SiMeLo

Thuyền và biển

Monday, March 9, 2009 12:46:01 AM

Thuyền và biển
Thuyền và Biển - Quang Lý
Thuyền và Biển Sáng tác: Phan Huỳnh Điểu. Thơ/lời: Xuân Quỳnh. Thể hiện: Ngọc Tân Chỉ có thuyền mới hiểu Biển mênh mông nhường nào Chỉ có biển mới hiểu Thuyền đi đâu về đâu Nếu biển phải xa thuyền Biển bạc đầu thương nhớ Nếu thuyền phải xa biển Lòng thuyền đau rạn vỡ Có những đêm vỗ cát Biển ào ạt xô thuyền Ôi tình yêu muôn thuở Có bao giờ đứng yên Chúng mình là của nhau, mãi mãi tựa vào nhau vượt qua dông bão, như thuyền và biển, để bồi hồi nghe tim mình hát khúc tình ca: “Chỉ có thuyền mới hiểu, biển mênh mông dường nào...

Em yêu! Chiều nay anh lại nghe bài hát em đã hát cho anh bao lần trước lúc anh đi xa. “Chỉ cóthuyền mới hiểu, biển mênh mông dường nào. Chỉ có biển mới biết, thuyền đi đâu, về đâu”... Âm điệu trầm bổng tha thiết, lời ca đẹp, trẻ trung mà sâu lắng gợi trong anh biết bao nỗi niềm. Ngày ấy, đã có lần em nói: em là biển, sẽ chờ thuyền anh trở về. Năm tháng trôi và anh đã hiểu, em là biển: sâu thẳm, mênh mông, chắt chiu từng giọt mồ hôi, nước mắt, lọc tình yêu thành vị mặn của muối, lọc nắng gió thành sóng cho thuyền anh ra khơi. Em là biển, bằng sự bao la, sâu thẳm đến vô cùng, em hiểu những suy tư, khát vọng bừng cháy trong anh, em yêu anh bằng trọn vẹn trái tim và đồng điệu cùng anh bằng cả tâm hồn. Yêu anh mãnh liệt, yêu đến tột cùng, hiến dâng trọn vẹn cho khát vọng của anh, em rộng lượng, chấp nhận hy sinh, lặng lẽ làm mặt biển bình yên cho anh đi đến những chân trời xa. Vậy mà anh không nhận ra. Vậy mà cũng có lần anh suýt đánh mất em. Đó là khi anh lạc bước, như con thuyền kia sa vào bãi cát: Chỉ khi xa nhau rồi, anh thấm thía những điều mình chưa hiểu hết. Anh đã quay quắt với ý nghĩ rằng sẽ mất em. Anh để cho nỗi đau, sự ân hận vò xé tim mình. Em là biển, yêu anh đến quên mình, vậy mà anh nỡ... Em là biển, nếu vắng anh, biển ơi, em sẽ cô đơn, sẽ buồn, sẽ khắc khoải từng giây trườn lên bãi cát những đợt sóng bạc đầu vì thương nhớ? Con thuyền anh cũng sẽ không thể tung hoành như khi trên sóng biển em. Và Anh đã trải nghiệm điều này và càng thấy yêu em biết chừng nào. Tình yêu như vì sao mọc phía chân trời thôi thúc anh vươn tới. Anh chẳng dại gì để mất em đâu. Chúng mình là của nhau, mãi mãi tựa vào nhau vượt qua dông bão, như thuyền và biển, để bồi hồi nghe tim mình hát khúc tình ca: “Chỉ có thuyền mới hiểu, biển mênh mông dường nào Nguyễn Quang Sáu (TP Vũng Tàu) Thuyền về có nhớ bến chăng ? Bén thì một dạ khăng khăng đợi thuyền . “Thuyền và biển” – Rung động trùng phùng Xuân Quỳnh-Phan Huỳnh Điểu 19.01.2008 Năm 1996, anh Hoàng Hương Việt lúc ấy còn là Phó giám đốc Sở Văn hóa-Thông tin Quảng Nam-Đà Nẵng cùng tôi phác họa ý tưởng Chương trình Nghệ thuật tác phẩm âm nhạc Phan Huỳnh Điểu sẽ ra mắt tại Nhà hát Trưng Vương vào tháng 9-1996. Chương trình có thành công hay không, công đầu thuộc về người thiết kế Nguyễn Thế Khoa. Tên đêm nhạc Phan Huỳnh Điểu lần ấy được chúng tôi chọn là “Thuyền và biển”. Chúng tôi xin ý kiến nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu. Nhạc sĩ rất hài lòng. Bởi “Thuyền và biển” là một trong ba bài thơ của Xuân Quỳnh ông đã chọn phổ nhạc. Đó là những bản nhạc hay trong sự nghiệp sáng tác của ông. Nhưng rất tiếc “Thuyền và biển” vẫn chỉ dừng lại trên giấy, không cập bến Hàn Giang. Để vơi bớt nỗi buồn và trả món nợ tinh thần cho nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu, hơn 4 năm sau tôi có làm cho ông một cuốn sách có tên “Mãi mãi là tình yêu”. Cuốn sách sau đó được tái bản. Năm 2006, tôi muốn in lại “Mãi mãi là tình yêu” lần thứ ba, có sửa chữa và bổ sung. Tôi nhắc tên chương trình âm nhạc “Thuyền và biển” năm xưa, ông liền đồng ý, đổi “Mãi mãi là tình yêu” thành “Thuyền và biển”, Phan Huỳnh Điểu-Thuyền và biển. Phan Huỳnh Điểu nói: Có Xuân Quỳnh-Thuyền và biển (thơ), nay ta có thêm Phan Huỳnh Điểu-Thuyền và biển (nhạc). Thơ và nhạc, Phan Huỳnh Điểu coi thơ và nhạc được phổ, để người ta hát, như hai chị em song sinh. Những người sinh đôi thường rất giống nhau cả tâm hồn và tài năng. Tấm lòng nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu với cố thi sĩ Xuân Quỳnh thật đẹp và hiếm. Ông đã nói với chúng tôi những cảm nhận về thơ cùng kỷ niệm với nữ thi sĩ: Xuân Quỳnh là một nhà thơ nữ rất có tài mà tôi quý mến nhất. Thơ Xuân Quỳnh rất giàu tình cảm, giàu hình ảnh, giàu màu sắc, mà bình dị, sâu đậm nghĩa tình. Xuân Quỳnh không thích dùng ngôn từ bí hiểm để tung hỏa mù vào độc giả mà giản dị, không lòe loẹt, không đồng bóng, rất nền nã, đoan trang! Đó là những điểm tôi yêu thơ Xuân Quỳnh, chọn thơ Xuân Quỳnh để phổ nhạc… Trong ba bài thơ của Xuân Quỳnh mà tôi phổ nhạc thì phổ biến nhất là “Thuyền và biển” và “Thơ tình cuối mùa thu” với âm điệu Bắc Bộ, thể hiện chất Xuân Quỳnh rất rõ, tiêu biểu cho tình yêu đằm thắm của phụ nữ Á Đông. Thơ Xuân Quỳnh vừa trẻ trung vừa sâu sắc. Đã hay về lời thơ lại hay cả về tình cảm và âm điệu, thí dụ câu “Chỉ có thuyền mới hiểu”… đọc không thôi mà nghe rất hay. Tôi không chỉ hiểu mà còn biết rất rõ về Xuân Quỳnh bởi chúng tôi cùng ở khu tập thể 96 phố Huế, căn hộ của tôi sát cạnh hộ nhà thơ Lưu Quang Thuận (bố Lưu Quang Vũ), càng thân bởi đồng hương Đà Nẵng. Tôi cũng có quen với anh nghệ sĩ vi-ô-lông, chồng trước của Xuân Quỳnh. Khi Quỳnh về sống với Vũ, nhà tôi và nhà ông Thuận cùng nhường cho đôi vợ chồng mới hai cái… phòng tắm sát vách. Họ đập bỏ bức vách để có căn hộ… 4 mét vuông, chật chội là thế nhưng họ đã sống bên nhau cho đến lúc không còn hiện diện trên cõi đời này… Đúng là một sự tình cờ thú vị! Một buổi tối, cách đây khá lâu, Ngô Long Thống Nhất, một giáo viên của Nhạc viện thành phố Hồ Chí Minh đến thăm và hát cho tôi nghe bài hát “Thuyền và biển”, thơ của Xuân Quỳnh do ai đó phổ nhạc. Tôi rất thích về nội dung bài thơ, nhưng phần nhạc, tôi cảm thấy chưa hài lòng, và bảo cháu chép lại bài thơ cho tôi. Càng đọc, tôi càng cảm thông sâu sắc bài thơ và mến phục Xuân Quỳnh. Tác giả đã dùng hình ảnh con thuyền và biển cả để nói lên tình yêu giữa hai người con gái, con trai say đắm với nhau không gì chia cắt nổi. Những hình ảnh, ngôn ngữ rất đại chúng mà ai ai cũng dễ dàng thấu hiểu, mang một triết lý thật giản đơn mà sâu sắc, không hề dùng những lời cao đạo, bí hiểm. Rất mộc mạc và cũng rất chân tình, đầy nữ tính. Nhà thơ Xuân Diệu cũng có bài thơ về Biển, nhưng không phải với thuyền, mà lại với bờ cát trắng. Biển của nhà thơ Xuân Diệu là hình ảnh của anh chàng con trai si tình, quyết liệt, hôn đến tan cả đất trời! Còn biển của Xuân Quỳnh cũng chẳng kém thua gì, chỉ riêng nỗi nhớ cũng đã biến thành những cơn bão tố, bạc đầu con sóng. Biển của Xuân Diệu sánh với bờ, một động, một tĩnh. Còn Xuân Quỳnh biển đi với thuyền, cả hai đều động. Bên anh Xuân Diệu là một cô gái dịu dàng, nằm im lắng nghe chàng trai vuốt ve, tỏ tình và sẵn sàng nghiến nát bờ em. Còn Xuân Quỳnh, cả hai người đang sóng đôi dìu nhau bơi… bơi hoài không mỏi mà biển vẫn xa… còn xa. Bài thơ nào cũng hay, cũng có những nỗi niềm riêng say đắm! Tôi đã phổ nhạc bài thơ của Xuân Quỳnh, nhưng chỉ lấy mười hai câu đoạn cuối, vì cho rằng, đó là đỉnh điểm cao trào của bài thơ. Hơn nữa, như thế vừa gọn, vừa nói lên được đầy đủ ý nghĩa chính của tác giả, và cũng vừa đủ cho một ca khúc trữ tình. Tôi không dùng nhịp 2/4 như thường lệ, mà bằng nhịp 6/8, tuy cũng thuộc hệ nhịp 2/4 nhưng tiết tấu uyển chuyển, nhịp nhàng hơn như những con sóng vỗ chỉ có câu cuối cùng chuyển sang nhịp 2/4 và nhắc hai lần để nhấn mạnh cơn bão tố thêm gay gắt, dữ dội! Và Tuấn Phong là người đầu tiên hát bài “Thuyền và biển” với một tình cảm sâu đậm, diễn đạt đúng ý đồ của nhạc sĩ sáng tác. Lúc bấy giờ, tôi mang băng ra cho Xuân Quỳnh nghe. Xuân Quỳnh rất xúc động và hài lòng với đoạn thơ được phổ nhạc. Chỉ tiếc một điều, cho đến nay vẫn chưa có một nữ ca sĩ nào hát bài này biểu hiện được hết tâm tư, tình cảm day dứt như sự mong ước của Xuân Quỳnh lúc sinh thời. 2008, năm nay, Phan Huỳnh Điểu kỷ niệm 84 tuổi, cái tuổi Giáp Tý của ông thật huy hoàng. Tôi trân trọng kính mong ông sống thêm vài giáp nữa, để chúng ta được nghe, được ngắm nhìn mái tóc bạc phơ, nụ cười tươi rói và giọng nói hóm hỉnh kiểu Quảng Nam chân thật đáng yêu trên sân khấu, trong cuộc đời và trong sự nghiệp âm nhạc của riêng ông, của chúng ta, của Tổ quốc Việt Nam yêu dấu! NHÀ THƠ XUÂN QUỲNH VỚI SÓNG-- THUYỀN VÀ BIỂN Nhà thơ Xuân Quỳnh xuất thân trong một gia đình công chức nghèo, sớm mồ côi mẹ, ở với bà nội từ nhỏ cho đến khi trưởng thành. Tháng 2/1955, Xuân Quỳnh được tuyển vào đoàn văn công Trung ương nhân dân. Là diễn viên múa xuất sắc, được đào tạo bài bản, đã nhiều lần, Xuân quỳnh được chọn đi biểu diễn ở nước ngoài và dự đại hội sinh viên thế giới năm 1959 tại Viên, Thủ đô nước Áo. Sau khi có một số bài thơ xuất hiện trên các báo, Xuân Quỳnh được cử học trường Bồi dưỡng những người viết văn trẻ khoá I (1962 -1964) của Hội Nhà văn Việt Nam. Từ sau năm 1964 đến trước năm 1978, Xuân Quỳnh làm biên tập viên tuần báo Văn nghệ và trở thành hội viên Hội Nhà Văn Việt Nam vào năm 1967, Uỷ viên ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam Khoá III. Từ năm 1978 nhà thơ Xuân Quỳnh là cán bộ biên tập của Nhà xuất bản Tác phẩm mới. Các tác phẩm đã xuất bản: Tơ tằm – Chồi biếc, Hoa dọc chiến hào (in chung) Gió lào - cát trắng (1974), Lời ru trên mặt đất (1978) Sân ga chiều em đi (1984), Tự hát (1984), Bến tàu trong phố (tập truyện thơ thiếu nhi -1985) . Vào những năm đầu 80, Xuân Quỳnh viết nhiều tác phẩm văn học thiếu nhi: Mùa xuân trên cánh đồng (1981 truyện thiếu nhi), Bầu trời trong quả trứng, Cây trong phố – chờ trăng (thơ thiếu nhi, in chung-1982), Truyện Lưu – Nguyễn, Vẫn có ông trăng khác (truyện thiếu nhi -1986). Sau ngày mất, rất nhiều tác phẩm của Xuân Quỳnh được tái – xuất bản: thơ Hoa cỏ may (1989), Thơ Xuân Quỳnh 1992, Thơ tình Xuân quỳnh – Lưu Quang Vũ (1994), Tuyển tập truyện thiếu nhi (1995)... Các tác phẩm được giải thưởng: Hoa cỏ may - giải thưởng về thơ của Hội Nhà Văn Việt Nam năm 1990, Bầu trời trong quả trứng - giải thưởng Văn học thiếu nhi của Hội Nhà Văn Việt Nam năm 1982-1983. Năm 2001 nhà thơ Xuân Quỳnh được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật cho các tác phẩm: Gió lào cát trăng (1974), Hoa cỏ may (1989), Tự hát (1984). Suy nghĩ về nghề văn, Xuân Quỳnh bộc bạch: “Vì thích thú nên làm văn học và cảm thấy như mình được sống thêm một cuộc đời khác nữa. Khi mới vào nghề bị xô đẩy, khinh rẻ nên tôi quyết phải sống. Mà sống tức là phải viết. Nói được niềm vui nỗi khổ của chính mình, tôi cảm thấy có cái sung sướng không mấy ai có! Như người khác không yêu, mà mình được yêu. Như người khác chỉ biết im lặng mà mình biết nói, và nói lên được thành tiếng”. Sóng, Thuyền và biển là những bài thơ tiêu biểu của Xuân Quỳnh. Tuy không sinh ra và lớn lên từ quê biển, nhưng cảm xúc về “biển”, về “sóng”, về “thuyền” của Xuân Quỳnh thấm đẫm chất triêt lý nhân gian của người xứ biển, quyện lẫn chất trữ tình đậm chất nhân văn của thời đại. Sóng Chất thơ trữ tình của của Xuân Quỳnh đan quyện cái đắm đuối của cảm xúc trẻ trung vừa đồng thời là niềm lo âu hạnh phúc của người đã qua trải nghiệm, đem đến cho người đọc niềm cảm chân thành, sự lôi cuốn lãng mạn, nóng hổi tình đời, tình người. Dữ dội và dịu êm Ån ào và lặng lẽ Sóng không hiểu nỗi mình Sóng tìm ra tận bể Ôi con sóng ngày xưa Và ngày sau vẫn thế Nỗi khát vọng tình yêu Bồi hồi rong ngực trẻ Trước muôn trùng sóng bể Em nghĩ về em, anh Em nghĩ về biển lớn Từ nơi nào sóng lên? Sóng bắt đầu từ gió Gió bắt đầu từ đâu? Em cũng không biết nữa Khi nào tay yêu nhau Con sóng dưới lòng sâu Con sóng trên mặt nước Ôi con song nhớ bờ Ngày đêm không ngủ được Lòng em nhớ đến anh Cả trong mơ còn thức Dẫu xuôi về phương Bắc Dẫu ngược về phương Nam Nơi nào em cũng nghĩ Hướng về anh – một phương Ở ngoài kia đại dương Trăm nghìn con sóng đó Con nào cũng tới bờ Dù muôn vời cách trở Cuộc đời tuy dài thế Năm tháng vẫn đi qua Như biển kia vẫn rộng Mây vẫn bay về xa Làm sao được tan ra Trăm ngàn con sóng nhỏ Giữa biển lớn tình yêu Để ngàn năm còn vỗ. Thuyền và biển Em sẽ kể anh nghe Chuyện con thuyền và biển “Từ ngày nào chẳng biết Tuyền nghe lời biển khơi Cánh hải âu, song biếc Đưa thuyền đi muôn nơi. Lòng thuyền nhiều khát vọng Và tình biển bao la Thuyền đi hoài không mỏi Biển vẫn xa... còn xa Những đêm trăng hiền từ Biển như cô gái nhỏ Thầm thì gửi tâm tư Quanh mạn thuyền sóng vỗ Cũng có khi vô cớ Biển ào ạt xô thuyền (Vì tình yêu muôn thuở Có bao giờ chịu yên?) Chỉ có thuyền mới hiểu Biển mênh mông nhường nào Chỉ có biển mới biết Thuyền đi đâu, về đâu. Những ngày không gặp nhau Biển bạc đầu thương nhó Những ngày không gặp nhau Lòng thuyền dâu – rạn vỡ Nếu từ giã thuyền rồi Biển chỉ còn sóng gió. Nếu phải xa cách anh Em chỉ còn bão tố. THUYỀN VÀ BIỂN: NỖI NHỚ BẠC ĐẦU THUYỀN VÀ BIỂN: NỖI NHỚ BẠC ĐẦU THUYỀN VÀ BIỂN: NỖI NHỚ BẠC ĐẦU THUYỀN VÀ BIỂN: NỖI NHỚ BẠC ĐẦU Đến khi nghe Tuấn Phong hát bài ấy, do Phan Huỳnh Điểu chọn chữ chọn câu phổ nhạc, thì cái cảm giác trên đây càng được nâng lên, như rượu ngon được mang ra trong một không khí vừa sâu lắng tận đáy lòng vừa cồn cào nỗi nhớ, đựng trong chiếc cốc pha lê lấp lánh bảy sắc cầu vồng… Mỗi lần đài truyền hình phát bài ấy, tôi nín thở mà nghe, nghe hoài không biết chán… Chỉ có thuyền mới biết Biển mênh mông nhường nào Đã có nhiều nhà thơ, kể cả ông vua thơ tình Xuân Diệu lấy biển để nói về tình yêu, nhưng lấy thuyền để đo sự mênh mông của biển thì chỉ có Xuân Quỳnh. Hình ảnh này gợi lên một tình yêu tràn trề, mênh mông nhưng cũng đầy lo âu, khắc khoải, dập dờn xanh biếc nước mây, nhưng sóng gió chết người lúc nào cũng có thể bất thần nổi dậy. Chữ thuyền (trầm bình thanh) êm ái dịu dàng, gọi tiếp hai chữ mênh mông (phù bình thanh) khiến lòng người trải rộng ra trong … sự co thắt lại: Chỉ có biển mới biết Thuyền đi đâu về đâu Hai câu này phát triển ý trên đây, tạo sự mênh mông hun hút… Những ngày không gặp nhau Biển bạc đầu thương nhớ Đây là câu hay nhất trong bài, đọc lên, đến sóng biển cũng phải giật mình mà… vỡ òa ra! Trong dân gian Việt Nam, có từ “sóng bạc đầu”, còn trong câu thơ này, sóng bạc đầu trải khắp đại dương, thành biển bạc đầu. Biển bạc đầu nâng con sóng bạc đầu của Việt Nam lên, cho nó phủ tràn ba phần tư trái đất! Phủ bằng một niềm thương nhớ không có chỗ tận cùng (Tương tư vô nhai ngạn: tương tư không có bến bờ, trong bài Trường tương tư * của Lương Ý Nương ở Trung Quốc một ngàn năm trước). Ngữ pháp đặc biệt của Việt Nam khiến cho câu thơ vang vọng nhiều âm, nhiều nghĩa: biển bạc đầu vì thương nhớ, biển thương nhớ cho đến nỗi bạc cả đầu, biển đã bạc đầu mà vẫn còn thương còn nhớ như thuở đôi mươi… Những ngày không gặp nhau Lòng thuyền đau rạn vỡ Vẫn là sóng đôi, hòa quyện giữa biển với thuyền. Ai có ở biển đều thấy, những ngày thuyền không ra khơi đều được kéo lên bãi cát nằm phơi nắng, phơi lâu, lòng thuyền nứt nẻ cả ra. Lòng thuyền vừa thực, đúng, vừa gọi chữ đau, cái thực được nâng lên, lay động lòng người vì một chữ đau, đau lòng. Còn rạn vỡ thì thật là sáng tạo. Rạn vừa đi với lòng đau, vừa đi với lòng thuyền, vừa có âm trắc của dấu nặng nghẹn ngào, vừa gọi tiếp chữ vỡ như giọt lệ nghẹn lại rồi vỡ ra trong lồng ngực, khóc không thành tiếng mà đau tận đáy lòng. Nếu từ giã thuyền rồi Biển chỉ còn sóng gió Tứ thơ được nâng đến cao trào. Nếu vì lẽ nào đó mà anh phải chia lìa em thì biển chỉ còn sóng gió. Lẽ thường khi sóng gió thì thuyền không ra khơi, nhưng ở đây, nhà thơ lại dùng hình ảnh có tính “lô-gích ngược”: không có thuyền thì biển chỉ còn sóng gió! Trong văn chương, dám dùng và thành công ở thủ pháp này, chỉ có những tài năng! Hai chữ sóng gió tung ra như một coup de théâtre (kịch tính bất ngờ trong sân khấu, nghĩa bóng chuyển biến bất ngờ), vừa là một coup de pinceau (một nhát cọ trên bức họa, nghĩa bóng tài năng trong hội họa), vừa là một coup de foudre (tiếng sét “ái tình”) đánh vào người thưởng thức… Câu thơ vừa có thơ đã đành, lại vừa có kịch, có họa, có nhạc và có… phim! Chất nhạc được lặp lại trong hai câu sau cùng: Nếu phải cách xa em Anh chỉ còn bão tố Bởi vì với những bài nhạc hay, nhạc sĩ và ca sĩ hay láy đi láy lại những câu sau cùng cho âm vang nghệ thuật vọng mãi trong lòng người nghe. Và người nghe cũng thích như thế. Như những người yêu nhau ghê gớm vậy mà… Vì vậy mà bài thơ trở thành một coup de maitre (tác phẩm bậc thầy). Đến đây, tôi xin quay lại chút xíu với chữ mở đầu bài thơ, chữ chỉ. Bởi vì chỉ có thuyền, chỉ có biển, chỉ có hai người thôi, mới biết được tình yêu nó… mênh mông nhường nào, và nó đi đâu về đâu… Việc đó, “những run rẩy kỳ lạ đó”, chỉ có đôi ta, thuyền và biển biết mà thôi… Xưa nay trong thi ca, có người chỉ cần một bài thơ là sống mãi. Trường hợp Xuân Quỳnh có khác. Một lần, tôi gặp Xuân Quỳnh đang ngồi trên băng ghế đá trong khuôn viên Hội Nhà văn Việt Nam ở Hà Nội, tôi có nói một vài suy nghĩ của mình về bài Thuyền và biển. Xuân Quỳnh vui vẻ bảo: - Anh Phan Huỳnh Điểu vừa mới phổ nhạc một bài thơ khác của em, hay hơn… Về sau, tôi mới biết đó là bài Thơ tình cuối mùa thu. Tôi đồng ý với Xuân Quỳnh: bài thơ này còn hay hơn, đằm thắm hơn, sâu lắng hơn… có hương vị của “rượu ngon nổi tiếng thế giới made in Việt Nam”. Nhưng đó lại là một… bài bình thơ khác