PRETTY SNAIL'S BLOG

BẢN NÀY CHƯA HOÀN THIỆN NÊN MỌI NGƯỜI XEM PHẦN SỬA PHÍA DƯỚI NHÉ!
MỤC LỤC

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài …………………………………………………………1
2. Lịch sử nghiên cứu ……………………………………………………….2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ………………………………………..4
3.1. Đối tượng nghiên cứu …………………………………………………..4
3.2. Phạm vi nghiên cứu……………………………………………………. 4
4. Phương pháp nghiên cứu………………………………………………… 4
5. Bố cục……………………………………………………………………..4
NỘI DUNG
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN……………………………………………….6
1.1. Thời gian và Thời gian nghệ thuật …………………………………...6
1.1.1. Thời gian nghệ thuật trong văn xuôi………………………………….6
1.1.2. Thời gian nghệ thuật trong thơ ca…………………………………… 8
1.2. Thể thơ Sonnet……………………………………………………... 10
1.2.1. Lịch sử hình thành thể thơ Sonnet ………………………………….10
1.2.2. Đặc điểm thể thơ Sonnet…………………………………………… 11
1.3. Wiliam Shakespeare và những bài Sonnet…………………………… 12
1.3.1. W. Shakespeare - nhà văn vĩ đại của lòng nhân đạo………………...12
1.3.1.1. Cuộc đời…………………………………………………………...12
1.3.1.2. Sự nghiệp………………………………………………………… 13
1.3.1.3. Quan niệm sáng tác và phong cách nghệ thuật……………………13
.3.2. Sonnet - tiếng hát của một tâm hồn nhân văn vĩ đại………………….15
1.3.2.1. Sự ra đời…………………………………………………………..15
1.3.2.2. Giá trị nội dung và nghệ thuật…………………………………….16
Chương 2. THỜI GIAN TRONG SONNET CỦA SHAKESPEARE- ÁM ẢNH VÀ KHAO KHÁT TẬN CÙNG…………………………………….18
2.1.Thơ Sonnet của Shakespeare - Ám ảnh thời gian trong hữu hạn cuộc đời ………………………………………………………………………...18
2.1.1. Nỗi ám ảnh đa chiều trong hiện thực1……………………………....18
2.1.1.1. Ám ảnh từ quá khứ mang đầy hoài niệm………………………….18
2.1.1.2. Ám ảnh cho hiện tại đầy biến động………………………………. 19
2.1.1.3. Ám ảnh đầy lo âu cho tương lai đang đến…………………………19
2.1.2. Ám ảnh tàn phai trong cái chết cuộc đời…………………………….22
2.1.3. Ám ảnh lãng quên của người đời……………………………………25
2.2.Thơ Sonnet của Shakespeare - khát vọng thời gian tận cùng những điều vĩnh cửu…………………………………………………………………….27
3.2.1. Khát vọng vĩnh cửu với thế hệ mai sau……………………………...27
2.1.2. Khát vọng vĩnh cửu của tình yêu bất diệt……………………………31
2.1.3. Khát vọng vĩnh cửu với thi ca bất tử………………………………...33
Chương 3. THỜI GIAN TRONG SONNET CỦA SHAKESPEARE NHÌN TỪ PHƯƠNG THỨC THỂ HIỆN…………………………………………36
3.1. Thời gian trong Sonnet - tính nhân văn của nghệ thuật ngôn từ……..36
3.2. Những biểu tượng chỉ thời gian có tính chất ám ảnh …………………39
3.3. Nghệ thuật cấu tứ đa diện mang nhiều cấp độ………………………...43
KẾT LUẬN………………………………………………………………...48
TÀI LIỆU THAM KHẢO………………………………………………….50


MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
William Shakespeare (1564 – 1616) là một trong những văn hào vĩ đại nhất của nhân loại. Từ lâu, sáng tác của Sêchxpia đã vượt ra ngoài phạm vi một nước mà thành tài sản chung của thế giới. Nó đã thành gia tài quí báu nhất mà nghệ thuật kịch của quá khứ để lại cho chúng ta học tập, tiếp thu và phát triển. Sự xa cách về thời gian không làm cho nó bớt tính chất hiện đại. Trái lại, chưa bao giờ Shakespeare được chú ý hơn ngày nay. Riêng trong mười năm đầu thế kỷ XX, người ta đã viết về ông nhiều hơn là cả ba thế kỷ trước cộng lại. "Sêchxpia cần thiết cho thời đại chúng ta, tác phẩm của ông làm những con người thế kỷ XX vui sướng, say sưa, cảm động và thúc đẩy họ suy nghĩ... Nó đã vào trong đời sống chúng ta làm thành một yếu tố quan trọng của đời sống văn hoá hiện đại"( Anixt)
Tìm hiểu, đánh giá nghệ thuật cũng như quan niệm sáng tác của Shakespeare, các nhà phê bình nhận thấy thời gian là yếu tố quen thuộc. Nó được xây dựng dựng độc đáo, mang phong cách riêng nổi bật không chỉ trong các vở kịch mà con trong các bài thơ Sonnet của ông. Hơn một trăm bài thơ là hơn một trăm chiêm nghiệm về cuộc sống; về nỗi ám ảnh thời gian và khát vọng tìm đến sự vĩnh cửu. Ngòi bút tài năng của Shakespeare đã phác thảo đầy đủ và chân thật nhất những cung bậc tình cảm con người. Thời gian là một trong những yếu tố tạo nên thành công cho ông trong việc nâng thơ Sonnet lên tầm cao mới không chỉ trong nền văn học Anh mà còn trong văn học thế giới.
Mặc dù được đánh giá cao về nội dung và nghệ thuật, song thơ Sonnet của Shakespeare vẫn được coi là để tài mới, ít nhà nghiên cứu tiến hành. Điều này là một sự thiếu hụt rất lớn cho nền phê bình văn học khi ta chưa có được cái nhìn toàn diện nhất về ngòi bút Shakespeare. Nhiều nhà nghiên cứu về ông nhưng thường tập trung vào mảng kịch sân khấu của ông, rất ít các nhà phê bình tìm hiểu thơ Sonnet của ông nói chung và các phạm trù nghệ thuật thơ nói riêng. Vì thế, có thể nói: mảng thời gian nghệ thuật trong thơ Sonnet của ông vẫn là một "vùng đất bí ẩn" thu hút các nhà phê bình văn học tiến hành nghiên cứu trong thời gian tới.
Bản thân tôi, một sinh viên Ngữ văn, được tiếp xúc với nền văn học Anh qua các buổi lên lớp, qua giáo trình văn học nước ngoài. Từ sự yêu thích muốn tìm hiểu cái hay, cái đẹp của van học Anh. Nói chung và đực biệt các sáng tác của Shakespeare nói riêng, tôi đã chọn thơ Sonnet làm đề tài báo cáo khoa học của mình. Đồng thời, qua đề tài này, tôi cũng mong góp một số kiến giải của mình về cách cảm thụ thơ Sonnet từ phạm trù lý luận: thời gian nghệ thuật. Và đó cũng là một cách tìm hiểu, đánh giái tài năng của Shakespeare không phải trên góc độ nhà soạn kịch mà là một thi nhân - một nhà văn của lòng nhân văn sâu sắc.
2. Lịch sử nghiên cứu
Khoa học nghiên cứu thi pháp học đã có nhiều biến đổi trong những năm vừa qua so với khi mới ra đời. Ngày nay, yếu tố thời gian nghệ thuật cũng được khẳng định vai trò thực sự của nó. Thời gian nghệ thuật giữ một vị trí quan trọng không kém gì những yếu tố thi pháp học khác đã được nghiên cứu trước nó.
Tuy nhiên, yếu tố thi pháp học này vẫn chưa thật sự được nghiên cứu một cách rõ ràng cụ thể nhất.
Tìm hiểu lịch sử phê bình văn học của thế giới, có rất ít các tác phẩm đã được tiến hành khảo sát một cách riêng biệt, hoàn chỉnh về thời gian nghệ thuật. Yếu tố này được đề cập trong một số công trình nghiên cứu của các nhà phê bình có thể kể đến: Aristote trong "Nghệ thuật thơ ca", N. G. Tecnưsepxky và tuyển tập của ông, hay N.A. Gulaiep trong cuốn “Lý luận văn học”, hoặc Belinxky với bài "Nói về phê bình: bài báo số 1 toàn tập". Song tất cả các công trình này đều chỉ đề cập thời gian như là một biểu hiện của nghệ thuật mà chưa thực sự đi sâu vào nghiên cứu yếu tố này.
Ở Việt Nam, ngành thi pháp học ra đời chưa được bao lâu, còn gặp nhiều khó khăn nhiều do những điều kiện khách quan. Yếu tố thời gian nghệ thuật chỉ mới được đề cập đến qua một số bài phê bình, phân tích của các nhà nghiên cứu. Đáng kể đến như định nghĩa khái quát của Lê Bá Hán "Thời gian nghệ thuật" trong “Từ điển văn học”, giúp ta có được một khái niệm cơ bản về yếu tố đó. Đồng thời, yếu tố nghệ thuật này cũng được nhắc đến trong những bài nghiên cứu của Mã Giang Lân " Tìm hiểu nhịp điệu thơ hôm nay" đăng trên tạp chí Nghiên cứu văn học, bài viết của giáo sư Trần Đình Sử trong " Thế giới nghệ thuật thơ", cũng như được phản ánh qua một số bài phân tích tín hiệu thời gian nghệ thuật của Nguyễn Thị Hoài An bài " Không gian nghệ thuật trong bài thơ Bên kia sông Đuống" (2005), Lý Hoài Thu " Thời gian nghệ thuật trong Thơ thơ và Gửi hương cho gió" (1997) hoặc Nguyễn Ái Học với "Thời gian nghệ thuật trong thơ Tản Đà" (2006) đăng trên một số tạp chí và trang Web khác.
Thể thơ Sonnet tuy ra đời từ thế kỷ 14 nhưng vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào hoàn thiện đầy đủ về nó. Vì thế, yếu tố thời gian nghệ thuật thơ trong Sonnet cũng chỉ mới được bắt đầu tìm hiểu. Ngoài ra, do sự khó khăn của việc dịch thuật tác phẩm của Shakespeare, đặc biệt là thơ Sonnet mà chỉ mới thời gian gần đây, nó mới được tiến hành nghiên cứu. Vì thế, tuy có nhiều nghiên cứu về Shakespeare nhưng mảng phê bình thơ Sonnet của ông hầu như là còn bỏ ngỏ. Thơ Sonnet của ông chỉ mới được đánh giá là nó có giá trị to lớn trong giới thiệu của dịch giả Thái Bá Tân; của nhà nghiên cứu Đặng Anh Đào trong “Văn học phương Tây”; qua giáo trình của các lớp đại học chuyên ngành như “Giáo trình văn học Anh” của thạc sĩ Hoàng Thị Quỳnh Trang. Đó là một sự thiếu sót cho chúng ta trong việc đánh giá tài năng của Shkespeare hoàn thiện hơn.
Với những ý kiến trên, tôi tin rằng đề tài của mình còn nguyên tính cấp thiết và thời sự của nó.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Yếu tố thời gian nghệ thuật trong thơ Sonnet của Shkaespera giá trị nội dung và nghệ thuật.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Tuyển tập Sonnet của Shakespeare bằng tiếng Anh.
Các bài Sonnet của Shakespeare trong bản dịch của dich giả Thái Bá Tân.
Một số bản dịch Sonnet của các dịch giả khác.
4. Phương pháp nghiên cứu
Đọc và xử lý thông tin, tài liệu có liên quan đến đề tài sau khi đã tiến hành thu thập, có ghi chép đầy đủ.
Phân tích, tổng hợp trên nền tảng lý luận của thi pháp học, tự sự học đối với các tài liệu.
Tiến hành so sánh, đưa ra kết luận nêu bật giá trị nội dung và nghệ thuật của yếu tố thời gian trong Sonnet.
Dùng một số phương pháp liên ngành nhằm đưa đến những kiến giải, cách hiểu, cách cảm thụ thơ Sonnet của tác giả Shakespeare.
5. Bố cục
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận nội dung báo cáo của tôi gồm 3 chương.
Chương 1. Cơ sở lý luận
Chương 2. Thời gian trong Sonnet của Shakespeare - Ám ảnh và khát vọng tận cùng
Chương 3. Thời gian trong Sonnet của Shakespeare nhìn từ phương thức thể hiện

NOI DUNG

Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.3. Thời gian và Thời gian nghệ thuật
“Từ điển tiếng Việt” năm 2008 đã định nghĩa "thời gian là hình thức tồn tại căn bản của vật chất (cùng với không gian) trong đó vật chất vận động, phát triển liên tục không ngừng" [16, cột 1 trang 1186]. Tuy nhiên đây chỉ là khái niệm mang tính chất cơ bản đơn giản nhất, có tính phổ cập cho mọi người. Vì đi sâu vào tìm hiểu, ta lại có thể phân loại và tìm hiểu thời gian ở các góc độ khác nhau. Trong đó, thời gian trong văn học được coi là một trong những vấn đề hiện đại của nghiên cứu lý luận. Nó còn được gọi là Thời gian nghệ thuật.
Nhận định về thời gian trong tác phẩm văn học, nhiều nhà nghiên cứu đã nêu ý kiến của mình. Và tất cả đều đi đến một kết luận chung "thời gian, không gian trong tác phẩm văn học là những mã khoá vô cùng quan trọng. Đây là nơi cất chứa những ẩn ý nghệ thuật mà soi rọi được nó, ta có thể làm sáng rõ những khúc mắc, giải mã được những vẻ đẹp sâu xa của tác phẩm" [1,tr8].
Có nghĩa rằng trong bất kì một tác phẩm văn chương nào cũng đưa người đọc vào một khung thời gian, không gian nghệ thuật nào đấy. Nhiều khi những yếu tố này góp phần tạo nên vẻ đẹp lung linh, hư ảo cho tác phẩm văn chương. Vì thế một tác phẩm sẽ tạo lập được cách hiểu đa chiều, nhiều cách cảm thụ văn chương khác nhau.
Và yếu tố thời gian nghệ thuật, dù có những điểm chung nhưng vẫn có nét khác biệt giữa văn xuôi và thơ ca trong cách thể hiện. Chính vì thế, trong nghiên cứu thi pháp học, ta lại chia thời gian nghệ thuật của văn xuôi và thời gian nghệ thuật của thi ca.

1.1.1. Thời gian nghệ thuật trong văn xuôi
“Từ điển thuật ngữ văn học” viết "Trong thế giới nghệ thuật, thời gian nghệ thuật xuất hiện như một hệ quy chiếu có tính tiền đề được dấu kín để miêu tả đời sống trong tác phẩm, cho thấy đặc điểm tư duy của tác giả. Gắn với phương thức, phương tiện thể hiện, mỗi thể loại văn học có kiểu thời gian nghệ thuật riêng. Phạm trù thời gian nghệ thuật cung cấp một cơ sở để phân tích cấu trúc bên trong của hình tượng văn học cũng như nghiên cứu các loại hình nghệ thuật trong lịch sử "[4; tr46]. Từ ý kiến trên người nghiên cứu thấy phần nào tính chất của phạm trù thời gian trong văn học. Cùng từ đó, ta rút ra những kết luận về thời gian nghệ thuật của văn xuôi.
Trong văn xuôi, dù là hình thức truyện ngắn, bút ký hay tiểu thuyết thì tác giả vẫn luôn đặt nhân vật, sự việc trong một khung thời gian nhất định. Từ khung thời gian đó, ta hình thành lên một lớp cảnh vật - không gian nhất định. Nếu thời gian là một mốc cụ thể của quá khứ, ta sẽ bắt gặp khung cảnh của thời kì đó qua ngôn ngữ, hình ảnh. Có thể nói, thời gian đã chi phối không gian trong văn xuôi để phản ánh ý đồ của tác giả. Hay nói như Upennepxki "Không gian là thời gian trường tồn, thời gian là không gian đang lần bước" hai yếu tố nghệ thuật chi phối lẫn nhau tạo một bức tranh đa chiều cho người cảm thụ.
Điểm khác biệt chính là trong văn xuôi, dù tái hiện quá khứ - hiện tượng hay tương lai, thời gian vẫn luôn rõ ràng qua ngôn ngữ, hình ảnh, hành động và có thể trong nội tâm nhân vật. Ta có thể hình dung thời gian qua những từ chỉ rõ mốc thời gian năm tháng (như mốc thời gian trong tác phẩm của V.Huygo), có khi chỉ là hạn định "ba tháng" "ba tuần", "tám năm"…có lúc cũng mơ hồ "ngày ấy", "năm kia"… Song tựu chung lại, thời gian trong văn xuôi đều được đưa đến một thì nhất định: quá khứ - hiện tại hay tương lai, để từ đó, tác giả đặt nhân vật, sắp xếp lớp không gian tương ứng.
Thời gian thể hiện trong văn xuôi qua ngòi bút các tác giả có thể là sự một chiều: thời gian hiện tại - nhân vật hiện tại…;nhưng có lúc lại đồng hiện, đa chiều: nhân vật của thời hiện tại nhớ, hình dung về quá khứ đã qua hay nghĩ về tương lai đang tới. Tất cả đều nhờ đến tài hoa, thủ pháp của mỗi tác giả. Từ đó nó tạo nên những phong cách thể hiện riêng cho từng nhà văn cùng tác phẩm của họ.
Từ tâm trạng, cảm xúc của nhân vật, sự biến động của không gian nghệ thuật trong văn xuôi mà thời gian được thể hiện. Có những lúc như chậm chạp, có lúc biến đổi nhanh chóng, dung lượng thời gian như chồng lên nhau…tất cả là do sự tác động ngược chiều của yếu tố không gian lên yếu tố thời gian trong văn xuôi. Nó là “ kiểu cảm thụ thời gian mang tính chủ quan khá rõ nét, cũng với không gian nghệ thuật là hình thức tồn tại của hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm.” [12; tr42]. Thời gian trong tác phẩm văn xuôi từ đó mà có tính hình tượng, nhà văn sử dụng nó như một phương tiện trên để khám phá và thể hiện đời sống. Cũng có nghĩa thời gian nghệ thuật là nhân tố quan trọng góp phần thể hiện nội dung và chủ đề của tác phẩm. Chi tiết, biến cố trong truyện có thể là khách quan, có thể là chủ quan tâm lý và thời gian sẽ được cảm nhận qua biến cố ấy từ góc nhìn nhân vật. Vì thế, mỗi nhà văn lại có những cách thức, thủ pháp riêng trong xây dựng yếu tố thời gian trong tác phẩm văn xuôi của mình.
Và cũng tuỳ theo đặc điểm của từng thể loại văn mà thời gian nghệ thuật được kết cấu, xây dựng khác nhau. Với thể loại ký, phóng sự đòi hỏi sự chân thực thì thời gian đựơc miêu tả rõ ràng từng điểm, mốc làm nền tảng biểu hiện không gian cho phù hợp. Ví dụ như những phóng sự xã hội, các nhà báo, phóng viên phải xác định mốc thời gian cụ thể, ghi nhận chính xác không gian chân thực nhất. Còn truyện, truyện ngắn, tiểu thuyết thì thời gian có thể một chiều, có thể đồng hiện (quá khứ - hiện tại - tương lai), đa chiều xen kẽ thông qua diễn biến tâm lý, cảm nhận của nhân vật tự sự.
Có thể nói, thời gian là yếu tố đặc biệt, không thể thiếu góp phần tạo nên sức sống cho một tác phẩm. Từ thế giới, thời gian nghệ thuật của tác giả, thông qua hình tượng nhân vật, tác phẩm tiếp cận người đọc, bắt đầu một cuộc sống mới với thời gian đời thực - thời gian độc giả.
1.1.2. Thời gian nghệ thuật trong thơ ca
Nếu hiểu thơ ca là sự cảm nhận thế giới và con người thì thời gian nghệ thuật cũng với không gian chính là hình thức để cảm thụ. Người ta không thể cảm thụ bất kỳ cái gì nằm ngoài không gian, thời gian. Trong thơ ca, tuy có nhịp độ, có quá khứ, hiện tại tương lai nhưng là một phạm trù nghệ thuật “đầy ước lệ, chủ quan và thể hiện một cách hiểu về thế giới con người khi tìm hiểu thời gian, không gian nghệ thuật của hình tượng văn học chính là tìm hiểu cách cảm nhận cuộc sống một cách nghệ thuật và tỉ mỉ trong đó” [8;tr6].
Do đặc điểm và tính chất của thơ ca mà nó thường được các nhà phê bình xếp vào phần trữ tình. Thể loại này bộc lộ trực tiếp cảm xúc của con người, tự nhận thức, cảm nhận thấy mình qua những ấn tượng, ý nghĩ, cảm xúc chủ quan đối với thế giới khách quan. Đồng thời tác phẩm trữ tình này luôn chứa đựng cái “Tôi” cảm xúc vơi thực tại trên tư cách phổ quát. Nó động đến cái chung tồn tại của mọi người - trở thành tiếng lòng thầm kín của mọi người. Vì thế, nó biểu hiện những sắc thái tinh tế của tình cảm, con người. Bàn về loại trữ tình, Gulaiep viết: "loại trữ tình phơi bày một trong những mặt quan hệ giữa con người với thế giới xung quanh họ trong đó thể hiện những cảm xúc của cá nhân do tác động qua lại giữa nó với những hiện tượng này hay tiện tượng khác của hiện thực gây ra. Nếu trong loại tự sự, cái chính là sự phát triển của sự kiện, là số phận của nhân vật thì trong loại trữ tình mối quan tâm nhất là sự năng động của tình cảm" [3;tr26].
Tương tự như vậy, sự năng động, niềm rung cảm của thi nhân trước cuộc sống trong thơ ca chính là đối tượng được thể hiện. Và nó cũng được đặt trong những khung thời gian - không gian khách quan. Thơ ca cũng đòi hỏi phải theo sát thời gian, chi tiết cụ thể có được những cảm xúc chân thực nhất.
Bàn về thời gian nghệ thuật, nhà nghiên cứu Trần Đình Sử viết: "Thời gian nghệ thuật là phạm trù của thi pháp học. Đó là thời gian của cốt truyện, biến cố, cuộc đời nhân vật. Thời gian nghệ thuật là thời gian trần thuật, thời gian được cảm nhân bằng tâm lý” [10].
Ý kiến trên rất phù hợp với yếu tố thời gian nghệ thuật trong thơ ca. Bởi vì các nhà thơ - những thi sĩ muốn viết nên tác phẩm phải có cảm xúc, tình cảm…Tất cả bắt nguồn trong cảm nhận của nhà thơ bằng tâm lý. Hiện thực cuộc sống đòi hỏi phải cầm bút chưa đủ, thi nhân phải có sự rung cảm giao hoà. Điều này phụ thuộc vào tâm lý tác giả cảm nhận thời gian như thế nào.
Tìm hiểu đặc điểm của yếu tố thời gian trong thơ ca là công việc không đơn giản. Vì bằng cảm nhận và tài hoa của người thi sĩ, những câu thơ thể hiện thời gian nghệ thuật có nhiều cách xây dựng độc đáo. Cũng như giáo sư Hoàng Trinh nhận xét:
"Kết cấu thời gian là những chuỗi các từ được sắp xếp, có trước có giữa, có sau theo trình tự thời gian nói chung không đảo ngược. Nhưng khi cần có thể đọc lại, đọc bất cứ đoạn nào, đọc câu dưới rồi đến câu trên. Đứng về phía kết cấu, người ta xếp thơ vào loại phạm trù thẩm mỹ không gian - thời gian hỗn hợp".[14, tr23]
Do dung lượng của thơ ca từ ngữ luôn thể hiện một nội dung lớn hơn rất nhiều so với văn xuôi nên cùng một lúc, nhà thơ phải tái hiện không gian - thời gian nghệ thuật. Có những lúc chỉ một chữ, một tứ thơ phải vẽ cho người đọc cảm nhận một không gian rộng lớn và một thời gian dài. Điều đó phụ thuộc vào tài năng sử dụng vốn ngôn từ của tác giả.
Thơ là trung cảm, là sự biến hoá tài tình của nghệ thuật ngôn từ. Yếu tố thời gian là chỗ dựa để thơ ca tồn tại, làm phạm trù thể hiện trước mắt người đọc. Nó là "ngôi nhà của thơ, nó tham gia vào sự sống của bài thơ vì nó không phải đơn thuần là sự bài trí về hình thức mà phản ánh những trạng thái nhìn, vị trí tiếp cận sự vật và những trạng thái biến động trong xúc cảm của nhà thơ" [14; tr 23]. Cũng có nghĩa là đời sống, nó được biểu hiện qua lớp vỏ ngôn từ, qua hình ảnh không gian, qua điểm mốc thời gian là sự đơn truyền cho một lớp không gian cùng tái hiện. Nhưng chủ yếu, thời gian vẫn được xét trong cảm nhận đa chiều để cảnh vật có lúc đồng tái hiện, làm tăng thêm xúc cảm cho người đọc. Có những khi thời gian lần lượt tái hiện, sưk kiện này nối tiếp sự kiện kia, lại có lúc nó đồng thời nén lại trong từng chữ, từng từ mà trình tự ranh giới cũng sẽ bị xóa nhoà. Người đọc chỉ có thể "cảm" thời gian bằng sự tinh tế của cá nhân, bằng xúc cảm qua tài năng tâm hồn, ngôn từ của tác giả. Điều đó tạo nên sự đặc sắc riêng biệt cho hình tượng văn sống, thơ ca là thể loại trữ tình chân chính. Mà trong đó "tính khách quan cũng là một đặc điểm. Tư tưởng tình cảm của con người là một hiện tượng cũng khách quan y như những sự kiện của đời sống lịch sử xã hội…Nhà thơ trữ tình cũng rất xác thực trong lĩnh vực của mình như là nhà tiểu thuyết hay nhà viết kịch. Thơ của ông ta là ngọn nguồn không thể thay thế để nghiên cứu những tâm trạng, những tìm kiếm, những khát khao của những người thuộc một môi trường xã hội nhất định trong một giai đoạn lịch sử" [3,tr 265].
Tóm lại, thời gian nghệ thuật đóng vai trò quan trọng tạo nên phong cách riêng cho tác giả, đem đến những thành công cho tác phẩm văn học. Và trong thời gian gần đây, yếu tố này dần được chú trọng nghiên cứu trong bộ môn thi pháp học hiện đại. Khám phá nét dẹp từ nội dung và giá trị tác phẩm thông qua thời gian trở thành vấn đề không thể thiếu cũng từ đó, lý luận về thời gian nghệ thuật ngày càng hoàn thiện đóng góp cho nền phê bình, nghiên cứu văn học.
1.2. Thể thơ Sonnet
Văn học châu Âu nói chung và văn học Anh nói riêng vẫn luôn ghi dấu những áng thơ ca bất hủ. Khi nói về thơ ca Anh, nhà nghiên cứu Đặng Anh Đào cũng nghi nhận: "…Người Anh coi việc làm thơ như một thước đo danh giá, sang hèn. Thơ làm ra đem đọc cho bạn bà thưởng thức, thơ hay được chép lại và cứ thế loan truyền…"[2;tr 199].
Và một trong những thể thơ được các nhà thơ Anh sử dụng là Sonnet.
1.2.1. Lịch sử hình thành thể thơ Sonnet
"Sonnets" bắt nguồn từ tiếng Italia: "Sonnet" nghĩa là bài hát nhỏ. Tiếng Anh, tiếng Nga và hầu hết các thứ tiếng khác đều đọc là Xônét, ở Việt Nam quen gọi theo tiếng Pháp là Xônê. Cách gọi Sonneto (một bài thơ hay, một bài hát nhỏ) đã được thể hiện đúng sự ngắn gọn trong dung lượng một bài thơ.
Với tư cách là một thể thơ hoàn chỉnh, Sonnet bắt nguồn từ Italia vào khoảng thế kỷ XVI - XIV. Về nguồn gốc của Sonnet dịch giả Thái Bá Tân cho rằng: “người sáng tạo ra nó có lẽ là những nhà thơ Provence (Pháp) và được phát triển củng cố tới đỉnh cao nhất trong tác phẩm của các nhà thơ Italia vĩ đại thời Phục Hưng, là Dantê và Petrach” [16]. Vào những năm 1300, nhà thơ Italia Fancesco Petrach (1304 - 1374) là người đầu tiên thành công ở thể thơ này. Ông đã dùng chúng để thể hiện nỗi đau mất mát cảm xúc trong tình yêu. Có lẽ vì vậy mà thể Sonnet "có duyên" với việc thể hiện nỗi niềm của tình yêu. Tiếp sau ông, nhiều nhà thơ dùng Sonnet là phương tiện diễn tả niềm đau, tâm tư, tình cảm sâu sắc của mình về tôn giáo, cuộc đời và tình yêu…Cho đến thế kỉ XVI, được coi là đỉnh cao của sự phát triển thể Sonnet khi niêm luật của nó được phổ biến rộng rãi qua nhiều cây bút châu Âu, trong đó có Anh. Lúc đầu các nhà thơ Anh viết theo hình thức cổ điển Italia (nhiều bài đơn thuần chỉ là bản phỏng dịch của các tác giả nước ngoài). Nhưng dần dần, với lòng say mê, họ dần tạo được một hình thức riêng gọi là Sonnet Anh. Và Shakespeare viết thơ của mình theo hình thức này nên còn được gọi là thể thơ Sonnet Shakespeare.
1.2.2. Đặc điểm thể thơ Sonnet
Từ ngày ra đời đến nay, thể thơ Sonnet đã trải qua nhiều bước phát triển thăng trầm và được áp dụng vào thực tế sáng tác của nhiều nhà thơ, nhiều dân tộc, nhiều thời đại.
Sonnet là thể thơ có niêm luật chặt chẽ cả về cấu trúc lẫn quy tắc gieo vần và nhất thiết bao giờ cũng gồm 14 câu, mỗi câu 10 âm tiết.
Theo ý kiến của dịch giả Thái Bá Tân: Sonnet Italia được chia thành bốn khổ, hai khổ 4 câu và hai khổ 3 câu với hệ thống gieo vần như sau: abba - abba - ccd - ede hoặc abab - ccd - eed. Trong khổ thứ nhất, ngay câu đầu tiên, tác giả phải trình bày chủ đề bài thơ, nghĩa là phải giới thiệu cho người đọc những gì mình định nói, và chủ đề ấy được phát triển tiếp ở khổ thứ hai. Trong hai khổ ba câu còn lại, tác giả sẽ trình bày cách giải quyết vấn đề đã nên ở hai khổ trên và những kết luận rút ra từ suy nghĩ của người viêt.
Còn theo nghiên cứu của Thạc Sĩ Hoàng Thị Quỳnh Trang, bố cục bài Sonnet chia làm hai phần:
Phần thứ nhất gồm 8 câu đầu được gọi là phần Otave, đây là phần nêu vấn đề.
Phần thứ hai gồm 6 câu còn lại được gọi là phần Sestet là phần giải quyết vấn đề.
Về cắt ngắt nhịp, toàn bài thơ Sonnet ngắt nhịp theo kiểu Iambic (thuộc về luật thơ Iambơ (một âm tiết dài, một ngắn), ngắt nhịp đôi, mỗi câu có mười âm tiết được chia làm 5 nhịp hay còn gọi là 5 chân).
Ví dụ: My mis/hess eyer/are no/thinng in/ the Sky
Coral/is far / more red /than her/lipsred
hoặc When forty/ winters /shall /besiege /thy brow
Anh dig/ deep trenches/ in thy/ beautys field
(Sonnet 2 - Shakespeare)
Chính cách ngắt nhịp này tạo cho câu thơ âm điệu du dương, nhẹ nhà trầm bổng thiết tha, phù hợp với việc diễn đạt tình cảm cũng có lẽ vì thế, thơ Sonnet thường dùng để làm thơ tình.
Trong cách gieo vần, bài Sonnet truyền thống gieo vần theo abbaabba ở phần Oteve và Cdecde hoặc cdcdcd (Vần ôm và vần gián cách) ở phần Sestet.
Trong một bài Sonnet Anh hay Sonnet Shakespeare, 14 câu được chia thành ba khổ thơ và hai câu cuối cùng. Ba khổ thơ đầu có chức năng đặt vấn đề và cặp câu cuối có nhiệm vụ giải quyết vấn đề, kết luận. Cách gieo vần của Sonnet Anh thường gieo vần theo kiểu abab - cdcd -efef -gg. Cách gieo vần Sonnet của Shakespeare thể hiện tính cân đối và chặt chẽ hơn.
Cho đến ngày nay, thơ Sonnet có sự thay đổi trong kết cấu và hệ thống gieo vần. Có nhà thơ còn viết Sonnet bằng thơ cổ điển, chỉ còn giữ lại hình thức 14 câu trong một bài. Dù bị gò bó về hình thức và bố cục như vậy nhưng Sonnet vẫn tỏ ra là thể thơ có sức sống mãnh liệt. Và cho đến nay, trong thơ và nghệ thuật nói chung đang có xu hướng phá bỏ cái khuôn mẫu cổ điển cũ để tìm đến hình thức diễn đạt mới phù hợp với thời đại thì Sonnet vẫn được yêu thích nhất là khi cần bộc lộ những khía cạnh trữ tình và triết lý trong suy nghĩ của người viết. Ngay các nhà thơ Sonnet cổ điển cũng xây dựng một hình thức thơ mới, gọi là Chùm Sonnet với những ràng buộc về hình thức còn chặt chẽ hơn. Bao gồm 15 bài Sonnet Italia câu đầu của bài sau phải là câu cuối của bài trước và Sonnet cuối cùng bài kết gồm 14 câu đầu trên của những bài còn lại theo thứ tự, trong khi Sonet thứ 14 phải được bắt đầu bằng câu cuối và kết thúc bằng câu đầu của Sonnets thứ 15. Đây là hình thức thơ khó nhất, phức tạp và chặt chẽ nhất trong thơ có luật của châu Âu nhưng được các nhà thơ hiện đại mạnh dạn viết và thành công.
Trong mặt nội dung bài thơ viết theo thể Sonnet, Sonnet Italia có bố cục được chia thành hai phần nêu vấn đề và giải quyết vấn đề có nội dung gần bằng nhau. Ở Sonnet cuả Shakespeare do được chia làm bốn phần, trong đó ba khổ đầu dùng để nêu vấn đề, đặt câu hỏi (tương đương phần Otave trong Sonnet Italia), phần giải quyết vấn đề Shakespeare chỉ trong cặp câu cuối. Vì thế, vấn đề đặt ra ở Otave được giải quyết ngắn gọn, súc tích cụ thể và bất ngờ tạo sức hấp dẫn, kịch tính cho bài thơ, nét cấu tứ độc đáo, thú vị.
1.3. Wiliam Shakespeare và những bài Sonnet
Wiliam Shakespeare (1564 - 1616) là một trong những đại văn hào của nhân loại, là biểu tượng của văn hcj Anh. Từ lâu, các sáng tác của ông đã vượt ra khỏi phạm vi một quốc gia trở thành tài sản chung của thế giới. Các tác phẩm của ông trở thành tài sản chung quý báu cho chúng ta tiếp thu, học tập và phát triển. Sự xa cách về thời gian không làm chúng bớt giá trị hiện đại.
1.3.1. W. Shakespeare - nhà văn vĩ đại của lòng nhân đạo
1.3.1.1. Cuộc đời
Wiliam Shakespeare sinh ngày 23/4/1564 tại thị trấn Straford - on - Avon. Ông sinh ra trong một gia đình khả giả cha là thương nhân len dạ, có thời kỳ được bầu là thị trưởng thành phố quê hương (1568) còn mẹ ông là con gái của một gia đình danh giá.
Thủa bé Shakespeare theo học ở trường La tinh sau phải từ bỏ việc học: 13 tuổi cậu phải ở nhà giúp bố mình kinh doanh do gia cảnh dần sa sút. Năm 18 tuổi, Shkespeare kết hôn với một phụ nữ hơn mình nhiều tuổi: Anne Hathaway và có ba đứa con với người phụ nữ này. Ngoài 20 tuổi, năm 1587, Shakespeare sống ở London và bắt đầu tham gia hoạt động sân khấu. Từ chỗ làm chân giữ ngựa ở cửa rạp, làm vai nhắc vở tiến đến ông trở thành diễn viên đoàn hát của Leicester (1594) cũng trong thời gian này, ông bắt đầu sáng tác kịch bản, vở đầu tiên xuất hiện những năm 1590. Tại đây, ông gặp bá tước Sauthampton là người hào hiệp giúp Shakespeare rất nhiều. Đến 1601, bá tước bị kết tội dấy loạn chống triều đình Elizabeth, do đó ông lao đao mất một thời gian.
Năm 1599 ông thành lập nhà hát Địa Cầu, những vở kịch của ông đựơc diễn tại đó. Mười năm sau (1609) ông cho diễn kịch ở rạp hát có mái che là sự kiện quan trọng vì trước đó kịch thường biểu diễn ở ngoài trời.
Năm 1597, ông mua một ngôi nhà xinh xắn ở quê nhà và đặt tên là New Place (vùng đất mới). Khoảng 1611, Shakespeare từ giã sân khấu về sông ở quê nhà, ông trải qua những năm tháng cuối cùng ở nơi này.
Ngày 23/4/1616 Shakespeare từ trần và an nghỉ ở nghĩa trang của quê nhà. Ngôi nhà của ông là nơi thăm quan của rất nhiều du khách.
1.3.1.2. Sự nghiệp
Sự nghiệp sáng tác của Shakespeare khá đồ sộ với 37 vở kịch và hai trường ca (Vinot và Odaunit (1593), Vụ cưỡng hiếp Lucrixo 1594) cùng tập thơ trữ tình gồm 154 bài Sonnets (1593 - 1597) in năm 1906.
Các nhà nghiên cứu chia sáng tác của ông làm 3 thời kỳ:
Thời kỳ đầu (1590 - 1600) là thời kỳ tươi sáng nhất trong sự nghiệp của ông. Shakespear viết các tác phẩm bài kịch và kịch lịch sử, thể hiện chủ nghĩa lạc quan của ông. Tiêu biểu có vở: “ Henri IV”(1598 - 1599), “Richard III” (1593) phản ánh sự khủng hoảng của chế độ phong kiến. Các vở kịch "Giấc mộng đêm hè” (1595), “Nhiều sự ồn ào từ chỗ không đâu” (1598) có tính lạc quan đầy sức sống.
Thời kỳ thứ hai (1601 - 1608) là giai đoạn của những vở hài kịch cay đắng và những vở bi kịch vĩ đại. Đây là thời kì chín muồi về tài năng của Shakespeare để lại cho nhân loại nhiều kiệt tác: Hamlet, Ôtenlô, Macbeth, King Lia…
Thời kì cuối (1609-1612) là giai đoạn của những vở kịch mang tính chất huyền thoại, những vở kịch trử tình, bi hài kịch như: Câu chuyện mùa đông.
1.3.1.3. Quan niệm sáng tác và phong cách nghệ thuật
Shakespeare đặc biệt thành công trên lĩnh vực sân khấu kịch nghệ.
Hầu hết nội dung kịch của Shakespeare bắt nguồn ý tưởng từ tập "Những câu chuyện danh nhân" của Plutarch và "Biên niên sử Anh và Ireland" hay cải biên từ các vở kịch cũ. Song tài năng của ông thực sự được toả sáng trong khả năng biến đổi "của người ta thành của mình" khi để nhân vật sống dậy từ các trang sách, làm cho chúng giống như thật, mang hơi thở của thời đại. Nghĩa là những câu chuyện chỉ là cái cớ để ông thể hiện quan niệm triết lý của mình. Vì thế, khi sáng tác, Shakespeare đặt nhân vật trong thời điểm kịch tính nhất, giữa những xung đột của nhân vật - hoàn cảnh, nhân vật - nội tâm nhân vật. Vai trò bất ngờ, ngẫu nhiên tình cờ cũng đóng góp một phần không nhỏ.
Nghệ thuật viết kịch của Shakespeare đạt đến đỉnh cao vì đã xây dựng những lớp nhân vật sống động một cách kì lạ, có nét tính cách riêng điển hình nhưng lại tiêu biểu cho một lớp người, một hạng người trong xã hội. Ông thay lời nhân vật tuyên bố: "thế gian là một sân khấu mà mỗi chúng ta là một diễn viên, mỗi người đều có một lối ra và một lối vào…" Vì thế, hầu hết các nhân vật của ông trở thành biểu tượng cho văn học, đi vào cuộc sống đời thường.
Về mặt kết cấu, kịch của ông thuộc về kiều kết cấu năm hồi truyền thống nhưng không theo quy luật "tam duy nhất" của kịch cổ điển. Có lẽ vì thế kịch của Shakespeare gần với thời hiện đại hơn dù ra đời trước kịch cổ điển Pháp.
Shakespeare được mệnh danh là "Pháp sư của ngôn từ" khi hoà hợp giữa văn xuôi và thơ trữ tình, giữa những nét tế vi trong nội tâm nhân vật và hiện trạng bi đát của xã hội. "Đó vừa là ngôn ngữ đời sống với sự ồn ào, náo loạn nhưng cũng là ngôn ngữ sâu sắc đầy tính triết lý, chúng đi liền với nhau và ở cạnh nhau như chính bản chất của cuộc sống" [tr23]. Ngôn ngữ của Shakespeare giàu hình tượng, giàu chất thơ thấm đẫm chất biểu cảm cho dù với người xem trên sân khấu hay người đọc. Vì thế, kịch của ông thường được đánh giá là " kết tinh thành tựu của tiếng Anh" và đóng góp đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ nghệ thuật.
Shakespeare không thuần tuý là nhà hài kịch hay bi kịch. Ở ông, hai phương diện bi- hài của cuộc sống cũng đựơc kết hợp, tạo nên những giá trị đặc sắc nghệ thuật. Trước Shakespeare, đã có nhiều nhà viết kịch, nhưng phải đến ông, kịch Anh mới thực sự lên ngôi, đạt đến đỉnh cao chưa từng có.
Bởi trong kịch của Shakespeare, yếu tố thời đại luôn gắn liền với tính đại chúng, hầu hết mọi đối tượng, mọi trình độ đều có thể hiểu và thưởng thức. Các yếu tố nhân vật, kết cấu, ngôn ngữ có tính phổ thông nhưng vẫn đầy ắp tính triết lý sâu sắc, nhân sinh quan cao đẹp.
Shakespeare là nhân văn vĩ đại khi trong tác phẩm của mình, ông thể hiện những nguyên lý công bằng trong giá trị đạo đức của con người. Ta bắt gặp một tấm lòng biết yêu con người bằng trái tim nhân hậu thể hiện ở sự cảm thông trước những số phận và nỗi đau. Điều này thể hiện qua bi kịch “Romeo and Juiliet”, “Hamlet”…
Ông ca ngợi con người, với vẻ đẹp của ngoaị hình và trí tuệ, đặc biệt các nhân vật nữ chiếm một vị trí rất quan trọng và được thể hiện sống động. Và không chỉ ở vẻ đẹp ngoại hình, nội tâm nhân vật cũng được thể hiện tinh tế, gợi cảm, ca ngợi tình yêu và cảm thông trước những bi kịch. Có thể kể đến nhân vật Juiliet (vở “Romeo and Juiliet”), Cleopattra (“Antoni and Cleopatra”), Ophelia (“Hamlet”)… Họ chính là những đại diện tiêu biểu cho khát khao được sống và hiến dâng cuộc đời cho tinh yêu cuộc sống.
Thông qua tác phẩm, ông hướng đến một sự công bằng cho tất cả mọi người. Mỗi nhân vật là một nét, một thế giới riêng tạo sự đa dạng và phong phú cho sân khấu kịch.
Shakespeare đặt ra vấn đề sống sao cho đẹp, cho đúng ý nghĩa một con người. Ông để nhân vật của mình tự khám phá bản thân thông qua độc thoại, chất vấn chính bản thân nhằm tìm sự hoàn thiện, hướng mỹ. Ông hiểu con người sâu sắc cùng một tình yêu bao la rộng lớn.
Có thể nói, vượt lên tất cả sự quy luật lãng quyên của thời gian tên tuổi Shakespeare vẫn sáng mãi cùng tác phẩm của ông.
1.3.2. Sonnet - tiếng hát của một tâm hồn nhân văn vĩ đại
Ta biết đến một Shakespeare của kịch nghệ với ngôn ngữ giàu chất thơ, kết hợp hài hoà cùng ngôn ngữ văn xuôi đặc sắc. Nhưng ta cũng phải biết một Shakespeare tràn đầy lãng mạn trong những vần thơ ngọt ngào, đậm chất trữ tình. Mà như nhà thơ C.Rhaley cùng thời với Shakespeare ví von: "…đó là chiếc bánh cưới, người ta không ăn được mà chỉ mơ về mà thôi" bởi vật, những bài Sonnet của ông thực sự đóng góp cho thành công của Sonnet Anh trên thi đàn thế giới.
1.3.2.1. Sự ra đời
Tập thơ Sonnet của Shakespeare xuất bản năm 1609, dưới đầu đề "Shakespeare, Sonnets, Never before imprinted". Lúc này tên tuổi ông đã được ghi dấu và ông là thành viên quan trọng của nhiều rạp hát ở London.
Bản thân đề " Never before imprinted" (Trước đó chưa bao giờ in) gợi cho người đọc ý nghĩ chúng ra mắt lần đầu, dù đã có từ trước nhưng thực sự, trong số 154 bài Sonnets có 152 bài chưa từng xuất bản trước đó. Còn hai bài 138 ("When my love swears that she is made of truth") và 144 ("Two loeves have I of comfort anh despair") đã in trong hợp tuyển "The Passonate Pilgrim" (Người hành hương thành tâm).
Căn cứ vào đặc điểm nội dung và nghệ thuật, so sánh với hoàn cảnh xã hội lúc bấy giờ, các nhà nghiên cứu nghiêng về kết luận: Các bài Sonnets được sáng tác vào khoảng từ 1592 - 1598. Đây cũng là những năm phát triển mạnh mẽ của Sonnets trong văn học Phục hưng Anh. Từ 1591, tập Sonnet đầu tiên in "Artrophet và Stella" (Phillip Sindney), Sonnet trở thành thể thơ được ưa chuộng tại Anh. Các nhà thơ xuất bản nhiều tập thơ có nội dung chủ đề như tập: “Amoretti” (Edmund Spenser). Từ 1598 trở đi, số lượng chúng giảm dần cho đến 1609, khi tập Sonnet của Shakespeare ra mắt.
1.3.2.2. Giá trị nội dung và nghệ thuật
Mỗi Sonnet là một tác phẩm độc lập thể hiện một vấn đề nào đó. Tuy nhiên các nhà thơ Phục hưng Anh, bắt trước các nhà thơ cổ điển Italia và Pháp, thường viết Sonnet thành từng chùm, từng tập, số lượng có khi lên đến hàng trăm, có cốt chuyện hư cấu nhất định, phục vụ cho một chủ đề bao quát. Shakespeare cũng đi theo con đường đó nhưng so với Phillip hay Edmund thì cấu trúc và bố cục của ông thiếu nhất quán rõ ràng và thiếu sức thuyết phục hơn. Tuy vậy, Sonnets của Shakespea cũng kể ta nghe câu chuyện trữ tình về bạn bè, tình yêu. Đó là dòng cảm xúc về tình bạn với một chàng trai tuyệt đẹp, thượng mã như một hình tượng lý tưởng; về người phụ nữ da ngăm đen (The Dark lady) không đẹp nhưng có sức quyến rũ, một lúc trở thành niềm vui, niềm bất hạnh của nhà thơ. Người bạn, người yêu của nhà thơ gặp gỡ và yêu nhau, cả hai đã phản bội nhưng ông vẫn viện cớ bênh vực họ.
Và dù chủ đề xen kẽ phức tạp, ta có thể chia toàn tập 154 bài Sonnet của ông thành hai phần lớn: một phần nói về người bạn, một phần nói về người yêu. Cụ thể hơn, ta chia thành từng nhóm (theo Thái Bá Tân).
Từ Sonnets 1 đến 26: Ca ngợi vẻ đẹp, thuyết phục bạn lấy vợ có con để truyền đạt vể đẹp ấy.
Từ Sonet 27 đến 32: Nỗi buồn xa cách
Từ Sonnet 33 đến 42: Nghi ngờ, rạn nứt đầu tiên trong tình bạn.
Từ Sonnet 43 đến 75: Nỗi buồn và lo sợ.
Từ Sonnet 76 đến 96: Lòng ghen tuông và đố kị với các nhà thơ.
Từ Sonnet 100 đến 126: Tình cảm mâu thuẫn của nhà thơ đối với người yêu "The Dark lady".
Hai bài Sonnet 153, 154 ít liên quan đến cốt truyện mà chủ yếu phỏng theo các bài Sonnet cổ điển.
Cũng theo ý kiến khác, ta có thể chia thành các nhóm.
Từ Sonnets 1 đến 17 viết cho người đàn ông tre tuổi thúc giục anh ta lấy vợ và có con.
Phần lớn các bài từ Sonnet 18 đến 152 sáng tác cho một người "phụ nữ đen" (the Dark lady).
Hai bài 153, 154 mang tính phúng dụ.
Ba mươi bài cuối viết về một số vấn đề: sự phản bội của người bạn và người phụ nữ của nhà thơ, giải pháp kiểm soát dục vọng…
Có thể nói những bài thơ Sonnet của ông mang nhiều ý nghĩa riêng tư nhưng chúng đạt tới đỉnh cao về cao về nội dung và gía trị nghệ thuật.
Sonnet của ông là những dòng cảm xúc của một tâm hồn chân thành trước tình bạn và tình yêu. Tất cả đều làm cho nhà thơ thấy yêu thương gần gũi đạt đến sự vĩnh hằng, bền chặt. Tình bạn hiện lên với tình cảm của sự tri âm, đồng cảm. Còn tình yêu chúng trở nên muôn màu, đa dạng với nhiều cung bậc khác nhau. Có những hạnh phúc, dỗi hờn, đau đớn…
Chúng cũng là những vần thơ của thế thái nhân tình thông qua hình ảnh biến động của sự kiện, ngôn ngữ hình ảnh, có tính chất nổi bật.
Đặc biệt, thơ Sonnet của Shakespeare là sự thể hiện thời gian biến động đặc sắc. Đó là lớp thời gian hoài niệm của quá khứ, nuối tiếc hiện tại và lo lắng cho tương lai; là sự ám ảnh về sự tàn phai của cái chết và quên lãng của người đời.
Và để chống lại sự lãng quên, nhà thơ đặt ra những giải pháp lưu giữ thời gian, chống lại sự tàn phá khốc liệt của nó để hướng đến một hạnh phúc hơn. Đó là tình yêu, là niềm vui gia đình con cái và chính bản thân tác phẩm nghệ thuật. Chính những yếu tố này cùng với lòng tin của con người Shakespeare đưa ông lên tầm cao tư tưởng mới.
Với số lượng 154 bài Sonnet, sự nghiệp của Shakespeare thật sự đạt đến đỉnh cao của giá trị nội dung và nghệ thuật. Ông đã đặt nền móng xây dựng nên thành công của thi đàn Anh quốc nói riêng và thể thơ Sonnet Phục hưng nói riêng.


Chương 2. THỜI GIAN TRONG SONNET CỦA SHAKESPEARE- ÁM ẢNH VÀ KHAO KHÁT TẬN CÙNG
2.1. Thơ Sonnet của Shakespeare - ám ảnh thời gian trong hữu hạn cuộc đời
Ta đã biết thời gian là yếu tố quan trọng làm nên giá trị cho một tác phẩm văn chương, đặc biệt là thơ ca. Những vần thơ, từ khi mới xuất hiện, đã chứa đựng tâm tư tình cảm con người trước cuộc sống. Vì thế, chúng mang tầm vóc của thời đại trong lòng mình như một tất yếu. Nghĩa là trong thơ ca, dù có thể không trực tiếp biểu lộ bằng ngôn từ hình ảnh thì những vấn đề tác giả đề cập đến luôn được đặt trong một khung thời gian nhất định. Và Shakespeare cũng vậy trong thơ Sonnet của ông, thời gian trở thành một nỗi ám ảnh, một niềm khao khát đến tận cùng vĩnh cửu.
Toàn bộ tập thơ 154 bài Sonnet là những câu chuyện nhà văn kể đan xen, có lúc không theo một kết cấu nhất định. Song vượt lên tất cả, Sonnet của Shakespeare thể hiện một lớp thời gian ám ảnh của lãng quên và hoài nịêm. Thời gian trong Sonnet của ông ấn tượng khi cùng một lúc nó thể hiện được sự đa chiều biến động.
2.1.1. Nỗi ám ảnh đa chiều trong hiện thực
Nếu làm phép thống kê nhỏ, trong tuyển tập thơ Sonnet của Shakespeare do Thái Bá Tân biên dịch, ta có thể thấy hơn 20 lần tác giả dùng từ " thời gian " trong câu chữ. Ngoài ra còn có nhiều từ, cụm từ thể hiện hình ảnh thời gian đầy biến chuyển. Đó là nỗi ám ảnh khắc khoải đến tận cùng qua cảm nhận của nhà thơ trước cuộc sống.Và trong những cảm nhận, thể hiện vì điều ấy, ta bắt gặp hình ảnh thời gian quá khứ như một chiều hoài niệm.
2.1.1.1. Ám ảnh từ quá khứ mang đầy hoài niệm
Quá khứ là những điều đã vượt qua khỏi ngưỡng thời gian của hiện tại. Nó không bao giờ tái hiện, quay trở lại theo quy luật vật lý. Nhưng với Sonnet của Shakespeare, quá khứ lại dược thể hiện qua nỗi nhớ, tiếc thương cho một hoài niệm.
Có những lúc quá khứ hiện lên trong thời gian nghệ thuật là sự gợi mở hình ảnh huy hoàng:
" Ôi thời gian với bàn tay tinh xảo
Từng làm nên bao cảnh đẹp huy hoàng "
( Sonnet 5 )
Ca ngợi thời gian như một tay thợ hào hoa, tinh xảo biết làm đẹp cho đời, cho người. Nhưng ngay sau đó, Shakespeare đưa ta trở về với hiện thực: nhịp thời gian biến chuyển, tất cả đều phải lùi vào dĩ vãng.
"Nhưng thời gian với cái mình sáng tạo
Llại biến dần thành đổ nát tan hoang".
( Sonnet 5 )
Bước chân thời gian bỏ lại quá khứ, bỏ lại lớp huy hoàng cho bụi phủ mờ. Thời gian cứ trôi, ngày hôm qua đã là dỉ vãng không gì níu giữ, lòng người lại dâng đầy một nỗi hoài thương. Shakespeare ít thể hiện bằng từ ngữ trực tiếp song quá khứ vẫn hiện ra qua mùi hoa hồng tháng hạ, qua tuổi trẻ đã đi qua.
Nguyễn Vân Khánh viết: "Quá khứ là một cái gì đó bất biến và có thật. Trong vũ trụ không có gì là không thay đổi kể cả bản thân ta, có ai đó từng nói vậy. Hạnh phúc khổ đau không có sự vững bền. Nhưng trong cuộc đời mỗi người thì quá là có thật. Quá khứ gắn liền với giá trị. Và con người sẽ đối xử với quá khứ ra sao, quá khứ có ý nghĩa gì trong cuộc sống đầy những đổi thay trôi chảy của mỗi con người". [6;tr 38].
Với Shakespeare, quá khứ trở thành niềm ám ảnh của hoài niệm những “tháp bạc”, “tượng”, “lâu đài” bị thời gian “tàn ác”, “phá huỷ”, “cuốn phăng đi” bắt tất cả cúi đầu tuân phục.
"Khi tôi thấy thời gian tàn ác
Đem bàn tay phá huỷ hết những gì
Do quá khứ làm nên tháp bạc
Tượng, lâu đài - tất cả cuốn phăng đi"
(Sonnet 64)
Qúa khứ hiện về trong lớp sương mờ của nhớ nhung, luyến tiếc từ mùi “hoa hồng tháng hạ”, qua "lớp bụi thời gian", qua khoảng cách hàng ngàn năm tịnh tiến. Shakespeare hoài luyến nhớ để câu thơ mang nỗi niềm rung cảm. Vì thế thời gian nghệ thuật trong Sonnet của ông còn mang góc nhìn của hiện tại bộc lộ cảm xúc. Quá khứ trong thơ ông cứ đong đầy nỗi nhớ, cứ ám ảnh người đọc về một kiếp tàn phai, về sự ra đi không bao giờ trở lại. Và cứ thế, hoài niệm quá khứ cứ mênh mang trải dài, đầy nhắc nhớ.
2.1.1.2. Ám ảnh cho hiện tại đầy biến động
Thơ ca là sự cảm nhận của nhà thơ về hiện thực cuộc sống, nâng lên thành một xúc động mãnh liệt muốn được bày tỏ. Vì thế, thơ ca thường đề cập nhiều đến lớp thời gian hiện tại. Sonnet của Shakespeare cũng vậy, đan xen nhiều lớp thời gian nhưng thời gian hiện tạo vẫn là mảng chiếm phần lớn nhất.
Shakespeare cảm nhận sự biến động trước mắt mình mà ngẫm đến sự tàn phai, luyến tiếc. Nhưng trước hết, nhà thơ vẫn khâm phục sức mạnh to lớn của thời gian cuồn cuộn chảy, thời gian là "răng hổ già" "dập vùi", thiêu cháy tất cả.
“Ôi thời gian, răng hổ già hãy bẻ
Hãy dập vùi xuống đất chúa sơn lâm
Hãy thiêu cháy phượng hoàng trong trứng mẹ
Hãy dùng cưa cưa vuốt báo đang gầm.”
(Sonnet)
Thời gian đang cuộn chảy trước mắt tác giả, vạn vật trước nó, đi qua nó cứ lùi dần vào quá khứ. Thời gian xóa bỏ biến mất dần những nét tươi đẹp trong cảm nhận của tác giả, thời gian không biết mỏi.
"Phút tiếp phút thời gian không biết mỏi
Vào vĩnh hằng phút tiếp phút trôi nhanh"
(Sonnet 60)
Tiếc nuối cho những giá trị tốt đẹp đang dần vào quá vãng, nhà thơ không ngừng thấy xót xa lưu luyến trước sự chia ly.
"Nhưng hướng dương khi mặt trời đã tắt
Đẹp ánh vàng phút chốc cũng mờ phai"
(Sonnet 25)
Vì thời gian vô cùng “tráo trở” trong cảm nhận của Shkespeare:
"Nhìn thấy trước là thời gian tráo trở
Đầy ngẫu nhiên và tai hoạ bất ngờ"
(Sonnet 115)
Góc nhìn của nhà thơ mang tính hiện tại để khâm phục sức mạnh to lớn của thời gian, để lo lắng cho sự phai tàn sắp tới. "hiện tại đang qua", suy nghĩ đó không chỉ của Shakespeare mà của rất nhiều tác giả khác, nhưng ở Sonnet của Shakespeare, nó lại nổi bật đầy tính độc đáo sáng tạo. Để rồi hơn ba thế kỷ sau, một nhà thơ Việt Nam cũng ảnh hưởng phong cách của Shakespeare. Đó là thi sĩ Xuân Diệu.
Xuân đang tới nghĩa là xuân đang qua
Xuân còn non nghĩa là xuân sẽ già
(Vội vàng)
Mang niềm đồng cảm với Shakespeare, nhà thơ Xuân Diệu cũng tiếc nuối thời gian đang trôi đi vội vã. Nhà thơ Xuân Diệu sống vội vã, sống hết mình cho hiện tại đang khuất lấp dần, muốn ôm sự sống bất tử để thấy mình không nhỏ bé. Còn Shakespeare ông đưa con mắt của một nhà thơ, của một nghệ sĩ để quan sát cuộc vận hành của vũ trụ, giao cảm trước sự tiếc nuối, luyến lưu không thể tách rời. Nhìn thế giới hiện tại, ông cảm quan đến tương lai đang dần đến.
Hiện tại thì vẫn cứ chảy trôi, làm dầy thêm lớp thời gian quá khứ. Shakespeare từ con mắt của người hiện tại mà ngắm sự đổi thay vạn vật khiến lòng thêm nuối tiếc. Nhà thơ hiểu: Thời khắc huy hoàng của hiện tại cũng sẽ trôi qua, để nuối tiếc cứ đọng trong câu thơ như một niềm cảm khái.
2.1.1.3. Ám ảnh đầy lo âu cho tương lai đang đến
Thả ngòi bút để đồng hiện thời gian quá khứ nhìn từ hiện tại, Shakespear cũng lo sợ cho tương lai tưởng như xa mà đã đến thật gần.
Nhìn quá khứ thấy thời gian tàn phá biết bao công trình tuyệt đẹp tàn phai dần trước sức mạnh của nó để hiện tại là những đổ nát hoang tàn, là con người già cỗi mất dần mùa xuân tuổi tre, Shakespeare lo âu cho tương lai.
"Khi tượng đồng, khi đại dương, đất đá
Không vững trước lưỡi hái thời gian
Thì sắc đẹp hương bông hoa, chiếc lá
Giữ làm sao không lụi héo, không tàn"
(Sonnet 65)
Những vật chất tưởng bền vững (“tượng đồng”, “đại dương”. “đất đá”) đều bị thời gian quật ngã, nhà thơ bâng khuâng sợ những nét đẹp mỏng manh (“sắc đẹp hương bông hoa”, “chiếc lá”) làm sao có thể vững vàng “không lụi héo, không tàn”. Ông mải miết khắc khoải tìm kiếm một giải pháp để chống lại sự tàn phá ấy.
“Ôi, đáng sợ!.. biết dấu đâu tất cả
Để nghìn năm cái đẹp vẫn nguyên lành
Để bông hoa khỏi bị thời gian tàn phá
Để dòng đời cứ chảy mãi, trong xanh?”
(Sonnet 65)
Và con người không bao giờ muốn thua cuộc, muốn bị lãng quên trong tương lai sau này. Shakespeare trầm ngâm, muốn tìm ra một con đường phá tan sự lo sợ ám ảnh lãng quên.
"Như vị tướng lẫy lừng nơi sống chết
Sau trăm lần thắng trận, một lần thua
Là tất cả tước, danh, quyền mất hêt
Lãng quên dần oanh liệt, chiến công xưa”
(Sonnet 25)
Nhiều nhà thơ cũng thể hiện thời gian tương lai nhưng Shakespeare thành công hơn nhờ sự thể hiện chân thực sự day dứt đầy biến động của tâm hồn. Ông ca ngợi vẻ đẹp của cảnh vật ở hiện tại, đồng thời cũng chứng kiến sự phai tàn của quá khứ lùi xa. Vì thế, nhà thơ có sự suy nghĩ, lo lắng cho những giá trị đang tồn tại trước mắt sẽ bị tàn phá trong tương lai trước sức mạnh tàn bạo của thời gian.
Nếu ví thời gian trong Sonnet của Shakespeare là một tấm gương thì nó thực sự đã phản ánh chân thực cảm xúc của tác giả: Một nỗi ám ảnh, một sự luyến tiếc khi ngoảnh lại nhìn thời gian đang cuộn trôi, không bao giờ dừng lại. Góc nhìn của ông có những lúc là hiện thực trước mắt, có những khi là sự tái hiện quá khứ đã qua, từ đó thấy bất an, lo sợ cho tương lai đang dần thể hiện trước mắt người đọc. Câu thơ có sự đồng hiện đa chiều thời gian tạo nên nhiều lớp không gian cùng lúc được miêu tả. Vì thế, nỗi ám ảnh của Shakespeare trở nên sâu sắc hơn, thể hiện một tâm hồn biết cảm, biết rung động trước cảnh vật, cuộc đời.
2.1.2. Ám ảnh tàn phai trong cái chết cuộc đời
Đọc bi kịch của Shakespeare, người đọc nhận ra ông viết về cái chết như sự hi sinh để tôn vinh cho chân lý và sự sống vĩnh cửu. Cái chết trở thành điểm kết thúc cho sự sống mới nảy mầm vươn dậy. Và trong Sonnet, cái chết cũng là nỗi ám ảnh, là sự day dứt không ngừng biến động.
Sonnet của Shkespeare đã ca ngợi thời gian, ca ngợi sức mạnh biết dựng xây. Nhưng cũng đó, ông lại bàng hoàng cảm nhận sự tàn phai dù có lúc nó là hiện tại, có lúc chỉ là niềm dự cảm. Nhưng tựu chung tất cả, đó là những cái chết có tính cuộc đời.
Trước hết, Shakespeare chịu ám ảnh trước cái chết của

Ban nao co tac pham nay hay post lên cho tui với. Tìm mãi mà không có