Starbucks hiện đang dự định mở 8.000 chi nhánh ở Trung Quốc. Tại một quốc gia của những người uống trà thì đây là một kế hoạch kinh doanh thông minh hay là sự đầu cơ liều lĩnh?

Phải thừa nhận rằng có rất ít kế hoạch thực sự không thể bỏ lỡ. Nhưng tôi đã lấy được một ví dụ từ Starbucks. Các tập đoàn khổng lồ đang nắm toàn quyền trong một môi trường chuyên chế, gợi cho ta nhớ về một thời đại mà các vì vua có quyền khoác lên mình chiếc áo lông bào. Starbucks có sản phẩm, có nhiếu mối quan hệ và cùng với kĩ năng lập chiến dịch nhanh nhẹn, họ sẽ nhanh chóng có được một mạng lưới thương hiệu rộng khắp. Đó sẽ là một trò chơi, một ván cờ và một trận đấu nếu nó chưa sẵn sàng.

Ngày nay, Trung Quốc là tiềm lực kinh tế mới của thế giới nhưng nó không miễn phí cho mọi công ty nước ngoài. Nhiều công ty của Mỹ và các nước khác rất chật vật khi tồn tại ở đó. Trung Quốc nổi tiếng vì rất lỏng lẻo trong việc củng cố luật sở hữu trí tuệ của mình. Nhất là những công ty công nghệ như Microsoft đã nản lòng khi nhìn thấy công trình của họ bị cướp bản quyền. Bạn có thể thêm những nhà sản xuất gậy chơi gôn, công ty nhạc và hãng phim vào danh sách những người hay than phiền.

Và tiếp theo sẽ là Starbucks, cửa hàng café khổng lồ của Mỹ. Ngay bây giờ tôi đang trông chờ quyền kinh doanh từ văn phòng của mình trên trang ICMediaDirect.com ở Tòa nhà Empire State. Trang web luôn bị nghẽn vì người tham quan. Bạn biết có một quyền kinh doanh ở Great Wall chứ? Bạn có nhận ra rằng việc Starbucks thông báo sẽ mở một trong những cửa hàng của họ trong Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh đã làm cho người Trung Quốc phẫn nộ không? Liệu thoạt đầu họ phản đối nhưng sau sẽ nhanh chóng quen với nó chăng? (Tôi đoán rằng người Trung Quốc cũng giống như mọi người ở nơi khác mà thôi.)



Vậy Starbucks có được điều gì mà Calloway Golf không có để kinh doanh theo kiểu này? Một sản phẩm mà bạn không thể sản xuất chính là cái đó đấy. Bạn không thể ồ ạt làm giả hạt cà phê được. Đó chính là nền móng để đảm bảo thành công cho Starbucks ở Đại Lục. Howard Schultz, CEO của công ty đã tuyên bố rằng Trung Quốc là ưu tiên số một của họ trong giai đoạn đầu phát triển.

Schultz và Starbucks không né tránh những hoài bão Trung Quốc của mình. Hiện nay, họ có khoảng 11.000 cửa hàng ở 37 quốc gia trong đó khoảng 375 cái ở Trung Quốc. Đến năm 2008, Starbucks dự tính sẽ thu được 20% lợi nhuận từ những cửa hàng ở Trung Quốc này. Starbucks cũng có một mục tiêu dài hạn cho 30.000 cửa hàng và 8.000 cái ở Trung Quốc.

Đây quả là bệ phóng cho những thị phần thực sự to lớn. Nên nhớ Trung Quốc là một nước xã hội chủ nghĩa, có lẽ chỉ trong cái tên nước. Trong khi một số chính sách kinh tế có thể bị chệch hướng, thì các bộ trưởng ở Bắc Kinh bám rất chặt vào quyền hạn của họ. Ai ai cũng mời gọi, bật đèn xanh và chào đón Starbucks rất nồng hậu. Không phải vì họ nghĩ CEO là một chàng trai dễ thương mà vì các sản phẩm của công ty, các kênh phân phối và mọi thứ đều không thể làm nhái được.



Tôi có thể bị ấp a ấp úng cả ngày khi nói về việc này, nhưng ngày càng có nhiều bằng chứng chứng tỏ sự hiện diện của nạn hối lộ nhân danh chuỗi cửa hàng café của bang Seattle. Mấy tuần nay, Starbucks đã không chỉ nhận được một mà là hai đơn kiện về việc Trung Quốc bao che cho quyền sở hữu trí tuệ của hãng. Những người dân địa phương tinh mắt và liều lĩnh đã quyết định sao chép những yếu tố trong thương hiệu Starbuck và cung cấp café cho đồng hương của họ. Không tán thành việc đó, tòa án Trung Quốc đã ra mặt bênh vực cho Starbucks.

Tôi tự hỏi liệu những người kinh doanh café địa phương nghĩ mình có được một cơ hội chăng? Có phải tòa án Trung Quốc đã suy nghĩ thật kỹ về việc ai đúng ai sai? Và các bộ trưởng kinh tế ở Bắc Kinh có tò mò về việc vụ kiện này sẽ thành ra thế nào không? Chẳng có hành động nào cả. Một CEO chuyên nghiệp như Schultz sẽ không công khai những gì liên quan tới những mục tiêu cao ngất để thành công ở một nước như Trung Quốc mà không nhận thức được anh ta có thể với tới nó ngay trước tầm tay. Một số người ở Bắc Kinh thích họ, hay đúng hơn là thích nguồn thu nhập mà họ mang lại.

Điều này làm tôi nhớ lại một quyển sách vừa mới đọc nói về tên cướp biển khét tiếng: Thuyền trưởng Kidd. Nội dung tóm tắt là Quốc Vương Anh đã thuê Kidd đi cướp một đoàn cướp biển để kiếm lời. Trong lúc hắn ta đang lênh đênh trên biển, nền chính trị đã biến đổi đôi chút và hắn bị biến thành một tầm bia đỡ đạn – vụ án của hắn thực chất là một trò khôi hài. Những kẻ cầm quyền cần một bản án tức thì nên Kidd đã phải trả giá bằng cả mạng sống của mình. Có lẽ không thành ra như vậy nhưng hậu quả là chắc chắn có nếu Trung Quốc ra mặt bênh vực cho Starbucks chống lại hàng nhái địa phương.

Được thôi, vậy thì Starbucks có café chất lượng và các kênh phân phối quốc tế nên họ đã có được sự đồng tình hiếm có từ phía Trung Quốc, bây giờ tất cả những gì họ phải làm là thuyết phục một đất nước với 5.000 năm kinh nghiệm uống trà về một cái gì đó mới và khác biệt được gọi là café. Việc này đòi hỏi phải xây dựng thương hiệu.

Trung Quốc đang dần dần Tây hóa, khẩu vị và mong muốn không ngừng tăng lên của một người tiêu dùng giúp cho nhiệm vụ của Starbucks trở nên dễ dàng hơn, nhất là họ không có nhiều đối thủ mấy. Với những vụ làm ăn thích hợp vốn thành công ở Trung Quốc, giờ chính là lúc Starbucks rao bán chính mình cho người Trung Quốc. Dưới đây là lý do tại sao họ sẽ thành công:

Họ đang nhắm tới những khách hàng Trung Quốc trẻ tuổi ở thành thị, còn những cửa hàng của họ thì đầy đủ tiện nghi và mang lại một môi trường xã hội – đó là chỗ nghỉ ngơi dễ chịu trong những căn hộ tù túng.
Các cửa hàng của Starbucks cung cấp cả trung tâm Internet nơi mà âm nhạc được xã hội hóa và đăng tải sẽ là trọng tâm cho Starbucks Experience. Các công ty quảng cáo như ICMediaDirect.com sẽ đưa ra những cuộc vận động online theo từng mùa cho Starbucks (tương tự như chiến dịch Red Cup của mùa Giáng Sinh vừa qua ở Mỹ) nhằm kết nối chuỗi cửa hàng với những gì thịnh hành nhất. Sự kết hợp giữa các phương tiện truyền thông như tải nhạc và trang web giải trí là yếu tố quyết định.
Kiến thức tiêu dùng của người Trung Quốc vốn còn mới đối với nền văn hóa phương Tây (thật ra là không bao giờ tồn tại) lại giống với người Nga. Café sẽ là một thức uống của sự thay đổi và nhờ vào việc xây dựng thương hiệu đa truyền thông với sự hỗ trợ của chính phủ, ý tưởng này sẽ được củng cố vững chắc.
Tôi không tung ra cổ phiếu. Tôi không thuyết giáo về chính trị. Tôi không tìm kiếm quan tòa hoặc những kẻ áp bức luôn biện hộ. Mà có một điều tôi biết đó là Starbucks không thể bỏ lỡ bất cứ cái gì.

Phần 1




Năm 1998, nhìn lại 11 năm lao động trong vai trò CEO của Starbucks, Howard Schultz có nhiều lý do để tự hào về những thành tựu của mình. Starbucks đạt tốc độ tăng trưởng phi thường và trở thành một điển hình trong lịch sử họat động bán lẻ, cách thức làm của họ là tạo ra đồ uống từ cà-phê với chất lượng tuyệt hảo cũng như kinh doanh cà phê rang và các công cụ pha chế để người sử dụng cũng có thể pha chế được một cốc cà phê với chất lượng tuyệt hảo ở nhà. Starbucks được coi là thương hiệu được biết đến nhiều nhất và có sức thuyết phục nhất ở Châu Mỹ. Công ty cũng đã xác lập vị trí vững chắc của mình ở vị trí chiếm lĩnh mảng rang xay, bán lẻ và cà phê ở Bắc Mỹ. Starbucks đến năm 1998 có trên 1.500 cửa hàng ở Bắc Mỹ và khu vực vành đai Thái Bình Dương, hệ thống vẫn tiếp tục mở rộng với tốc độ trung bình là hơn một cửa hàng mỗi ngày. Doanh thu năm 1997 đạt 967 triệu USD và lợi nhuận năm 1997 cũng đạt mức cao nhất từ trước thời điểm đó: 57,4 triệu USD. Đối thủ cạnh tranh sát sườn nhất của Starbucks cũng mới chỉ có trên 300 địa điểm bán lẻ. Từ năm 1992, khi công ty bắt đầu trở thành công ty công chúng, cổ phiếu của Starbucks đã tăng gần 9 lần.




Ngược lại lịch sử

Starbucks bắt đầu đi vào vận hành từ năm 1971 khi Jerry Baldwin (giảng viên tiếng Anh), Zev Siegel (giảng viên lịch sử), và Gordon Bowker (nhà văn) - cùng góp vốn mở một cửa hàng lấy tên là "Starbucks cà phê, trà, và đồ ăn nhẹ" ở Pikes Place Market, một khu vực đông khách du lịch thuộc Seattle. Ba đối tác đầu tiên này cùng có sở thích uống những loại trà và cà phê ngon, đặc trưng; họ cùng tin tưởng sẽ tạo dựng được một nhóm khách hàng riêng của cửa hàng mình, giống như một số cửa hàng khác ở Vịnh San Francisco đã làm. Mỗi người đầu tư vào 1.350 USD và đi vay thêm 5000 USD từ ngân hàng để thực hiện kế hoạch của mình. Baldwin, Siegel, và Bowker chọn tên Starbucks theo tên một người bạn thích cà phê của Moby Dick trong tác phẩm của Herman Melville, một lý do khác khi chọn tên này là vì họ nghĩ cái tên tạo ra cảm giác về những chuyến ra khơi đi biển truyền thống của những lái buôn cà phê ngày xưa. Logo mới của cửa hàng, do một người bạn họa sĩ của họ thiết kế, là hình ảnh của một nàng tiên cá hai đuôi trong một vòng tròn chính là tên của cửa hàng.

Người mang lại tinh thần cho Starbucks lại là một người Hà Lan nhập cư có tên alf Alfred Peet, ông là người đầu tiên tiến hành nhập cà phê arabica chất lượng cao vào Hoa Kỳ vào những năm 1950. Cách Peet quan sát hạt cà phê giống như cách một người làm rượu nho quan sát những hạt họ của mình, ông đánh giá cà phê qua quốc gia trồng, đất trồng và cách thu hoạch. Peet cũng đã tự mở cho mình một quán cà phê nho nhỏ, tên là "Peet's Coffee and Tea" ở Berkeley, California từ năm 1966 và cũng đã tạo được một lớp khách hàng riêng. Cửa hàng của Peet khi đó tập trung vào việc nhập cà phê và trà chất lượng cao rồi tự rang khô theo phương pháp Châu Âu để đảm bảo giữ nguyên hương vị, cửa hàng cũng dạy khách hàng cách nghiền hạt cà phê và tự pha chế một cốc cà phê ngon ở nhà. Baldwin, Siegel, và Bowker đều biết rất rõ về Peet, cửa hàng của ông và cũng dành rất nhiều thời gian tham khảo, nghe Peet giải thích về chất lượng và vai trò quan trọng của phương pháp rang cà phê. Họ cùng trở thành những người hâm mộ với cà phê của Peet và đặt hàng cà phê của Peet về cửa hàng mình.





Cửa hàng ở Pikes Place được trang bị với những đồ dùng giản dị tự làm theo phong cách đồ của người đi biển. Một bên tường để nguyên các loại hạt cà phê, bên tường còn lại trang trí các sản phẩm cà phê khác nhau. Cửa hàng không bán các loại cà phê pha tươi, nhưng có để khách hàng thử. Ban đầu, Siegel là người làm việc nhận lương duy nhất. Ông mặc một chiếc tạp dề và lam nhiệm vụ xúc cà phê cho khách hàng, giải thích về ý nghĩa, chất lượng của cà phê, về cà phê rang khô và đóng vai trò một chuyên gia. Hai đối tác còn lại vẫn duy trì công việc nhưng quay về cửa hàng để giúp Siegel vào giờ nghỉ trưa và sau giờ làm việc. Trong giai đoạn mới khởi sự, Baldwin đọc rất nhiều sách, tự trang bị cho mình rất nhiều kiến thức về cà phê, Bowker đóng vai trò một người đàn ông "ma thuật, bí hiểm và cũng rất lãng mạn." Cửa hàng nhanh chóng có được những thành cồn ban đầu với mức doanh thu vượt xa dự kiến, một phần rất lớn bởi một bài viết tán dương trên nhật báo Seattle Times. Trong những tháng đầu, họ lần lượt thay nahu đi lên Berkeley để học hỏi thêm từ người thầy thông thái Alfred Peet, người thầy này cũng liên tục giúp họ có kiến thức ngày càng sâu hơn về cà phê và trà. Trong năm đầu tiên, Starbucks đặt hàng hạt cà phê từ cửa hàng của Peet, sau đó một trong số họ đã đặt mua một chiếc máy rang cà phê đã dùng từ Hà Lan và họ tự thiết lập cơ sở rang cà phê trong một ngôi nhà cũ gần đó. Baldwin and Bowker đã có rất nhiều kinh nghiệm về rang cà phê từ Alfred Peet và nhanh chóng tự tạo ra loại cà phê rang với hương vị đặc trưng. Đến năm 1972, cửa hàng Starbucks thứ hai được mở.

Đến đầu những năm 1980, công ty của ba đối tác xuất thân khoa học đã có bốn cửa hàng ở Seattle và họ có thể tự hào bởi công ty liên tục có lãi kể từ khi bắt đầu mở cửa. Nhưng vai trò và trách nhiệm của những người đồng sáng lập thay đổi. Zev Siegel rời bỏ công ty để theo đuổi những lợi ích riêng. Jerry Baldwin tiếp quản công việc quản lý hàng ngày và đóng vai trò giám đốc điều hành; Gordon Bowker vẫn duy trì vai trò là người sở hưu những lại dành hầu hết thời gian cho công ty thiết kế và quảng cáo của mình - đó là một tờ bán phát hành hàng tuần do ông sáng lập và một nhà máy pha cà phê nhỏ (có tên là Redhook Ale Brewery).



Phần 2


Năm 1981, Howard Schultz, khi đó còn là phó giám đốc của chi nhánh ở Mỹ của Hammarplast- một công ty sản xuất các thiết bị gia dụng và nhà bếp. Ông nhận ra rằng các đơn đặt hàng đưa đến Starbuck's với loại phin pha cà phê còn nhiều hơn đơn đặt hàng ở Macy's. Tò mò muốn tìm hiểu vì sao một cửa hàng nhỏ lại có thể vượt mặt một siêu thị lớn, ông quyết định đến thăm Starbucks. Buổi sáng đầu tiên sau ngày Schultz đến Seattle, ông được Linda Grossman - Giám đốc thương mại bán lẻ của Starbucks mời đến thăm cửa hàng tại Pikes Place. Ở ngay cửa lúc đó có một nghệ sĩ violon chơi độc tấu với chiếc hộp đàn mở ra để nhận tiền quyên. Schultz ngay lập tức bị ấn tượng mạnh bởi vị cà phê rất đậm và thơm, ông nhìn thấy bức tường với rất nhiều loại hạt cà phê, giá với rất nhiều dụng cụ pha cà phê nhãn hiệu Hammarplast mày đỏ, vàng và đen. Khi Schultz nói chuyện với người thu ngân sau quầy, anh ta xúc lấy một ít hạt cà phê dòng Sumatran, nghiền ra, cho vào trong phin pha cà phê, rót nước nóng lên phin và một lúc sau anh ta mời Schultz một chiếc cốc bằng sứ chứa cà phê mới pha. Sau ba lần nhấp môi, Schultz hoàn toàn bị cà phê lôi cuốn. Ông bắt đầu hỏi anh thu ngân và Grossman về công ty, về cà phê với nguồn gốc từ nhiều nơi trên thế giới, và về sự khác biệt giữa các phương pháp rang cà phê.



Sau đó, Schulz gặp Jerry Baldwin và Gordon Bowker, văn phòng của họ đặt ở vị trí có thể theo dõi hoạt động rang cà phê. Không khí rất nhẹ nhàng, không hề trang trọng. Baldwin mặc áo và đeo nơ như một người pha cà phê, tự pha cà phê, sử dụng một bình thủy tinh có tên là bình nén kiểu Pháp. Bowker có dáng người cao gầy với bộ râu rậm và mái tóc màu sẫm với đôi mắt nâu sắc, cả ba người cùng ngồi xuống và trao đổi về Starbucks. Schultz hoàn toàn bất ngờ trước kiến thức rất sâu về cà phê của họ, về cam kết mong muốn cung cấp những sản phẩm chất lượng cao từ cà phê và cả bởi niềm đam mê được giúp đỡ khách hàng hiểu về giá trị và chất lượng của loại cà phê rang đen và đậm (dark-roasted coffee). Baldwin nó: "Chúng tôi tổ chức hoạt động kinh doanh của cửa hàng không nhằm mục đích tối đa hóa gì khác ngoài chất lương cà phê." Starbucks chỉ mua loại cà phê arabica tốt nhất và xử lý qua một quy trình rang đen rất tỉ mỉ để có được một loại cà phê với vị rất đậm và thơm. Baldwin cũng giải thích rằng loại cà phê robusta rẻ tiền vẫn được bán trong các siêu thị sẽ bị cháy khi đưa vào quy trình rang đen. Ngoài ra, Baldwin cũng giải thích, các siêu thị thường thích cách rang nhiệt độ thấp và nhanh bởi nó giúp mang lại lợi nhuận cao, rang càng lâu và nhiệt độ càng cao thì lượng tiêu hao trong quá trình xử lý càng lớn.

Schultz hoàn toàn bị cuốn hút bởi triết lý kinh doanh của hai người chủ Starbucks. Rõ ràng Starbucks không chỉ tồn tại vì mục tiêu cung cấp loại cà phê ngon mà còn lý do lớn hơn là để chứng minh cho phương pháp rang đen mà những người sáng lập ra nó ưa thích. Chất lượng cao, rang tươi, thuần cà phê đã tạo nên điểm khác biệt và giá trị cốt lõi ở sản phẩm của Starbucks. Schultz cũng thấy rõ Starbucks cam kết cao vào việc cung cấp kiến thức cho khách hàng để họ có thể hiểu và ghi nhận giá trị cà phê chứ không chỉ đưa sản phẩm ra và chờ đợi vào phản ứng của toàn thị trường. Công ty cũng dựa rất nhiều vào hình thức marketing truyền khẩu (word of mouth) để thu hút thêm khách hàng, rồi tự tin vào chính chất lượng của sản phẩm cửa hàng để tạo cho những người khách ghé qua đó cảm giác thích thú và muốn tiếp tục khám phá. Sự trung thành của khách hàng hình thành qua từng cốc cà phê khi họ mua sản phẩm và dần tạo cho mình một khẩu vị.



Khi quay trở lại New York, Howard Schultz không thể ngừng suy nghĩ về Starbucks và tương lai nếu mình trở thành một phần của Starbucks sẽ như thế nào. Schultz nhớ lại, "có một cái gì đó rất kỳ diệu về tất cả những gì tôi đã thấy, một niềm đam mê những cũng rất xác thực mà tôi chưa từng cảm thấy trước đó trong công việc kinh doanh." Cuộc sống ở Seattle cũng có rất nhiều điều hấp dẫn. Khi Schultz đáp máy bay xuống sân bay Kenedy, ông hiểu mình muốn đến làm việc tại Starbucks. Mặc dù ông không có kiến thức cơ bản về lĩnh vực này để có thể sẵn sàng tham gia ngay, Schultz đã hỏi Baldwin điều đầu tiên là liệu có cách nào để ông có thể hòa mình vào với Starbucks. Hai người cùng nhanh chóng xác định được một phương án đơn giản, nhanh chóng nhưng vẫn mất đến một năm với rất nhiều cuộc họp và những lần thuyết phục khác nhau để có được sự chấp thuận của Baldwin, Bowker và những cổ đông giấu mặt khác ở San Francisco trong việc đưa Howard Schultz về. Schultz theo đuổi công việc tại Starbucks một cách mãnh liệt hơn rất nhiều cách mà Starbucks theo đuổi ông. Bên trong Starbucks có một chút lo lắng khi đưa một người bên ngoài vào, đặc biệt đó lại là một người New York nhiều quyền lực và lại không đi cùng lên từ giá trị gốc của công ty. Không chỉ có vậy, Schultz đưa ra nhiều ý tưởng về những tiềm năng mở rộng ra ngoài Seattle để tất cả người dân Mĩ được tiếp cận đến cà phê Starbucks, nhưng cũng có khả năng sẽ đối mặt với rất nhiều điều đánh giá, phản bác lại chứ không chỉ gói gọn trong vài nghìn người ở Seattle mà đa phần đều thích sản phẩm của Starbucks. Schultz tin tưởng rằng Starbucks có tiềm năng rất lớn và ông đề nghị giảm lương của mình để đổi lấy một lượng cổ phần nhỏ.



Nhưng những người sở hữu hiện tại lo lắng việc đặt Schultz vào vị trí giám đốc marketing cũng có nghĩa là họ tự cam kết chính mình theo một định hướng mới của Starbucks. Vào mùa xuân năm 1982, trong cuộc họp với ba chủ sở hữu ở San Francisco, Schultz tiếp tục trình bày về tầm nhìn về việc mở rộng các cửa Starbucks trệ phạm vi Mỹ và Canada. Sau đó ông quay lại New York nghĩ rằng mình sẽ có một công việc tại Starbucks. Nhưng ngày hôm sau Baldwin gọi lại cho Schultz để thông báo việc những người sở hữu đã quyết định không thuê ông bởi họ thấy việc mở rộng trên phạm vi địa lý lớn như thế quá rủi ro và còn bởi họ không cùng chia sẻ tầm nhìn của Schultz với Starbucks. Schultz rất thất vọng, tuy nhiên vẫn rất tin vào tiềm năng của Starbucks và rồi quyết định thử lần cuối cùng. Ngày hôm sau ông gọi lại cho Baldwin và giải thích với rất nhiều cảm xúc và hợp lý về sai lầm trong quyết định của những người sở hữu Starbucks. Baldwin hứa sẽ xem xét lại. buổi sáng ngày tiếp theo, Baldwin gọi lại Schultz thông báo vai trò giám đốc marketing và giám sát hệ thống cửa hàng đã được giao cho ông. Tháng 9/1982, Howard Schultz bắt đầu công việc mới của mình tại Starbucks.



Phần 3

Starbucks và Howard Schultz: Giai đoạn 1982–85

StTrong những tháng đầu tiên tại Starbucks, Schultz dành phần lớn thời gian làm việc của mình với các công việc phía sau quầy ở cả bốn cửa hàng Starbucks tại Seattle, chủ yếu ông nếm các vị cà-phê khác nhau, trao đổi với khách hàng, làm quen với nhân sự trong cửa hàng và tự đào tạo mình về nghiệp vụ bán lẻ với sản phẩm cà-phê. Đến tháng 12, Jerry Baldwin nhận thấy Schultz đã sẵn sàng để có thể được đào tạo khâu cuối cùng là rang cà-phê. Schulz dành một tuần ở xưởng rang cà-phê để ghi nhận màu sắc của hạt cà-phê rang, tập lắng nghe dấu hiệu từ tiếng nổ thứ hai của hạt cà phê trong quá trình rang, học cách phân biệt sự khác biệt rất tinh tế giữa những công thức rang khác nhau của Baldwin và Bowker, làm quen với các phương pháp rang khác nhau cho các loại cà phê khác nhau. Cũng trong khoảng thời gian này, Schultz cố gắng thích nghi dần với cách ăn mặc giản dị, hòa hợp với văn hóa và tạo dựng sự tín nhiệm và niềm tin trong các đồng nghiệp của mình. Để chuyển đổi từ phong thái đạo mạo, áo vét, cà-vạt của một nhân viên văn phòng New York sang phong cách giản dị của vùng đông bắc yên bình Schultz đã phải nỗ lực rất nhiều. Vào một ngày trong lễ Giáng sinh đầu tiên ở đó, Schultz đã tạo một ấn tượng mạnh để có sự chấp nhận và tôn trọng từ những người đang làm việc tại Pikes Place. Đó là khi cửa hàng bắt đầu đóng hàng, Schultz vẫn ở phía sau quầy trao đổi điện thoại bán hàng khi có ai đó kịp hô lên rằng có một khách hàng vừa đi ra khỏi cửa hàng với hai bộ pha cà-phê đắt tiền. Không kịp suy nghĩ, Schultz nhảy qua quầy bán, đuổi theo tên trộm dọc theo phố, hô lên "Để những đồ đó lại, để lại ngay.!" Tên trộm giật mình và sợ hãi bỏ lại hai bộ pha cà-phê và bỏ chạy. Schultz nhặt lại hai món đồ, cầm như cầm chiếc cúp chiến thắng, quay trở lại cửa hàng. Mọi người vỗ tay tán thưởng. Khi Schultz quay trở lại cửa hàng vào buổi chiều hôm đó, những nhân viên cửa hàng đã treo một tấm biển "Make my day" (Anh đã tạo lên kỳ tích).

Schultz luôn có rất nhiều ý tưởng với công ty. Ngay từ đầu, ông đã nhận ra rằng những khách hàng đến cửa hàng lần đầu tiên thường cảm thấy không thực sự thoải mái trong cửa hàng bởi vì họ không có kiến thức về loại cà-phê tốt và bởi vì đôi khi chính nhân viên cửa hàng thường đi chéo qua họ với thái độ hơi khiếm nhã một chút. Schultz ngồi lại cùng nhân viên cửa hàng để đào tạo họ kĩ năng bán hàng thân thiện và tạo những tờ giới thiệu cung cấp thông tin để khách hàng có thể bổ sung kiến thức về một số loại cà-phê ngon.

Ý tưởng lớn nhất của Schultz về tương lai của Starbucks xuất hiện vào mùa xuân năm 1983 khi công ty gửi ông đến Milan, Ý, để tham gia triển lãm quốc tế đồ dùng gia đình. Khi đang đi bộ từ khách sạn đến trung tâm triển lãm, Schultz chú ý ngay đến những quán cafe espresso và đi vào quan sát. Người thu tiền bên cạnh chiếc cửa khẽ cúi đầu và mỉm cười. Người barista (thợ pha cà-phê) cũng chào mừng Howard rất nhiệt tình, sau đó lấy một ly espresso cho một vị khách và tự tay pha tiếp một ly capucino sữa cho một vị khách khác, phong thái rất hoạt bát khác hẳn những người đứng ở quầy. Schultz coi những động tác của người barista đó như một màn trình diễn tuyệt vời. Tiếp tục bước trên con phố đó, Schultz vào tiếp một quán cà-phê đông đúc hơn, ở đó người barista, có vẻ như chính là người chủ, chào mừng từng người khách bằng tên của họ, mọi người vui cười và nói chuyện rất thoải mái và thân thiện. Tiếp tục qua một vài khu nhà, Schultz lại nhìn thấy thêm hai quán espresso nữa. Khi mà buổi triển lãm kết thúc, Schultz quyết định dành thời gian đi dọc theo những con phố của thành phố Milan để tìm hiểu về những quán cà-phê espresso. Một số quán được thiết kế hợp thời trang, sành điệu với quy mô lớn, một số khác lại cuốn hút nhóm khách hàng là người lao động. Điều kích thích Schultz mạnh nhất chính là sự phổ biến và không khí sôi động cùng sức sống rộn rã của những quán cà phê ở nước Ý. Hầu hết các quán đều có ít ghế và thường là có tiếng nhạc opera kiểu Ý bật làm nền cho quán. Sức sống và năng lượng ẩn chứa bên trong mỗi quán thật lớn, mỗi quán cà-phê vận hành giống như một địa điểm tập trung của một cộng đồng nhỏ. Mỗi quán có một đặc trưng độc nhất riêng, nhưng đều có một người thợ pha cà-phê (barista) - người có thể thể hiện tài năng của mình đồng thời biểu lộ tinh cảm thân thiện với tất cả khách hàng. Schultz còn ấn tượng hơn nhiều khi đuợc biết có 1.500 quán cà-phê kiểu này ở Milan, một thành phố chỉ có kích thước tương đương thành phố Philadenphia, và tổng số 200.000 quán trên cả nước Ý. Tâm trí của Schultz thật sự bị tác đông mạnh.

Những ngày đầu tiên của Schultz ở Milan mang đến cho ông một nhận định: Cửa hàng Starbucks ở Seattle hoàn toàn đã đi lệch hướng. Starbucks theo nhưng ông nghĩ, cần phải phục vụ những loại cà phê tươi, espresso, và capucino (tất nhiên vẫn bán hạt và dụng cụ pha cà-phê). Khách đến Starbucks cần phải cảm thấy một trải nghiệm hoàn toàn mới, một cách ứng xử hòan toàn mới; cửa hàng cà-phê phải trở thành một nơi để gặp gỡ bạn bè, vui chơi. Tái tạo lại văn hóa cà-phê của Ý có thể là nhân tố khác biệt với quán cà-phê ở Mỹ của Starbucks. Schultz tiếp tục ở lại Milan thêm một tuần, tìm hiểu thêm về những quán cà phê và học càng nhiều càng tốt về niềm đam mê với đồ uống cà phê của người Ý. Ở một quán cà-phê, ông nghe thấy một người khác gọi loại "caffè latte" và quyết định cũng thử một ly cà phê loại đó. Người Barista cũng lấy một ly espresso, và một loại sữa đã làm đun nóng đến nổi bọt, đổ cả hai vào cùng một ly khác và đổ một miếng bọt lớn lên trên. Schultz kết luận đó là một đồ uống tuyệt vời và tự nghĩ "Không ai khác ở Mỹ có thể biết đến điều này. Tôi phải mang nó về theo."



McGraw-Hill Higher Education

Đó là câu chuyện về sự thành công thật sự kỳ lạ của hai chàng trai trẻ Larry Page và Sergey Brin - những người sáng lập Google. Chỉ với khối óc của mình, trong vỏn vẹn sáu năm họ đã trở thành tỉ phú.

Thành công của Google là thành công kỳ diệu của những ý tưởng và sự sáng tạo. “Hãy quan tâm tới điều không thể, hãy thử làm những gì mà hầu hết mọi người chưa nghĩ tới” - phương châm đó của những người sáng lập Google đã đưa ra những định hướng tương lai của Google: góp phần biến đổi thế giới.

Google - Kỳ 1: Quan tâm tới điều không thể
Larry Page và Sergey Brin bước vào hội trường trong tiếng hò reo hứng khởi của những thanh niên mới lớn thường làm khi chào đón những ngôi sao nhạc rock. Ăn mặc giản dị, họ ngồi xuống và cười rất tươi. “Các bạn có biết câu chuyện của Google không? Các bạn có muốn tôi kể cho các bạn nghe không?” - Page hỏi. “Có” - đám đông hô lớn.

Mồ hôi và nước mắt chiếm 99%

Đó là vào tháng 9-2003, hàng trăm sinh viên và cán bộ giảng dạy ở một trường cấp III Israel đã tham dự để được nghe những bộ óc toán học siêu việt, những nhà phát minh trẻ tuổi nói chuyện.

Rất nhiều người trong số họ giống Brin, vì họ cũng xa rời gia đình mình ở Nga để tìm tới nước Mỹ. Và họ thấy ở Page lòng nhiệt tình từ khi Page tham gia bộ đôi tạo nên công cụ thông tin mạnh mẽ và dễ sử dụng nhất trong thời đại của họ - một công cụ thay đổi như chớp đã lan truyền trên khắp thế giới. Giống như bọn trẻ chơi bóng rổ và mơ ước trở thành một Michael Jordan, những sinh viên này muốn giống như Sergey Brin và Larry Page một ngày nào đó.

Page mở đầu: “Google được thành lập khi Brin và tôi đang làm tiến sĩ về tin học tại Trường đại học Stanford. Chúng tôi cũng không rõ chính xác mình muốn làm gì. Tôi có mỗi một ý tưởng điên rồ là tải tất cả những gì có trên mạng xuống máy tính của mình. Tôi nói với thầy hướng dẫn của mình rằng việc này chỉ mất một tuần. Tôi đã tải xuống được một phần những gì có trên mạng mất khoảng một năm gì đó”. Tất cả sinh viên đều cười lớn. Page tiếp tục: “Có một thành ngữ tôi học được hồi đại học, đó là hãy quan tâm tới điều không thể. Đó là một thành ngữ hay. Bạn nên thử làm những gì mà hầu hết mọi người chưa nghĩ tới”.
Trong lịch sử phát minh và tư bản dày cộp của nước Mỹ, chưa có ai thành công nhanh chóng như họ. Thomas Edison phải mất nửa thế kỷ để phát minh ra bóng đèn; Alexander Graham Bell phải tốn rất nhiều năm để phát minh và cải tiến chiếc điện thoại; phải sau hàng chục thập kỷ làm việc miệt mài chăm chỉ, Henry Ford mới tạo ra được dây chuyền lắp ráp hiện đại và biến nó thành nền công nghiệp đại sản xuất và tiêu dùng ôtô; còn Thomas Watson “con” đã phải làm việc rất vất vả nhiều năm cho tới khi IBM cho xuất xưởng chiếc máy tính hiện đại. Nhưng Brin và Page, chỉ trong sáu năm, đã nhận dự án nghiên cứu tốt nghiệp và biến nó trở thành một doanh nghiệp toàn cầu trị giá hàng tỉ USD.

Page tiếp tục kể lại những ngày tháng vinh quang của hai người: “Khi chúng tôi mới gặp nhau, ai cũng nghĩ người kia thật khó chịu. Nhưng sau này chúng tôi vượt qua điều đó và trở thành đôi bạn tốt. Đó là khoảng thời gian cách đây tám năm. Rồi chúng tôi thật sự bắt tay vào làm việc”. Anh nhấn mạnh điểm quan trọng này: dù có ý tưởng nhưng mồ hôi và nước mắt chiếm 99%. Page nói: “Đây là bài học quí giá đối với chúng tôi. Chúng tôi đã làm việc không kể đến ngày nghỉ, quên cả sáng tối. Chúng tôi đã phải làm việc vất vả và nỗ lực rất nhiều”.

Page còn muốn truyền đạt những điều hơn thế: cảm hứng. Page cho biết: “Tôi lớn lên mà không có Internet, hay hình thức hiện tại của nó và mạng toàn cầu. Ngày nay, thế giới đã thay đổi nhiều bởi các bạn đều có điều kiện để thu thập thông tin dù ở bất kỳ chủ đề nào trên thế giới. Và điều này cực kỳ khác biệt so với thời tôi còn đi học”. Brin góp thêm: “Các bạn có rất nhiều thế mạnh mà thế hệ chúng tôi không có. Những điều này sẽ giúp các bạn thành công sớm hơn trong cuộc sống so với chúng tôi”.

Sự nghiệp chỉ mới bắt đầu

Brin và Page kết thúc câu chuyện của họ và ra hiệu cho đám đông sinh viên giờ là lúc đặt câu hỏi. “Các anh có nghĩ Google đã đánh dấu sự nghiệp của các anh không?” - câu hỏi đầu tiên được đặt ra cho Brin và Page. Brin trả lời: “Tôi nghĩ đó là thành tựu nhỏ nhất trên chặng đường chúng tôi hi vọng đạt được trong 20 năm tới. Nhưng tôi cũng nghĩ rằng nếu Google là thứ duy nhất chúng tôi tạo ra được thì tôi cũng không lấy làm thất vọng lắm”. Page lại nghĩ khác: “Tôi thì lại rất thất vọng bởi sự nghiệp của chúng tôi vừa chỉ mới bắt đầu”.

Brin giải thích: “Chúng tôi điều hành Google hơi giống điều hành một trường đại học. Chúng tôi có rất nhiều dự án, khoảng hơn 100 cái. Chúng tôi làm rất nhiều lĩnh vực khác nhau. Cách duy nhất dẫn bạn tới thành công là đầu tiên hãy hứng chịu thất bại”. Đám đông sinh viên vỗ tay hưởng ứng nhiệt liệt. Ý tưởng cuối cùng sẽ thành công sau khi nếm mùi thất bại và tinh thần không sợ thất bại, ngay lập tức được sinh viên ủng hộ.

Một sinh viên khác lại hỏi về những dự án mới của Google. Brin nói theo kiểu đùa: “Chúng tôi thấy ngượng khi nói về những dự án mới của chúng tôi. Có một người Israel. Yossi (Vardi, người phát minh tin nhắn nhanh) có một người bạn sản xuất quần lót, quần lót của Hãng Calvin Klein.

Do đó chúng tôi đang thử xem liệu chúng tôi có thể hợp tác để làm ra chiếc quần lót hiệu Google không”. Anh hỏi: “Nếu Google sản xuất quần lót, ai sẽ mua nó?”. Các cánh tay giơ lên. Brin tiếp thêm: “Đó là một trong những dự án ít liên quan tới vấn đề kỹ thuật nhất mà chúng tôi đang thực hiện”.

Từ đây nảy sinh ngay một câu hỏi khác: Vậy Google kiếm tiền từ đâu? Page trả lời: “Mỗi kết quả tìm kiếm, dù ít hay nhiều, đều phải trả tiền cho Google, chủ yếu là thông qua quảng cáo. Người ta trả tiền cho quảng cáo. Chúng tôi rất may mắn là đã chọn làm kiểu liên quan tới quảng cáo thay vì cho chạy banner quảng cáo. Điều này giúp chúng tôi có được công cụ tìm kiếm tốt nhất. Chúng tôi kiếm lợi nhuận do các công ty khác trả tiền, ví dụ như AOL, do sử dụng công cụ tìm kiếm của chúng tôi”.

Một sinh viên khác hỏi về sự cạnh tranh của Google. Page trả lời: “Bắt đầu, Google phải cạnh tranh với Excite, Alta Vista và các trang web khác. Những trang web này không chỉ tập trung mỗi vào công cụ tìm kiếm, do đó chúng tôi không bị nảy sinh nhiều vấn đề như họ. Ngày nay, chúng tôi phải đương đầu với nhiều cạnh tranh và thử thách hơn.

Chúng tôi có hơn 1.000 nhân viên làm việc tại Google. Chúng tôi đang chuẩn bị mở văn phòng trên toàn thế giới. Đó là một phần lý do tại sao chúng tôi đi vòng quanh thế giới. Đây quả là một thử thách thật sự đối với chúng tôi. Việc khó khăn nhất là chúng tôi có thể đạt được điều này trong dài hạn, trở thành một công ty có tuổi đời 10-20 năm, hoặc chúng tôi sẽ bị thôn tính”.

Page nói tiếp: “Phát minh ra thứ gì đó và có một ý tưởng lớn là một khối lượng công việc lớn. Nhưng đó chưa đủ. Bạn phải để cả thế giới biết đến nó. Tại Google, chúng tôi kết hợp các khả năng khoa học, toán học, tin học và cả kỹ năng làm cho nhân viên hăng say làm việc”.

Năm đó, Page và Brin chỉ mới 30 tuổi!

Kỳ 2 Công ty Google

Larry Page gặp Sergey Brin vào mùa xuân năm 1995. Dù trẻ hơn Page vài tháng tuổi nhưng Brin đã học ở Trường đại học Stanford được hai năm. Brin tốt nghiệp đại học ở tuổi 19, xuất sắc vượt qua mười bài thi bắt buộc để theo học bậc tiến sĩ tại Trường đại học Stanford ngay lần thi đầu tiên, và dễ dàng tham gia nhóm nghiên cứu cùng các giáo sư.

>> Kỳ 1: Quan tâm tới điều không thể

Page gặp Brin

Cả Larry Page lẫn Sergey Brin đều sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống hiếu học và trí thức, đặc biệt là các lĩnh vực về tin học, toán học và tương lai học. Page sinh ngày 26-3-1973 tại Mỹ, mẹ của Page là người Do Thái, còn bố anh sùng bái công nghệ. Brin sinh ngày 21-8-1973, cùng cha mẹ rời Liên Xô khi cậu mới 6 tuổi.

Cha mẹ của Brin cũng là những người giàu kiến thức về khoa học và công nghệ. Mẹ anh là một nhà khoa học đầy thành tựu tại Trung tâm vũ trụ Goddard thuộc NASA. Page và Brin tập trung vào việc theo đuổi tấm bằng tiến sĩ chứ không phải để làm giàu. Trong gia đình họ, không gì danh giá hơn là học vấn cao. Ngoài việc tự hào về con đường trí thức mà cha mẹ họ theo đuổi, cả hai đều mong muốn trở thành tiến sĩ của Trường Stanford một ngày nào đó. Cả hai không mảy may suy nghĩ rằng rồi đây con đường học vấn mà họ đã chọn sẽ bị thử thách.

Tháng 1-1996, Page và Brin cùng các sinh viên và cán bộ giảng dạy khoa tin học Trường Stanford chuyển đến một nơi mới: một tòa nhà đẹp bốn tầng ốp đá màu be có khắc dòng chữ Khoa tin học William Gates. Chủ tịch Hãng Microsoft - Bill Gates - đã đóng góp 6 triệu USD để xây dựng tòa nhà, với số tiền đó Bill Gates có quyền đặt tên cho tòa nhà. Page ở phòng Gates 360 cùng với bốn sinh viên khác. Brin được phân sang một văn phòng khác, nhưng anh vẫn dành nhiều thời gian làm việc với Page ở phòng Gates 360.

Phòng Gates 360 trông giống như một khu rừng nhỏ, với các cây thân leo vắt vẻo trên trần nhà. Trong một góc phòng, dưới gầm bàn của Page, họ xếp mô hình một chiếc máy tính từ các mảnh ghép Lego. Cả hai đều không bao giờ nghĩ rằng đến một ngày họ sẽ cạnh tranh với người khổng lồ Bill Gates.

Một trong những chủ đề Page thích bàn luận lúc đó là phát minh các hệ thống khai thác dữ liệu ưu việt hơn. Họ thành lập một đội nghiên cứu mới mang tên MIDAS, viết tắt của cụm từ Mining Data at Stanford (khai thác dữ liệu Trường Stanford). Trong truyền thuyết Hi Lạp, Midas là vị vua có khả năng kỳ diệu: chạm vào cái gì, cái đó biến thành vàng.

Trong khi khai thác dữ liệu, họ làm thí nghiệm sắp xếp sao cho tiện lợi thông tin trên mạng Internet đang phát triển mạnh mẽ nhưng tổ chức lộn xộn. Vào giữa những năm 1990, hàng triệu người truy cập và bắt đầu giao tiếp qua thư điện tử, nhưng các nhà nghiên cứu nghiêm túc bắt đầu bực mình giữa một “rừng” trang web. Trong khi đó, các sinh viên bậc tiến sĩ Trường Stanford, Jerry Yang và David Filo, đã tìm kiếm theo phương pháp khác. Không chỉ dựa vào mỗi công nghệ, họ thuê một đội ngũ biên tập viên ngồi lựa chọn các trang web theo thứ tự bảng chữ cái. Họ đặt tên cho công ty của mình là Yahoo!.

Mặc dù phương pháp của họ đã đơn giản hóa chỉ tìm kiếm những thông tin giá trị, nhưng nó vẫn chưa toàn diện và không theo kịp được sự phát triển như vũ bão của các trang web. Brin cũng đã từng thử các công cụ và danh bạ tìm kiếm khác nhưng chẳng có trang web nào tối ưu cả. Brin ngày càng tin rằng phải có một cách khác tốt hơn để tìm kiếm thông tin trên mạng. Cùng lúc đó, Page - một người đầy tham vọng - muốn tải toàn bộ các trang web toàn cầu xuống máy tính của mình.

Tấm séc 100.000 USD

Trong khi Larry Page và Sergey Brin xem công cụ tìm kiếm này là một phần đặc biệt và quan trọng nhất đối với những người truy cập mạng Internet tìm kiếm thông tin, những người khác lại chỉ coi đó là phần phụ, đơn giản chỉ là một trong số những công cụ thêm vào làm phong phú phần dịch vụ trên trang web hơn.

Nhưng bộ đôi này không đầu hàng. Một giảng viên Trường Stanford nhận xét: “Quan điểm của họ về những người có quyền lực hơi bi quan. Nếu thấy thế giới đang đi theo một hướng thì họ tin rằng phải có con đường khác và tin rằng “Cả thế giới đang lầm đường lạc lối” hơn là “Chúng ta nên xem xét lại mình”. Họ rất tự tin vào cách thức của mình và cho rằng mọi người đều sai lầm”.
Nghe qua ý tưởng của Page có vẻ ngớ ngẩn hơn là táo bạo. Thậm chí anh còn tuyên bố việc tải toàn bộ trang web xuống khá dễ dàng và nhanh chóng. Tuy nhiên, Page rất nghiêm túc và bắt tay vào nhiệm vụ thực hiện ý tưởng của mình. Brin và Page tin rằng đã tìm thấy đề tài cho luận án tiến sĩ của họ.

Đầu năm 1997, Page đã tạo ra công cụ tìm kiếm cơ bản, anh đặt tên công cụ này là BackRub bởi nó liên quan các đường dẫn tới các trang web, giúp người sử dụng sắp xếp kết quả tìm kiếm được theo một trật tự logic. Lần đầu tiên có một cách tìm kiếm trên Internet đạt kết quả hữu ích nhanh chóng.

Mùa thu năm 1997, Brin và Page quyết định BackRub cần thay một cái tên khác. Page thấy đặt một cái tên bắt mắt mà chưa ai từng đặt thật khó khăn. Do đó, anh hỏi cậu bạn cùng phòng nghiên cứu Sean Anderson giúp mình.

Anderson nhớ lại: “Tôi viết những ý tưởng của mình lên bảng nhưng anh ấy đều không thích. Mất mấy ngày liền như vậy, anh ấy bắt đầu chán nản và chúng tôi lại cùng nhau suy nghĩ tiếp. Tôi ngồi cạnh chiếc bảng và một trong số những ý tưởng cuối cùng là: sao không là Googleplex nhỉ? Tôi gợi ý: Các cậu định lập một công ty chuyên tìm kiếm và tra cứu, giúp con người tổ chức cả núi dữ liệu. Googleplex có nghĩa là một con số khổng lồ. Anh ấy đã thích cái tên này. Anh ấy nói: Vậy sao ta không thử là Google? Anh ấy muốn ngắn gọn hơn. Tôi gõ G-o-o-g-l-e, đánh vần sai từ này và chưa ai đăng ký cái tên này. Page thấy hay, sau đó anh đăng ký cái tên này ngay tối hôm đó và viết lên bảng Google.com. Sáng hôm sau tôi tới văn phòng, Tamara đã viết thêm lên đó: Cậu đánh vần sai rồi. Nó phải là Googol. Tất nhiên, mọi chuyện đã an bài”.

Năm 1997, công cụ tìm kiếm này chỉ được phổ biến rộng rãi khắp Stanford, mọi người đều truyền miệng nhau về Google. Do cơ sở dữ liệu và lượng người sử dụng tăng lên, Brin và Page cần thêm nhiều máy tính. Thiếu tiền, họ tiết kiệm bằng cách mua các linh kiện và tự lắp ráp lấy, rồi họ còn ra cảng dỡ hàng, “mượn tạm” những chiếc máy tính vô chủ. Các thầy hướng dẫn, những người biết họ đang rất thiếu thốn, đã tặng họ số tiền 10.000 USD từ Dự án thư viện điện tử Stanford. Sau khi thu thập nhiều máy tính tới nỗi chật kín văn phòng Gates 360, họ biến phòng ngủ của Page thành trung tâm dữ liệu.

Vào một ngày nắng cuối tháng 8-1998 ở California, Page và Brin ngồi dưới mái hiên một ngôi nhà ở Palo Alto háo hức đợi “thiên thần của Thung lũng Silicon” là Andy Bechtolsheim, một nhà đầu tư nổi tiếng. Sau khi Page và Brin trình bày bản thử nghiệm và nói chuyện, Bechtolsheim đánh giá cao và hiểu được bước đột phá mà nhờ đó Google có thể đem lại kết quả tìm kiếm tuyệt vời. Ngay lập tức, ông đề nghị đưa cho họ một tấm séc để mua máy tính và ông có thể tiếp tục bàn bạc thêm với họ trong lần gặp gỡ sau. Không đàm phán gì thêm, Bechtolsheim viết một tấm séc đề 100.000 USD cho “công ty Google”. Bechtolsheim phóng chiếc Porsche đi sáng hôm đó mà không hề biết được tầm quan trọng lớn lao ông vừa làm. Ông tâm sự sau đó: “Trong suy nghĩ của tôi, họ sẽ có được hàng triệu người sử dụng Google và họ sẽ hái ra tiền”.

Khi Brin và Page rời Trường đại học Stanford mùa thu năm 1998, theo đuổi việc xây dựng công cụ tìm kiếm tốt nhất thế giới, họ dời máy tính, thiết bị máy móc và đồ chơi của mình sang gara ôtô và một số phòng trong một ngôi nhà có bồn tắm nóng ở gần công viên Menlo. Brin và Page có thể thuê diện tích đó với giá 1.500 USD/tháng nhưng họ đã chọn việc trả 1.700 USD/tháng để không cần phải trả thêm các khoản phí lẫn thuế nào nữa và mọi việc xuôi chèo mát mái ngay từ đầu. Ngày 7-9-1998, họ chính thức thành lập Công ty Google. Sau đó, họ mở tài khoản ngân hàng đầu tiên và gửi tấm séc trị giá 100.000 USD của Bechtolsheim vào đó. Họ thuê Craig Silverstein, bạn đồng môn theo học tiến sĩ tại Trường Stanford, làm nhân viên đầu tiên của họ.

Kỳ 3: Chinh phục thị trường

Có những thời điểm tưởng chừng Google không thể theo kịp với nhu cầu, đó là khi Sergey Brin và Larry Page đã tiêu hết khoản tiền 1 triệu USD đầu tư ban đầu. Chỉ sau năm tháng, gara ôtô đã không đủ chỗ cho máy móc của Brin và Page. Do đó, đầu năm 1999, họ dời văn phòng của mình tới University Avenue ở Palo Alto, chỉ cách Trường Stanford khoảng một dặm.
Chiếc áo đã quá chật

Ngay sau khi chuyển tới văn phòng mới tại Palo Alto, Google đã có tám nhân viên luôn vất vả để theo kịp sự gia tăng yêu cầu tìm kiếm mỗi ngày. Năm tháng trôi qua, số lượng tìm kiếm mỗi ngày lên tới hơn 500.000 lượt, được tạp chí PC Magazine xếp hạng top 100 trang web và công cụ tìm kiếm hàng đầu trong năm 1998. Chiếc áo đã quá chật, rõ ràng là Brin và Page cần có thêm tiền mua máy tính thêm vào hệ thống, song cả hai anh chàng này đều không muốn mất quyền kiểm soát công ty của mình.

Trong môi trường phát triển mạnh mẽ của thung lũng Silicon đầu năm 1999, thu hút vốn thông qua việc niêm yết giá trên thị trường chứng khoán là một cách dễ dàng đối với Google mặc dù công ty này không tạo ra lợi nhuận. Song nếu niêm yết trên thị trường, Brin và Page không muốn tiết lộ những bí mật kinh doanh và phương pháp riêng của mình, thu hút thêm những nhà đầu tư hảo tâm thì không còn khả thi nữa bởi số tiền họ cần bây giờ rất lớn. Họ bắt đầu cấp phép cho các công ty muốn sử dụng công nghệ tìm kiếm vào mạng lưới nội bộ hay ngoại mạng của họ. Họ cảm thấy khó khăn khi thuyết phục mọi người trả tiền cho dịch vụ tìm kiếm khi mọi người đều cho rằng việc tìm kiếm đó không quan trọng. Cái họ cần là nguồn tiền từ bên ngoài. “Bất cứ tình huống nào cũng có giải pháp” - họ nói.

Page và Brin phải học hỏi tìm cách giải quyết bài toán tài chính. Họ quyết định thu hút tiền đầu tư thông qua một công ty tài chính mà không làm mất quyền kiểm soát công ty. Nhờ có những lời khuyên của nhà đầu tư ban đầu am hiểu về công nghệ như Jeff Bezos, giám đốc Amazon.com, Brin và Page đã quyết định hợp tác với hai trong số những công ty đầu tư tài chính tên tuổi và uy tín bậc nhất tại thung lũng Silicon: Kleiner Perkins và Sequoia Capital.

Trong kỷ nguyên các công ty trên mạng bùng nổ, cả John Doerr - giám đốc Kleiner Perkins và Michael Moritz - giám đốc Sequoia Capital đều mệt mỏi mỗi lần ngồi nghe các bài thuyết trình dài dòng bằng PowerPoint về những ý tưởng kinh doanh mới. Đối với hai công ty đầu tư khổng lồ trong lĩnh vực tài chính ở thung lũng Silicon này, Brin và Page như một luồng không khí mới. Moritz và Công ty tài chính Sequoia Capital của ông đã đầu tư vào Yahoo 2 triệu USD và gặt lại 32 triệu USD từ việc tung ra IPO của Yahoo năm 1996.

Năm 1999, Google bắt đầu thiếu tiền đầu tư, một trong số các nhà đầu tư tốt bụng, một giám đốc tài chính tại thung lũng Silicon tên là Ron Conway đã liên hệ với Moritz và nhờ ông này sắp xếp cuộc hẹn gặp với Brin và Page. Moritz nói: “Ron Conway nhắc lại tôi mới nhớ ra họ. Tôi cũng từng biết tới họ qua những người ở Yahoo. Hồi đó là mùa xuân năm 1999, do đó mọi thứ được chuẩn bị rất nhanh chóng. Vào thời điểm đó, mọi thứ thật gấp gáp”.

Không thể bị “ăn tươi nuốt sống”
Ngày tháng trôi qua, hai chàng trai này nhận ra tại sao các nhà đầu tư mạo hiểm được đặt biệt danh các nhà đầu tư “ăn tươi nuốt sống”, và họ cho rằng tốt hơn cả là không dính líu gì tới cả hai nhà đầu tư này. Brin và Page hỏi Conway liệu có thể sắp xếp một nhóm các nhà đầu tư hảo tâm thay thế hai nhà đầu tư này. Thu hút được một nhóm các nhà đầu tư thụ động đồng nghĩa với Brin và Page sẽ vẫn nắm được quyền kiểm soát công ty. Họ kể cho Conway biết đó là kế hoạch họ định làm, thêm vào đó thời gian cũng là một nhân tố quan trọng bởi họ đang dần hết tiền đầu tư.

Tuy nhiên, thay vì liên hệ với các nhà đầu tư hảo tâm, Conway quyết định nói với Moritz và Doerr rằng nếu họ không tìm ra cách nào để bắt tay hợp tác, các chàng trai Google sẽ tự làm lấy và họ rất nghiêm túc trong việc này.

Mặc dù tại thời điểm đó, cả hai công ty Kleiner Perkins và Sequoia đều dừng đầu tư ở một loạt doanh nghiệp để đầu tư vào các công ty hoạt động trên mạng mới thành lập, hồi chuông vang lên trong đầu họ: có cái gì đó cực kỳ tiềm năng ẩn ở bộ đôi này. Chỉ vài ngày, Conway và Shriram đã thuyết phục được họ. Kleiner Perkins và Sequoia Capital, mỗi bên sẽ đầu tư 12,5 triệu USD vào Google, tổng cộng số tiền đầu tư là 25 triệu và mỗi bên góp một nửa, và đều tán thành với yêu cầu của Brin và Page rằng họ vẫn được quyền kiểm soát chính. Tuy nhiên, bởi họ đầu tư một khoản rất lớn vào Google như vậy, Doerr và Moritz đã thêm một điều kiện để được sử dụng số tiền đầu tư đó: họ phải cam kết sẽ thuê một nhà quản lý có kinh nghiệm để giúp họ biến công cụ tìm kiếm này thành một bộ máy kiếm tiền thực thụ.

Đây là một đòi hỏi rất hợp lý bởi thực tế Công ty Google lúc đó chưa có một kế hoạch kinh doanh gì cụ thể. Do đó, Brin và Page sẵn lòng đồng ý, với điều kiện họ có được số tiền 25 triệu USD để đầu tư và có quyền kiểm soát công ty, họ sẽ nhất trí và tạo điều kiện để thuê một ai đó làm giám đốc điều hành để công việc kinh doanh trôi chảy. Nhưng có điều là: họ không có ý định thuê ai đó để rồi họ lại phải báo cáo công việc với người đó.

Ngày 7-6-1999, chưa đầy một năm sau khi họ rời khỏi Stanford, Brin và Page đưa ra thông cáo báo chí, thông báo hai công ty tài chính Kleiner Perkins và Sequoia Capital đã đồng ý đầu tư 25 triệu USD vào Google, Doerr và Moritz cùng tham gia hội đồng quản trị của Google. Hai chàng trai này, những người luôn tự tin hơn những sinh viên cùng lớp, đã có được một số tiền khổng lồ mà dường như không mất gì đổi lại. Điều đó chứng tỏ hai chàng trai Google đã có một vụ làm ăn lý tưởng: họ có được tiền để xây dựng công cụ tìm kiếm họ đam mê, vừa giữ được quyền kiểm soát công ty.

Mùa thu năm 1999, Google bắt đầu sắm sửa thêm thiết bị, Google đã mở rộng từ 300 chiếc máy tính lên thành 2.000 chiếc chỉ sau một tháng, và vào mùa hè năm sau con số đó đã tăng lên gấp đôi. Google có hai trung tâm dữ liệu ở phía bắc California và một trung tâm thứ ba ở khu Washington DC, sau đó mở thêm rất nhiều trung tâm nữa trên toàn nước Mỹ và ra cả thế giới.


Những nhà sáng lập Google rất quan tâm với việc tạo bầu không khí vui vẻ ở công ty. Họ rất thích ăn uống, cải tiến sản phẩm, thể thao và tiệc tùng

Năm 2000, Google đã chuyển trụ sở chính đến Mountain View. Bên trong Google, không khí làm việc đối lập hẳn với cái không khí hỗn độn ở bên ngoài. Nó thật đặc biệt, đúng theo những gì phòng cấp chứng chỉ công nghệ Trường đại học Stanford, nơi đã cấp giấy phép tìm kiếm cho Google, đã miêu tả: đó là cảm hứng làm việc say mê của các lập trình viên.

85 nhân công đang làm việc cho giám đốc điều hành Larry Page và chủ tịch hội đồng quản trị Sergey Brin của Google thường làm việc hơn 8 giờ/ngày, họ đối xử như những người trong một gia đình.

Các nhân viên Google có thể được làm một số việc khác thuận tiện ngay tại công ty như giặt đồ, cắt tóc, chăm sóc sức khỏe và nha khoa, sau nữa là các hoạt động chăm sóc hằng ngày như thể dục thể hình với huấn luyện viên riêng, đội ngũ mátxa chuyên nghiệp - những dịch vụ dường như không thể tưởng tượng lại có ở văn phòng làm việc...

Tất cả những thứ đó thúc đẩy sự sáng tạo trong công việc, tạo nên một môi trường làm việc thoải mái và vui vẻ cho nhân viên Google, dù họ làm việc với thời lượng rất cao.

Tháng 6-2000, Google thực hiện một bước tiến to lớn hướng tới việc được công nhận trên toàn cầu bằng việc ký kết thỏa thuận với Yahoo, sau đó liên kết với AOL. Họ đã “chộp được những khách hàng béo bở”, chỉ còn mỗi Microsoft.

Kỳ 4: Bắt tay "ông lớn"
Thị trường chứng khoán của các nhà cung cấp Internet sụt giảm nghiêm trọng vào năm 2000. Làm ăn thua lỗ, phá sản xảy ra khắp nơi tại Thung lũng Silicon nhưng không xảy ra với Google.

Đây là thời cơ “không thể tốt hơn” đối với sự phát triển lớn mạnh, vững chắc của Google. Các kỹ sư phần mềm và các nhà toán học tên tuổi, những người chợt nhận ra mình đã bị thất nghiệp hoặc đang nắm giữ một đống cổ phiếu như một mớ giấy lộn, cơ hội có một không hai của họ là cống hiến và gắn bó với Google.

"Đừng là quỉ dữ"

Khi đang trên đà phát triển, đối thủ cạnh tranh chính của Google lúc đó là Mircrosoft gặp phải những trở ngại lớn. Tháng 6-2000, Microsoft đã mở màn một vụ kiện lớn gây nhiều tranh cãi. Trong suốt vụ kiện, Bill Gates - ông chủ Microsoft, đồng thời cũng là bên khởi kiện - bị nhiều người mô tả như kẻ đi bắt nạt hay một tên độc quyền.

Đến cuối vụ kiện, khi thẩm phán Tòa án tối cao liên bang Thomas Penfield Jackson tuyên bố những ràng buộc của trình duyệt Internet Explorer trong hệ điều hành Windows vi phạm luật chống độc quyền, Microsoft đã cay đắng chịu mất một khoản tiền hàng triệu USD. Một lần nữa, Google lại hưởng lợi từ sự kiện và thời điểm.

Nhiều kỹ sư từng làm việc với Microsoft dần nhận ra rằng nó như một lãnh chúa trong lĩnh vực phần mềm, ngược lại Google cho thấy mình là một doanh nghiệp tươi mới cùng với vầng hào quang chiếu rọi xung quanh, giương cao khẩu hiệu “Đừng là quỉ dữ” và tự hào với hai sáng lập viên trẻ tuổi nổi danh là hai gã đẹp trai.

Sự yêu mến ngày càng tăng của người sử dụng đối với Google đã tạo động lực để Google tiến xa hơn. Công ty này được đánh giá là công ty hàng đầu trong lĩnh vực tìm kiếm trên Internet với 99% người sử dụng xác nhận tính ưu việt hơn hẳn so với đối thủ. Google cũng rất chú ý đến thị trường các trường đại học, cung cấp cho họ logo sặc sỡ quen thuộc và hộp tìm kiếm trên trang web của họ, nuôi dưỡng nhân tài mới từ những sinh viên có kết quả học tập tốt.

Tạp chí The New Yorker số ra tháng 5-2000 đã miêu tả Google như một “công cụ tìm kiếm dành cho số đông”. Cũng trong tháng này, tờ Time Digital đã tán dương Google khi nói rằng “Google sắc bén như tia laser, còn các đối thủ cạnh tranh chỉ như một lưỡi gươm cùn”.

Khi các công ty công nghệ khác tại Thung lũng Silicon đang chuẩn bị đóng cửa, Sergey Brin và Larry Page giăng khẩu hiệu xuống đường: “Đừng vội nản chí. Google sẽ sớm đến với người Pháp, người Đức, người Ý, người Thụy Điển, người Phần Lan, người Tây Ban Nha, người Bồ Đào Nha, người Hà Lan, người Na Uy và người Đan Mạch”.

Google đã dịch trang chủ ra một số thứ tiếng khác nhằm đẩy mạnh quá trình quốc tế hóa của mình bằng những tính năng thuận tiện hơn. Google cũng bắt đầu giới thiệu tính năng tìm kiếm không dây, nhờ đó người sử dụng có thể dùng dịch vụ của Google bằng điện thoại di động.

Sau đó, thay vì ngồi đợi người sử dụng tự tìm đến với Google.com, công ty chủ động bắt tay vào đẩy mạnh hoạt động kinh doanh và quảng bá thương hiệu của mình. Trong chương trình mới của Google, các trang web tin tức, mua bán và các trang web khác có thể đăng ký để đặt một hộp tìm kiếm của Google trên trang chủ của mình, việc này vừa cung cấp cho khách hàng khả năng sử dụng Google vừa kiếm tiền từ những dịch vụ trung gian.

Thỏa thuận Yahoo!, bắt tay AOL

Tháng 6-2000, Google thực hiện một bước tiến to lớn hướng tới việc được công nhận trên toàn cầu bằng việc ký kết thỏa thuận với Yahoo! cung cấp Internet mạnh song song với cung cấp những kết quả tìm kiếm phát sinh từ Google.

Thương vụ này đã mở rộng sự xuất hiện và hình ảnh của Google trên web, đưa nó đến với hàng triệu người sử dụng khác hằng ngày. Brin đánh giá việc thỏa thuận được với Yahoo! “là một dấu mốc lịch sử của Google và một minh chứng mạnh mẽ cho chiến lược kinh doanh của Google”. Vào đầu năm 2001, Google làm một điều gây kinh ngạc khác, đó là thực hiện 100 triệu phép tìm kiếm/ngày và 10.000 phép tìm kiếm/giây. Google cũng được đưa vào từ điển của Mỹ như một động từ.

Khi vụ khủng bố vào nước Mỹ xảy ra ngày 11-9-2001, lưu lượng tìm kiếm của Google đã bị quá tải. “Hàng loạt những trang tin tức quan trọng bị quá tải do dung lượng lưu chuyển quá lớn và không thể truyền tải được những thông tin nóng hổi - Brin và Page đã ghi nhận lại - Google đã làm hết sức để đáp ứng được nhu cầu bằng cách đưa ra phiên bản lưu trữ những câu chuyện tin tức trên trang chủ của Google và tiếp tục truyền tải đầy đủ những thông tin quan trọng trên toàn thế giới.

Trong những ngày thường hay trong các sự kiện đặc biệt như vậy, Google - với 66 ngôn ngữ khác nhau - dần được thêu dệt thành một kết cấu của nền văn hóa Mỹ, đồng thời là kết cấu của cộng đồng thế giới.

Những số liệu cuối năm cho thấy chiến lược kinh doanh của Page và Brin đang gặt hái thành công. Một công ty với tuổi đời chỉ có ba năm đã có một vị trí tốt hơn rất nhiều so với các công ty khác trong lĩnh vực Internet.

Việc không ngừng tập trung vào sáng tạo và phát triển văn hóa doanh nghiệp phù hợp đã tạo nên động lực cho việc đưa ra những sản phẩm mới và những lĩnh vực cho sự phát triển kinh doanh mũi nhọn. Lượng truy cập vẫn tăng lên không ngừng. Và những quảng cáo đã bắt đầu đem lại doanh thu, mặc dù mọi việc mới chỉ bắt đầu, Google nhận được khoản lợi nhuận hằng năm đầu tiên của mình từ quảng cáo khoảng 7 triệu USD.

Năm 2002, Google đạt được những đỉnh cao tài chính mới. Ngày 1-5, Công ty America Online (AOL) có tài sản web kết nối với 34 triệu thuê bao Internet đã nhận Google làm công cụ tìm kiếm tự chọn trên các trang web của mình.

Bắt đầu từ thời điểm này, trên tất cả trang web của những người sử dụng dịch vụ của AOL đều có một hộp tìm kiếm nhỏ với nội dung “Tìm kiếm bằng Google”. Qui mô của AOL đã mở rộng phạm vi của Google nhiều hơn bất cứ đối tác nào mà Google có thể hợp tác cùng trong suốt thời gian đó. Kết quả này cũng chính là một việc làm mang tính cạnh tranh vì Google đã đánh bại công ty đối thủ quảng cáo tìm kiếm là Overtune trước đây đã từng cung cấp quảng cáo cho AOL để hợp tác với AOL.

Việc Google liên kết với AOL một lần nữa làm AOL lại đối đầu với Microsoft. Trong nhiều năm, Microsoft thường đe dọa xóa bỏ dịch vụ của AOL bằng cách đầu tư nhiều tiền để quảng bá dịch vụ Internet có khả năng cạnh tranh của họ là MSN và bằng việc cung cấp thư điện tử miễn phí qua dịch vụ phụ là Hotmail.

Sau khi mua xong Công ty Netscape, AOL chỉ có thể bị xóa sổ khi Microsoft cung cấp dịch vụ trình duyệt Internet Explorer miễn phí cho người sử dụng Internet. AOL lúc này lại đệ đơn kiện Microsoft vì có những hành động không công bằng và không mang tính cạnh tranh gây thiệt hại cho AOL.

Về phần mình, Microsoft chọn Công ty Overtune để cung cấp các quảng cáo cho dịch vụ tìm kiếm của mình. Trong cuộc chiến khi công khai lúc kín đáo giữa Google và Microsoft, cả hai bên đều muốn nỗ lực hết mình để giành được tay trên, giành được lợi thế cạnh tranh.

Doanh thu bán hàng của Google đạt 440 triệu USD và có lợi nhuận 100 triệu USD năm 2002. Rõ ràng tất cả lợi nhuận Google có được là từ việc người ta bấm chuột vào các quảng cáo bằng văn bản xuất hiện phía bên phải trong các trang tìm kiếm ở địa chỉ Google.com và trong các trang của các đối tác, các chi nhánh. Họ rất kín đáo về những con số tài chính để giấu không cho người khác, đặc biệt là Microsoft và Yahoo!, biết việc tìm kiếm trực tuyến và dịch vụ quảng cáo đã đem lại cho họ lợi nhuận như thế nào. Michael Moritz, nhà ủng hộ tài chính và là thành viên trong hội đồng quản trị của Google, đã có thể an tâm vui sướng với khoản tiền 12 triệu USD đầu tư vào Google. “Lợi nhuận thường bắt đầu giống những giọt nước - Moritz nói - Nó như trận mưa rào. Bạn luôn dính một số hạt mưa trước khi cơn mưa rào đổ xuống như trút nước”.
Bộ đôi Brin và Page đã đến lúc có thêm một người mới để “vững như kiềng ba chân”, và nhân vật thứ ba xuất hiện bước vào Google làm giám đốc điều hành. Từ lúc đó, Google đã vươn vai mạnh hơn

(Kỳ 5) Nền kinh tế Google
Hơn một năm sau kể từ khi John Doerr và Michael Moritz đầu tư 25 triệu USD vào Google, họ đều cho rằng Sergey Brin và Larry Page đã không giữ lời hứa tuyển dụng một giám đốc điều hành. Hai công ty tài chính có thể đòi trả lại họ tiền đầu tư, điều này có thể làm hỏng danh tiếng lẫn tài chính của Google.
Bộ đôi thành bộ ba

Nhiều nhà giáo dục vẫn chưa thống nhất với nhau về vấn đề giá trị của Google. Một số cho rằng Google làm học sinh lười biếng hơn vì Google là nguồn để cho học sinh, sinh viên sao chép tài liệu của người khác. Google gây cản trở việc học hành của sinh viên vì chỉ cần một cái bấm chuột các sinh viên có được tất cả những điều họ cần. Chính vì vậy nên họ không muốn tìm tòi suy nghĩ.

Tuy nhiên, nhiều người khác lại đánh giá cao lợi ích của Google. Nếu không có Google, nhiều người nói rằng giống như họ bị mất chân mất tay, mất thời gian nhiều, mất công sức không đáng có. Họ cho rằng Google cho phép người sử dụng có thể tìm kiếm được các tài liệu gốc và các bài phân tích bất cứ thời gian nào. Họ còn lập luận rằng Google làm giảm sự khác biệt về thân thế của sinh viên, học sinh dù là trường của họ to hay nhỏ, dù họ giàu hay nghèo, dù họ có được tiếp cận với thư viện lớn hay không. Họ ủng hộ mục đích tiếp cận thông tin bình đẳng cho tất cả mọi người.


Tháng 12-2000, Doerr tiến cử Eric Schmidt vào chức giám đốc điều hành (CEO). Trong khi Brin và Page đã cam kết sẽ tuyển một người họ thông qua làm giám đốc điều hành, Doerr bắt đầu cảm thấy ông không thể tìm ra ai đủ điều kiện thỏa mãn yêu cầu hai chàng trai này. Họ đã loại hết ứng viên này tới ứng viên khác.

Lý do là Brin và Page cho rằng họ vẫn là người nắm quyền kiểm soát Google, chứ không phải một giám đốc điều hành mới do Doerr chỉ định, được tuyển dụng từ bên ngoài và tạo sức ép cho họ. Họ cố làm cho các ứng viên do Doerr giới thiệu cảm thấy nhụt chí không muốn làm việc với hai bọn họ nữa. Nhưng với Schmidt thì khác. Ông có bằng tiến sĩ tin học tại Trường đại học California ở Berkeley, bằng thạc sĩ điện tại Trường đại học Princeton, đã thuyết phục được hai chàng trai trẻ.

Khi Google ngày càng phát triển, vai trò của Doerr trong việc khuyến khích Page và Brin tuyển dụng Schmidt ngày càng tỏ rõ. Hai chàng trai Google lĩnh hội những chỉ dẫn cần thiết để điều hành một công ty tư nhân phát triển theo phong cách chuyên nghiệp, trong khi vẫn giữ được tính sáng tạo và văn hóa công ty họ theo đuổi. Cuối cùng, Schmidt cũng đã đi đến thỏa thuận với Brin và Page vào tháng 1-2001 và hợp đồng được ký kết sau đó hai tháng. Họ đã chấp nhận một trật tự dị thường: cả ba người đều đứng đầu.

Một bộ ba hình thành được ví là “kiềng ba chân”. Và cũng kể từ đó, Google ghi tiếp những kỷ lục mới. Sau khi mở thêm chức năng tìm ảnh, ngày 1-4-2004 bộ ba Google tung ra một tin “nổ bom tấn” làm mọi người tưởng là chuyện cá tháng tư nhưng hóa ra lại là sự thật: hệ thống thư điện tử Gmail.

Dung lượng lưu trữ của Gmail lớn hơn gấp 500 lần dung lượng dự trữ miễn phí của Microsoft và gấp 250 lần dung lượng miễn phí của Yahoo. Dung lượng 1 gigabyte là cực lớn nên Google thông báo cho người sử dụng dịch vụ Gmail biết rằng họ sẽ không bao giờ phải xóa bỏ các thư điện tử cũ. “Bom tấn” với dịch vụ thư điện tử Gmail có dung lượng cực lớn khiến các “ông lớn” về email như Yahoo và Microsoft sau đó phải chạy theo cung cấp email dung lượng lớn miễn phí cho người dùng.

Sau đó, Google tiếp tục đưa ra “món” Tin tức Google và Google Alerts - dịch vụ thông báo tin tức tự động cho người tìm kiếm các chủ đề quan tâm cụ thể thông qua thư điện tử. Có hàng triệu người đăng ký sử dụng dịch vụ thông báo vì dịch vụ này đã đem lại lợi ích cho những người quan tâm tới một công ty, tổ chức, cá nhân hay chủ đề tin tức nào đó.

Khi đưa dịch vụ quảng cáo và tìm kiếm của mình lên các trang web của tờ New York Times, trang Amazon.com và các trang đông người truy cập khác thì nền kinh tế Google đã tạo được đà phát triển mạnh mẽ với việc mở rộng các trang web để đăng quảng cáo, tăng thêm những công ty muốn đấu thầu những khu vực quảng cáo đó và làm tăng số tiền mà họ sẵn sàng bỏ ra để được quảng cáo. Nền kinh tế Google cũng có tác dụng tự thúc đẩy phát triển: càng có nhiều người sử dụng máy tính bấm chuột vào các quảng cáo của Google thì các chủ của các trang web càng kiếm được thêm nhiều tiền. Họ càng kiếm được nhiều tiền thì các website khác lại càng muốn đưa dịch vụ tìm kiếm Google và công nghệ quảng cáo vào các trang quảng cáo của họ. Mạng lưới càng phát triển mạnh thì Google càng khó bị các đối thủ khác đánh bại.

Google toàn cầu
Đến năm 2003, có hàng chục triệu người hằng ngày thường tìm kiếm thông tin trên Google bằng ngôn ngữ bản xứ của họ. Họ có thể lựa chọn trong danh sách có tới gần 100 ngôn ngữ. Họ tìm kiếm trên Google mọi thứ từ các thành phần cần thiết cơ bản cho một món ăn đến việc mua bán nhà cửa, giáo dục, giải trí và tất nhiên là cả tình dục.

Trên khắp thế giới, từ những nhà kinh doanh cho tới các nhà đầu tư và các luật sư của họ đều sẽ nghĩ rằng họ thật khờ khạo nếu như làm ăn với một đối tác nào đó mà không tìm hiểu về đối tác thông qua Google. Các tác giả viết sách đều tìm thông tin và các nguồn tài liệu nhanh chóng bằng cách sử dụng Google. Các quan chức cấp cao trong chính phủ sử dụng Google để tự mình tìm các tài liệu mà không cần đến người phụ giúp.

Khi nhà khoa học gặp phải một vấn đề khó khăn nào đó trong việc xác định loại gen thì họ nhờ đến sự trợ giúp của Google để tìm hiểu mã gen và để khám phá những mối liên hệ mà họ không biết. Thanh thiếu niên có thể tìm các lời bài hát ưa thích đơn giản nhất thông qua Google... Theo tạp chí Wired, trong số những người giàu và người nổi tiếng đã xuất hiện một lớp người đặc biệt thường xuyên sử dụng Google. Họ được gọi là “các chuyên gia sử dụng Google”. Họ có thể tìm thông tin về chính bản thân họ hoặc là cập nhật tin tức và họ cũng có những cách thức tìm kiếm rất thú vị để giúp họ làm việc và thư giãn.

Không một thương hiệu nào được toàn thế giới biết đến nhanh hơn Google. Tên của Google trở thành từ vựng thường dùng không chỉ bằng tiếng Anh mà còn xuất hiện trong cả các thứ tiếng khác, ví dụ: tiếng Đức có “googelte”, Phần Lan có “googlata” và Nhật Bản là “guguru”. Thời kỳ hoàng kim của máy bay phản lực xuất hiện từ những năm 1960, cùng với sự phát triển mạnh của điện thoại quốc tế giá rẻ trong mấy năm gần đây giờ đã phải nhường chỗ cho Google cùng các công cụ tìm kiếm khác. Sự xuất hiện của Google cùng các công cụ tìm kiếm sẽ xóa bỏ được khoảng cách địa lý vốn là rào cản đối với vấn đề giao tiếp và giao thương. Từ ở gia đình hay văn phòng, người ta có thể giao tiếp với những người hoàn toàn xa lạ ở bên kia bán cầu và truy cập thông tin qua Google để biết về đời tư, hình dáng của họ qua công cụ tìm kiếm hình ảnh của Google, tìm kiếm số điện thoại và trang web của họ, xem ảnh của gia đình họ qua các hình ảnh vệ tinh.

Cuối năm 2003, khái niệm nền kinh tế Google trở nên phổ biến. Google đã có quá nhiều ảnh hưởng đến cuộc sống con người, “đế chế kinh tế” Google ra đời có vai trò tài chính mạnh chỉ trong một thời gian ngắn. Tuy nhiên, nếu chỉ có Google làm giàu thành công và lan tỏa sức ảnh hưởng mà gọi đó là nền kinh tế Google thì chưa đủ, vấn đề quan trọng là đã có rất, rất nhiều người cũng đang dựa vào nền kinh tế Google để tìm kiếm lợi nhuận.

Larry và Sergey đã trì hoãn việc cổ phần hóa Google đến mức có thể, nhưng thời hạn chót vào cuối tháng 4-2004 đã đến. Tờ Newsweek viết: “Đợt phát hành cổ phiếu được chờ đón nhất trong thế kỷ đã diễn ra”.

Kỳ 6: Cổ phần hóa
Sergey Brin và Larry Page đã trì hoãn việc cổ phần hóa Google đến mức có thể nhưng thời hạn chót vào cuối tháng 4-2004 đang đến gần. Vì những lợi ích của việc duy trì tư cách một công ty tư nhân là rất lớn nên họ không muốn từ bỏ những lợi ích đang có trong tay.
Làm những điều không ai dám làm

Điều bất lợi nhất khi Google thực hiện cổ phần hóa là các đối thủ Microsoft và Yahoo! có thể biết tất cả về lợi nhuận cũng như tình hình hoạt động của Google. Một khi các thông tin được công bố rộng rãi thì sự cạnh tranh sẽ càng mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên, luật liên bang yêu cầu các công ty có tài sản lớn và có nhiều cổ đông, các tiêu chí này Google có quá đủ, phải công khai các kết quả tài chính.

Dù không muốn nhưng Brin và Page đều biết rõ họ đang đi những bước đầu tiên trong quá trình cổ phần hóa không thể tránh khỏi khi họ nhận 25 triệu USD của Kleiner Perkins và Sequoia Capital.

Mặc dù Google hoàn toàn có thể huy động thêm tiền mặt thông qua việc cổ phần hóa để tăng trưởng công ty và để dự phòng việc chạy đua không tránh khỏi với Microsoft, nhưng công ty cũng đã có đủ số tiền cần thiết. Đối với hầu hết các nhà kinh doanh ở thung lũng Silicon, phát hành cổ phiếu lần đầu (IPO) là một ước mơ lớn, vì là dịp để họ phô bày và đo giá trị theo kiểu Mỹ: tính bằng USD.

Nhưng Brin và Page thì hoàn toàn không giống như vậy. Cả Brin lẫn Page đều không cần hàng tỉ USD mà họ có thể bỏ vào túi của mình khi thực hiện cổ phần hóa Google vì cả hai người đều sống tương đối đơn giản. Họ cũng không quan tâm nhiều tới việc tích lũy của cải và không coi đó là một phương tiện đo thành công. Lý do duy nhất để những nhà lãnh đạo Google muốn phát hành cổ phiếu là vì họ muốn có nhiều nguồn lực hơn để thúc đẩy Google tăng trưởng, và quan trọng hơn là họ đã ý thức được nhiệm vụ của họ với Google.

Các công ty lớn ở Phố Wall nắm quyền kiểm soát toàn bộ tiến trình phát hành cổ phiếu lần đầu. Họ ấn định mức giá cổ phiếu ban đầu, quyết định nhà đầu tư nào sẽ được mua cổ phiếu và đổi lại họ sẽ nhận được một mức phí rất cao. Brin và Page không muốn dính dáng tới hệ thống tồi tệ này.

Trong đơn đăng ký phát hành cổ phiếu với Ủy ban Giao dịch chứng khoán, Google đã đưa ra một phương pháp phát hành cổ phiếu hoàn toàn khác, vì phương pháp này được thực hiện dựa trên nguyên tắc quân bình. Điều này có nghĩa là bất cứ ai cũng có thể tham gia mua cổ phiếu của nó. Phương pháp mới của Google sẽ không bị Phố Wall ép giá.

Trong lịch sử của Phố Wall, chưa có một công ty nào thực hiện phát hành cổ phiếu lần đầu với số tiền lên tới hàng tỉ USD có thể thành công nếu làm theo cách của Brin và Page. Tuy nhiên, điều này không làm họ e ngại, vì cả hai đã quen với việc muốn và làm những điều không ai dám làm, họ quyết tâm tạo một lối đi mới cho phát hành cổ phiếu lần đầu bằng cách riêng của họ. Họ sẽ tự bàn bạc với nhau để đưa ra những quyết định mà họ cho là đúng đắn. Nếu có ai ở Phố Wall không thích cách làm của họ thì họ cũng không bận tâm.

Google sẽ định giá và bán cổ phiếu của nó dựa trên kết quả bỏ thầu trực tuyến của các nhà đầu tư tiềm năng. Tất cả những người đưa ra mức giá bằng hoặc hơn mức giá qui định công khai sẽ mua được cổ phiếu. Những ai trả thấp hơn mức giá đó thì không được mua. Các nhà đầu tư lớn cũng như những nhà đầu tư nhỏ đều được phép mua cổ phiếu thông qua một hình thức giống nhau.

Như vậy sẽ không xảy ra tình trạng thiên vị, không có chuyện ưu ái cho bạn bè hay gia đình thân quen. Kể cả những người mới bước vào nghề - những người có ít tiền hoặc những người thường bị Phố Wall không để ý tới - đều có thể tham gia phiên đấu giá, miễn họ có đủ tiền để mua ít nhất năm cổ phiếu. Như vậy, hàng triệu người sử dụng Google ở Mỹ chưa từng tham gia mua cổ phiếu công cộng bao giờ thì nay lần đầu tiên có thể tham gia mua một số cổ phiếu. Brin và Page trước đây còn lưỡng lự về việc cổ phần hóa công ty nhưng giờ họ đã quyết định sẽ cổ phần hóa và làm theo phương pháp quân bình tới mức có thể.

Tỉ phú tuổi 31

Brin và Page không hài lòng khi chứng kiến sự độc quyền ở Phố Wall về vấn đề thu phí. Tất cả các công ty đều phải trả một mức phí cao giống như nhau để nhờ Phố Wall làm môi giới trong qui trình thực hiện phát hành cổ phiếu lần đầu bất kể vụ mua bán diễn ra dễ dàng, khó khăn hay kể cả những vụ mua bán diễn ra thường xuyên.

Các công ty nhờ đến nhà môi giới Phố Wall đều phải trả mức phí 7%, như vậy trong một đợt phát hành cổ phiếu trị giá 2 tỉ USD thì Phố Wall sẽ thu được 140 triệu USD tiền phí. Brin và Page thấy điều này thật phi lý, đặc biệt nó không phù hợp với những loại cổ phiếu đáng giá của Google.

Trong khi hầu hết công ty khác chỉ công bố về tình hình tài chính và các thủ tục pháp lý theo tiêu chuẩn trong hồ sơ gửi Sở Giao dịch chứng khoán thì các nhà lãnh đạo của Google lại muốn thu hút sự chú ý của thế giới bằng một bức thư nói về văn hóa công ty và cả về cách nhìn của nó với thế giới bên ngoài. Brin và Page nhắc đi nhắc lại trong bức thư rằng sau khi Google trở thành công ty cổ phần, họ vẫn luôn có ý định áp dụng những cái họ đã làm thành công khi Google còn là công ty tư nhân.

Ví dụ, họ sẽ không phụ thuộc Phố Wall để tìm kiếm lợi nhuận theo từng quí mà sẽ làm bất cứ điều gì họ nghĩ sẽ tốt cho Google về lâu dài. Họ nói nhà quản lý mà bị phân tán bởi những mục tiêu ngắn hạn thì đó là nhà quản lý bất tài. Họ chẳng khác gì những người ăn kiêng cứ nửa giờ lại đứng lên bàn cân một lần. Họ dẫn lời tỉ phú Warren Buffett: “Chúng ta không mờ mắt với kết quả hằng quí hay hằng năm: Nếu công ty không có được lợi nhuận ổn định thì bạn cũng không thể có được lợi nhuận ổn định”.

Trong bức thư, những người sáng lập đã thông báo kế hoạch của Google sẽ phát hành hai loại cổ phiếu: cổ phiếu hạng A cho các nhà đầu tư phổ thông, mỗi cổ phiếu sẽ được một phiếu bầu và cổ phiếu hạng B dành cho những người lãnh đạo của Google, mỗi cổ phiếu được 10 phiếu bầu và cho họ toàn quyền kiểm soát. Cấu trúc cổ phiếu kép này không cho các nhà đầu tư bên ngoài gây ảnh hưởng tới công việc quản lý của công ty và nếu người lãnh đạo không đồng ý thì chẳng ai có thể giành được quyền tiếp quản công ty. Đây là cách lý tưởng để các nhà lãnh đạo Google vẫn giữ được quyền kiểm soát khi Google huy động hàng tỉ USD bằng việc cổ phần hóa.

Cuối cùng, đợt phát hành cổ phiếu lần đầu của Google đã bán ra cổ phiếu với giá 85 USD tại Sở Giao dịch chứng khoán các công ty công nghệ cao NASDAQ vào ngày 19-8-2004. Vào lúc 9g30 sáng khi thị trường mở cửa, 19,6 triệu cổ phiếu không thể bán được vì cầu vượt quá cung. Đợt bán này công ty đã huy động được 1,67 tỉ USD và ban đầu công ty có được giá thị trường là 23,1 tỉ USD.

Các công ty Phố Wall cùng tham gia điều khiển vụ mua bán là Credit Suisse First Boston và Morgan Stanley chỉ nhận được ít hơn một nửa mức phí so với bình thường. Quá trình mua bán cổ phiếu kiểu mới này đã đạt được hai mục đích: thứ nhất là Google chứ không phải Phố Wall nắm quyền phân bổ cổ phiếu công bằng dựa trên giá bỏ thầu của các nhà đầu tư; thứ hai là phương pháp phân bổ bình quân này tránh được những vụ bê bối mà Phố Wall đã tạo ra trong những năm gần đây, đó là việc chỉ dành lợi thế cho một số ít người.

Vào hôm Google phát hành cổ phiếu lần đầu, tờ Newsweek viết: “Đợt phát hành cổ phiếu được chờ đón nhất trong thế kỷ đã diễn ra”. Hôm đó, Brin vẫn đến làm việc ở trụ sở Google. Đây là dấu hiệu cho thấy lúc nào công ty cũng vẫn luôn tập trung tới công việc hằng ngày.

Mặc dù trên giấy tờ thì chính ngay buổi sáng hôm đó Page đã trở thành một tỉ phú nhưng anh dường như không quan tâm lắm tới điều đó. Tạp chí GQ tiết lộ khi Page chủ trì buổi khai trương phiên giao dịch chứng khoán khi Google cổ phần hóa, anh trông không thoải mái với chiếc áo khoác và chiếc cà vạt của mình, anh ngồi vào cả một chỗ dính đầy kem và làm bẩn cả mông quần.

Họ chỉ mới 31 tuổi!

Bạn có tin không: một cú nhấp chuột của bạn vào đường dẫn quảng cáo của Google sẽ mang lại cho công ty này 50 xu. Thế nhưng như Page nói: “Chúng tôi không nhất thiết phải kiếm tiền từ những gì chúng tôi không có”.

Kỳ 7: Cỗ máy kiếm tiền

Khi nhìn vào bản báo cáo tài chính của Google, nhiều người đều nhận thấy đây là một cỗ máy kiếm tiền khổng lồ. Tuy là một công ty trẻ, Google đã rất thành công, có lợi thế cạnh tranh và tiềm năng phát triển mạnh mẽ lâu dài.

Công ty đã kiếm được hàng trăm triệu USD mỗi năm, doanh thu tăng vọt ngoài sức tưởng tượng, không có bất cứ một khoản nợ nào. Hấp dẫn hơn, đó là những lợi nhuận thu được từ việc quảng cáo trên Internet.

Mỗi cú nhấp chuột trị giá 50 xu

Khi ngày càng có nhiều người kết nối trực tuyến, các hãng kinh doanh đã cố gắng để đưa mình lên mạng Internet. Lĩnh vực quảng cáo đã có một sự chuyển đổi vượt bậc, vì hàng tỉ USD đã được chuyển đổi từ một phương tiện truyền thống sang một thế giới trực tuyến. Và Google hơn bất kỳ một công ty nào trong lĩnh vực này đã tìm ra cách sinh lợi trong một ngành mới mẻ và biến nó thành một hoạt động kinh doanh phát triển mạnh mẽ.

Mấy năm gần đây, nhiều người gắn cổ phiếu Google với những công ty lắm tham vọng, phá sản và đầy tai tiếng tại Thung lũng Silicon. Các công ty Internet này cũng đã có thu nhập từ việc quảng cáo, nhưng phần lớn các mục quảng cáo đó được mua từ các công ty Internet khác. Ngược lại, những đồng USD mà Google thu được từ quảng cáo chủ yếu là từ hàng nghìn doanh nghiệp vừa và nhỏ, rất nhiều trong số họ chưa từng biết đến việc quảng cáo trên trang web trước đó. Đây chính là sự pha trộn giữa các công ty kinh doanh trực tuyến với các công ty theo kiểu truyền thống.

Cả hai địa chỉ Amazon.com và eBay đều đăng quảng cáo lớn trên Google, mua những mục quảng cáo quan trọng mà sẽ được gửi tới hàng ngàn người sử dụng máy tính những vị trí web tốt nhất. Google cũng đã tránh các loại quảng cáo mà người sử dụng không thích: đó là thu lợi từ những mục quảng cáo được kích vào từ các công cụ tìm kiếm. Bằng sự khôn ngoan, công ty này đã nắm vững được mặt trái của việc quảng cáo hàng loạt. Tìm kiếm và lướt qua những mục quảng cáo đã được trình bày của Google cũng giống như khi lái xe trên đường cao tốc, và đến lúc nhìn thấy những bảng thông báo thì ngay lập tức nó liên hệ đến những điều bạn đang nghĩ hoặc đang tranh luận lúc bấy giờ.

Hàng triệu người sử dụng phương tiện tìm kiếm vẫn chưa thể hiểu nổi Google đã kiếm tiền bằng cách nào trong khi họ đang sử dụng miễn phí những phương tiện ấy. Nhiều người không thể phân biệt được sự khác nhau giữa những kết quả tìm kiếm miễn phí và các mục quảng cáo xuất hiện ngay cạnh những kết quả này. Ngay cả đối với những người hiểu được điều này - những người rất ít khi nhấp chuột vào các mục quảng cáo, họ cũng không thể hiểu Google đã có được thu nhập hàng tỉ USD bằng cách nào, nhất là vì giá trị của mỗi cái nhấp chuột ấy chỉ được tính bằng tiền xu chứ không phải đồng USD.

Thật đúng là đặc tính của Google, thu nhập của nó đã trở thành một bài toán hóc búa. Trong phạm vi hoạt động của mình là cung cấp kết quả cho hàng trăm triệu tìm kiếm mỗi ngày, tất cả những gì Google kiếm được chỉ là từ những cái nhấp chuột vào mục quảng cáo. Mỗi lần bạn nhấp chuột, Google nhận được trung bình 50 xu từ nhà quảng cáo.

Bắn pháo hoa ăn mừng

Lúc đầu tất cả nguồn lợi nhuận Google kiếm được đều nhờ vào các quảng cáo trên trang Google.com. Hiện nay, hầu hết sự tăng trưởng và một nửa doanh số bán hàng đều chủ yếu nhờ vào mạng lưới các trang web ngày càng mở rộng và có đăng các quảng cáo do Google cung cấp.

Mạng lưới tự thúc đẩy này đóng một vai trò quan trọng cho sự thành công của Google trong tương lai. Nó tạo cho Google có được một lợi thế cạnh tranh ổn định vì Google hoạt động giống như một mạng lưới truyền hình, cung cấp quảng cáo và các chương trình tới chi nhánh của nó.