"Tim tôi mãi mãi thuộc về Yahoo!"
Monday, January 19, 2009 3:49:37 PM
Ngày 17/11/2008, Jerry Yang (Dương Trí Viễn) - người sáng lập Công ty Yahoo! - thông báo rằng ông sẽ rời khỏi chức vụ giám đốc điều hành (CEO) của Yahoo! ngay khi tìm được người thay thế. Đối với giới truyền thông, quyết định của Yang đồng nghĩa với sự thừa nhận thất bại trong nỗ lực lèo lái Yahoo! ra khỏi cơn khủng hoảng.
Tuyên bố của Yang khiến giá cổ phiếu của Yahoo! nhích lên nhưng vẫn còn thấp hơn nhiều so với mức mà Microsoft từng đưa ra khi đề nghị mua lại Yahoo!. Những người sở hữu cổ phiếu của Yahoo! hy vọng rằng Yang sẽ không còn cản trở việc sáp nhập Yahoo! vào Microsoft với giá "hời". Hiện tại, do sự "mất giá" của Yahoo!, Microsoft tỏ ra dửng dưng trong việc nối lại cuộc thương lượng, nhưng vẫn không quên "lửng lơ" về khả năng mua lại bộ phận Web Search (dịch vụ tìm kiếm thông tin) của Yahoo!.
Tuyên bố của Yang khiến giá cổ phiếu của Yahoo! nhích lên nhưng vẫn còn thấp hơn nhiều so với mức mà Microsoft từng đưa ra khi đề nghị mua lại Yahoo!. Những người sở hữu cổ phiếu của Yahoo! hy vọng rằng Yang sẽ không còn cản trở việc sáp nhập Yahoo! vào Microsoft với giá "hời". Hiện tại, do sự "mất giá" của Yahoo!, Microsoft tỏ ra dửng dưng trong việc nối lại cuộc thương lượng, nhưng vẫn không quên "lửng lơ" về khả năng mua lại bộ phận Web Search (dịch vụ tìm kiếm thông tin) của Yahoo!.
Riêng đối với Yang, từ bỏ chức vụ CEO hoàn toàn không phải là quyết định "nặng nề" vì ngay từ khi xây dựng Yahoo! thuở ban đầu, Yang đã không muốn giữ cương vị đó trong công ty. Yang đã miễn cưỡng nhận chức CEO trong tình trạng giá cổ phiếu của Yahoo! sụt giảm trong ba năm liền, chủ yếu vì ý thức trách nhiệm đối với công ty. Yang đã miễn cưỡng đàm phán với Microsoft về việc chuyển nhượng Yahoo! cũng chỉ vì sức ép từ những cổ đông lớn. Yang đặt giá cổ phiếu Yahoo! ở mức mà Microsoft không chấp nhận, dường như chỉ để tranh thủ thời gian và làm cho Microsoft... bỏ cuộc.
Với vai trò CEO, Yang luôn tìm cách trì hoãn các phương án sa thải nhân viên để cắt giảm chi phí. Điều này khiến giới đầu tư phê phán ông là "mềm yếu", "đa cảm". Động thái "lạ lùng" của Yang thực ra không khó hiểu nếu nhìn lại những chặng đường mà ông đã trải qua, nếu tìm hiểu cội nguồn mà từ đó ông ra đi.
Cơ hội bất ngờ ở Stanford
Yang sinh tại Đài Loan năm 1968, mất cha năm lên hai. Gia đình Yang đến Mỹ năm 1978 theo làn sóng nhập cư từ Đài Loan sau khi Mỹ bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc. Yang nhớ lại: "Đó là quyết định rất khó khăn đối với mẹ tôi. Mẹ tôi vốn là giáo viên dạy tiếng Anh. Dù điều này giúp mẹ tôi giao tiếp được với người Mỹ nhưng bà không thể hình dung mình có thể làm được gì tại Mỹ. Bà thật là can đảm!"
Thương mẹ, Yang cùng em trai gắng học cật lực. Với thành tích xuất sắc ở trung học, đặc biệt về môn toán, Yang nhận được học bổng vào Đại học Stanford lừng danh (ngành kỹ thuật điện). Để trang trải chi phí học tập, Yang xin làm nhân viên phân loại sách tại thư viện của Stanford. Yang nhớ lại: "Đó là lần đầu tiên tôi biết đến những phương pháp phân loại thông tin, chẳng hạn như hệ thống phân loại Dewey."
Sau bốn năm ở Stanford, Yang hoàn tất chương trình đại học và cả cao học. Đầu thập niên 1990, trong thời gian thực hiện luận án tiến sĩ, Yang và người bạn thân David Filo bắt đầu làm quen với Web thông qua trình duyệt Mosaic. Để thuận tiện cho việc tra cứu trên Web, Yang và Filo thực hiện việc phân loại thông tin theo cấu trúc thứ bậc, thiết lập những "trang vàng" trên Web, đặt tên là "Cẩm nang World Wide Web", sau lại đổi tên thành "Yahoo" (tiếng reo vui). Yahoo nhanh chóng nổi tiếng trong giới sinh viên theo kiểu "truyền miệng".
Yahoo lúc đầu là thú vui của Yang và Filo, chẳng bao lâu trở thành một loại dịch vụ. Thông qua Yahoo, Yang và Filo thực hiện việc mua bán giáo trình.
Yahoo trở nên "tấp nập" đến mức gây quá tải hệ thống mạng của Stanford, khiến người quản trị mạng yêu cầu Yang và Filo phải ngừng hoạt động. Từ ý định thuê máy chủ mới cho Yahoo, Yang và Filo bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về việc lập doanh nghiệp. May sao, Yang tình cờ gặp lại người bạn cũ Tim Brady đang học Đại học Harvard. Brady giúp Yang và Filo lập kế hoạch kinh doanh và tiếp cận giới đầu tư. Năm 1995, Công ty Yahoo! (có thêm dấu chấm cảm) ra đời với mô hình kinh doanh gần giống như các công ty truyền thông: thu lợi nhuận chủ yếu từ quảng cáo trên Web.
Yang và Filo đều không muốn làm CEO. Cả hai tự đặt cho mình chức vụ "Chief Yahoo!" (Sếp Yahoo!) – loại chức vụ "ngoại hạng", không nằm trong hệ thống chức vụ truyền thống của một công ty. Filo thích lao vào những công việc kỹ thuật. Yang chịu trách nhiệm quyết định phương hướng phát triển của công ty.
"Điều chúng tôi cần nhất không phải là tiền bạc mà là một người có thể cáng đáng những phần việc kinh doanh mà chúng tôi chưa thông hiểu". Cuối cùng, Yang và Filo tìm được Tim Koogle - một doanh nhân lão luyện. Koogle kể lại: "Hai anh chàng này rất thông minh và thực sự yêu thích công việc họ làm, không phải vì tiền bạc hoặc vì danh tiếng. Họ gây ấn tượng mạnh với tôi vì họ biết rõ rằng họ... chưa biết những gì".
Và Koogle quyết định nhận lời làm CEO của Yahoo!. Một quyết định đã làm cho ông trở thành tỉ phú.
Con đường của Yahoo!
Thuở ban đầu, số người tìm thông tin thông qua hệ thống phân loại của Yahoo! tăng nhanh, dù Yahoo! chưa hề được quảng bá. Yang và Filo nhanh chóng nhận thức được tầm vóc của Yahoo!, hiểu rõ rằng họ đang đáp ứng những nhu cầu to lớn có thực. Từ chối mọi đề nghị chuyển nhượng Yahoo! từ các công ty lớn (WorldCom, AOL, Netscape,...), cả hai nhà sáng lập luôn hướng về mục tiêu: xây dựng một doanh nghiệp, một thương hiệu toàn cầu, bền vững, kể cả khi họ không còn tồn tại.
Theo định hướng của Yang, Yahoo! không dừng ở việc giúp người dùng tìm thông tin mà còn đáp ứng nhiều nhu cầu khác. Từ thành công to lớn của dịch vụ thư điện tử Yahoo! Mail, những dịch vụ của Yahoo! ngày càng đa dạng. Thành công nối tiếp thành công.
Tuy nhiên, những thành công liên tiếp thường là dấu hiệu báo trước sự suy thoái. Có lẽ vì Yahoo! sinh ra ở thời kỳ sơ khai của Web, có lẽ vì thành công rất sớm nhờ hoạt động phân loại thông tin, Yang đã không đánh giá đúng mức tầm quan trọng của việc xây dựng guồng máy tự động tìm kiếm thông tin. Khi hai chàng "trẻ măng" Larry Page và Sergey Brin tìm đến Yahoo! để trình bày công nghệ tìm kiếm thông tin mới, Yang và Filo đã từ chối. Điều này khiến Page và Brin nghĩ đến việc tự thành lập doanh nghiệp mang tên Google (năm 1998) để triển khai công nghệ của mình.
Năm 2000, khi guồng máy tìm kiếm Google chứng tỏ hiệu quả, Yahoo! mới hợp tác với Google để cung ứng dịch vụ tìm kiếm và bắt tay vào việc xây dựng guồng máy tìm kiếm của riêng mình. Năm 2004, guồng máy tìm kiếm của riêng Yahoo! đi vào hoạt động, tỏ ra không thua kém Google về hiệu quả. Thế nhưng, sự chậm chân của Yahoo! khiến cho cơ hội "lật ngược thế cờ" vô cùng mong manh.
Yahoo! cũng chậm chân so với MySpace và Facebook trong cuộc chơi mạng xã hội.
Khi phải đảm nhận vai trò CEO của Yahoo!, Yang đã có một quyết định quan trọng: mở toàn bộ kiến trúc dịch vụ của Yahoo! để mọi ứng dụng Web của "bên thứ ba" có thể cung ứng dịch vụ của Yahoo! cho người dùng theo cách riêng của họ. Từ vai trò của một công ty trực tiếp đáp ứng nhu cầu của người dùng, Yahoo! bắt đầu trở thành công ty kinh doanh nền tảng (platform), theo chân Facebook, Google và Microsoft.
Hiệu quả của chiến lược mở của Yahoo! không thể thấy được ngay trong một sớm một chiều. Từng giờ, từng ngày qua đi, Yang vẫn tiếp tục bị quy trách nhiệm về sự tuột dốc của Yahoo!.
Yang chỉ muốn trở lại với vai trò "Chief Yahoo!", trở lại với con đường của thuở ban đầu đã dẫn Yahoo! đến thành công. Đối với Yang, việc Microsoft nắm quyền điều hành Yahoo! cũng như lời mời Yang về với Google (lời mời của Brin trong trường hợp Yahoo! thuộc về Microsoft) đều là những chuyện tuyệt đối không thể chấp nhận. Trong tuyên bố sẵn sàng từ bỏ vị trí CEO của Yahoo!, Yang khẳng định mạnh mẽ: "Tim tôi mãi mãi thuộc về Yahoo!".





