn các sản phẩm gốm bị lỗi, các mảnh gốm vỡ, các sản phẩm gốm dính chồng lên nhau thì ít nhiều có thể đoán đây là một lò gốm.” Ngoài ra, theo ông Phan, “Người dân cũng bất ngờ và không biết số gốm đó từ đâu mà có, ngay cả trong các văn bản của dòng họ cũng không hề nhắc đến nên có thể suy ra là lò gốm đã ngừng sản xuất từ lâu rồi. Thêm vào đó, dòng gốm tìm được ở đây không giống với dòng gốm của người Việt đã sản xuất và bán sau này.”

Có thể nói, chưa có nơi khai quật khảo cổ nào mà người ta lại tìm thấy một số lượng hiện vật lớn như số hiện vật đã tình cờ được tìm thấy ở đây. Tuy nhiên, chưa thấy các cơ quan chức năng có động thái tức thời nào nhằm bảo vệ số hiện vật khổng lồ và có giá trị này. Hiện tại, số hiện vật này nằm thành đống hoặc rải rác ở khu vực được đào bới và không được che chắn hay bảo vệ gì.

Cách đó không xa, du khách sẽ bắt gặp một, hai lò gốm khác nằm ngay ven đường. Miệng gốm quay ra phía đường và hướng mặt về con sông Ô Lâu - một thời là nguồn nước chính của các lò gốm trong làng. Bên cạnh lò gốm là nhà trưng bày đồ gốm vắng hoe, chỉ có một số vật liệu và dụng cụ nằm ngổn ngang trong gian nhà rộng không vách. Phải chăng nhà trưng bày chỉ phục vụ người tham quan vào các Festival Huế hay những dịp đặc biệt?
(nhà rường cổ)
Điều dễ nhận thấy ở ngôi làng này là không khí trong lành và mát mẻ. Những vườn cây xanh um bao quanh những ngôi nhà rường cổ tạo nên một Phước Tích độc đáo, không thể lẫn với nơi nào khác. Số lượng nhà rường còn được lưu giữ ở làng này lên đến con số gần 30 nhà. Có lẽ, xưa kia Phước Tích là ngôi làng của những người giàu có hoặc quan lại có chức tước trên Kinh thành Huế. Ngày 17/03/2009 vừa qua, một tin vui đến với Phước Tích; làng được bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích cấp quốc gia.

Thấp thoáng đâu đó trong ngôi làng hơn 500 năm tuổi này, người ta vẫn còn thấy vết tích của người Chăm pa. Từ bia đá có hình bức phù điêu chưa được điêu khắc được thờ dưới gốc cây bên bến sông cho đến ngôi miếu Quảng Tế thờ nữ thần và linh vật linga - yoni đều mang hơi thở văn hóa Chăm pa xa xưa.

Văn hoá Việt - Chăm xen lẫn và tồn tại bên nhau giữa một vùng không gian xanh tươi, hữu tình khiến mỗi di tích ở đây đều khoác lên mình một vẻ đẹp thuần thiết và gần gũi. Những con đường làng ngõ xóm hay lối vào nhà ai cỏ mọc xanh rì cũng níu kéo bước chân du khách chậm lại để rồi người ta mặc sức thả hồn theo những mái cổ rêu phong thấp thoáng giữa một vườn hoa lá xanh mướt.
(dấu tích Chăm bên bến sông Ô Lâu)