Rurale refleksjonar

Når eg hevdar at post-modernismen har fått for stor tyngde i den rådande retorikken kring norsk bygdeutvikling meinar eg ikkje at bønder, bygdeutviklarar eller bygdeforskarar er post-modernistar. Det eg hevdar er at postmoderne teori har gjort noko med oss, den har gjort noko med korleis me betraktar det rurale – altså korleis me ser på bygdene og dermed også for kva rolle bygdene våre har fått tildelt. Det er nett denne gjennomslagskrafta og implikasjonane dette har for grendene som uroar meg.

Dette er ei uro som seniorforskar Jostein Vik ved Norsk senter for bygdeforsking tydelegvis ikkje delar. I ein kronikk i Nationen laurdag 7. november, og i eit innlegg her på bloggen den 15. november, går han i debatt med mine to innlegg ”Vondtet i norsk bygdeutvikling” (Syn og Seg nr 3, 2009) og ”Middelklassebygda” (Dagen Næringsliv 1. oktober 2009). Han argumenterar for at sidan berre fem prosent av bøndene driv med produksjon av mjuke ostar så eksisterar det ingen retorikk med referanse til post-modernismen i bygdeutviklinga. Men sjølv om bøndene ikkje kastar seg på trenden betyr ikkje det at trenden ikkje finst, det fortel einast at det sunne bondevitet finst. Slik sett har nok bygdeutviklarar og prosjektmakarar noko å lære av norske bønder.

Vik erkjenner ganske enkelt ikkje at det eksisterar tendensar til varedanning, eller kommodifisering som akademikarane gjerne likar å kalle det, kring om i dei norske grendene. Han ser ikkje at satsinga på småskala nisjeproduksjon og marknadsføringa av grendene som attraktive bustadar for hippe kontraurbanistar og flyktige turistar har nokon ulemper. Det verkar ikkje som han ser at det teoretisk sett kan eksistere ulemper heller. Rådet frå Vik, slik eg les han, er berre; meir av same sorten.

Read more...

Tenk deg at eg ringte på døra di ein dag og fortalte deg at hagen din var som skapt for epledyrking. Dette samstundes med at alle solemerke synte skyhøge epleprisar og stadig aukande etterspurnad etter både konsumeple, saft, sider og syltetøy, ja endatil prisane på eplekaker var i ferd med å nå ukjente høgder.

Tenk deg so at eg tilbaud deg ti kroner i året for kvart epletre eg planta, men i kontraktutkastet eg synte deg stod det at eg skulle ha alle epla som treet bar fram, det gjaldt også fallepla.

Ville du ha inngått ei slik kontrakt med meg? Sjølvsagt ikkje, ikkje så lenge du hadde høve til å velje. Nei, då skulle du heller ha planta dine eigne epletre og sjølv satsa som fruktbonde.

For det er så lageleg tilordna her i verda, me likar ikkje at nokon utnyttar verken oss eller andre. Me vil at alle skal ha sin rettmessige del av verdiskapinga og når det å produsere verdiar inneberer at enkelte må ta tyngre bører, vil me at dei skal ha godtgjort for børene dei ber. Det er grunnleggande for oss menneskjer det, me kallar det rettferd og nokre refererar til det som om det skulle vere ein sans.

Read more...

Eg får dei same assosiasjonane kvar gong eg ser han avbilda. Jeffrey Sachs, denne nyvaska stjerneøkonomen som med sine enkle reknestykke og løysingar føreset konsekvent at alle forslag verkar som dei er tenkt. Han greier på eit underleg vis å setje meg attende til indremisjonsmøta i mi heimlege sunnmørsgrend på slutten av 70- og fyrst på 80-talet.

For der står han, emissæren, smilande og nykjemd i blåskjorta si, med ein ulasteleg slipsknute perfekt stramma under adamseplet. Men det er meir enn utsjånaden spesialrådgivar for FN og prestisjeøkonom Sachs har til felles med min barndoms emissærar. Ingen av dei har nemleg nokon sinne spurt etter empiriske prov for læra dei predikar.

Read more...

Å sprøyte enno meir pengar inn i satsinga på økologisk landbruk og tru ein skal få auka produksjonen av den grunn vil vere jamgodt med å bere fôr til ein daud hest. Den einaste farbare vegen om ein ønskjer å auke produksjonen av norske økologiske landbruksvarer, er å prøve å forstå bondekollektivets moralske verdiar og freiste å tilpasse verkemidla til det ein finn der.

Norsk landbruk er, som alt anna landbruk i verda, tufta på ideen om å produsere mat og fiber. Fyrst til bonden sjølv og bondens familie, men etter kvart som produktiviteten har auka har kvar bonde greidd å livberge fleire og fleire munnar. Den drivande krafta bak denne prosessen har vore viljen til stadig å verte ein betre bonde og resultatet har ein kunne telja kvar haust. Det har lege spreitt utover markane som traktoregg og vitna om bondens plassering i grendas dugleikshierarki. Mi hypotese er at bondekollektivets moralske vektlegging av produktivistiske mål svekkar vilkåra for ei frivillig økologisering av landbruket. Det finst med andre ord ein moralsk økonomi som definerar kva god agronomi er og som hindrar ei frivillig omlegging til eit meir økologisk berekraftig landbruk.

Read more...

”Sorry mate, it’s payback time” sa Mark, me stod ved breidda av Oreti River å såg på den svarte ryggen åt ei rettleg storaure på minst 8 kilo. Mark hevda det var hans tur å prøve no, etter å ha gitt alle dei tre føregåande sjansane til meg. Ein middels utvikla rettferdssans fortalde meg at han hadde rett.

Etter å ha følgt med i Nationen dei siste par tre dagane tykkjest det som produktivisme eliten i norsk landbruk har langt under middels utvikla rettferdssans. Dei har brått opptekt at matprisane er på veg opp, frå nærast å ha skrapa botnen er dei i ferd med å nærme seg eit nivå som gjer at verdsbøndene endeleg kan rette ryggen for eit par stunder.

Men dette gjeld som sagt verdsbøndene, altså dei som lever av prisane på verdsmarknaden. Dei som må ha minimum tre ulike produksjonar i fall matvarebørsen fell på ei eller to av varene. Dei som set på internett å sel lamma før dei er føydde, dei som gamblar på at prisane vil gå opp seinare utpå vinteren for einast å sjå at kjøtet må seljast til spottpris på forsumaren.

Read more...