macedon - Adam from Govrlevo Macedonia

Adam from Govrlevo Macedonia

Thursday, 9. August 2007, 17:42:25

Разговор со Милош Билбија, археолог

Пронајдовме прв портрет на неолитски човек

Археологот Милош Билбија од Музејот на град Скопје...работеше на локалитетот Церје, во скопското село Говрлево збогатувајќи ги и дополнувајќи ги своите сознанија за вредноста на просторот каде досега се откриени керамичките статуи на Големата Мајка, а во 2000 година и машко торзо "милениумскиот Адам", своевидна потврда за раѓањето на мисловноста кај т.н. "примитивен, неолитски човек.
И најновите наоди изработени исто така од керамика, отвараат нови прашања за нивото духовен разој на луѓето од младото камено време. Станува збор за исклучително интересен човечки портрет и за женска фигурина наречена Ева.

Очекувавте ли и годинава да дојдете до откриените интересни примероци изработени од раката на неолитскиот човек, со оглед на вашата посветеност на истражувањата на просторот и верувањето дека станува збор за исклучителен локалитет?
Би било претенциозно да кажам дека очекував и во 2001 година прекрасни и вредни наоди, но бев длабоко убеден дека допрва овој локалитет ќе дава наоди и сознанија кои се мошне важни за разрешување на археолошката наука, особено во периодот на праисторијата, младото камено време. Станува збор за одредени елементи што недостасуваат во оформувањето на сликата за младото камено време кај нас, но и пошироко, за сегменти во живеењето како прашања од младото камено време, кои се отворени и проблематични. Тоа укажува на исправноста на нашиот концепт, дека само со истражувања на ваков богат локалитет ќе добиеме вистински резултати.
И минатогодишниот проект тргна со бавно истражување на локацијата на која работевме и порано.
Навистина сум изненаден од она што го најдов: портрет на човек пронајден за првпат, со изразити карактерни црти на лицето, со иклучително комплицирана фризура, со сите реални елементи на едно човеково лице а изработен во керамика. Човекот во младото камено време, длабоко понирал во суштината на работите, овековечувајќи го своите претстави во керамика. Не станува збор за формално земање на глината, како суровина што се меша со вода и се прават предмети и скулптури, туку доаѓаме до податоци кои говорат дека таа е израз на потребата на неолитскиот човек за контакт со земјата. И во Библијата стои дека човекот е создаден од земја, а овде ја гледаме токму таа потреба тој да се овековечи самиот себеси, преку користење земја која ја пече и ја прави неуништива. Поради тоа ние илјадници години подоцна, ги наоѓаме фигурите неоштетени. Сакам да нагласам, дека тогашниот човек многу свесно му приоѓал на проблемот, не само егзистенцијално туку и филозофски. Човекот кој е создаден од земја, јаде леб кој повторно го раѓа мајката земја, свесен за тоа создава култ кон неа како праматерија која ја користи, ја овековечува прамајката земја.

Како го карактеризирате пронајдениот портрет на човек и женската фигурина?

Пронајдениот портрет и фигурата на женското тело, кои говорат за потеклото на култот на плодноста, се исклучително изработени. Познатата Вилендорска Венера, е стара околу 30 000 години а оваа нашава, е пронајдена 10 000 години подоцна, но сепак асоцира на неа, што говори за фактот, дека тогашниот човек со своите познавања за себе, еднакво бил застапен и во палеолитот и во неолитот. Тоа го решавал на ист начин, со изработка на фигура која потсетува на неговата прабаба, своето чувство за себепознавање го решавал на идентичен начин. Ако тоа сега го ставиме во контекст на минатогодишниот пронајдок на статуата на Адам, станува јасна потребата дека човекот има потреба од проникнување во суштината на работите и за задржување на духовната димензија. Духовната димензија е таа која го издвојува пронајдениот Адам од другите, факт кој не сме да биде занемарен. Со минатогодишните истражувања, уште еднаш покажавме, дека за време на неолитот постојат исклучителни наоди кои отвораат нови прашања. За првпат имаме портрет кој покажува како себеси се гледал тој човек. Досега кога се зборувало за историјата на уметноста, се тргнувало од претпоставките како изгледал првиот човек, а ова е првиот портрет најден на овие простори. Ова е нашиот прв човек, кој е толку експлицитно претставен за да ти застане и мислата и здивот кога ќе го видиш. Кога сега би се пишувала историјата на уметноста, тогаш на насловната страница, сигурно би се нашол портретот. Тоа не е претенциозно, туку е неоспорен факт. Ако пак се погледне во пошироки рамки, станува збор за духовна димензија на човекот, создавана во еден поширок простор и во едно подолго време. Познато е дека на одреден простор , во одредено време, се собира критична маса на образовани лица од кои приоизлегува идеја за нешто, така да и на нашиве простори во неолитот се создала таква критична маса која довела до раѓање на одредени сознанија, кои не се резултат на одредена идеологија туку на потребата да се допре до вистината за човекот. Најголемата вистина е вистината за тоа што е човекот, а трагањето е сеуште присутно меѓу луѓето. Сите наоди пронајдени на локалитетот, не значат ништо доколку не се дојде до сознанието, што е тоа што човекот го терало да ги направи. Предметите од керамика се порака до нас, сочувана од тоа време, свесно или не. Сакам да ја потсетам јавноста, дека сепак треба да се размислува на подлабок начин. Во Говрлево, на локалитетот се зачнати првите никулци за решавање на дилемата, кој е и што е човекот.

Што се имате сега пред себе како материјал за проучување?

Пронајдени се две женски фигурини врзани за култот на плодноста, но и еден камен привезок, кој е врзан за истиот култ. Прашањето кои сме ние, од каде сме и каде одиме, не е од вчера туку е започнато токму во овој период. Овие наоди покажуваат дека човекот добро и владеел со себе и со животните процеси. Можеби изгледа неверојатно но тогаш тој добро знаел што е тоа клетка, праклетка од која потекнува сиот живот. А тој немал ниту микроскоп, ниту пак завршил колеџ.
Одредени садови кои ги наоѓаме на локалитеот, не служеле само во нив формално да се стави храна, туку тие се направени во форма на клетка, која пак е дел од него и од неговиот живот, од која потекнува се. Тогашниот човек имал потреба садовите да ги овековечи, исто како и портретите и фигурините од керамика. Во овој откриен материјал се вбројуваат и камени алатки, секирчиња, стрели, привезоци од керамички украси, накит како и безброј фрагменти од разни керамички садови кои се сликани и со втиснати орнаменти. Вредно е да се спомене, дека во 2001 година направивме и прв обид да ја истражиме геолошката подлога која ни понуди исклучителни податоци. Во непосредната локација на локалитетот, има многу постари слоеви од геолошки аспект кои се стари неколку милиони години. Се работи за наталожени седименти, со конгломерат не само од минерали, туку и од органски елементи. Конкретно, пронајдени се прекрасни наоди од флоралната структура.

Во организација на Музејот на град Скопје, со археолошката екипа под раководство на археологот Милош Билбија, во времето на преминот кон новиот милениум, истражувајќи ја неолитската населба "Церје" кај село Говрлево - Скопско, во 2000 година, се дојде до епохално откритие. Пронајдената фигурина на керамичкото машко торзо, со својата уметничка изразителност и симболика, го заслужи епитетот "наод на милениумот".
Токму ова машко торзо предизвика голем интерес во научните кругови во светот кои проучувајќи го дојдоа до мошне интересни согледувања кои потврдуваат дека фигурината е направена уште пред да биде напишана Библијата.

СОЗНАНИЈА

Разгрнувајќи ги шестилјадногодишните напластувања останати од дејанијата на човекот од младо камено време, помеѓу многубројните наоди се појави и необичната керамичка фигурина која претставува маж во седечка положба, со наведнат грб, со исклучително нагласени р'бетни пршлени и ребра, вовлечен сферичен стомак и посебно акцентиран папок.
"Создателот на ова фигурина, покрај прецизното познавање на анатомијата на човекот, истата - вели археологот Билбија - прекрасно ја моделира така што неговите раце, бездруго ја извајале скулптурата која досега не е забележена во аналите на светската историја на уметност. Меѓутоа, убеден сум дека неолитскиот вајар немал за цел реалистчки да ја претстави човечката фигура, туку со нагласување на определени анатомски детали да пренесе одредена симболичка порака.
И како е тој - човекот роден од мајка, така се раѓа и се друго од неа - Големата Мајка, прародителка и серодителка, чие керамичко вобличение, исто така го откривме во говрлевската неолитска населба.

Таа е бездруго божица на сеопштата плодност, на што упатуваат симболите, како што се големите дојки и оплоден стомак. Во таа ненадминлива симболика на обновување и оживување на материјата, сега е вткаена идејата за суштината на човекот како духовно битие".
Како што потенцира археологот Билбија, тој момент е искажан симболично преку машкото торзо, кое преку нагласување на рбетот и сверичниот стомак, со потенциран папок, симболички го искажува неговиот дух, неговата божествена природа. Фигурината е создадена од земјен прав - глина, на ист начин како што Господ го создал првиот човек.
"На семантичен глобален план, со библиско определување, именката Адам - додава археологот Билбија - е препознатлива како првиот човек, создаден од Господ. Ако е Книгата за настанокот создадена во вториот милениум, а фигурината пред четвртиот милениум п.н.е, тогаш како никулец и предтекст за искажаното создавање на човекот во Библијата, Адам од Говрлево со право го носи тоа име".

ТЕОРИИ И ТЕЗИ
Неговото именување со Адам ја одразува суштината на овој наод.
И не само тоа. Со овој наод и со другите материјални докази кои веќе се на виделина, без сомнение синтагмата "Македонија, земја библиска" не е површна фраза.
He е статистичка приказна во толку бројно повторување на името на Македонија.
Напротив, духовната димензија на човекот е втемелено како спознание на суштината токму во Македонија.
"Епохата на младо камено време - објаснува археологот Билбија - всушност е епоха на житото и лебот - насушниците на човековиот опстанок.
Како производ на мојата досегашна, повеќегодишна истражувачка работа, сето претходно искажано е содржина на повеќедецениско истражување на неолитот на овие простори, поткрепено не само со значајните наоди, почнувајќи од Големата мајка, портрети, аскоси ... до Адам, туку и со низа други материјални докази како последователни показатели за потврдување на непобитни теории и тези за толкување на животот и човекот".

Како што истакна археологот Билбија, верификацијата за тоа се случуваше на меѓународните конгреси и симпозиуми во Љубљана, Словенија во 2001 година и во Пула 2002 година во Република Хрватска, каде што Адам како наод е прогласен меѓу десетте светски најзначајни археолошки наоди, закитен со епитетот "спомен на човештвото".
Со последното егзактно потврдување од страна на Лајбниц лабораторија за радиоизотопно определување на староста на Институтот "Кристијан Алберт" од Универзитетот во Киел, Сојузна Република Германија, со радиоизотопно мерење на Ц14, се покажа дека наодот Адам е направен околу 5478 година пред нашата ера.
"Значи, со тоа се потврдува - вели археологот Билбија - дека размислувањата на неолитскиот човек за неговата суштина и постоење, пренесени преку фигурата на Адам, досегнуваат над седум илјади години од денешнината. Со помош и соработка на Музејот на град Скопје со Универзитетот во Љубљана од Словенија, со чијашто целосна финансиска поддршка е овозможено вакво високопрофесионално испитување, се отвораат нови патокази за толкување на праисторијата на човекот кои се случувале на овие простори.
Со тоа се потврдува мојата мисла дека сите отворени прашања за Македонија, ќе добијат одговор во понатамошните истражувања на праисторијата, а веќе се на повидок разрешенија на загатката, вткаена во метафора за сончевина, обзнаена преку името Македонија".

After Six Month Laboratory Analyses
in Germany –
Adam of Govrlevo Old Seven Millennia

(06.02.2004) - A ceramic figurine of Adam unearthed at the Neolithic site of Govrlevo has been dated to 5,478 B.C., according to six-month analyses conducted at the Radio-isotopic Age Examination Lab in Kill, Germany. The high-cost research has been enabled with the financial support of Ljubljana University and the authority of Prof. Mitja Gustin, who has shown extreme interest in Adam of Govrlevo, a finding that was described as millennial at the time it was discovered ahead of 2000.
Although in our first assessments within the Balkan-Anatolian Neolith we dated the approximate age of the figurine to 3,500 B.C., now, after these exact indicators have been published, we are given the opportunity to correct our modest assessment two thousand years back, archaeologist Milos Bilbija of the City of Skopje Museum who found the figurine says.
In the past two years, Adam of Govrlevo has been promoted in a few international symposia where it invariably attracted great interest and attention of the scientific circles. The figurine is exciting for its exceptional artistic making dominated by a realistic approach untypical for the Neolith when archaic images were made. Adam is a male torso with the extruded navel, stressed spine and deeply holed stomach at the moment of deep breathing in. Therefore, the figurine is a Biblical pretext of the creation of human (“and God made human of clay and inbreathed him life”) at the point of creation of human thought, according to Bilbija’s brave interpretation.
“Given previous dating of the first writing of the Bible, around 1800 B.C., Adam as its pretext, as human articulated thought on the genesis of the world, originated 3000 years before the word was written in the Bible, he says.
Many international archaeological authorities agreed with the assessment that Macedonian Adam is special, describing it even as “the monument to mankind”, and French archaeologist Catherine Comange, an expert for the Neolith, said the figurine is exceptional when she visited Skopje last autumn.
“As soon as you see it, you have no doubt that it is a contemplation process”, Comange says. She is interested in presenting Adam of Govrlevo at the Museum of Man in Paris.
In the meantime, I expect implementation of an agreement concluded between the City of Skopje Museum and Ljubljana University for further exploration of the Govrlevo site, Bilbija says.

“The Sculpture of Adam is special, sensational. The presentation of the Neolith period alone is special in itself and that’s why the sculpture is special.
Neolith figures usually represented anthropomorphic images but through them people didn’t present themselves, and the act of self-presenting is presenting mankind through sculpture.
Because of the man’s symbolic thought, the sculptures made in the Paleolith and Neolith were never realistic.
Adam’s figure is thus special because it is realistic.
The other important thing is that Adam’s sculpture represented a man, and 90 percent of the figures made in pre-history were female. In line with the standards of presentation in this historical period, female figures were not realistic at all unlike the Adam’s one which was absolutely realistic.
The image of Adam was original, he wanted to present the man, to show something more for the first time unlike previous presentations which followed some patterns.
With this image man first penetrated himself,” said Dr. Catherine Comenge, an archaeologist of the National Scientific Institute in France whose doctorate thesis was “The neolith in the Balkans.”
Comenge has been leading a team carrying out a project, Neolith in the Area of Skopje.
The male figure called Millennium Adam, discovered at the village of Govrlevo outside Skopje, is of special importance, she said.
Though she didn’t present her professional view, Comenge noted that the man who found Adam, Milos Bilbija, had the right to call it that name because the finding was of enormous importance.
“The figure distinguishes itself as being beyond all other stereotypes and canons of expression.
Because of its special character, Adam could not be compared to anyone else. Unlike all female images found in prehistory with sexual connotations, it doesn’t have that.
It was made in a contemplating position thinking about mankind, himself. It most reminds me of the Thinker by Roden.
Roden was probably led by the same idea when he made the sculpture. I want to look at Adam in the context of his posture taking into account every element related to him in the archaeological site.”
The Neolith as an exploring preoccupation, Comenge said, was also used as a theme of a lecture she gave to students of the Faculty of Art History and Archaeology where she spoke of the process of development of the Neolith in South Levant - Israel, of its expansion to Europe.
Stressing the role of the Neolith in the development of mankind, she said:
“Man lost his innocence with the very entry into the Neolith and since then we had still lived that way. Then, a revolution happened and people changed their lifestyle, their relation to nature, which in essence has lasted by today.”
The French explorer has focused her scientific interest to examining male and female images of figures since prehistory.
By examining figures at the site of Levant, she has encircled her knowledge on the figurines and their importance, and the canons that were respected in their making.
She sees the archaeological site of Cerje at Govrlevo as an area of special value not only because of the existing natural environment but the area it covers.
“The archaeological site covers four hectares, the fact that speaks that people lived there for long but the Neolithic societies were complex in their composure. The area is a sign that people then integrated the environment itself into their economic structure, the need to cooperate more mutually, because regardless of how much the environment was fertile, it was always uncertain whether they would survive the next day.
Symbolically, that was reflected in all their activities. The importance of the Neolith in Macedonia can be seen through the figurines discovered in great number.
A few sites in our area show that the Neolith was of enormous importance, especially if we compare it with the number of sites and figurines discovered in Greece where the number is much lower. The Neolith here is very important and reflects the richness of society, its intellectual level, Comenge said.

In autumn 2000, archaeologist Milos Bilbija uncovered a six-millennia old sculpture of Adam in a Neolithic settlement, the archaeological site at Govrlevo near Skopje where the Archetypal Mother was unearthed in 1982. The man’s torso, says its discoverer, has been included into the world’s archaeological treasure, communicating man’s spiritual dimension, his essence. “Govrlevo locals were active participants in the Neolithic revolution and had the role of a driving force of history, the promoters of knowledge on the human essence,” said Bilbija exultantly at the time only to face Eve, a female figurine dated from the same period, the Early Stone Era a year later. Along with Eve, a portrait of a man surfaced from the depth of the earth showing the astounding fact that the “primitive people” made images in earth in their self-quest. Is Govrlevo becoming a new important historical site where modern scientific knowledge on the articulation of the spiritual dimension of man starts and ends?
The uncovered artifacts speak in their own right: the portrait has preserved the typical features, hairstyle and all realistic elements. Adam has a deflated abdomen with a jutted navel, which is interpreted as a moment showing the entering of the soul, the awareness of existence, relation to earth by building a cult to it, the latter being represented by female figures symbolizing fertility. Govrlevo is near Matka, and the area is very rousing. It has been inhabited uninterruptedly for 8,000 years.

Milos Bilbija, Man, bread and pottery.

On this occasion I want to present facts that we have established through a Neolithic research process in the Skopje region, putting a particular accent on pottery that, besides agriculture, is one of the key determinants of that period.

Pottery, as an innovation of the Neolithic man - that actually was induced by agriculture, not only is a product of utilitarian benefits through dictated physical and chemical processes, but is also a process which attempts resuscitation of substance - as bread materialized life through the first substantial comprehension of agriculture, through wheat and flour.

This conclusion, which at first sight might be taken as a mistake of the Neolithic man, can be noticed through a great number of artefacts and finally "enthroned" by the millennium archaeological discovery of Adam from Govrlevo. Its three-dimensional ceramic articulation clearly tells the truth about him - the Neolithic man, and about the man of the XXI century.