Phuong

Điều thú vị là trong khi các cơ quan chuyên nghành hãy còn rất mù mờ và chưa có những qui chế hay văn bản dưới luận, cũng như quyền lợi và trách nhiệm của người sáng lập mô hình bảo tàng tư nhân , nhà lưu niệm dành cho danh nhân văn hoá dân tộc thì cuộc sống lại âm thầm xuất hiện những người tự nguyện làm cái việc mà người đời gọi là cầm đèn chạy trước ô tô,tự nguyện trở thành những "sử gia" mỹ thuật không chuyên.Ở Sài Gòn, Trần Hậu Tuấn và Bùi Quốc Chí là những thí dụ, Tuấn và Chí đă mở cửa BTMT tư nhân của mình từ vài ba năm nay. BTMT của Tuấn tại 357/2 Nguyễn Trọng Tuyển.Và của Bùi Quốc Chí, tại 31C Lê Quý Đôn

Trên một tờ báo, nhà sưu tập này đã tự nhận mình chỉ là một "người giữ đền" và tiếp đón khách thập phương đến thăm bảo tàng mỗi ngày. Tuấn tâm sự : " Hồi đầu mới khai trương, tinh thần khi ấy thật hồ hởi ,phấn khởi, nhưng bây giờ, mình chợt nhận thấy cử chỉ phi lợi nhuận này đă chiếm dụng vào quỹ thời gian của mình khá nhiều..."

Giá trị của các phố cổ là giá trị của thời gian lắng đọng ở những mái ngói, những bức tường rêu phong của chúng. Họa sĩ nổi tiếng của các phố cổ Hà Nội, Bùi Xuân Phái đã từng nhận xét là trong sự rêu phong cổ kính có "màu thời gian". Thời gian cũng đă làm cho các bức tranh của ông càng ngày càng có giá trị ,từ chỗ mỗi bức chỉ đổi được vài lạng cà phê, dăm bao thuốc lá dưới thời bao cấp, đến chỗ mỗi bức là cả một gia tài theo qui luật "giá trị thặng dư của thời gian". Tuy nhiên, thời gian đă làm điều này quá chậm đối với cá nhân BXPhái hay nói cách khác là ông đã không ở lại trần thế để thụ hưởng.

BTMT tư nhân của THT ,cũng là nơi để Tuấn thao diễn khả năng "sử gia" mỹ thuật không chuyên của mình , và giới thiệu các tác phẩm kết quả của cả 20 chục năm trời bay lượn "Đi đi về về rồi... đi luôn" từ Nam ra Bắc, và sang cả Mỹ và Châu Âu mua về những tác phẩm của BXP , làm giật mình thon thót giới mộ điệu.

Tuy nhiên ,hạn chế của các nhà "sử gia" mỹ thuật không chuyên và "tự phát" là những đánh giá đôi khi mang tính chủ quan và một vài sai sót về học thuật, hay thuật ngữ mỹ thuật. Điều này có thể hiểu và cảm thông được và cũng chẳng thấy có ai muốn lên tiếng góp ý ,bởi vì ở VN, ngay cả các vị "sử gia" mỹ thuật chính hiệu được ăn lương tháng đàng hoàng nhiều khi còn ăn không nên đọi nói chẳng nên lời,nữa là.

Người thanh niên đeo kính trong ảnh là Trần Đình Hiền,một đạo diễn trẻ , sống tại Sài Gòn,rất đam mê hội họa và tranh Bùi Xuân Phái,đã có một dự án đầy ấn tượng,mở đầu cho tác phẩm điện ảnh đầu tiên của mình ,đó là đưa cuộc đời nghệ thuật của "Vua phố cổ" lên màn bạc .Hiền đã có những cuộc điện thoại đường dài để bầy tỏ ý định này với con trai cố họa sĩ là Artistphuong.Hiền nói :" Ông Phương cảm thấy bất ngờ nhưng hoàn toàn ủng hộ ý định của tôi,hơn thế nữa,ông Phương cũng đã vui vẻ nhận lời tham gia cùng chúng tôi hợp tác ,xây dựng kịch bản cho bộ phim này". Bộ phim sẽ giới thiệu những khuynh hướng nghệ thuật,những quan điểm sáng tác,ảnh hưởng về điều kiện xã hội trong 3 thời kỳ lịch sử của VN :thời kỳ thuộc Pháp, hai cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ, và những năm sau chiến tranh. Hình ảnh Bùi Xuân Phái từ khi còn là sinh viên trường Mỹ thuật Đông Dương ,đầy chất lãng tử ,công chưa thành,danh chưa toại cho đến những năm tháng cuối đời nghệ sĩ khi mà tên tuổi của ông đã vang danh khắp thiên hạ.Bộ phim miêu tả một cuộc đời lao động nghệ thuật của "Vua phố cổ" trong hoàn cảnh ngặt nghèo của bối cảnh xã hội cùng với bản lĩnh độc lập trong suy nghĩ,và tính chân thành trong sáng tác đã đưa tài năng của Bùi Xuân Phái lên xứng đáng là một danh họa thế giới.

Trong ảnh là đạo diễn Đặng Việt Bảo đang giới thiệu những kỷ vật ,đồ dùng thường ngày của BXP trong nhà BTMT với cô bạn gái . Được biết,Bảo cũng được gia đình họa sĩ trao tặng chiếc quạt bàn mang nhãn hiệu Marany mà khi xưa chúng là đồ dùng của nhà danh họa. Bảo đã được Tuấn xếp vào danh sách "những người cần quan tâm đặc biệt" Đã nhiều lần Tuấn ngỏ lời muốn thương lượng với Bảo để có được di vật quí giá ấy nhằm bổ sung hiện vật cho Bảo tàng

Ngoài BTMT của Tuấn ra phải kể đến BTMT của Bùi Quốc Chí (31C Lê Quý Đôn) Chí là con trai nhà sưu tập Đức Minh và Chí là người kế thừa truyền thống của người cha ,sưu tập tác phẩm nghệ thuật của các danh họa trường Mỹ Thuật Đông Dương và những cổ vật qua các triều đại .Theo tôi được biết,hiện nay ở VN ,chỉ có 2 BTMT tư nhân này là có giá trị lớn và xứng đáng với tên gọi của từ này.(Bùi Quốc Chí là người mặc áo thẫm trên ảnh)

Tại bảo tàng, du khách có thể được xem tận mắt những trang nhật ký ghi chép về các ý tưởng nghệ thuật của BXPhái

Ngoài Giải thưởng Hồ Chí Minh lớn lao dành cho cả cuộc đời lao động nghệ thuật, BXP còn nhận nhiều giải thưởng khác (Mỹ thuật toàn quốc1946, 1980; Mỹ thuật Thủ đô 1969, 1981, 1983, 1984; Giải thưởng đồ họa Leipzig...). Song trên tất cả các giải thưởng đó là cuộc sống đă vinh danh ông bằng một cái tên cả Việt nam đều biết,"Phố Phái". Mỗi con đường, mỗi phố đều mang tên một danh nhân, còn những phố, đường mang tên "Phố Phái" thì nhiều không ai đếm được. Nó tồn tại trong hoài niệm ,trong tâm thức người Việt, dù thành phố có bị cuốn theo chiều gió hiện đại hoá công nghiệp hoá, những nơi gợi lại bóng hình "Phố Phái" vẫn là nơi chứa chan nhiều luyến nhớ ,kỷ niệm

Mặc dù mô hình BTMT tư nhân ,trên thực tế, hiệu quả của nó chưa được như ý muốn của những người thành lập ra nó ,thế nhưng, các nhà sưu tập cho rằng :"Dù thế nào đi nữa, chúng ta cũng phải tôn trọng công chúng. Nghệ thuật tự cổ kim là để phụng sự con người. Ngày hôm nay, có thể họ (công chúng ở Việt Nam) chưa có thời gian, điều kiện để thưởng lãm lọai hình mỹ thuật như ở các quốc gia tiên tiến, nhưng mai này họ sẽ có nhu cầu này khi chất lượng sống đã được nâng cao."

Ở Việt Nam,có một thực tế là hội họa bị xếp dưới văn học, thơ phú và ca nhạc... Trong khi khả năng xuất khẩu thành thơ là chuyện vặt ,khả năng hát ,thậm chí còn là nhu cầu của mỗi người, hầu như ai cũng có thể là ca sĩ như Tuấn và Chí chẳng hạn, rồi khả năng viết lăng nhăng như artistphuong chẳng hạn. Chính vì thói quen của xã hội, xếp hội họa ở nhóm dưới vì thế nên khả năng cảm nhận hay nói cách khác là khả năng đọc được ngôn ngữ của hội họa của người dân chỉ là số ít .

Thiên Kim một cô bạn trẻ Sài Gòn đã ghi vào sổ lưu niệm cảm nghĩ của mình về Bùi Xuân Phái :

-Bùi Xuân Phái để lại cho cuộc đời một di sản nghệ thuật đồ sộ,một phong thái điềm tĩnh trước thời cuộc,một trợ lực tinh thần cho những ai hiểu tận tâm can, rằng bảo vệ cái đẹp là điều gian nan.Còn gì đáng nói hơn ngoài nhân cách,giữa chốn bụi trần ? Nhân cách Bùi Xuân Phái. Với thông điệp chân thật nhất mà khó khăn nhất cho tâm hồn mỗi người và nhân loại- " Không hiểu mình thì dễ nhầm lẫn cái đẹp cái xấu "

Và sau đây là những cảm xúc chân thành và cảm động của Blogger Duynhat sau khi xem bảo tàng Bùi Xuân Phái, Duynhat đã xúc động về nét vẽ cuối cùng trong đời họa sĩ , Bùi Xuân Phái đã vẽ đôi bàn chân của chính ông,khi mà ông nằm trên giường trong bệnh viện,vừa không có cảnh vật nào đáng vẽ vừa không đủ sức để ngồi dậy và cứ thế ông vẽ cho đến khi tắt thở. Nét vẽ cuối cùng tự dành cho ông là bàn chân của chính mình.Sau bàn chân là chai nước biển của bệnh viện ,cùng với dây dợ truyền thứ nước đó vào cơ thể ông, dòng chữ " trong lúc ốm đau thời gian đi cực kỳ là chậm ! Nhất là đêm gần về sáng" được đặt cạnh bàn chân, trên bức kí họa,bày tỏ nhẹ nhàng như hơi thở của kẻ đặt chân ngay ranh giới tử sinh. Bàn chân ấy đã đi qua và chứng kiến biết bao biến loạn của thời cuộc...

"Anh nhìn thấy gì trong bức họa này? Chỉ là một đôi chân không ý nghĩa, chẳng là gì cả phải không...? Nhưng anh này, đó lại là bằng chứng của một tình yêu thật sự đấy nhé. Người họa sĩ này đã dành cả cuộc đời mình cho bút, cọ, màu và giấy... Ông đắm chìm trong thế giới đầy màu sắc mê hoặc của riêng mình và anh ơi, em ước gì một lần mình được lọt vào đó, khám phá nó và chết chìm trong đó luôn cũng được... Anh biết không, vào những ngày cuối của cuộc đời... thời gian đối với con người ta trôi qua sao mà chậm chạp đến thế... Và trong những ngày đó, người họa sĩ già khi sắp phải mở đến cánh cửa cuối cùng của đời người, ông ta vẫn vô cùng khoẻ mạnh. Hiểu ý em không? Ông vô cùng khoẻ mạnh. Đôi tay của ông vẫn có thể tạo ra "một cái gì đó" và nó có thể là bất cứ thứ gì xung quanh. Nhưng quanh giường của một ông già bệnh tật anh có thể tìm thấy thứ gì nhỉ? Uhm... hay ông ta chỉ có thể nhìn ngay xuống đôi bàn chân của mình mà thôi. Anh hiểu ý em không? Thậm chí khi ông không thể di chuyển và chỉ biết nằm trên giường bệnh... nhưng đôi tay của ông vẫn không thể nằm yên, vẫn muốn tạo ra cái gì đó để nuôi dưỡng mối tình của mình cho đến phút cuối của cuộc đời đấy thôi... Và ý nghĩa của nó là gì hả anh? Chắc anh đang nghĩ, chỉ là một bàn chân thì có thể nói lên đều gì cơ chứ? Này anh ơi, ẩn chứa bên trong đó là cả một cuộc đời đấy, một bàn chân vạn dặm đã đi và nhìn hết cả một đời. Đúng, chỉ đơn giản là một bàn chân của một ông già nhưng nó đã trải qua và hiểu được những điều mà đôi khi hàng tỷ người không bao giờ hiểu! Đối với em, bàn chân này vô cùng to lớn, rất to lớn...

Em hạnh phúc lắm anh ạh! Em chưa bao giờ thấy tự hào và hạnh phúc khi biết rằng em sinh ra đã có ai đó trên đời! Em tự hào vì đã được hít thở chung một bầu không khí với ai đó 1 năm. Em tự hào rằng em vẫn còn kịp ra đời trước khi một kỳ tích sống hoàn toàn biến mất. Em tự cho rằng mình vẫn còn may mắn, em thật sự thấy hạnh phúc và vô cùng tự hào vì điều đó.

Ah... Cảm giác này thật TUYỆT VỜI! Cảm giác này đang đeo bám lấy em, nó thật rộn rã... Em đã chuẩn bị cho những xúc cảm sẽ trào dâng trong mình, nhưng em ko ngờ nó lại khiến em hào hứng đến mức lặng đi như thế. Em bắt đầu biết yêu thật sự rồi đấy anh ơi!

Em sẽ cố gắng yêu như ông đã yêu.
Em sẽ cố gắng thả mình theo hàng ngàn cảm xúc đó.
Em sẽ cố gắng làm tất cả để được yêu cái gì đó trong suốt cuộc đời ngắn ngủi của em.

người em đang nói ở trên chính là danh họa Bùi Xuân Phái, ông đã mất 20 năm trước. Em rất ngưỡng mộ ông.
Thật ra lỗi cũng là do em, nhưng vì thông thường khi em thể hiện cảm xúc của mình về một người nào đó... em không muốn nêu rõ tên người ấy ra. Vì những gì em viết ra đơn giản chỉ là cảm xúc của em và riêng em, em muốn viết về người đó chỉ đơn thuần như một người mà em ngưỡng mộ hơn là về một người nổi tiếng "

Trong không gian mang đậm dấu phố cổ, bên cạnh việc thưởng thức những bức tranh của cố họa sỹ lừng danh, công chúng còn có dịp tìm hiểu sâu hơn về cuộc đời cũng như các tác phẩm của cố họa sỹ được ghi chép lại thông qua những cuốn sổ ghi chép về ý tưởng nghệ thuât của họa sĩ cùng nhiều cuốn sách.

Trong tủ là bức vẽ dở dang của họa sĩ trước lúc ông từ giã cuộc đời,bên cạnh bức vẽ là bảng pha mầu ,những tube mầu dùng dở cùng bút vẽ của họa sĩ, chiếc đèn dầu , cái điếu cày... những vật dụng thân thiết của BXP,tất cả đă được lưu giữ trân trọng trong tủ kính của bảo tàng tư nhân Trần Hậu Tuấn.

Phái đẹp luôn góp phần làm nên các danh phẩm tuyệt vời cho các họa sĩ. Hình ảnh phụ nữ ,thời nào cũng là chủ thể tuyệt đối của cái đẹp tạo hình.

Thêm một chút cho tình yêu

Phương cũng được xem là một "tác phẩm" xuất sắc của Bùi Xuân Phái.Trong các bữa tiệc long trọng mà Phương tham dự,Phương luôn được đề nghị chụp ảnh chung,điều này khiến Phương nghi ngờ là do bởi mình là con trai Bùi Xuân Phái,thế nên cũng tự ái một chút ,nhưng điều đó cũng hối thúc Phương cần phải cố gắng và quyết chí khẳng định cõi riêng của mình,bởi cụ Phái là thân sinh của Phương nhưng trong hội họa ông vẫn là một người khác.

Tôi tiêu dùng đời mình cho nghệ thuật và tình yêu và tôi đổ dồn những thương cảm mê man vào nơi đó.

Các bạn gái ở Sài Gòn nói chuyện rất lâu và cho biết, cũng thường xuyên vào Blog của Phương, đọc thêm những suy tư, chiêm nghiệm nghệ thuật về Bùi Xuân Phái, họ cho rằng, trách nhiệm Phương và các bạn hữu tự mang trên đôi vai khá nặng nề, bởi, nếu mình không làm, thì không ai làm cho mình hết.Và Đó cũng là điều Phương và Tuấn, Chí, tự vạch ra, vươn tới, đòi hỏi, “tự thân vận động” đưa tranh của Bùi Xuân Phái đi triển lãm, trao đổi, bán ra, mua vào để cuối cùng, mục đích cao nhất là tên tuổi của nhà họa sĩ được đưa dần về phía ánh sáng quốc tế.

Tuổi quá niên ,nó đến một cách ngang nhiên và tàn nhẫn, đến như vũ bão, đến tưởng như bất chợt không kịp trở tay.Mới ngày nào cùng vui đùa dưới mái trường mà nay đã trượt xuống dưới triền dốc cả rồi. Mình nhìn hình hài của các bạn như thấy sự phản chiếu lại hình bóng của chính mình.Cuộc tình nào bây giờ, bỗng nhiên ập đến, thì trong ý thức cũng đã nhắc nhở ta rằng tình đã lỡ rồi, tuy nhiên, làm sao không ngậm ngùi và sầu tiếc khi trong đời ta vẫn gặp gỡ những người bạn gái đẹp như mộng

Thiên Kim hỏi Phương :"Làm sao để trở thành nhà sưu tập đáng nể" và Phương đã nói : Người chơi tranh cũng có nhiều đẳng cấp khác nhau và cả người sưu tập tranh cũng vậy và cũng chẳng có qui định nào cho rằng phải có bấy nhiêu tranh mới được kêu là nhà sưu tập. Ở VN gọi tên là nhà sưu tập nghe có vẻ oai và nghiêm trọng chứ thực ra cách gọi đó chỉ để chỉ ra một công việc của anh ta hay chị ta là mua vào và bán ra những món hàng vẫn thường được gọi là tranh.Người sưu tập tranh (nhà buôn tranh)có cần kiến thức mỹ thuật không ? Ở các nước khác sẽ là điều kiện tiên quyết nếu không muốn phá gia bại sản. Ở Vn ,điều đáng kinh ngạc là hầu hết các nhà sưu tập khi trò chuyện với họ đều thấy họ bộc lộ những lỗ hổng lớn về kiến thức hội họa nhưng họ vẫn tồn tại và phát triển được (?)
Ở thời điểm hiện tại,theo tôi biết thì số người được xem là nhà sưu tập chuyên nghiệp ở Việt Nam chỉ có thể đếm được trên đầu ngón tay, số người này đều là những người trải qua nhiều chục năm kinh nghiệm và yếu tố số một cần có là họ phải có một tiềm lực tài chính đủ mạnh và một bề dầy kiến thức và kinh nghiệm về hội họa để có thể mua được những tác phẩm quan trọng của các họa sĩ một cách chính xác

Có thể nói, nghệ thuật của Bùi Xuân Phái, đã chinh phục được giới trẻ qua từng thế hệ. Trong nghệ thuật hay trong tất cả các lãng vựng khác, không gì thành công và có ưu thế cho bằng chiếm được tình cảm của giới trẻ

Mỹ nữ và sở hữu những tác phẩm nghệ thuật cùng với một kiến thức vững vàng luôn là tiêu chí mà các đại gia đất Sài thành hướng tới

Chụp ảnh lưu niệm trước những tác phẩm danh tiếng, ở nước nào cũng vậy, luôn là ý thích của những người mộ điệu

Phải chăng ta có thể xem tình yêu tranh phố Phái là rất gần với đạo? Dễ cảm nhận nếu ta trân trọng nó cũng giống như đạo, chỉ người trong cuộc mới hiểu, diễn tả làm sao mà hoàn chỉnh được. Tất nhiên cũng có nhiều yếu tố khác nữa mới có thể nói được như trên. Và nếu có ai nói rằng cô này, anh này là tín đồ của đạo Phái thì cũng không quá nhỉ ?

Trong các bảo tàng tư nhân tại Sài Gòn, còn có rất nhiều tác phẩm của các danh họa tốt nghiệp trường Mỹ Thuật Đông Dương

Không thể biết được bao lần ông đã trở lại đề này cùng tình yêu mê cuồng với Hà Nội ,với ngôi đền Bạch Mã,với cây đa Ngõ Gạch,với những tấm bia Văn Miếu...

...nếu bạn đọc những ý tưởng nghệ thuật của ông trong cuốn Viết dưới ánh đèn dầu, bạn sẽ thấy ông thực sự minh triết, thế nhưng ông luôn giữ thái độ hòa nhã, lắng nghe và cười hiền lành mỗi khi tranh luận về nghệ thuật với bạn bè, đó là một phẩm chất mà các họa sĩ thời nay hầu như thiếu.

Cùng một góc phố Hàng Mắm hay Hàng Bạc,Hàng nón hay Hàng Khoai,Bùi Xuân Phái cho ta thấy vô vàn biến tấu,không trùng lặp,mỗi bức tranh chứa đựng một tâm trạng ,riêng biệt,lung linh ở mỗi bức một sắc độ ánh sáng khác.

Chiếc xe đạp của nhà danh họa được bày trang trọng trong bảo tàng

Bùi Xuân Phái cũng đã nói " Vẽ là để im lặng" Nhưng nếu ta được nói một điều giản đơn là, tranh phố của ông đã được khái quát tới mức thượng thừa bởi ông đã quá thuộc nó và có khi nó chỉ là cái cớ để ông bày tỏ tâm tư :"Là niềm vui hay nỗi khổ. Nó bay đi như tự do hay nó đọng lại như định mệnh cũng là."

Có lẽ người ta nhớ tới những bức tranh này cũng chính vì cái hồn mà họa sĩ đã thổi vào đó . Một HN buồn , u ám , cổ , .... và nghèo ..... chỉ có một vài dáng người,liêu xiêu ,cô đơn trên hè phố...

Giờ đây ,nhìn ngắm tranh phố cổ của BXPhái,người xem nhận thấy họa sĩ như đã gửi gắm những kỉ niệm, hoài cảm cùng nỗi buồn man mác .Những tiếc nuối bâng khuân trên từng nét vẽ trong tranh Phố Phái,như một dự báo tất yếu về sự đổi thay và biến mất của những khu phố cổ Hà Nội.

Cũng có lần ,người ta đã hỏi BXPhái : ông thường thích vẽ những góc phố cổ lúp xúp ,lô nhô ấy,vậy ông có thích sống và ở trong những ngôi nhà ngả nghiêng ấy không ? BXPhái trả lời là không,họa sĩ yêu thích và vẽ nó bởi nó rất hội họa và trừu tượng.Cũng như ,nếu vẽ một con thuyền trên sông các họa sĩ sẽ chọn vẽ con thuyền đơn sơ chứ không vẽ chiếc tầu thuỷ hiện đại,và chiếc bàn là cổ dùng than đã đi vào các tác phẩm hội họa chứ không phải chiếc bàn là hiện đại dùng điện.

THT là người Hà Nội , Tuấn nhớ và yêu phố Hà Nội nên Tuấn yêu hội họa của BXP .Và khi Tuấn trở thành "nhà phê bình mỹ thuật" cũng đã làm không ít người biết Tuấn ngỡ ngàng và lấy làm vui thích

Khách đến thăm quan bảo tàng, trước khi ra về thường ghi lại những cảm tưởng của mình vào cuốn sổ lưu niệm

Quỳnh, nói một câu cũng thật vui : " Vì em biết đến hội họa của Bùi Xuân Phái, nên em biết anh, vì thế nên em phải mang ơn Bùi Xuân Phái trước" Nhưng Phương đã lưu ý rằng, trên net, điều này lại ngược lại, khắp nơi trên thế giới, người ta biết đến Bùi Xuân Phái thông qua những trang web của Phương. Nếu bạn chưa tin lắm, khi nào rảnh, bạn thử gõ một số từ khóa liên quan tới danh họa này vào google thử xem.

Sự rung động của trái tim trước cái đẹp quyến rũ của mỹ nhân là điều mà ,hầu như nó chiếm gần hết tâm trí của các họa sĩ. Trước nay, P vẫn thường từ chối việc ký cọt và đề tặng vào những cuốn sách,vì nó có vẻ háo danh và hãnh tiến. Nhưng với ý muốn của mỹ nhân thì hầu như P chưa say no bao bao giờ

Cuộc vui nào thì cũng đến hồi vẫy tay chào nhau ,và trước khi tan mộng, ta lại là ta, một mình lang thang về xóm trọ, thì cũng nên chụp vài kiểu ảnh để làm kỷ niệm

Ảnh chụp lưu niệm với các bạn ở Sài Gòn, tối 17.8.09

Chuyến đi 2 ngày để nhằm du thuyết các nhà sưu tập gia đã thành công tốt đẹp. Trần Hậu Tuấn và Bùi Quốc Chí đã tán thành cùng gia đình họa sĩ tổ chức bày cuộc triển lãm với những tác phẩm xuất sắc nhất của Bùi Xuân Phái vào sang năm, 2010, tại Hà Nội nhân sự kiện Hà Nội kỷ niệm đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội

No comments

Hồi 20

Wednesday, August 1, 2007 12:44:45 PM

Tra loi nu nhi

1. Hôm trước anh có nói, anh giống như một người bạn tri kỉ của cha anh, họa sĩ Bùi Xuân Phái. Có những điều cha anh không thể tâm sự cùng ai, mà chỉ có thể tâm sự cùng anh. Anh có thể chia sẻ được không?

Thực tế,tôi gần như một cố vấn,trợ lý cho ông trong hầu hết các vấn đề mà ông cảm thấy nan giải.Vấn đề nan giải nhất đối với ông là chuyện phải tiếp khách đến hỏi mua tranh, ông thường nói với tôi “ Tranh bố vẽ không nhằm mục đích đê bán,bố rất ngượng khi tự đặt ra một cái giá cho tranh của mình dù là đắt hay rẻ.Bố không thích chất lý tài,không gì đáng ghét hơn là hình ảnh một anh nghệ sĩ đang say sưa ngồi đếm tiền”.Vậy nên việc giao dịch với khách mua tranh của ông (trong khỏang 10 năm cuối đời) thường do tôi đảm trách ,còn từ trước đó,tranh của ông thường chỉ cho và tặng bạn bè.Khi ông vẽ xong một bức tranh, ông thường muốn biết ý kiến của tôi và ông sẽ dừng lại ở đó hay vẽ tiếp đôi khi cũng tùy vào lời nhận xét của người xem mà ông thấy tin cậy.Tôi biết Bùi Xuân Phái ý thức được mình là người có tài, thế nhưng ông cũng luôn tự hòai nghi và tự đẽo gọt nghệ thuật của mình,thí dụ , ông hay sửa lại tranh đã vẽ xong,kết quả của những bức tranh bị ông hạ xuống để sửa thường là bị ông xóa đi để vẽ lại.Có những bức tranh rất đẹp,tôi sợ sẽ bị ông sẽ hạ xuống để sửa nên tôi đã bắc thang để treo lên thật cao muốn làm cho ông ngại mà không hạ xuống nữa.Khi có hai bố con ngồi nói chuyện với nhau, ông thường xưng là “mình” với tôi , đến nỗi nhiều khi thấy không hợp lý ,mẹ tôi cũng phải can thiệp “Sao ông cứ xưng mình mình tớ tớ với nó ? Hai bố con ngồi nói chuyện với nhau cứ như hai người bạn không bằng”.

2. Em đã được nghe qua anh kể về 4 người bạn thân của cụ Phái,hi vọng anh có thể nói rõ hơn về các cụ? Điều mà anh cũng như cụ Phái trân trọng nhất ở họ?

Vài ngày trước khi Bùi Xuân Phái mất,tôi có hỏi ông về những người bạn mà ông quí mến nhất. BXP đã bối rối một lúc sau đó ông kể tên 4 người bạn mà theo ông là những người có tình và là những người bạn tâm giao trong cả những thời kỳ ngặt nghèo ,khốn khó nhất: 1)Trần Văn Lưu (Nhiếp ảnh gia), 2)Lê Chính (Trình bày báo Văn Nghệ),3)Nguyễn Trọng Niết (Họa sĩ) 4)Nguyễn Bá Đạm (Nhà sưu Tầm)

3. Người bạn nào của cụ mà anh phục nhất?

Người bạn mà tôi phục nhất của Bùi Xuân Phái lại không có trong 4 người ông kể tên với tôi, có lẽ bởi vì không phải là bạn tâm giao với ông,(các ông ít có dịp gặp nhau thường xuyên) đó là nhà văn Nguyễn Tuân.Bùi Xuân Phái quí trọng Nguyễn Tuân như một người anh.Tôi thấy ông gọi nhà văn Nguyễn Tuân là anh, điều này tôi chưa thấy ông xưng hô như thế với ai bao giờ.Bây giờ nghĩ lại thời xưa ấy,tôi nhận thấy nhà văn Nguyễn Tuân là người bạn duy nhất của Bùi Xuân Phái từ thập niên 60,70 ,trong suốt mấy chục năm ấy, như đã thành thông lệ thường niên,năm nào cũng vậy,bao giờ cụ Nguyễn Tuân cũng có quà sêu tết cho BXP,năm thì cân giò,năm thì cân thịt bò,năm thì con cá chép,năm thì chai rượu Tây.Gia đình tôi trong mấy thập niên đó ,có một cái tết “ra trò” hay không một phần cũng trông chờ vào quà sêu tết của nhà văn Nguyễn Tuân vậy.

4. Kỉ niệm nào với cụ Phái mà anh nhớ nhất, có ảnh hưởng lớn nhất đến cuộc đời và sự nghiệp của anh?

Một kỷ niệm mà tôi nhớ mãi đó là vào năm tôi 17 tuổi. Năm đó mắt của tôi bắt đầu có vấn đề,tôi cần phải có một cái kính cận nếu muốn nhìn cho rõ,nhưng không thể vay mượn được ai. Biết bố mẹ nghèo nên thủa ấu thơ,anh em chúng tôi không dám ngỏ lời xin tiền của phụ huynh bao giờ.Không có cách nào khác để có tiền mua kính,tôi đành mở tủ của BXP để lấy số tiền ấy.Tôi viết một bức thư,nêu rõ lý do và hẹn ngày tôi sẽ trả lại tiền của bố vào chỗ cũ. Tôi đã hy vọng sau đó tôi sẽ đi làm thuê (thời ấy tôi cũng đã đi làm thuê ,công việc là ép nhựa để ra những sản phẩm là những chiếc dép nhựa)và sau một tuân sẽ có tiền và lại lặng lẽ đặt lại chỗ cũ ,nếu ông không biết thì kể như không có chuyện gì xảy ra.Sau một tuần tôi đã có đủ tiền và yên trí mở tủ của ông để trả số tiền ấy,nhưng khi tôi mở tủ ra thì thấy một bức thư của BXP gửi cho tôi,trong thư ông viết là nếu lần sau cần tiền để giải quyết việc chính đáng thì cứ hỏi bố.Sau khi đọc thư ông,tôi muốn khóc.Ngày nay,tôi vẫn thường động viên các con tôi “Nếu cần tiền để sử dụng vào việc chính đáng,cứ hỏi bố mà đừng ngại ngần gì”. Tôi đã chịu ảnh hưởng của Bùi Xuân Phái đến nỗi nhìn sự vật và cuộc đời bằng cái nhìn của ông, căn đo cái đẹp bằng thước đo của ông,và nhìn vào tính cách của ông để ứng xử và sống.Có thể nói,nghệ thuật của BXP đã làm biến đổi cuộc đời tôi.

5. Em được biết anh và hai người bạn đang tích lũy tiền để sau này làm giải thưởng Bùi Xuân Phái, anh có thể cho em biết mục đích, các anh đã tiến hành đến đâu rồi? Đến bao giờ thì giải thưởng sẽ bắt đầu?
Khi tôi ngỏ ý muốn thành lập giải thưởng Bùi Xuân Phái,tôi đã nhận được sự tán thưởng của các bạn tôi là các nhà sưu tập lớn , đó là Trần Hậu Tuấn và Bùi Quốc Chí. Ban đầu,chúng tôi dự kiến số tiền gửi ngân hàng sẽ vào khỏang 30 ngàn đô la Mỹ,như vậy lãi xuất hằng năm sẽ được hơn một ngàn. Số tiền lãi ấy sẽ vĩnh viễn giành cho “giải thưởng Bùi Xuân Phái”.Nhưng hiện tại, chúng tôi còn đang thảo luận thêm ,bởi ý kiến của Trần Hậu Tuấn muốn giải thưởng có sức nặng hơn,nghĩa là,só tiền gửi vào nhà băng sẽ phải nhiều hơn thế. Chúng tôi dự tính,giải thưởng này sẽ chính thức được trao lần đầu tiên vào ngày sinh của BXP( 1.9.1920-1.9.2008) Hằng năm vào ngày 1 tháng 9 sẽ là ngày trao giải thưởng này.

6. Cơ cấu của giải thưởng ra sao? Đối tượng? Cơ cấu của giải thưởng sẽ do những thành viên thành lập sọan thảo. Nhưng tôi nghĩ,trong tương lai, Giải thưởng Bùi Xuân Phái sẽ được trao cho một tổ chức văn hóa có uy tín điều hành.

7. Anh có nói, đại ý anh là “khắc tinh” của những kẻ làm giả tranh của cụ Phái. Điều gì giúp anh có thể phân biệt tranh giả, tranh thật trong khi sự thực là phân biệt nó rất khó?

Lúc sinh thời ,BXP có lần đã nói vui “Không biết sau này người ta có vẽ giả tranh của mình không ? Mình cũng muốn xem qua một vài bức xem họ vẽ như thế nào”.Tiếc là BXP đã chưa kịp được xem những bức tranh giả mà người ta vẽ rồi dán cái mác Phái vào.Còn tôi thì phải xem khá nhiều với một cảm giác vừa thất vọng vừa buồn phiền vì giới làm tranh giả Phái vẽ quá kém.Họ không hiểu tinh thần,tâm tư của người họa sĩ thì làm sao bức tranh nó có hồn ?Mặt khác,họa sĩ nào cũng có những kỹ thuật,thủ pháp của riêng mình điều này người ta cũng không thể bắt chước hay truyền trao được

8. Người ta nói rằng, có một người cha quá tài năng thì nhiều khi đứa con sẽ có phần thiệt thòi,nhất là khi lại đi theo con đường của cha. Có khi nào anh cảm thấy mệt mỏi khi phải đứng trước cái bóng quá lớn ấy?

Ở Việt Nam tôi thấy hầu hết các ông con của các họa sĩ đã thành danh đều khó ngóc đầu lên được bởi đều phải chịu sự so sánh của nhân thế. Nhưng nếu ông bố là họa sĩ nhàng nhàng thì ông con có cơ vượt lên thóai mái hơn.Tôi chưa bao giờ cảm thấy mệt mỏi khi đứng trước cái bóng quá lớn là cha mình ,mà tôi luôn tự hào và cố gắng với tâm niệm xứng đáng là hậu duệ của họa sĩ họ Bùi. Tôi sống và làm việc với một niềm tin và tình yêu của riêng của tôi. Có câu của BXP ”Tôi là tôi với tất cả những cái kém và cái hay”. Câu nói ấy đã an ủi tôi nhiều.

9. Anh đã phải từ bỏ đề tài mà anh rất yêu thích là phố, có phải anh lo ngại mình không vượt qua được cái bóng của cha? Tại sao anh không tập trung vào nó để khẳngđịnh cái riêng của mình, để người ta phải khẳng định, ngoài phố Phái, còn có một phố Phương?

Đề tài phố ,nhất là phố Hà Nội là đề tài tôi yêu thích nhất ,và cũng là dễ vẽ ,dễ đẹp hơn các đề tài khác.Muốn vẽ phố cổ Hà Nội cho đẹp thì chẳng có cách nào khác là phải nhìn bằng cái lăng kính của BXP ,góc độ của BXP mà nếu như vậy thì cái áo mình mặc lại là cái áo mình đi mượn rồi, vì thế từ nhiều năm nay tôi đã hòan tòan rơi vào khủng hỏang và không vẽ phố cổ Hà Nội nữa,mặt khác,Hà Nội cũng không còn cảnh phố cổ nữa để cho mà vẽ.Các họa sĩ bây giờ vẽ phố cổ Hà Nội chỉ có thể dựa theo ảnh tư liệu họăc vẽ phịa nên không có xúc cảm gi nhiều.Ngày xưa ông Phái vẽ, ông có bao giờ muốn cố gắng để khẳng định phố Phái đâu . Vì thế tôi tự thấy buồn cười nếu tôi vật vã làm việc để muốn khẳng định… phố Phương.

10. Liệu theo đuổi đề tài khác, anh có dám chắc mình thành công?

họa sĩ thường chẳng ai dại gì mà tuyên bố mình sẽ chỉ vẽ đề tài này khác trong tòan bộ cuộc đời mình. Cảm hứng sáng tác nó đến với mình cũng giống như tình yêu,nó đến mà có hẹn trước hay biết trước bao giờ đâu.Tôi nhớ có lần BXP đã nói hóm hỉnh “ Với Nghệ Thuật ,mình phải đi theo nó chứ không phải là nó đi theo mình”

11. Cụ Phái dạy anh vẽ, hay anh tự học?

BXP chưa bao giò dậy tôi vẽ một ngày nào theo như cách dậy học truyền thống. Ở tuổi 12 ,tự tôi mò mẫm đi xin học vẽ ở cung thiếu nhi. Cách tôi học được nhiều ở BXP là hằng ngày tôi ngồi bên cạnh bảng mầu của ông để xem ông vẽ và nghe chuyện ,nghe các quan nịệm về nghệ thuật của các họa sĩ mỗi khi họ đến thăm ông.

12. Anh quan niệm thế nào về một người nghệ sĩ chân chính?
Anh đã làm được như mình nói chưa?

Ở thời các ông Nguyễn Sáng ,BXP, khi nhận định về một họa sĩ nào đấy,các ông thường chỉ dùng cụm từ " họa sĩ này hay" nếu được nhận định như vậy bởi các maitre thì người họa sĩ đó đã thành công lắm rồi.Các ông thường khen ngợi là HAY chứ không phải là giỏi (giỏi thường chỉ là khéo tay) Tiêu chí về một họa sĩ chân chính mà bạn đặt ra nghe có vẻ bao la và dễ khiến người ba hoa bốc phét. Tôi nỗ lực,gắng sức mỗi ngày chỉ mong sao trong sự nghiệp của mình để lại được một hoặc hai bức tranh HAY cho đời. Thế cũng là đủ cho một cuộc đời phải không bạn ?

No comments