http://www.facebook.com/notes/dang-than/gi%E1%BA%A5y-m%E1%BB%9Di-n%C3%A9m-%C4%91%C3%A1-1/10151121358587006

ĐẶNG THÂN TRÌNH DIỄN ĐA THOẠI TẠI VIỆN GOETHE HÀ NỘI - 18/10/12



Có một sự ngẫu nhiên, đó là cái ngày tôi bắt đầu viết cuốn sách nó rơi vào ngày 18 tháng 10 năm 2007. Tôi luôn thấy xúc động trước những sự ngẫu nhiên xảy ra, nó hàm chứa một cái gì đó linh thiêng. Và Viện Goethe cũng rất là ngẫu nhiên vô tình tổ chức ngày hôm nay một cuộc làm việc để chúng tôi được đa thoại về cuốn sách. Coi như ngày hôm nay cũng là kỷ niệm 5 năm ngày tác phẩm thụ thai.



Tôi muốn nói về chính bản thân nhà văn nghĩ gì. Tất nhiên không nói được hết, tất cả những lời nói sẽ chỉ là những mô hình nhỏ, chỉ mong nói được những cái góc mà chắc rằng chưa nhà văn nào làm điều đó, nói được cái ý trong lòng mình ra với nhiều người. Tôi xin nói một vài điều thôi, ngắn gọn thôi, nhưng chắc chắn chỉ mong ai nghe được những lời này thì sẽ thấy rằng thế giới nội tâm nhà văn nó cũng rất là lẩm cẩm, thậm chí rất là suy đồi.





Đặng Thân độc thoại nội tâm: “THOÁT GIUN LUẬN?”



Thực sự tôi không biết bắt đầu từ đâu. Đâu đó nói “khởi thủy là lời”. Hình như là Kinh Thánh. Tôi thường thấy khởi thủy là lỗ; mọi sự bắt đầu từ cái lỗ… Mặc dù Thánh hay Chúa cũng có thể sẵn sàng chơi giễu nhại với mình, nhưng chắc chắn có hàng tỷ người sẵn sàng chém chết mình vì cái tội giễu nhại Kinh Thánh… Ít ra ở xứ này tôi biết có một ông tên là Phạm Toàn muốn chém chết tôi bất kỳ lúc nào. Trước khi tôi xuất hiện ông này rất nghênh ngang đặt cái nick của mình là “Phạm Toàn vĩ đại”, từ ngày tôi xuất hiện phải lập tức đổi nick thành “Phạm Toàn khiêm tốn”.



Thôi thì khởi thủy là lời, bắt đầu với lời. Lời… Chúng ta là người Việt, tôi là người Việt, chúng ta nói gì về người Việt. Tiếng Việt 100 năm qua đã có những gì? Sau khi Nho học bị tàn phá, Tây học lên ngôi, rồi các loại lăng nhăng khác… Mình phải viết một cái gì đó về ngôn ngữ, về tiếng Việt. Trót sinh ra ở đâu chắc cũng là một định mệnh, như một định mệnh bất kỳ nào. Đã sinh ra ở đây chắc là phải yêu tiếng Việt, không thể bỏ được. Vậy tiếng Việt nó thế nào? Trước thời kỳ… Từ cái thời lộn xộn đến bây giờ thì nó rất là đa dạng. Rất là mong rằng làm sao để chuyển tải được… Chắc rằng những người đầu tiên nói đến ngôn ngữ thì từ vựng không quá năm nguyên âm. Chắc rằng cách đây hai triệu ba - hai triệu tư năm, những con người đầu tiên ra đời, ngôn ngữ của họ chắc chỉ là những nguyên âm ú ú, ớ ớ. Hồi đó chắc là họ yêu nhau họ chỉ cần nói một từ “ú” hoặc “ớ” là xong. Có lẽ ngôn ngữ chỉ phát triển đến thời kỳ cách mạng công nghiệp, khi mà thế giới, xã hội có nhiều hiện tượng, nhiều những sự kiện, ra đời rất nhiều ngành nghề, sự giao tiếp càng ngày càng phức tạp, ngôn ngữ phát triển theo. Có một ông người Đức là ông Karl Marx, để tỏ tình cảm với người yêu ông ấy đã phải viết… ông ấy ngồi ông ấy chép bốn tập thơ tình, viết thư liên tục, ngày nào cũng viết đến năm tập giấy toàn thư tình, suốt mấy năm giời. Mục đích của ông ấy chắc cũng chỉ để nói rằng “anh yêu em”… thì cũng chỉ tương tự như một từ ngày xưa người ta “hú” một cái. Vậy thì từ lúc chỉ hú một từ đến lúc chép đến bốn tập thơ để tặng, chỉ một lời. Thế còn bây giờ? Từ cách mạng công nghiệp đến thời kỳ cách mạng thông tin chắc chắn ngôn ngữ đã thay đổi, biến chuyển rất là mạnh. Nó có thể không thay đổi đến gốc nhưng chắc chắn là những hình thức diễn đạt thật là phong phú, và phải chuyển tải thế nào? Chắc chắn phải chuyển tải được điều đó trong một tác phẩm, một tiểu thuyết. Và phận tiếng Việt thì nó phải đi với một thân phận Việt.





Nhà thư pháp tương tác một chữ “Điên”





Đâu là một thân phận Việt điển hình? Ông xích-lô ngoài kia chăng? Ông đang nói phét trong cái giảng đường kia?... Nói đến thân phận lớn thì hình ảnh phụ nữ bao giờ cũng ám ảnh, và thân phận phụ nữ Việt là gì? Chắc chắn đó không phải là một cô tân thời, không phải là cô thật là thời trang, cũng không phải một bà răng đen. Chắc rằng là thân phận Việt nó có tất cả những cái đó… Một xã hội chắc chỉ có nông nghiệp, thú vui giải trí lớn nhất chắc chắn là hút thuốc lào. Chà chà, thuốc lào thì chắc cả thế giới này phải nhớ đến Tiên Lãng và Vĩnh Bảo… Chính Colombo đã mang thuốc lào về cho châu Âu. Châu Âu có lẽ là phải nhớ mãi nhà phát kiến Colombo mang về cho họ thuốc lào là một, khoai tây là hai, cà phê là ba, bệnh giang mai là bốn… Chắc rằng thuốc bên Tây có nguồn gốc từ thuốc lào. Đã chọn Tiên Lãng làm điểm khởi phát, và như vậy phải viết về Tiên Lãng. Tìm một người Tiên Lãng, đấy là lý do nhân vật của mình chăc chắn phải xuất phát từ đây. Vậy thì Tiên Lãng có gì?... Nghĩ đi nghĩ lại mình thấy nó có một bản sắc cực kỳ khác lạ. Không hiểu sao mình lại rất mê cái vùng đất đó. Người ta thường nói đến văn minh Việt Bắc Bộ là Bắc Ninh, là Sơn Tây, không hiểu sao Tiên Lãng lại hút tôi về. Ở đó có đủ khí biển, khí núi, nó có cả đồng bằng, có rất là nhiều đặc tính để chúng ta đều phải nghĩ về nó… Cả một vùng Bắc Bộ ấy, nhìn cả một cái cảnh thân phận Việt chắc chắn chỉ thấy thật buồn, yếu ớt, mà tại sao không có một sức mạnh ghê gớm nào có thể khuất phục được nó. Có cái gì bí ẩn ở cái thân phận Việt… Thực sự so với thế giới thì rất là yếu, rất là mềm. Đã có một nhà thiên văn phát hiện ra rằng hướng đất của xứ ta là hướng Đông Nam, nằm đúng hướng của một trong 28 sao là sao Chẩn…





Từ nội tâm đã hiện lên bản thảo





Ta vẫn thường quan sát thiên văn, khắp cả “nhị thập bát tú”. Khi xem độ số sao của nước Việt thì thấy nó nằm đúng phương của sao Chẩn Thủy Dẫn.

“Dẫn” là con giun.

Không biết mình là giun thì không khá lên được. Tuy nhiên Trời không yêu riêng loài nào. Giun có việc của giun, rồng có việc của rồng. Rồng mà thất thế thì cũng không bằng con giun. Giun mà biết phát huy nội lực, hành xử đúng thời thì cũng vinh hiển được vậy.

Thực ra bản chất của giống người cũng rất gần với giun, đa phần là phải đến hoàn cảnh “xéo lắm cũng quằn” thì mới chấn khí lên được. Phương Tây “nhờ” bị quằn quại trong đêm trường Trung cổ mà mới vươn dậy làm cách mạng dân chủ. Nhờ có dân chủ mà mới thành rồng, phượng, hổ, báo. Vì thế mà càng trở nên hung dữ. Không khéo xử là lại quay về làm giun quèn như bỡn. Như thế là có quyền nói dân tộc Việt có thể đại diện cho loài người, nhờ “giun tính” của mình vậy.

Nếu biết khai triển “giun tính” cho đúng việc đúng thời thì lo gì không đến bến vinh quang. Nếu cả nhân loại đều hoằng dương được “giun pháp” thì hòa bình thế giới là trong tầm tay vậy.

Loài giun có đức cực lớn là không cạnh tranh, “lỗ ai nấy rúc”, không cầu cao sang hoành tráng, sẵn sàng “ở chỗ thấp mà chứa được cả thiên hạ” như ý của Lão Tử. Đạo Hòa và Đạo Nhập của nó cực cao. Đức nó gần với đức của nước, mà nước là tượng của “trí”. “Mộc chủ nhân, thủy chủ trí” mà. Tiện đây ta cũng khuyến cáo các bậc giả thức: là trí thức đích thực thì phải học hỏi và thực hành “giun đức”, đặng làm gương cho thiên hạ.

Ai dám bảo giun với rồng là không cùng một họ?[1]











Đặng Thân nói chuyện: “ĐỨC LÀ HÌNH TƯỚNG CỦA ĐẠO, ĐẠO LÀ VƯỢT”



Mối liên hệ gì đã tạo ra cái ngày ở Viện Goethe này, dính đến cuốn sách này? Tại sao người Đức, văn hóa Đức lại có mặt ở trong cuốn sách? Để tiết kiệm thời gian tôi xin nói vắn tắt và không “độc thoại nội tâm” nữa. Gọi là nói chuyện vài câu.



Lúc nãy quý vị đã thấy nước chúng ta nằm ở phương Đông Nam, theo thiên văn nó nằm đúng phương của sao Chẩn Thủy Dẫn. Nó thật là đáng thương như chúng ta đã thương nó rất nhiều, và chúng ta cần phát triển thì chúng ta thiếu cái gì? Thế thì tôi suy nghĩ một cách giản dị, tôi xem trên bản đồ các hướng Đông-Tây-Nam-Bắc, chiếu thẳng hướng Đông Nam lên chúng ta sẽ gặp hướng Tây Bắc, xem ở đó có cái gì để cặp với nhau, hỗ trợ cho những phẩm tính của nhau. Ở hướng Tây Bắc chúng ta thấy một nước Phổ/Đức vĩ đại, chúng ta thấy một nước vĩ đại nữa là nước Anh. Như vậy, trong cái hành trình tôi đẻ ra một cái nhân vật thân phận Việt và tôi đi tìm một người cặp với nó, một partner… Hướng về phía Tây Bắc thấy ánh sáng của nước Anh và nước Đức, nhưng tại sao người Anh lại không thể vào cuốn sách này? Hình như phẩm tính của người Anh họ có cái gì đó tròn trĩnh, họ không cần đối tác. Những người đã không cần đối tác thì chúng ta chẳng có cách nào đối tác được với họ; nhưng, người Đức thì họ có cái gì đó duy lý bậc nhất và họ ngược lại hoàn toàn phẩm tính phía Đông Nam của chúng ta. Chúng ta rất mềm họ rất rắn, chúng ta rất à ơi họ rất kỷ luật, chúng ta tuy nghèo nhưng phóng khoáng họ thì ki bo lắm… Cái phẩm tính của chúng ta giúp chúng ta survive tức là vượt qua được để mà sống, nhưng để làm nên một cường quốc thì chắc chắn cũng phải tham khảo phẩm tính của một cường quốc phía Tây Bắc ấy. Và đấy là lý do cả một dòng họ [người Đức] từ đời ông, đời cha, đời con đã bước vào sách của tôi. Mục đích duy nhất tôi cũng chỉ muốn phản ánh được toàn diện, theo cách nhìn của tôi, về đối tác lớn nhất đối với tâm linh, đối với phẩm tính Việt Nam… Nguyên tắc ở trên đời những cái gì xa nhau, trái nhau thì hút nhau, chúng ta rất cần phẩm tính đó.





Những vị khách đến nghe bằng tiếng Đức (qua lời dịch của Lê Quang)





Chúng ta thường hèn và nghèo, và chúng ta thường dễ bị sụp đổ khi chúng ta yếu đuối nhất. Nhưng đừng có nghĩ người Đức không bao giờ sụp đổ: họ thường không được thành công lắm khi họ mạnh nhất. Điều đó thật là đáng tiếc, lúc mạnh nhất lại không vươn tới được sự thành công đích thực… Chúng ta cần cái phẩm tính đó, nhưng chắc chắn trong cuộc quan hệ này họ cũng cần những phẩm tính từ phía thật là uyển chuyển… Khi tôi viết những dòng cuối cùng thì nó cũng đã cách đây hơn bốn năm, và khởi đầu thì cách đây năm năm. Và đến gần đây thì chúng ta, nước Việt Nam vừa mới tiếp một vị lãnh đạo nước Đức khá đặc biệt. Ông ta sinh ra ở Việt Nam, nhưng thường xuyên nói rằng: tôi chẳng có gì Việt Nam, tôi chỉ có cái hình hài của người da vằng mũi tẹt, còn tôi là một người Đức 100%. Đó là tuyên ngôn của ông ta với báo giới, thậm chí kể cả các nhà báo Việt Nam gặp ông ấy. Tôi nghĩ đó là một ví dụ của sự thành đạt mang một phẩm tính từ châu Á, từ phía Đông Nam, từ phía của sao Chẩn Thủy Dẫn. Ông ấy thường xuyên bảo mình không liên quan tới Việt Nam, nhưng mà tuyên ngôn tranh cử của ông ấy là nói về cây tre. Ông ấy dậy đảng viên Đảng Dân chủ Tự do của ông ấy rằng: chúng ta phải như cây tre, nghiêng về mọi phía nhưng không bao giờ đổ. Chả biết ông ấy bảo mình không phải Việt Nam thì ông ấy học cái món ấy ở đâu ra. Rồi cái triết lý thứ hai của ông ấy là về con ếch và cái nồi. Ông ấy bảo nếu ném con ếch vào cái nồi nước sôi thì nó sẽ nhẩy ra ngay và nó không làm sao cả, nhưng mà nếu ném con ếch vào cái nồi nước nguội rồi đun dần dần thì nó sẽ chết dần dần trông ấy mà nó sẽ không bao giờ nhẩy ra. Cái kiểu lạt mềm trói chặt, cái kiểu cây tre ấy, thì cũng có thể ông ấy nghĩ mình là người Đức đấy nhưng mà một cái mạch ngầm khủng khiếp đã cho ông ấy cái cách làm như vậy. Và đấy là lý do để ông ấy thắng cử. Cách đây vài ba tháng ông ấy gặp trục trặc khủng khiếp, có áp lực cho ông ấy phải xuống ngôi Chủ tịch, nhưng chỉ sau đó thì cái đảng của ông đã lập lại trật tự, và các lãnh đạo khác của đảng lại tiếp tục tôn vinh ông. Tóm lại, cái phẩm chất của cây tre, cái phẩm chất của cái việc lạt mềm buộc chặt ấy nó đang thắng thế và ngày càng vươn lên ở bên xứ Đức.



Đấy là cái mạch tâm sự rằng là tại sao lại có cái mối quan hệ để có thể ngồi đây nói chuyện thì nó có liên quan đến chuyện đó. Đấy là tóm tắt câu chuyện của chúng tôi về những cái đã trình bầy.


[1] Trích tác phẩm 3.3.3.9 [những mảnh hồn trần].