We move in silence...

Tôi xem phim của Ghibli không nhiều. Bắt đầu từ Ponyo bên bờ biển, rồi Vùng đất linh hồn, Lâu đài di động của Howl, The Cat Returns,...


Chỉ bấy nhiêu là quá ít so với gia tài đồ sộ gần 30 phim cho đến giờ của Ghibli. Ngoại trừ Ponyo xem cách đây nửa năm, những phim còn lại đều phải đợi đến dịp nghỉ Tết dài ngày này. Khi thời gian của ngày cũng bỗng nhiên dài hẳn ra, và mùi hương thoang thoảng của hoa cúc trồng trong chậu nhỏ, cùng bầu trời luôn luôn trong xanh bất cứ khi nào ta nhìn đến, đã biến buổi chiều trở thành khoảnh khắc hưởng thụ bất tận của những kẻ tự cho phép bản thân biếng lười.

Trong một ngày như thế, giữa một buổi chiều như thế, tôi xem xong một trong những bộ phim hoạt hình hay nhất đời mình và ý nghĩ “viết một cái gì đó” bật lên ngay sau đó, như một cách tuyệt vọng nhằm níu kéo những dư âm cảm xúc vừa trôi qua, sau khi đã lấp đầy lòng tôi trong vài mươi phút ngắn ngủi.

So với những phim khác, cốt truyện của The Borrower Arrietty đơn giản đến mức gần như không có gì. Câu chuyện mở đầu bằng việc cậu bé Sho dọn đến ngôi nhà của bà cô, nơi mẹ cậu đã từng ở lúc nhỏ. Là một cậu bé ốm yếu, lại mang trong người cơn bệnh tim, Sho đến nơi yên tĩnh này để tịnh dưỡng và chờ đợi cuộc phẫu thuật diễn ra không lâu sau đó. Từ bé cậu đã chẳng có cha, mẹ cậu lại bận rộn với công việc đến mức gần như bỏ quên mất đứa con ốm yếu của bà. Cuộc sống của Sho chỉ là một màu nhợt nhạt, không có ý nghĩa với bất cứ ai và giờ đây, đối mặt với cuộc phẫu thuật quan trọng của đời mình, cậu cũng chẳng có bất cứ động lực nào để hy vọng và tin tưởng.

Trái ngược với Sho, Arrietty là một cô bé tí hon thuộc về thế giới của Những Người Vay Mượn. Giống như trong những câu chuyện cổ chúng ta từng được đọc, loài người này bé xíu và sống trong những ngôi nhà, sử dụng những dụng cụ cũng bé xíu hệt như họ. Mỗi ngày, khi đêm xuống, họ sẽ đến nhà con người để “vay mượn” những thứ họ cần cho cuộc sống nhưng con người thì dư thừa. Đường, khăn giấy, gạo, muối, sữa, cả ga và điện. Chỉ có một nguyên tắc duy nhất giúp đảm bảo an toàn cho cuộc sống của họ và luôn được tuyệt đối tuân theo: không được để cho con người nhìn thấy.

Arrietty 14 tuổi, háo hức theo bố trong chuyến đi “vay mượn” đầu tiên của mình và đã tìm được một cây kim gút tuyệt đẹp như là “vật vay mượn” đầu tiên trong cuộc đời cô bé. Nhưng thay cho cây kim ấy, một viên đường dành cho mẹ đã bị Arrietty đánh rơi. Khi cùng bố hợp sức lấy tấm khăn giấy trong hộp, một sự cố nho nhỏ đã xảy ra, cô bé đã bị Sho nhìn thấy. Sau những phút ngỡ ngàng, sự bàng hoàng ập đến, cuối cùng là thảm họa. Bị nhìn thấy, đồng nghĩa với việc sự tồn tại của loài Người Vay Mượn bị phơi bày.

Và cũng chính từ giây phút đó, những cảnh phim đáng nhớ nhất của chúng ta đã bắt đầu…




Thời gian là mùa hè và thi thoảng lại có những cơn mưa. Bối cảnh đơn giản chỉ với ngôi nhà nơi Sho ở và vùng thôn quê trong lành xung quanh. Nhạc nền nhẹ nhàng nhưng đượm buồn. Lời thoại không nhiều nhưng nói lên được nhiều ý nghĩa. Hình tượng nhân vật quen thuộc nhưng không nhàm chán. Tổng hòa những điều đó, cùng với cách dẫn chuyện cuốn hút đặc trưng của Ghibli, một bộ phim mới nghe qua tưởng đâu rất buồn chán đã trở nên day dứt lạ lùng. Và những bài học về cuộc sống được lồng khéo léo vào phim qua những chi tiết nhỏ cũng khiến ta phải suy ngẫm nhiều. Về Sho, một cậu bé cô đơn và thiếu lòng tin vào cuộc sống. Về Arrietty, dẫu nhỏ bé nhưng tháo vát, kiên cường, và luôn mang theo trong lòng câu nói của bố: “Dù thế nào, chúng ta vẫn phải sống.” Về Haru-san, và sự phán xét võ đoán của một người có thể gây ra những thương tổn gì cho kẻ xung quanh mình. Về cả nỗi buồn lúc chia tay và một tình bạn đẹp có thể ở mãi trong tim những ai từng có. Về cuộc sống của riêng mỗi người, mỗi giống loài, mỗi thân phận, dù khác biệt về môi trường và phương thức tồn tại, vẫn còn đó những điểm chung về niềm tin và khát khao được sống, về sự dũng cảm đối mặt và mở lòng đón nhận, về cả những kỷ niệm đẹp như một giấc mơ dang dở mà bất cứ ai đã sống, đang sống và sẽ sống trong thế giới này rồi cũng sẽ một lần trải qua và nhớ về mãi mãi.





Như mọi khi, những nhân vật “người xấu” trong tác phẩm của Ghibli vẫn không khiến người xem ghét bỏ hoàn toàn. Không phải họ muốn làm những điều xấu đó, mà vì không còn chọn lựa nào khác và đôi khi là vì không nhận thức điều mình làm mang nghĩa "xấu" với người khác. Như Haru-san, trong lúc gọi điện cho hãng diệt côn trùng, đã nói rất rõ ràng rằng: “Có thứ gì đó nho nhỏ trong nhà. Không phải gián. Và tôi không muốn giết họ.” Chỉ bởi vì thì là rằng là một người gúp việc cần mẫn và tận tụy, lại sống bao năm ở ngôi nhà này, Haru đã sớm nhận ra rằng đồ đạc trong nhà cứ ít dần đi từng chút một. Trực giác mách cho bà biết phải có ai đó ở quanh đây và mùa hè năm đó, nhờ vào sự có mặt của Sho cùng sự nhạy cảm, chân thành của một cậu bé quen cuộc sống cô đơn, bà đã tìm ra họ. Điểm không đáng yêu duy nhất của Haru-san là bà đã quá vội buộc tội những người vay mượn ấy là những tên trộm. Từ đó, đã khiến cho cuộc sống của gia đình Arrietty đứng trước một bước ngoặt lớn.


Cũng là người lớn như Haru-san đấy nhưng bà cô của Sho thì mới dễ thương làm sao. Cả người ông đã quá cố của cậu. Họ luôn luôn tin rằng có những người tí hon sống xung quanh mình và chỉ mong có thể nhìn thấy những người ấy một lúc nào đó. Thậm chí, còn làm cả một ngôi nhà gỗ thật đẹp và tiện nghi để dành tặng cho những người bạn nhỏ của mình. Và luôn kể lại cho con cháu của mình về niềm tin ấy. Chỉ tiếc rằng, trong thế giới 6,7 tỉ người này, có được bao nhiêu người như Sho, cô và ông cậu, cảm thấy mừng rỡ và hạnh phúc khi biết được có một giống loài khác ta đang sống bên cạnh ta? Và cũng trong thế giới 6,7 tỉ người ấy, sẽ có bao nhiêu người kém đáng yêu như Haru-san dù bản chất không hề xấu?

Còn những Người Vay Mượn, để tồn tại họ phải ‘vay mượn’ mọi thứ có thể từ con người, những thứ giúp họ duy trì cuộc sống. Nói một cách nào khác, họ cũng đã vay mượn phân nửa cuộc sống của mình. Thế mà, chỉ với một bà cô tọc mạch ích kỷ như Haru-san, cuộc sống ấy đã trở nên rất bấp bênh.





Kết thúc phim của Ghibli, nếu không phải viên mãn đến mức khiến người ta nhoẻn miệng mỉm cười và nhìn ra sân thấy nắng vàng ngập mắt, thì sẽ là một nỗi buồn man mác mang đầy dư âm của tiếc nuối và chia ly. Nhiều người vẫn bảo Vùng đất linh hồn có một kết thúc buồn, khi Chihiro phải theo cha mẹ trở về thế giới của mình, còn Haku thì ở lại và không rõ sẽ đi đâu, về đâu. Nhưng nỗi buồn ấy ít ra vẫn còn được xoa dịu bởi lời hứa “nhất định sẽ gặp lại” của Haku.


Giữa Sho và Arrietty lại khác. Vì họ đã thật sự giã biệt nhau, vì Arrietty đã gỡ chiếc kẹp tóc của mình tặng cho Sho và mang theo viên đường cậu tặng như món quà chúc lên đường bình an. Vì giữa đêm khuya, Sho đã hối hả theo chân mèo Niya giữa vùng quê thanh vắng chỉ để mong tìm được bạn và nói lời chào nhau sau cùng. Vì cuối cùng Arrietty cũng đã ôm lấy ngón tay Sho và khóc. Những giọt nước mắt xanh biếc rơi trên những chiếc lá, sáng ánh lên lần cuối cùng rồi chìm vào màn đêm sâu thẳm khi cô bé rời đi, chạy thật nhanh qua những thân cây về chỗ của gia đình mình. Vì cả, họ đã trở thành một phần của nhau, trở thành ký ức, trở thành giấc mơ, trở thành một kỷ niệm đẹp đẽ trong ngần.

Sự ra đi của gia đình Arrietty là một cuộc chia tay buồn nhưng lại mở ra một khởi đầu mới nhiều hy vọng và tươi sáng hơn, cho tất cả. Theo dòng nước, họ đi. Với sự giúp đỡ của Spiller, một trong những đồng loại ít ỏi còn tồn tại, họ đi. Mang theo lời cầu chúc và nỗi nhớ mong của Sho, họ đi. Bỏ lại sự thất vọng và cáu um lên vì bị qua mặt của Haru-san, họ đi.


Chỉ chúng ta là ở lại, trên sườn đồi mênh mông quạnh quẽ ấy, nơi Sho đứng lại một mình, trong gió lạnh, giữa đêm đen, nghe thấy tiếng mèo Niya vừa gừ gừ những tiếng kêu ngái ngủ vừa dụi đầu vào chân cậu.


Trên khoảng không xanh đen bao la kia, có vì sao nào vừa lóe sáng…



P/s: Tựa đề entry được giúp sức 1/2 từ Nguyên. Cám ơn bồ nhiều nhiều lắm. Tựa cũ tôi vẫn chưa thật ưng ý lắm :P.