macedon - Плаошник - Охрид Plaosnik

Плаошник - Охрид Plaosnik - Ohrid eng

Wednesday, 1. August 2007, 09:59:04

First European University
125 y. before Bologna University in Italy...
Co света архиерејска литургија на 11 август 2002, на локалитетот Плаошник во Охрид се освети возобновениот Климентов манастир посветен на лекарот и чудотворец Св. Пантелејмон. Исто така, по 530 години престој на друго место и по 35 години од возобновувањето на Македонската православна црква, дел од светите мошти на Климент, кои беа чувани во црквата Св. Богородица Перивлепта, се сместија и почиваат во гробното место коешто пред 1000 години сесловенскиот спископ и просветител со сопствени раце го ископал.

Така возобновениот Климентов манастир, од каде што потекнуваат корените на христијанството, просветата и културата на сиот словенски свет, стана достапен на сите верници и почитувачи кои можат да се поклонат на гробот на заштитникот и патронот на градот Охрид - Свети Климент Охридски.

Во новоизградената црква се вградени и зачуваните остатоци на оригиналниот Климентов манастир, кој во XV век бил разурнат и претворен во џамија.
Џамијата подоцна настрадала од силен земјотрес во XVII век. Во Климентовиот манастир се наоѓал првиот Словенски универзитет, жариштето на словенската писменост и култура, местото каде што биле удрени темелите на Охридската книжевна школа. Климент, првиот писател меѓу македонските Словени, ги составувал тука своите литературни творби меѓу кои ремек делото на средновековната словенска литература: „Пофалното слово за Кирил".

Тука се наоѓала и болница за која самите охридски архиепископи Теофилакт во XII и Димитрија Хоматијан во XIII век - и обата биографи на Климента - пишуваат дека тука се лекувало без употреба на магии, туку со сугестија и хипнотизирање, а на болните им давале напивки и чаеви од разни тревки. Климент Охридски се смета и за прв словенски композитор и музички педагог.
Климент во својот универзитет има подготвено 3500 ученици кои ја ширеле словенската писменост во сите православни земји, дури до Русија.

Co археолошките ископувања во 1965 г., се потврди фактот дека Климент обновил запустен манастир кој бил во форма на триконхос (тролисна детелина). Co развивање на црковниот живот се зголемиле и потребите за поголем простор за верниците и учениците негови, па Климент доградил од западната страна уште една црква.
И едната и другата црква од времето на Климент претрпеле помали или поголеми измени. Во XIV век е изградена нова црква од страна на Кесарот Дука и неговиот син Димитрија, а во XV век Турците - освојувачи, црквата ја претвораат во џамија. Моштите на Климент граѓаните ги носат во црквата Св. Богородица Перивлепта - изградена во 1295 г. и оттогаш кај народот таа е позната како црква Св. Климент.

Како што напоменавме над Климентовата црква, Св. Пантелејмон на Плаошник (порано викан Имарет), во XV век била подигната џамија од страна на Синан Јусуф Челеби Охризаде. Во непосредна близина на остатоците на џамијата, која била урната од силен земјотрес во XVII век се наоѓа турбето во кое во 1493 година бил погребан Синан Челеби. Како своја задужбина - завет, ја подигнал џамијата која се споменува со неколку имиња: Царска џамија, Синан Челеби - џамаси, Султан Фати Мехмед -џамаси и така натаму. Од 1491 г. сочуван е еден документ на арапски јазик, според кој Синан Јусуфи подарувајќи го целиот свој имот, ја формирал добротворната установа „Имарет'\ збор кој значи - Трпеза - за сиромаси и сираци - која постоела се до 1912 година и во која се делело секој понедел-ник и четврток бесплатен леб и супа како на муслиманското, така и на христијанското население.

Во 2000 година од страна на Министерството за култура се одобрени големи материјални средства и е даден приоритет да се довршат археолошките истражувања и во внатрешноста на Климентовиот манастир, со кои истражувања се открија повеќе од петстотини гробови на монаси -калуѓерки и богати гробни наоди: делови од позлатени одежди, голем број на големи енколпиони - двојни пекторални крстови со светителски претставувања на Св. Богородица и Распетието Христово, кои служеле како реликвијари на калуѓерите - монаси од Климентовиот манастир. Откриени се и многубројни копчи, голем број на венецијански монети, чанкасти монети, римски монети и др.

Темелите на оваа црква беа поставени на 8 декември 2000 (денот кој е црковен и народен празник Свети Климент), a no повод 2000 години Христијанство. На тој свечен чин му претходеа обемни археолошки истражувања, кои не запреа и во текот на изградбата на манастирот, a продолжуваат и понатаму. Тие открија културни напласти од антиката, па се до денес, па на овој локалитет ќе биде презентирано пред јавноста се она што земјата криела со илјадници години. Меѓу откриените објекти најрепрезентативна е петтокорабната епископска базлика, седиштето на лихнидските епископи, која потекнува од IV век. Во неа се открија: големиот баптистериум (крстилница) и многубројни придружни објекти, чии подни мозаици го воздигнуваат Охрид на местото на кое и припаѓа -Балканскиот Ерусалим.

Тоа е осма ранохристијанска црква откриена досега во Охрид - од досегашните најголемиот број биле изградени со базиликална форма. Но, секако дека по својата специфичност, архитектонска форма и со раскош ните мозаици ги издвојуваме оние во месноста Плаошник-Варош, во Студенчишта, во селата Октиси и Радолишта.
Претходно познатата поликонхална црква на Плаошник се наоѓа нешто погоре на ридот, во непосредна близина на Климентовиот манастир. И таа е сега опфатена со археолошко-конзервациони активности.
Изградена е во форма на четирилисна детелина со егзонартекс, нартекс, атриум, странични анекси - простории и крстилница на јужниот дел, истата изградена на постара античка градба. Во наосот, зачуваните подни мозаици се со претстави од флората и фауната на охридскиот крај. Тука се среќаваат најразновидни птици и животни, зајаци, елени, пауни, патки, риби и др. испреплетени со најразновидни геометриски фигури. Најимпресивното во оваа базилика е изградениот баптистериум - крстилница во форма на триконхос и со извонредни мозаици каде се претставени антропоморфно четирите рајски реки: Гион, Фисон, Тигар и Еуфрат.

Неговата иконографска интерориентација е единствен пример во ранохристијанската уметност. Имено, во идејна и композициска целина вклопени се темата на четирите рајски реки и темата на фонтаната на животот, често претставувана во крстилницата и другите простории на црквите, а која што идејно е поврзана со чинот на покрстувањето.
Четирите рајски реки, Гион, Фисон, Тигар и Еуфрат се претставени како човечки глави од чии што усти извира вода. Тоа се воедно и единствените човекови претстави на подните мозаици од ранохристијанскиот период во Македонија, а аналогии наоѓаме само во Солун, Хрватското приморје и на Сицилија.
Судејќи по стилот на декоративната пластика и мозаикот, во изборот и третманот на сликарската декорација, како и по нивните аналогии, крајната фаза во формирањето на оваа голема црква (димензии: 43 со 39 м.) се одвивала во втората половина на V век. Настојувањето на ликовните црковни достоинственици, старата градба од IV век да ја монументали-зираат неколку децении подоцна, покажува дека на овој споменик му е дадено значење на исклучително угледна црква, што го поврзуваме со предлогот за нејзината катедрална намена.
Во една од просториите на оваа базиликална црква бил откриен натпис на мајсторите кои според тогашните канони сепак останале анонимни:
„Ова го направија за свој благослов оние чие име го знае само Боги”.

With a Holy Liturgy on August 11, 2002 , at the Plaoshnik locality in Ohrid the re¬established Clement's monastery was consecrated. It is dedicated to the doctor and miracle-worker St. Panteleimon. Also, after 530 years spent in other locations and after 35 years from the restoration of the Macedonian Orthodox Church, a part of the holy relics of St. Clement, that were kept in the church Holy Mother of God Peribleptos, are placed and are resting in the tomb that the pan -Slavic bishop and enlightener dug with his own hands.

The re-established Clement's monastery, from which the roots of Christianity and education and culture of the entire Slavic world have spread, was made accessible to all believers and followers who can pay respect at the tomb of the protector and patron of the City of Ohrid - St. Clement of Ohrid.
In the newly built church embedded are the preserved remains of the original Clement's monastery, that was demolished and turned into a mosque in the 15th century. The mosque was later destroyed in the powerful earthquake in the 17th century. Within the Clement's monastery the first Slavic university was located, the coreof the Slavic literacy and culture, the place where the foundations were built of the Ohrid Literary School. Clement, the first writer among the Macedonian Slavs, has written his literary works here, among which is the masterpiece of the medieval Slavic literature "The Praise to Cyril".

Here a hospital was located, about which the Ohrid archbishops Teophilact in the 12th and Dimitriya Homatiyan in the 13th century - both biographers of Clement -- write that healings were performed here without use of magic, but with suggestions and hypnotizing, and the ill were given potions and teas made of various herbs. Clement of Ohrid is considered to be the first Slavic composer and music pedagogue.
In his university, Clement has prepared 3500 students who have spread the Slavic literacy to all Orthodox countries, even as far as Russia.

The archaeological researches in 1965., confirmed the fact that Clement has re¬established an abandoned monastery' that had a triconchal shape (the shape of a three-leafed clover). With the development of the church life, increased were the needs for larger space for the believers and students of Clement, so he has built an additional church on the west side.
Both of the churches from the times of Clement underwent smaller of bigger modifications. In the 14th century a new church was built by the official Kesar Duka and his son Dimitriya, and in the 15th century the Turks - conquerors turn the church into a mosque. The citizens moved the relics of Clement to the church Mother of God Peribleptos - built in 1295; it is since known as the church St. Clement.

As we have mentioned, above the Clement's church, St. Panteleimon at Plaoshnik (previously called Imaret), in the 15th century a mosque was erected by Sinan Jusuf Cheleby Ohrizade. In the immediate vicinity of the remains of the mosque, destroyed by a powerful earthquake in the 17th century, there is the tomb in which in 1493 Sinan Cheleby was buried. As his legacy, he has erected the mosque that is mentioned under several names: Royal Mosque, Sinan Cheleby Mosque, Sultan Fati Mehmed - Mosque, etc. From 1491 preserved is a document in Arabic language, according to which Sinan Jusufi donating all of his property has established the charity institution "Imaret” which means "Dinner Table", for the poor and the orphans, an institution that existed until 1912 and where every Monday and Thursday free bread and soup were given to the Muslim and the Christian population.

In the year 2000 the Ministry of Culture provided a great deal of funds and a priority was given to the completion of the archaeological researches in the interior of the Clement's monastery, and these researches discovered more than five hundred tombs of monks and nuns, and rich findings in the tombs: fragments of gilded attires, a large number of large encolpions - double pectoral crosses with the depictions of Virgin Mary and the Annunciation that were used as sacred objects to the monks from the Clement's monastery. Discovered were also numerous clasps, a large number of Venetian. Roman and other coins, etc.
The foundations of the re-established Clement's church were built on December 8 2000 (the day that is celebrated as the Church and the Folk holiday St. Clement), and on the occasion of 2000 years of Christianity. This ceremonial event was preceded by exhaustive archaeological researches that did not stop during the building of the monastery, and they are continuing. They have discovered cultural layers from the antiquity to the present day, and this locality will present everything that the soil hid for thousands of years. Among the objects discovered, most impressive is the five-nave Episcopal basilica, the seat of the Episcopes of Lychnidos, that originates from the 4th century. In it discovered were: the great baptistery and numerous auxiliary objects, the floor mosaics of which raise Ohrid to the place where it belongs - the Jerusalem of the Balkans.

That is the eighth early Christian church discovered in Ohrid thus far, and most of them have the shape of a basilica. But certainly, by the excellence of the architectural form and the luxurious mosaics we can distinguish the ones in the area of Plaoshnik -Varosh, in Studenichishta, in the villages Oktisi and Radolishta.
The previously known poly-conchal church in the locality Plaoshnik, in the vicinity of the St. Clement's monastery, has been built in the shape of a four-leaf clover, with an exonarthex, narthex, atrium, annex-rooms on the sides and a baptistery in the south part. It was built on an older, antique construction. In the naos, the saved floor mosaics are with images of the flora and fauna of the Ohrid area. Various kinds of birds and animals are depicted - rabbits, deer, peacocks, ducks, fish and other intertwined with different geometrical figures. ITie most impressive in this basilica is the baptistery in the shape of a three-conch and with marvelous mosaics with anthropomorphic depictions of the four rivers of paradise: Gion, Fison, Tiger and Euphrates.

Its iconographic interpretation is a distinct example of the early Christian art. Namely, fitted into its conceptual and compositional entirety are the themes of the 'Four Rivers of Paradise' and the “Fountain of Life” often depicted in the baptistery and the other rooms of the churches, which is conceptually connected to the act of Baptism.

The four rivers of paradise: Gion, Fison, Tiger and Euphrates are portrayed like human heads out of whose mouths springs water. Those are commonly the only human presentations on the floor mosaics from the early Christian period in Macedonia. Analogies can only be traced in Solin, the Croatian seaside and Sicily.
Judging by the style of the decorative plastic and the mosaic, in the choice of the painting decoration, just as well by their analogies, the final phase of the formation of this grand church (dimensions 43 by 39 m) took place in the second half of the 5th century. The effort of the artistic church dignitaries to monumentalize the 4th old building a few decades later affirms that this monument has been given the significance of an exclusively respectable church, a fact that we relate with the proposal for its cathedral use.
In one of the rooms of this basilica an inscription has been found, left by the authors who according to the canons remained anonymous:
" This has been done for a blessing by those for whose name God only knows".