Wednesday, 27. June 2007, 02:13:34
ANDALUZJA - KRAINA ZAMKÓWZamek to budowla charakterystyczna dla Europy średniowiecznej, dla czasów gdy, feudałowie sprawowali władzę na wielkimi posiadłościami ziemskimi a rycerze wędrowali po kraju, jednak dla Hiszpanii zamki miały też inne znaczenie. Rozmieszczone na całym obszarze kraju odegrały dużą rolę w życiu wielu pokoleń i procesie formowania hiszpańskiej państwowości, stały się także nieodzowną częścią hiszpańskiego krajobrazu; trwałym symbolem narodu zrodzonego w wojnach i konfliktach. W Andaluzji można więc spotkać wszelkie rodzaje zamków o różnorodnych stylach i w różnym stanie. Nie tylko dodają one uroku wsiom i miasteczkom, lecz pełnią także rolę strażników historii, ponieważ zachowały w sobie tajemniczość i nastrój dawnych wieków.
W długim okresie Rekonkwisty, kiedy to chrześcijanie z północy usiłowali wypędzić muzułmańskich najeźdźców z hiszpańskiej ziemi, a granica wpływów chrześcijan i muzułmanów znajdująca się na terenie Andaluzji wielokrotnie się przesuwała. Zycie mieszkańców skupiało się w tym czasie wokół potężnych zamków dających schronienie. Za ich murami chłopi ukrywali się a rycerze planowali kolejne kampanie, chociaż często zdarzało się także, że miasto i zamek były najeżdżane i atakowane przez wrogów. Większość terenów w części środkowej i południowej była przez wiele stuleci opuszczona przez mieszkańców, a można tam było spotkać tylko wędrownych rycerzy. Ludność skupiła się w pobliżu zamków, gotowa, na widok wroga, w każdej chwili schronić się za ich murami obronnymi zbudowanymi z kamieni i bloków skalnych.
Jeśli zastanawiacie się dlaczego tak wiele hiszpańskich wsi znajduje się na odludnych terenach blisko stromych gór, podczas gdy pozniże są ogromne żyzne doliny odpowiedź jest następująca: dla ochrony. Ci, którzy nie tylko uprawiali te tereny, lecz także na nich mieszkali w odizolowanych gospodarstwach, chronili się w zimie we w miarę bezpiecznych wsiach. Większość walk polegała na oblężeniu, armie zatrzymywały się pod murami miast nawet na okres roku. Celem było zarówno pokonanie w walce jak i złamanie mieszkańców głodem, gdyż dostawy żywności były w tym czasie uniemożliwione. Taka forma walki polegająca na oblężeniu podobnie jak związane z nią zamki przetrwały o wiele dłużej niż w innych częściach Europy, ponieważ Hiszpania zaangażowana była w rekonkwistę aż do końca 15 wieku. Dlatego w niewielu krajach Europy zamki odegrały taką historyczną rolę jak w Hiszpanii. Uważa się, że w okresie rekonkwisty w kraju było 10 000 zamków, a do dzisiaj przetrwało ich około 2 500, większość z nich w Andaluzji, ponieważ wojna chrześcijan z Maurami miała tu najgwałtowniejszy przebieg.
Chociaż zamki budowano już od najwcześniejszych czasów starożytnych, a duże fortece powstały już za czasów rzymskiego panowania na terenach Hiszpanii, prawdziwa historia zamków rozpoczyna się w średniowieczu. Załamanie się systemu prawnego i porządku publicznego będącego wynikiem upadku Imperium Rzymskiego, zmusiła ludność Europy do opuszczania swoich gospodarstw i niechronionych miast i chronienia się w murach zatłoczonych, brudnych zamków.
Panowie feudalni żyli w ogromnych, fortyfikowanych wieżach, wokół których budowali mury obronne i wieżyczki obserwacyjne. Takie budowle przekształciły się wkrótce w zamki i w trakcie stuleci trwania rekonkwisty (10- 15 wiek) liczba budowanych zamków była największa. Zamki i fortece odegrały ogromna rolę w stabilizacji i konsolidacji systemu kontroli nad terenami, gdzie toczyły się walki. To dzięki ochronie za murami zamków chrześcijanie mieli możliwość przegrupowywania sił co zaowocowało w końcu przejęciem całego półwyspu. Można także stwierdzić, że zamki bardzo przyczyniły się do powstania systemu państwa hiszpańskiego i portugalskiego. Centralna część Półwyspu Iberyjskiego nosi nazwę Castilla- kraina zamków.
Zaostrzenie konfliktu między chrześcijanami a Maurami w 10 wieku doprowadziło do powstania zamków o funkcji militarnej, których głównym elementem była prostokątna warownia. Była ona miejscem zamieszkania władcy i ostatnim schronieniem.
Przez stulecia, można zaobserwować znaczną zmianę surowego stylu architektonicznego zamków pozostawionych przez Rzymian, a przyczynili się do tego Arabowie. Ponieważ armie chrześcijańskie, zarówno w Hiszpanii jak i na Bliskim Wschodzie, okupowały arabskie fortece, zaobserwowano i kopiowano ich bogaty styl. Do Europy przeniesiono też rozwiązania konstrukcyjne takie jak np. przejścia podziemne, system kanałów doprowadzających i zbiorniki do przechowywania wody, zewnętrzne wieże połączone mostami i długimi murami z głównymi wałami obronnymi, które chroniły ogrody warzywne i sady.
Początkowo najpopularniejszy był zamek kamienny, przystający do najbardziej stromego stoku góry i niemożliwy do zdobycia, aż do czasów gdy powstanie artylerii wymusiło wprowadzenie silniejszej i bardziej aktywnej obrony. Doprowadziło to do znacznego zwiększenia ilości górskich zamków, które stały się mocniejsze, większe i budowano je znacznie bliżej szczytów gór. Zamek w Castellar, z którego widać miasto jest tego doskonałym przykładem. Chrześcijanie przenosili do swoich zamków arabskie rozwiązania konstrukcyjne zapewniające większą wygodę i budowali ufortyfikowane pałace, które naśladowały Alcazabas, takie jak np. pałac nad portem Malaga. Do roku 1250, Rekonkwista osiągnęła punkt kulminacyjny a regiony Sierra de Cadiz i Serrania de Ronda stały się granicą pomiędzy Kastylią a Królestwem Granady. Arcos de la Frontera stał się centrum militarnych działań chrześcijan, a Ronda centrum militarnym Maurów aż do jesieni 1485 r. Na terenie strefy granicznej między nimi zbudowano w tym okresie wiele zamków. Z jednego z nich: Alcala la Real, znajdującego się między Jaen a Granadą, Ferdynand i Izabela poprowadzili końcowy atak na okupowaną Granadę.

photo by Jacek
Chrześcijanie sforsowali ostateczne opór muzułmanów w 1492 r, zdobywając słynna fortecę Alhambra i tym samym kończąc ponad siedemset letnie panowanie Maurów w południowej Hiszpanii. Wraz z usunięciem arabskiej dynastii Almohad, katoliccy królowie zyskali całkowita kontrolę nad terytorium hiszpańskiej części Półwyspu Iberyjskiego. Jednak nadal pozostał problem Maurów, którzy osiedlili się w południowej Hiszpanii i sprzeciwiali się władzy chrześcijan. Maurowie wielokrotnie rozpoczynali walki co w rezultacie przedłużyło okres niestabilności politycznej i, szczególnie w Andaluzji, stworzyło potrzebę budowania fortec garnizonowych. Dopiero po podboju i wysiedleniu Maurów z tych terenów, władcy kastylijscy uznali, że sytuacja jest stabilna i zaprzestali budowy zamków. Do początku 16 wieku zaprzestano budowy zamków chroniących granice wpływów militarnych. Wiele z już istniejących stało się siedzibą klasztorów, więzień, siedzib władz lokalnych lub po prostu niszczało. Pozostałe podzielono między króla i arystokrację, która zgodnie z modą w renesansowych Włoszech przerobiła je na imponujące pałace z ogrodami w stylu klasycznym. Wspaniałym przykładem takiego zamku przebudowanego w stylu toskańskim jest Castilla Lacalahorra w prowincji Granada. Został on prawie całkowicie zmieniony przez Marquesa de Carrara z Włoch.
Zmiana sytuacji sprawiła, że zmieniły się też potrzeby kraju; sytuacja polityczna Hiszpanii ustabilizowała się, ale Hiszpanie rozpoczęli budowę imperium kolonialnego w Ameryce Południowej i Środkowej. Zbiegło się to z rosnącym zagrożeniem na morzu ze strony Anglii i piratów. Zmiany te stworzyły potrzebę militarnego umocnienia wybrzeży. Przebudowano więc stare i zbudowano nowe wieże obserwacyjne i fortyfikacje. W tym samym czasie zamki w głębi kraju popadały w coraz większą ruinę. Do początku 19 wieku, większość hiszpańskich zamków było w bardzo złym stanie, a resztę zniszczono podczas wojny na półwyspie w latach 1808- 1814. Dopiero po Drugiej Wojnie Światowej powołano agencje rządowe mające za zadanie ich renowację i ochronę jako zabytków narodowej architektury. Dziś wiele wspaniałych zamków Hiszpanii, a w szczególności Andaluzji przypomina o dawnej świetności.