My OperaTRANH GHÉP GỖ, NGHỀ VÀ NGƯỜI
Tuesday, June 22, 2010 12:21:20 PM
Nhiều năm gần đây, ở Đăc Lăc xuất hiện một dòng tranh khá đặc biệt: tranh ghép gỗ. Chất liệu, kiểu dáng, đề tài của tranh đều khác lạ. Những người làm tranh hầu hết đều là những người dân bình thường nhưng đam mê nghệ thuật và công việc này đã trở thành nghề của họ.
TÂY NGUYÊN TRONG TRANH GHÉP GỖ
Dạo một vòng quanh mấy đường phố trung tâm của thành phố Buôn Ma Thuột như: đường Lý Thường Kiệt, Hai Bà Trưng...thấy có khá nhiều quầy bày bán tranh ghép gỗ. Tranh có nhiều kích cỡ to nhỏ khác nhau, kiểu dáng tranh cũng lạ mắt: mép tranh uốn lượn vòng vèo, nham nhở như bị cháy sém. Nhưng điều khiến người người xem bị thu hút hơn cả chính là nội dung những bức tranh. Hầu hết đều mô tả cảnh sinh hoạt, làm việc, phong tục tập quán của đồng bào dân tộc Tây Nguyên: uống rượu cần, lễ hội đâm trâu, cưỡi voi, voi kéo gỗ, sơn nữ tắm suối...Hình họa được làm nổi như phù điêu, khá sắc sảo, sống động.
Gỗ để làm tranh có nhiều loại. Nền tranh chủ yếu được làm từ những miếng gỗ cẩm lai, hương, cà te....xẻ mỏng, có vân tự nhiên rất đẹp. Hình họa được làm bằng gỗ mức, gỗ mít. Có thể nói, tranh ghép gỗ là một “đặc sản” của Đắc Lắc vì đây là nơi sản xuất ra loại tranh này và từ đề tài đến chất liệu tranh đều mang hồn cốt Tây Nguyên, rất đặc sắc và độc đáo. Mỗi bức tranh có thể coi như một tác phẩm nghệ thuật.
LÀM TRANH CŨNG LẮM CÔNG PHU
Để tìm hiểu về cách làm tranh ghép gỗ, tôi tìm đến nhà anh Ngô Hữu Dũng ở thôn 5, xã Bình Hòa, huyện Krông Ana, Đắc Lắc. Được biết, anh là một trong những người làm tranh ghép gỗ đầu tiên ở Đắc Lắc.
Anh Dũng cho biết, để làm một bức tranh ghép gỗ phải qua nhiều rất công đoạn. Từ những gốc cây, rễ cây hình dáng cổ quái, u mấu sần sùi phải cưa, xẻ, cắt lọc lấy những tấm, những miếng gỗ nạc. Có miếng giữ nguyên hình dạng tự nhiên, có miếng phải tạo dáng lại theo ý đồ của người làm tranh. Đó là gỗ để làm nền tranh. Còn hình họa được vẽ trực tiêp trên những miếng gỗ mít hoặc gỗ mức, rồi phải cắt gọt, mài giũa...tạo hình khối, bề nổi. Sau đó ghép các chi tiết của bức tranh lại, dùng keo dán lên miếng gỗ nền. Lại phải chà giấy nhám, phun dầu bóng. Tranh càng nhiều chi tiết, nhiều hình khối càng khó làm. Người làm tranh lúc là thợ mộc, lúc như họa sỹ, lúc lại là nhà điêu khắc. Thật lắm công phu.
- Nghề này ngoài sự khéo tay còn đòi hỏi người làm phải chịu khó, tỉ mỉ. Nhất là phải có sự tìm tòi, luôn đổi mới, sáng tạo, chứ không chỉ đơn thuần là làm thợ như nhiều người quan niệm – Anh Dũng bộc bạch.
TÂM SỰ NGƯỜI LÀM TRANH
Theo anh Dũng, người làm tranh ghép gỗ ở Đắc Lắc không nhiều, rải rác có ở vài nơi như huyện Ea Súp, thành phố Buôn Ma Thuột...Hầu như chẳng có ai được đào tạo qua trường lớp nào cả. Chủ yếu là tự học hỏi, nghề dạy lấy nghê.. Anh Dũng cũng vậy. Thế nhưng, nhờ có năng khiếu, cộng với sự đam mê, vừa làm vừa tìm tòi, mày mò, anh Dũng đã làm ra những bức tranh ghép gỗ đặc sắc. Tranh của anh đã được nhiều người biết đến. Đặc biệt, mảng tranh về đề tài Tây Nguyên của anh được những người chơi tranh đánh giá cao, cả về đề tài lẫn cách thể hiện.
Làm tranh đã khó, duy trì nghề này cũng chẳng dễ dàng gì. Bởi tranh làm ra còn cần phải có nơi tiêu thụ. Anh Dũng kể, anh bắt đầu làm nghề từ năm 2002. Thời gian đầu, tranh làm ra không bán được vì ít người biết đến. Anh vẫn kiên trì theo đuổi nghề. Anh tự đi tiếp thị sản phẩm của mình, sáng tác các mẫu tranh mới, làm thêm tranh về các đề tài cổ điển như: tùng, trúc, cúc mai; long, ly, qui, phượng; tranh thư pháp, tranh phong cảnh...Công việc trôi chảy dần. Nhiều cửa hàng bán đồ lưu niệm ở Buôn Ma Thuột, Đà Lạt, Đà Nẵng thường xuyên đặt hàng với anh. Người trong vùng cũng thường mua tranh của anh để làm quà sinh nhật, mừng tân gia hay để kỷ niệm bạn bè từ nơi xa đến.
Anh Dũng thổ lộ, làm tranh tuy không giàu nhưng cũng sống được. Nhưng điều anh tâm đắc hơn cả là thể hiện được tình yêu đối với mảnh đất Tây Nguyên qua những bức tranh, thỏa mãn lòng đam mê nghệ thuật của mình.
Anh Dũng còn cho biết thêm, gỗ để làm tranh tuy là các loại gỗ quí như hương, cẩm lai, cà te nhưng đều là loại gỗ tận dụng mua của các xưởng cưa, các gốc rễ cây đào được ở nương rẫy, những khu rừng đã khai thác. Cũng có thể làm tranh bằng các loại gỗ thông thường nên về lâu dài không lo gì cả.
Trung tuần tháng 5 vừa qua, anh Dũng đã đem một số lượng lớn tranh của mình đi tham dự Hội chợ làng nghề Việt tổ chức tại Đà Nẵng, được dư luận chú ý. Đó cũng là một cách để nhiều người biết đến tranh ghép gỗ, biết thêm về đất và người Tây Nguyên, để từ đó nghề làm tranh ghép gỗ có thêm cơ hội phát triển, anh Dũng tâm sự.
