Đi giang hồ: Thăm quê hương của Karl Marx
Monday, 23. June 2008, 15:25:36
Cuối tháng 7 nầy, tôi và người tình trăm năm sẻ tham quan nhiều quốc gia Đông Âu Cộng Sản trước đây, đặc biệt thăm nước Đức và tìm hiểu dân tộc lớn nầy, đả thống nhất đất nước không đổ một giọt máu của người dân lành vô tội...
Đức là quê hương của các triết gia lớn của nhân loại, Nietzsche, Kant, Karl Marx .. Ba triết gia nầy thuộc 10 triết gia vĩ đại nhất của nhân loại, theo cuộc thăm dò thính giả đài BBC năm 2005.
Hẹn sẻ chia sẻ với các bạn nhiều hình ảnh đẹp và nhiều câu chuyện vui buồn của chuyến đi. Đây chỉ là một vài tài liệu đọc trước chuyến đi tiếu ngạo giang hồ mà thôi.
“Karl Heinrich Marx (thường được phiên âm là "Các Mác"; sinh 5 tháng 5 năm 1818 tại Trier, Đức – mất 14 tháng 3 năm 1883 tại Luân Đôn) là nhà tư tưởng, nhà kinh tế chính trị, nhà lãnh đạo cách mạng của Hiệp hội Người lao động Quốc tế. Marx được nhắc đến với nhiều chủ đề khác nhau, nhưng ông nổi tiếng nhất với những phân tích lịch sử dựa trên thuật ngữ đấu tranh giai cấp, được tổng kết lại trong những lời mở đầu cho Tuyên ngôn Đảng Cộng sản (Das Manifest der Kommunistischen Partei): "Lịch sử của tất cả các xã hội từ trước đến nay là lịch sử của đấu tranh giai cấp…
Triết học Marx
Triết học Marx kế thừa những tinh hoa của triết học cổ điển Đức thế kỉ XVIII. Không chỉ kế thừa, Marx đã phát triển những tinh hoa đó và đưa chúng lên một tầm cao mới về chất. Những tiền đề triết học Marx là triết học Duy tâm biện chứng của Hegel và triết học Duy vật siêu hình của Feurbach. Trong triết học của Hegel, Marx đã phát hiện ra và kế thừa "hạt nhân hợp lí" trong vấn đề phương pháp luận triết học, đó là phép biện chứng. Trong triết học của Feurbach, Marx đã tiếp nhận và kế thừa điểm tiến bộ về thế giới quan của Feurbach, đó là thế giới quan Duy vật. Marx cũng nhận ra những hạn chế trong triết học của Hegel, đó là thế giới quan duy tâm và phương pháp luận siêu hình trong triết học của Feurbach. Để sửa chữa những hạn chế trên của Hegel và Feurbach, Marx đã kết hợp những ưu điểm của hai triết học trên để tạo ra triết học của mình, đó là triết học Duy vật biện chứng. Như thế, triết học Duy vật biện chứng không những khắc phục được hạn chế của triết học Duy tâm biện chứng và triết học Duy vật siêu hình mà còn nâng chúng, tức phép biện chứng và thế giới quan duy vật lên một tầm cao mới vĩ đại. Từ thời điểm đó, phép biện chứng đã trở thành phép biện chứng duy vật và thế giới quan duy vật đã trở thành thế giới quan duy vật biện chứng.
Phê bình chủ nghĩa tư bản
Marx đã mất nhiều thời gian trong cuộc đời để nghiên cứu chủ nghĩa Tư bản, tức phương thức sản xuất của thời đại ông đang sống. Marx cho rằng, Chủ nghĩa tư bản, với nền tảng của nó là sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất và bóc lột lao động làm thuê, là hình thức bóc lột cuối cùng trong lịch sử. Một loạt những phê phán đã được ông đưa ra, những phê phán đó đến ngày nay vẫn còn nguyên giá trị vì nó đã đánh trúng vào những hạn chế thuộc về bản chất của phương thức sản xuất Tư bản. Thực sự, những luận điểm Marx đã nêu ra về hạn chế của Chủ nghĩa Tư bản là không thể chối bỏ, không thể thay đổi trong khuôn khổ của Chủ nghĩa Tư bản, của Tự do Tư sản. Để khắc phục những hạn chế lịch sử của Chủ nghĩa Tư bản, Marx đã đưa ra học thuyết về Cách mạng vô sản và Cách mạng Cộng sản.
Nơi yên nghỉ cuối cùng của K. Marx
Ảnh hưởng của Marx
Trong cuộc thăm dò bạn nghe đài do BBC Radio 4 tổ chức năm 2005 để bầu chọn Nhà triết học vĩ đại nhất trong thời hiện đại, Marx đã đứng đầu danh sách với 28% số phiếu (trên tổng số khoảng 30.000 lượt bầu chọn). Đứng vị trí thứ hai là David Hume với 13% số phiếu, tiếp theo là Wittgenstein, Nietzsche, Plato, Kant, Aquinas, Socrates, Aristotle, và Popper”
(Wikipedia, http://vi.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx )
Chủ nghĩa Marx
Tượng Karl Marx ở Chemnitz
“Chủ nghĩa Marx là hệ thống học thuyết về triết học, lịch sử và kinh tế chính trị dựa trên các tác phẩm của Karl Marx (1818–1883) và Friedrich Engels (1820–1895). Từ khi tập ba của tác phẩm "Tư Bản" (Das Kapital) được xuất bản năm 1895, những người Mác-xít đã cố gắng tích hợp các ý tưởng trong đó vào trong một phương án chuẩn xác chung phục vụ cho việc xây dựng một trật tự xã hội xã hội chủ nghĩa và/hay cộng sản chủ nghĩa.
Từ thời gian đó đã phát triển nhiều khuynh hướng chịu ảnh hưởng chủ nghĩa Marx khác nhau mà mỗi một khuynh hướng đều đòi hỏi chính mình là kế thừa của "các nhà kinh điển" và phân rõ ranh giới lẫn nhau, trong đó có:
•Phong trào Dân chủ Xã hội mà Chủ nghĩa Mác-xít Áo (Austromarxism) là một hình thức đặc biệt. Hiện nay các đảng dân chủ xã hội trong phần lớn các nước ở phương Tây đều tách rời khỏi học thuyết Marx.
•Chủ nghĩa Lenin và các khuynh hướng dựa trên chủ nghĩa Lenin như chủ nghĩa Stalin, chủ nghĩa Trotsky, chủ nghĩa Mao.
•Chủ nghĩa Tân Mác-xít (Neomarxism) hay Chủ nghĩa Hậu Mác-xít (Postmarxism) dưới nhiều hình thức khác nhau như Trường phái Frankfurt (Frankfurt School).
Phê bình chủ nghĩa Marx
Tượng Karl Marx ở Moscow
Ngay từ lúc công bố các tác phẩm đầu tiên của chủ nghĩa Marx đã xuất hiện nhiều phê bình trong gần như tất cả các lãnh vực của học thuyết. Nguyên nhân chủ yếu là do Marx đã không hoàn tất được tác phẩm cuối cùng của ông ("Tư bản") và cũng do Marx đã sửa chửa học thuyết của ông dựa trên các phê bình có căn cứ. Thí dụ như Marx đã viết trong thư gửi Vera Ivanovna Zasulich (Вера Ивановна Засулич) rằng có nhiều ý kiến mâu thuẫn với nhau về tiền đề xã hội cho một cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa. Một vài điều không được diễn đạt một cách rõ ràng và/hay được diễn giải khác nhau. Thí dụ như rút kinh nghiệm từ Công xã Paris, Marx đã viết rằng "giai cấp công nhân không thể đơn giản chỉ chiếm lấy bộ máy nhà nước có sẵn và vận hành nó cho các mục đích riêng của mình" (die Arbeiterklasse nicht die fertige Staatsmaschine einfach in Besitz nehmen und sie für ihre eigenen Zwecke in Bewegung setzen kann). Vì thế mà theo diễn giải của Lenin ý nghĩa của "tư tưởng của Marx (...) chính là giai cấp công nhân phải đập tan, đánh vỡ 'bộ máy nhà nước có sẵn' và không được phép chỉ tự giới hạn ở việc chiếm lấy nó. (...) Nói một cách ngắn gọn: đập tan 'bộ máy quan liêu-quân sự' là học thuyết chính của chủ nghĩa Marx về các nhiệm vụ của giai cấp vô sản trong cuộc cách mạng chống lại nhà nước'").
Marx đã không nói cụ thể về trật tự chính trị của một nhà nước cộng sản. Trong nội bộ những người Mác-xít có nhiều phê bình đặc biệt là từ các khuynh hướng khác nhau của chủ nghĩa Tân Mác-xít (Neomarxism), mà mỗi một khuynh hướng thường chỉ phủ nhận một lãnh vực riêng lẽ hay phê bình những diễn giải của chủ nghĩa Marx-Lenin mà theo ý của họ là sai lầm. Phủ nhận toàn bộ các học thuyết Mác-xít trước nhất là từ phía những người theo đuổi các thế giới quan, khoa học hay triết học hoàn toàn khác.
Phê bình từ trong nội bộ Mác-xít
Tượng Karl Marx và Engels ở Berlin
Trong chủ nghĩa Marx ngày nay có nhiều khuynh hướng khác nhau mà một phần hoàn toàn mâu thuẫn với nhau, hầu như toàn bộ các nguyên tố của học thuyết Mác-xít đều được tranh luận. Một số điểm đặc biệt được tranh cãi thí dụ như là:
•Vai trò của giai cấp công nhân và quan hệ của giai cấp công nhân với các phong trào xã hội khác.
•Định nghĩa (và tổ chức) của "dân chủ xã hội chủ nghĩa"
•Các tiền đề cho một cải tạo xã hội theo đường hướng xã hội chủ nghĩa
•Nhiều câu hỏi khác nhau của giá trị gia tăng
•Quan hệ giữa hạ tầng cơ sở và thượng tầng kiến trúc.
Tiếp nối theo Leo Trotsky, với một phiên bản Mác-xít của thuyết về các chu kỳ Kondratiev (Long Waves of Capitalist Development) Ernest Mandel đã sửa đổi quy luật về khuynh hướng lãi xuất giảm đi bằng cách nhấn mạnh rằng các lực tác động ngược lại có thể chiến thắng trong nhiều gian đoạn dài lâu.
Những người theo chủ nghĩa tân Mác-xít đặc biệt phủ nhận việc giáo điều hóa hệ tư tưởng Mác-xít như là thế giới quan vô sản, điều có thể nhận thấy trước nhất trong các học thuyết nhà nước của chủ nghĩa xã hội hiện thực.
Ngược lại, những người theo khuynh hướng của Chủ nghĩa Cộng sản châu Âu (Eurokommunism) và Chủ nghĩa Cải cách (Reformismus) lại bác bỏ sự đấu tranh giai cấp như là phương tiện để dẫn đến chủ nghĩa xã hội và cố tìm những con đường dân chủ để khắc phục mâu thuẫn giai cấp.
Các lý thuyết gia chịu ảnh hưởng của Marx phê phán ông rằng trong diễn đạt về giá trị sử dụng của hàng hóa Marx đã đánh giá quá cao những tác động của nó đến một thay đổi dẫn đến chủ nghĩa cộng sản, và văn hóa cũng như tự nhiên gần như không được đưa vào trong các thuyết về kinh tế của ông. Các tiền đề cho việc chuyển đổi một xã hội từ chủ nghĩa xã hội sang chủ nghĩa cộng sản cũng được tranh cãi. Chính Marx cũng đã lưu ý rằng việc này chỉ có thể hoàn thành sau một cuộc cách mạng trên toàn thế giới.
Phê bình và quan điểm đối nghịch từ những người phi Mác-xít
Tượng Karl Marx ở Budapest
Gần như tất cả những người phê bình không theo chủ nghĩa Marx đều phủ nhận các học thuyết của Marx là sự thật duy nhất và ít nhất là ủng hộ nhiều phần của phê bình từ trong nội bộ những người Mác-xít. Thêm vào đó, ngoại trừ phân tích về chủ nghĩa tư bản, các phần khác của chủ nghĩa Marx đều bị hoài nghi hay phủ nhận.
Thí dụ như thuyết biện chứng của Hegel – cơ sở của chủ nghĩa duy vật biện chứng – được cho là sai lầm như Karl Raimund Popper đã phê bình trong tác phẩm Xã hội mở và những kẻ thù của nó. Tư tưởng của Marx dẫn đến một "xã hội đóng". Xã hội này có đặc tính là nó được những người tiên phong lập nên từ trên bản vẽ, những người tin rằng họ có được nhận thức khoa học về những quyền lợi khách quan của những người bị đàn áp, ngay cả khi chúng khác hẳn những quyền lợi được cảm nhận chủ quan. Như thế một xã hội đóng là một chính thể chuyên chế. Năm 1957 trong bài viết Sự khốn cùng của chủ nghĩa lịch sử Popper đã phê bình ý niệm của chủ nghĩa duy vật lịch sử:
•Lịch sử tiến triển theo mục đích
•Khuôn mẫu nhất định trong lịch sử được luận giải bằng những khuôn mẫu nhất định nối tiếp theo sau đó
•Nhận thức được cho là "khách quan" của các khuôn mẫu cơ bản này cho phép dự đoán tiến trình của lịch sử và cho phép nói lên một cách chuẩn mực về cách tạo ảnh hưởng đến tiến trình này như thế nào.
Nói chung là "chủ nghĩa xã hội khoa học" là không khoa học và mang tính bất khả phủ (non-falsifiability). Đặc biệt là khi các luận đề Mác-xít được bít ín ra phía ngoài bằng phương tiện phê bình hệ tư tưởng: Những người hoài nghi quy luật về xu hướng giảm đi của lãi suất hay về sự rút gọn tất cả lịch sử về lịch sử của đấu tranh giai cấp đều bị cho rằng sự hoài nghi của họ hoàn toàn không trung thực và chỉ là sản phẩm của hệ tư tưởng vì quyền lợi của giai cấp đang thống trị. Người hoài nghi càng kiên quyết giữ vững sự ngờ vực của mình thì người phê bình hệ tư tưởng lại càng tin rằng có thể nhận thấy những dụng ý đứng sau đó. Vì thế mà người này không thể nêu ra các điều kiện mà dưới các điều đó người đấy sẽ công nhận rằng các luận đề của mình là sai.
Những người phê bình khác chỉ trích mối quan hệ hẹp hòi giữa hạ tầng cơ sở và thượng tầng kiến trúc, như có thể thấy trong chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước (State monopoly capitalism) và trong một số thuyết cacten (cartel) Mác-xít. Tại đây, các cơ quan nhà nước được miêu tả như là những người nhận mệnh lệnh trực tiếp của các nhà công nghiệp, trở thành chỉ là "tai sai của chủ nghĩa tư bản độc quyền". Vì thế mà nhà lịch sử học người Đức Gerd Koenen và nhà chính trị học người Mỹ Daniel Pipes đã gọi chủ nghĩa Marx-Lenin là một thuyết âm mưu.
Một số phê bình cho rằng con đường đi đến chủ nghĩa cộng sản thông qua một bộ máy đầy quyền lực (chuyên chính vô sản) mang mối hiểm nguy là những người lãnh đạo không hướng đến các cải cách cấu trúc vì quyền lợi của giai cấp vô sản mà đặc biệt là để bảo vệ quyền lực của chính họ. Vì thế mà nhiều nhà nghiên cứu thí dụ như các nhà phát hành quyển Sách đen của chủ nghĩa cộng sản nhận định rằng việc giết hằng triệu người của Josef Stalin, Mao Trạch Đông hay Pol Pot không phải là việc đi sai đường lối của thuyết Mác-xít thật ra là tốt đẹp mà chính đã tự có trong nó.
Các nhà phê bình
Một số các nhà phê bình tự do (liberal) là Milton Friedman (Trường phái Chicago) hay Friedrich Hayek và Ludwig von Mises (Trường phái Áo). John Maynard Kyenes cũng là một nhà phê bình mà các học thuyết của ông đã có ảnh hưởng quyết định đến chính sách kinh tế trong các nước công nghiệp cho đến nửa sau của thế kỷ 20…”
(Wikipedia, http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Marx )
Những bài liên quan:
Đi giang hồ: Alexandria (Egypt)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2237347
Đi giang hồ: Istanbul (Turkey)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2237129
Đi giang hồ: Athens (Greece)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2239632
Đi giang hồ: Thăm quê hương Socrates
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2240843
Đi giang hồ: Thăm quê hương Platon
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2241035
Đi giang hồ: Thăm quê hương Aristotle
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2250558
Đi giang hồ: Munich (Germany)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2232012
Đi giang hồ: Frankfurt (Germany)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2193243
Đi giang hồ: Prague (Czech Republic)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2193099
Đi giang hồ: Vienna (Austria)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2193076
Đi giang hồ: Budapest (Hungary)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2193038
Đi giang hồ: Warsaw (Poland)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2192969
Đi giang hồ: Berlin (Germany)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2192880
Đi giang hồ: Thăm quê hương của Nietzsche (Đức)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2250739
Đi giang hồ: Thăm quê hương của Karl Marx (Đức)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2251144
Đức là quê hương của các triết gia lớn của nhân loại, Nietzsche, Kant, Karl Marx .. Ba triết gia nầy thuộc 10 triết gia vĩ đại nhất của nhân loại, theo cuộc thăm dò thính giả đài BBC năm 2005.
Hẹn sẻ chia sẻ với các bạn nhiều hình ảnh đẹp và nhiều câu chuyện vui buồn của chuyến đi. Đây chỉ là một vài tài liệu đọc trước chuyến đi tiếu ngạo giang hồ mà thôi.
“Karl Heinrich Marx (thường được phiên âm là "Các Mác"; sinh 5 tháng 5 năm 1818 tại Trier, Đức – mất 14 tháng 3 năm 1883 tại Luân Đôn) là nhà tư tưởng, nhà kinh tế chính trị, nhà lãnh đạo cách mạng của Hiệp hội Người lao động Quốc tế. Marx được nhắc đến với nhiều chủ đề khác nhau, nhưng ông nổi tiếng nhất với những phân tích lịch sử dựa trên thuật ngữ đấu tranh giai cấp, được tổng kết lại trong những lời mở đầu cho Tuyên ngôn Đảng Cộng sản (Das Manifest der Kommunistischen Partei): "Lịch sử của tất cả các xã hội từ trước đến nay là lịch sử của đấu tranh giai cấp…
Triết học Marx
Triết học Marx kế thừa những tinh hoa của triết học cổ điển Đức thế kỉ XVIII. Không chỉ kế thừa, Marx đã phát triển những tinh hoa đó và đưa chúng lên một tầm cao mới về chất. Những tiền đề triết học Marx là triết học Duy tâm biện chứng của Hegel và triết học Duy vật siêu hình của Feurbach. Trong triết học của Hegel, Marx đã phát hiện ra và kế thừa "hạt nhân hợp lí" trong vấn đề phương pháp luận triết học, đó là phép biện chứng. Trong triết học của Feurbach, Marx đã tiếp nhận và kế thừa điểm tiến bộ về thế giới quan của Feurbach, đó là thế giới quan Duy vật. Marx cũng nhận ra những hạn chế trong triết học của Hegel, đó là thế giới quan duy tâm và phương pháp luận siêu hình trong triết học của Feurbach. Để sửa chữa những hạn chế trên của Hegel và Feurbach, Marx đã kết hợp những ưu điểm của hai triết học trên để tạo ra triết học của mình, đó là triết học Duy vật biện chứng. Như thế, triết học Duy vật biện chứng không những khắc phục được hạn chế của triết học Duy tâm biện chứng và triết học Duy vật siêu hình mà còn nâng chúng, tức phép biện chứng và thế giới quan duy vật lên một tầm cao mới vĩ đại. Từ thời điểm đó, phép biện chứng đã trở thành phép biện chứng duy vật và thế giới quan duy vật đã trở thành thế giới quan duy vật biện chứng.
Phê bình chủ nghĩa tư bản
Marx đã mất nhiều thời gian trong cuộc đời để nghiên cứu chủ nghĩa Tư bản, tức phương thức sản xuất của thời đại ông đang sống. Marx cho rằng, Chủ nghĩa tư bản, với nền tảng của nó là sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất và bóc lột lao động làm thuê, là hình thức bóc lột cuối cùng trong lịch sử. Một loạt những phê phán đã được ông đưa ra, những phê phán đó đến ngày nay vẫn còn nguyên giá trị vì nó đã đánh trúng vào những hạn chế thuộc về bản chất của phương thức sản xuất Tư bản. Thực sự, những luận điểm Marx đã nêu ra về hạn chế của Chủ nghĩa Tư bản là không thể chối bỏ, không thể thay đổi trong khuôn khổ của Chủ nghĩa Tư bản, của Tự do Tư sản. Để khắc phục những hạn chế lịch sử của Chủ nghĩa Tư bản, Marx đã đưa ra học thuyết về Cách mạng vô sản và Cách mạng Cộng sản.
Nơi yên nghỉ cuối cùng của K. Marx
Ảnh hưởng của Marx
Trong cuộc thăm dò bạn nghe đài do BBC Radio 4 tổ chức năm 2005 để bầu chọn Nhà triết học vĩ đại nhất trong thời hiện đại, Marx đã đứng đầu danh sách với 28% số phiếu (trên tổng số khoảng 30.000 lượt bầu chọn). Đứng vị trí thứ hai là David Hume với 13% số phiếu, tiếp theo là Wittgenstein, Nietzsche, Plato, Kant, Aquinas, Socrates, Aristotle, và Popper”
(Wikipedia, http://vi.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx )
Chủ nghĩa Marx
Tượng Karl Marx ở Chemnitz
“Chủ nghĩa Marx là hệ thống học thuyết về triết học, lịch sử và kinh tế chính trị dựa trên các tác phẩm của Karl Marx (1818–1883) và Friedrich Engels (1820–1895). Từ khi tập ba của tác phẩm "Tư Bản" (Das Kapital) được xuất bản năm 1895, những người Mác-xít đã cố gắng tích hợp các ý tưởng trong đó vào trong một phương án chuẩn xác chung phục vụ cho việc xây dựng một trật tự xã hội xã hội chủ nghĩa và/hay cộng sản chủ nghĩa.
Từ thời gian đó đã phát triển nhiều khuynh hướng chịu ảnh hưởng chủ nghĩa Marx khác nhau mà mỗi một khuynh hướng đều đòi hỏi chính mình là kế thừa của "các nhà kinh điển" và phân rõ ranh giới lẫn nhau, trong đó có:
•Phong trào Dân chủ Xã hội mà Chủ nghĩa Mác-xít Áo (Austromarxism) là một hình thức đặc biệt. Hiện nay các đảng dân chủ xã hội trong phần lớn các nước ở phương Tây đều tách rời khỏi học thuyết Marx.
•Chủ nghĩa Lenin và các khuynh hướng dựa trên chủ nghĩa Lenin như chủ nghĩa Stalin, chủ nghĩa Trotsky, chủ nghĩa Mao.
•Chủ nghĩa Tân Mác-xít (Neomarxism) hay Chủ nghĩa Hậu Mác-xít (Postmarxism) dưới nhiều hình thức khác nhau như Trường phái Frankfurt (Frankfurt School).
Phê bình chủ nghĩa Marx
Tượng Karl Marx ở Moscow
Ngay từ lúc công bố các tác phẩm đầu tiên của chủ nghĩa Marx đã xuất hiện nhiều phê bình trong gần như tất cả các lãnh vực của học thuyết. Nguyên nhân chủ yếu là do Marx đã không hoàn tất được tác phẩm cuối cùng của ông ("Tư bản") và cũng do Marx đã sửa chửa học thuyết của ông dựa trên các phê bình có căn cứ. Thí dụ như Marx đã viết trong thư gửi Vera Ivanovna Zasulich (Вера Ивановна Засулич) rằng có nhiều ý kiến mâu thuẫn với nhau về tiền đề xã hội cho một cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa. Một vài điều không được diễn đạt một cách rõ ràng và/hay được diễn giải khác nhau. Thí dụ như rút kinh nghiệm từ Công xã Paris, Marx đã viết rằng "giai cấp công nhân không thể đơn giản chỉ chiếm lấy bộ máy nhà nước có sẵn và vận hành nó cho các mục đích riêng của mình" (die Arbeiterklasse nicht die fertige Staatsmaschine einfach in Besitz nehmen und sie für ihre eigenen Zwecke in Bewegung setzen kann). Vì thế mà theo diễn giải của Lenin ý nghĩa của "tư tưởng của Marx (...) chính là giai cấp công nhân phải đập tan, đánh vỡ 'bộ máy nhà nước có sẵn' và không được phép chỉ tự giới hạn ở việc chiếm lấy nó. (...) Nói một cách ngắn gọn: đập tan 'bộ máy quan liêu-quân sự' là học thuyết chính của chủ nghĩa Marx về các nhiệm vụ của giai cấp vô sản trong cuộc cách mạng chống lại nhà nước'").
Marx đã không nói cụ thể về trật tự chính trị của một nhà nước cộng sản. Trong nội bộ những người Mác-xít có nhiều phê bình đặc biệt là từ các khuynh hướng khác nhau của chủ nghĩa Tân Mác-xít (Neomarxism), mà mỗi một khuynh hướng thường chỉ phủ nhận một lãnh vực riêng lẽ hay phê bình những diễn giải của chủ nghĩa Marx-Lenin mà theo ý của họ là sai lầm. Phủ nhận toàn bộ các học thuyết Mác-xít trước nhất là từ phía những người theo đuổi các thế giới quan, khoa học hay triết học hoàn toàn khác.
Phê bình từ trong nội bộ Mác-xít
Tượng Karl Marx và Engels ở Berlin
Trong chủ nghĩa Marx ngày nay có nhiều khuynh hướng khác nhau mà một phần hoàn toàn mâu thuẫn với nhau, hầu như toàn bộ các nguyên tố của học thuyết Mác-xít đều được tranh luận. Một số điểm đặc biệt được tranh cãi thí dụ như là:
•Vai trò của giai cấp công nhân và quan hệ của giai cấp công nhân với các phong trào xã hội khác.
•Định nghĩa (và tổ chức) của "dân chủ xã hội chủ nghĩa"
•Các tiền đề cho một cải tạo xã hội theo đường hướng xã hội chủ nghĩa
•Nhiều câu hỏi khác nhau của giá trị gia tăng
•Quan hệ giữa hạ tầng cơ sở và thượng tầng kiến trúc.
Tiếp nối theo Leo Trotsky, với một phiên bản Mác-xít của thuyết về các chu kỳ Kondratiev (Long Waves of Capitalist Development) Ernest Mandel đã sửa đổi quy luật về khuynh hướng lãi xuất giảm đi bằng cách nhấn mạnh rằng các lực tác động ngược lại có thể chiến thắng trong nhiều gian đoạn dài lâu.
Những người theo chủ nghĩa tân Mác-xít đặc biệt phủ nhận việc giáo điều hóa hệ tư tưởng Mác-xít như là thế giới quan vô sản, điều có thể nhận thấy trước nhất trong các học thuyết nhà nước của chủ nghĩa xã hội hiện thực.
Ngược lại, những người theo khuynh hướng của Chủ nghĩa Cộng sản châu Âu (Eurokommunism) và Chủ nghĩa Cải cách (Reformismus) lại bác bỏ sự đấu tranh giai cấp như là phương tiện để dẫn đến chủ nghĩa xã hội và cố tìm những con đường dân chủ để khắc phục mâu thuẫn giai cấp.
Các lý thuyết gia chịu ảnh hưởng của Marx phê phán ông rằng trong diễn đạt về giá trị sử dụng của hàng hóa Marx đã đánh giá quá cao những tác động của nó đến một thay đổi dẫn đến chủ nghĩa cộng sản, và văn hóa cũng như tự nhiên gần như không được đưa vào trong các thuyết về kinh tế của ông. Các tiền đề cho việc chuyển đổi một xã hội từ chủ nghĩa xã hội sang chủ nghĩa cộng sản cũng được tranh cãi. Chính Marx cũng đã lưu ý rằng việc này chỉ có thể hoàn thành sau một cuộc cách mạng trên toàn thế giới.
Phê bình và quan điểm đối nghịch từ những người phi Mác-xít
Tượng Karl Marx ở Budapest
Gần như tất cả những người phê bình không theo chủ nghĩa Marx đều phủ nhận các học thuyết của Marx là sự thật duy nhất và ít nhất là ủng hộ nhiều phần của phê bình từ trong nội bộ những người Mác-xít. Thêm vào đó, ngoại trừ phân tích về chủ nghĩa tư bản, các phần khác của chủ nghĩa Marx đều bị hoài nghi hay phủ nhận.
Thí dụ như thuyết biện chứng của Hegel – cơ sở của chủ nghĩa duy vật biện chứng – được cho là sai lầm như Karl Raimund Popper đã phê bình trong tác phẩm Xã hội mở và những kẻ thù của nó. Tư tưởng của Marx dẫn đến một "xã hội đóng". Xã hội này có đặc tính là nó được những người tiên phong lập nên từ trên bản vẽ, những người tin rằng họ có được nhận thức khoa học về những quyền lợi khách quan của những người bị đàn áp, ngay cả khi chúng khác hẳn những quyền lợi được cảm nhận chủ quan. Như thế một xã hội đóng là một chính thể chuyên chế. Năm 1957 trong bài viết Sự khốn cùng của chủ nghĩa lịch sử Popper đã phê bình ý niệm của chủ nghĩa duy vật lịch sử:
•Lịch sử tiến triển theo mục đích
•Khuôn mẫu nhất định trong lịch sử được luận giải bằng những khuôn mẫu nhất định nối tiếp theo sau đó
•Nhận thức được cho là "khách quan" của các khuôn mẫu cơ bản này cho phép dự đoán tiến trình của lịch sử và cho phép nói lên một cách chuẩn mực về cách tạo ảnh hưởng đến tiến trình này như thế nào.
Nói chung là "chủ nghĩa xã hội khoa học" là không khoa học và mang tính bất khả phủ (non-falsifiability). Đặc biệt là khi các luận đề Mác-xít được bít ín ra phía ngoài bằng phương tiện phê bình hệ tư tưởng: Những người hoài nghi quy luật về xu hướng giảm đi của lãi suất hay về sự rút gọn tất cả lịch sử về lịch sử của đấu tranh giai cấp đều bị cho rằng sự hoài nghi của họ hoàn toàn không trung thực và chỉ là sản phẩm của hệ tư tưởng vì quyền lợi của giai cấp đang thống trị. Người hoài nghi càng kiên quyết giữ vững sự ngờ vực của mình thì người phê bình hệ tư tưởng lại càng tin rằng có thể nhận thấy những dụng ý đứng sau đó. Vì thế mà người này không thể nêu ra các điều kiện mà dưới các điều đó người đấy sẽ công nhận rằng các luận đề của mình là sai.
Những người phê bình khác chỉ trích mối quan hệ hẹp hòi giữa hạ tầng cơ sở và thượng tầng kiến trúc, như có thể thấy trong chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước (State monopoly capitalism) và trong một số thuyết cacten (cartel) Mác-xít. Tại đây, các cơ quan nhà nước được miêu tả như là những người nhận mệnh lệnh trực tiếp của các nhà công nghiệp, trở thành chỉ là "tai sai của chủ nghĩa tư bản độc quyền". Vì thế mà nhà lịch sử học người Đức Gerd Koenen và nhà chính trị học người Mỹ Daniel Pipes đã gọi chủ nghĩa Marx-Lenin là một thuyết âm mưu.
Một số phê bình cho rằng con đường đi đến chủ nghĩa cộng sản thông qua một bộ máy đầy quyền lực (chuyên chính vô sản) mang mối hiểm nguy là những người lãnh đạo không hướng đến các cải cách cấu trúc vì quyền lợi của giai cấp vô sản mà đặc biệt là để bảo vệ quyền lực của chính họ. Vì thế mà nhiều nhà nghiên cứu thí dụ như các nhà phát hành quyển Sách đen của chủ nghĩa cộng sản nhận định rằng việc giết hằng triệu người của Josef Stalin, Mao Trạch Đông hay Pol Pot không phải là việc đi sai đường lối của thuyết Mác-xít thật ra là tốt đẹp mà chính đã tự có trong nó.
Các nhà phê bình
Một số các nhà phê bình tự do (liberal) là Milton Friedman (Trường phái Chicago) hay Friedrich Hayek và Ludwig von Mises (Trường phái Áo). John Maynard Kyenes cũng là một nhà phê bình mà các học thuyết của ông đã có ảnh hưởng quyết định đến chính sách kinh tế trong các nước công nghiệp cho đến nửa sau của thế kỷ 20…”
(Wikipedia, http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Marx )
Những bài liên quan:
Đi giang hồ: Alexandria (Egypt)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2237347
Đi giang hồ: Istanbul (Turkey)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2237129
Đi giang hồ: Athens (Greece)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2239632
Đi giang hồ: Thăm quê hương Socrates
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2240843
Đi giang hồ: Thăm quê hương Platon
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2241035
Đi giang hồ: Thăm quê hương Aristotle
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2250558
Đi giang hồ: Munich (Germany)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2232012
Đi giang hồ: Frankfurt (Germany)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2193243
Đi giang hồ: Prague (Czech Republic)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2193099
Đi giang hồ: Vienna (Austria)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2193076
Đi giang hồ: Budapest (Hungary)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2193038
Đi giang hồ: Warsaw (Poland)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2192969
Đi giang hồ: Berlin (Germany)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2192880
Đi giang hồ: Thăm quê hương của Nietzsche (Đức)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2250739
Đi giang hồ: Thăm quê hương của Karl Marx (Đức)
http://my.opera.com/Le%20Thanh%20Hoang%20Dan/blog/show.dml/2251144
(43%)
WIDGETIZE