My OperaTrả lời Lữ Phương
Monday, January 21, 2013 6:04:01 AM
http://tapchithoidai.org/ThoiDai26/201226_NguyenTrung.pdf
Trả lời Lữ Phương
Nguyễn Trung
Hà Nội, ngày 3 tháng 1 năm 2013
Anh Lữ Phương thân mến,
1. Rất cảm ơn anh, nhất là phải cảm ơn và nhiệt liệt hoan nghênh
người ốm mà vẫn dành tâm sức ra tham gia cuộc đánh vật chung này của
đất nước, cảm ơn sự yêu mến anh dành cho tôi qua thư anh gửi.
2. Tôi tôn trọng những gì anh đã viết ra trong thư - dù là có những
điểm phù hợp, chưa phù hợp, hay không phù hợp với suy nghĩ của tôi, vì
tất cả những điều này đều gợi ý tôi phải suy nghĩ thêm nữa.
3. Điều tôi muốn nói rõ thêm chỉ là: Trong tôi, kể cả những suy nghĩ
của tôi về khả năng thực hiện sự tự thay đổi của quyền lực từ trong ra và
từ trên xuống, cũng chỉ là một sự lựa chọn, một “alternative”cực chẳng
đã, một sự lựa chọn không còn cách nào khác tiết kiệm hơn thời gian,
xương máu và mọi đau thương tổn thất khác cho đất nước mà thôi.
Đấy cũng là một sự lựa chọn gìn giữ những thành tựu đã dành dụm
được, cho dù là nhỏ nhất. Cả nước đã phải mất bao nhiêu hy sinh khôn
kể xiết suốt hai thế kỷ vừa qua, nhất là bảy thập kỷ qua cho đến hôm nay,
để với tất cả sức lực đang có được trong tay đi tiếp trên con đường đất
nước phải đi.
Đấy là sự lựa chọn dứt khoát không chấp nhận và tránh bằng được
kịch bản phải xóa đi tất cả để làm lại từ đầu, mà muốn như thế, tất yếu
phải chấp nhận những thỏa hiệp nhất định, với tất cả tinh thần hòa giải,
trên hết và tất cả chỉ vì tổ quốc yêu dấu đã quá nhiều đau thương của
chúng ta.
Đặt vấn đề quyết liệt như vậy, vì điều tôi muốn tránh đến cùng khi
tình hình còn cho phép, đó là đừng bắt dân tộc ta phải một lần nữa đổ
máu và phải lâm vào cảnh nồi da xáo thịt, lại càng không nên để cho tình
hình dẫn đến một sự sụp đổ tự phát - chính vì lẽ này tôi nói nhiều về tha
hóa, về sự phản bội những gì đã tuyên thệ với dân tộc. Và lẽ tất yếu, nếu
muốn trở lại sự trung thành đã tuyên thệ như vậy với đất nước –bất kể
ai, dù là bên này hay bên kia –đã tuyên thệ với dân tộc thì đương nhiên
Nguyễn Trung | Trả lời Lữ Phương
53
Thời Đại Mới | Tháng 11, 2012
phải vứt bỏ ý thức hệ và mọi thứ lý luận của nó - do đó trong truyện tôi
thường nhấn mạnh đến khía cạnh tha hóa để cho nhiều người đọc nào
đấy của các bên “dễ nuốt”, và cũng để cho người đọc bình thường đỡ
phải sa đà vào lý luận lôi thôi - đây cũng là một lợi thế của việc viết
truyện thay cho viết bài!
Hơn nữa, kể cả những lý luận mang tính ý thức hệ mác-xít đã và đang
được quyền lực thưc thi, Lũ cũng đã nói thẳng ra đó chỉ là những thứ
(nguyên văn): “giả, diễn, hão” (chương 23 - tập II), nghĩa là không
thực, chỉ là một công cụ, chứ không phải là mục đích. Cho nên như
một lẽ tất yếu, không thể không đoạn tuyệt với ý thức hệ và những lý
thuyết như thế khi muốn trở lại phục vụ lợi ích dân tộc. Truyện viết chỗ
này có lẽ nghệ thuật văn chương còn kém nên chưa lột được hết tinh thần
này. (Riêng chỗ này cũng phải thêm một lời cảm ơn nữa dành cho anh đã
đồng tình với sự lựa chọn thủ pháp viết Lũ của tôi: Chuyện văn chương
theo nghĩa văn học chẳng có ý nghĩa gì ngoài cái chức năng tôi ốp cho nó
với tất cả bạo lực thô thiển của mình để nó chuyển tải suy nghĩ của tôi –
nếu có ai đó muốn khép tôi vào tội cưỡng hiếp văn học, tôi cũng sẵn sàng
nhận án, vì chuyện đã xảy ra rồi!).
5. Theo tôi, đừng đưa Nguyễn Văn Linh vào danh sách những người
đề xướng đổi mới, nếu định đưa thì nên đưa Trường Chinh, vì lịch sử là
như vậy.
6. Nếu anh khỏe, tôi đề nghị anh nêu thêm những suy nghĩ của
anh về vấn đề hòa giải dân tộc, một vấn đề lúc này gần như không thể,
nhưng lại là vấn đề sống còn của đất nước anh ạ.
Lũ cũng đã nói ra không có một thể chế chính trị dân chủ thì không
thể có hòa hợp dân tộc, và nếu cuộc sống có loại chữ “không”như thế sẽ
là điều vô cùng đau khổ cho đất nước. Rất nên có thêm tiếng nói của anh
về chủ đề này, anh Lữ Phương ạ.
1. Nỗi đau day dứt nhất trong tôi có lẽ là nỗi đau đất nước đã 37 năm
độc lập thống nhất mà đến nay vẫn chưa có hòa giải dân tộc, đầu mối của
mọi lận đận hôm nay của nước ta, anh ạ. Tháng 6-2011, khi được mời
tham gia hội nghị phản biện để góp ý kiến chuẩn bị cho Đại hội XI
ĐCSCVN do nguyên phó thủ tướng Trần Phương chủ trì, tôi đã nêu suy
nghĩ này, đại ý: Đất nước đến nay vẫn chưa thực hiện được thống nhất
dân tộc. Trong Lũ (tập II chương 23 trang 558 ff… ) tôi lại đụng phải vấn
đề này. Để chia sẻ nỗi day dứt của tôi về hòa giải dân tộc, tôi xin trích lại
một đoạn sau đây ở một chương khác:
“...
…
…
Trong đối thoại này, tôi (thạc sỹ doanh nhân Nguyễn Thị Bach Yến)
muốn tập trung nói về hòa giải dân tộc.
Nguyễn Trung | Trả lời Lữ Phương
54
Thời Đại Mới | Tháng 11, 2012
Có thể nói rất tóm tắt, nước ta không thể chọn được hoàn cảnh lịch sử
và vị trí địa chính trị của nước mình, nhưng bài học từ lịch sử thì phải rút
ra. Con đường gian truân đất nước ta đã trải qua từ Cách mạng Tháng
Tám đến nay chẳng những đầy hy sinh, tổn thất của dân tộc, có những
mất mát không thể lấy lại được, mà còn để lại những hố sâu chia rẽ và
những chướng ngại vật hầu như không thể vượt qua được trên mọi
phương diện tinh thần và vật chất để thực hiện hòa giải dân tộc. Đây là
sự thực đau lòng và vô cùng khắc nghiệt đối với dân tộc ta hôm nay.
Tính khắc nghiệt này không ít máu và nước mắt, gay gắt đến mức có
anh thì không có tôi.
Tính khắc nghiệt này chỉ có sự đối kháng loại bỏ nhau triệt để
giữa tồn tại hay không được tồn tại, giữa đúng và sai của các ý thức hệ
triệt tiêu nhau.
Tính khắc nghiệt này chứa đựng sự xung đột không dung tha nhau
như giữa nước và lửa, những vết thương tinh thần không bao giờ lành lại
đời này qua đời khác, những vết thương rỉ máu mãi mãi…
Tính khắc nghiệt này đầy ắp những ý tưởng hay lý tưởng không thể
đội trời chung, lâm chiến quyết liệt với nhau suốt bẩy thập kỷ vừa qua,
sự xung khắc triền miên đến tận cùng giữa ngu dốt và trí tuệ, giữa thiện
và ác…
Tính khắc nghiệt này chất đầy những bi kịch và không hiếm khi là
thảm kịch của những số phận đã bị cột chặt vào những khung cảnh
không thay đổi được nữa của cuộc đời…
Xin thưa các quý vị, khó ai dám nói có thể lường hết đau thương dân
tộc ta đang phải chịu đựng do tính khắc nghiệt này gây ra trong suốt bẩy
thập kỷ vừa qua và ngày nay vẫn nguyên vẹn mọi di chứng. Cũng khó ai
lường hết được những đau thương này đang trói chân trói tay, làm mê
muội đầu óc dân tộc ta như thế nào trong thế giới khốc liệt hôm nay!
Xin thưa các quý vị, thế giới hôm nay không mảy may quan tâm dân
tộc ta đang phải mang trên mình những vết thương gì, mà chỉ đặt ra
những đòi hỏi và thách thức.
Trung Quốc cũng chẳng dành cho ta sự chiếu cố nào về hoàn cảnh
quá khứ của ta như vậy, mà chỉ đặt ra cho nước ta vấn đề: Hoặc là anh
đủ sức là đối tác được tôn trọng của tôi, hoặc anh dặt dẹo chịu tôi khuất
phục làm một thuộc hạ cho tôi?
Cuộc sống quyết liệt hôm nay cũng chẳng dành cho dân tộc ta giây
phút chờ đợi nào để “ta tự xử lý ta với nhau”cho xong mọi chuyện của ta
đã, trước khi ta bắt tay vào công việc đối xử với cả thế giới. Hơn nữa
trong mối quan hệ xung đột giữa ta với ta như thế của chặng đường đất
nước đã đi bẩy thập niên qua thường là “mối quan hệ theo kiểu có tổng
số bằng số không”(zero sum games), nếu bây giờ muốn đi tìm chân lý
theo cách xử lý nhau đến cùng thì có khác gì tiếp tục tay nọ chém tay
kia như đã từng xảy ra? Sự thật là: thực tế đầy oan khiên này đang chặn
đứng con đường dẫn tới hòa giải dân tộc. Đấy là chính sự thật bây giờ
Nguyễn Trung | Trả lời Lữ Phương
55
Thời Đại Mới | Tháng 11, 2012
mỗi người Việt Nam chúng ta phải nhìn thẳng vào! Yêu nước, thương
dân tộc mình thì phải làm như thế.
Không có thời giờ cho trang trải sòng phẳng ân –oán, đúng –sai với
nhau đâu, và có xóa sổ nhau đến hết cũng không trang trải nổi. Như vậy
chỉ có mỗi con đường vượt lên quá khứ.
Phải nhìn thẳng vào những thách thức, những đòi hỏi đang đặt ra đất
nước để vượt lên chính chúng ta, thực hiện cho bằng được hòa giải dân
tộc. Tinh hoa và trí tuệ của cả nước lúc này hơn bao giờ hết phải dồn sức
thực hiện bằng được hòa giải dân tộc, để nhờ đó có ý chí và trí tuệ đổi
đời số phận đau thương của đất nước đã bị giam hãm gần hai thế kỷ nay
trong nghèo nàn, lạc hậu, hiện nay vẫn đang bị trói buộc trong nghèo
nàn, lạc hậu và lệ thuộc!
Không có hòa giải dân tộc, dứt khoát không thể đổi đời nước ta thành
một nước phát triển, để có độc lập - tự do - hạnh phúc, để thoát được ách
nô dịch của Trung Quốc.”(tập II, chương 27, trang 699 ff.)
Thư đã dài, tôi xin dừng lại đây. Có lẽ anh và tôi nên có một cam
kết với nhau: Tôi thì cố sớm vứt đi chỗ khác chuyện đau dạ dày đã hành
hạ tôi, lần này là sang tháng thứ 3; còn anh thì cố khỏe tay để gõ bàn
phím. Điều kiện cần để chúng ta có thể nói chuyện tiếp với nhau đấy.
Một lần nữa cảm ơn anh. Chúc anh sức khỏe.
Thân mến,
Nguyễn Trung
Trả lời Lữ Phương
Nguyễn Trung
Hà Nội, ngày 3 tháng 1 năm 2013
Anh Lữ Phương thân mến,
1. Rất cảm ơn anh, nhất là phải cảm ơn và nhiệt liệt hoan nghênh
người ốm mà vẫn dành tâm sức ra tham gia cuộc đánh vật chung này của
đất nước, cảm ơn sự yêu mến anh dành cho tôi qua thư anh gửi.
2. Tôi tôn trọng những gì anh đã viết ra trong thư - dù là có những
điểm phù hợp, chưa phù hợp, hay không phù hợp với suy nghĩ của tôi, vì
tất cả những điều này đều gợi ý tôi phải suy nghĩ thêm nữa.
3. Điều tôi muốn nói rõ thêm chỉ là: Trong tôi, kể cả những suy nghĩ
của tôi về khả năng thực hiện sự tự thay đổi của quyền lực từ trong ra và
từ trên xuống, cũng chỉ là một sự lựa chọn, một “alternative”cực chẳng
đã, một sự lựa chọn không còn cách nào khác tiết kiệm hơn thời gian,
xương máu và mọi đau thương tổn thất khác cho đất nước mà thôi.
Đấy cũng là một sự lựa chọn gìn giữ những thành tựu đã dành dụm
được, cho dù là nhỏ nhất. Cả nước đã phải mất bao nhiêu hy sinh khôn
kể xiết suốt hai thế kỷ vừa qua, nhất là bảy thập kỷ qua cho đến hôm nay,
để với tất cả sức lực đang có được trong tay đi tiếp trên con đường đất
nước phải đi.
Đấy là sự lựa chọn dứt khoát không chấp nhận và tránh bằng được
kịch bản phải xóa đi tất cả để làm lại từ đầu, mà muốn như thế, tất yếu
phải chấp nhận những thỏa hiệp nhất định, với tất cả tinh thần hòa giải,
trên hết và tất cả chỉ vì tổ quốc yêu dấu đã quá nhiều đau thương của
chúng ta.
Đặt vấn đề quyết liệt như vậy, vì điều tôi muốn tránh đến cùng khi
tình hình còn cho phép, đó là đừng bắt dân tộc ta phải một lần nữa đổ
máu và phải lâm vào cảnh nồi da xáo thịt, lại càng không nên để cho tình
hình dẫn đến một sự sụp đổ tự phát - chính vì lẽ này tôi nói nhiều về tha
hóa, về sự phản bội những gì đã tuyên thệ với dân tộc. Và lẽ tất yếu, nếu
muốn trở lại sự trung thành đã tuyên thệ như vậy với đất nước –bất kể
ai, dù là bên này hay bên kia –đã tuyên thệ với dân tộc thì đương nhiên
Nguyễn Trung | Trả lời Lữ Phương
53
Thời Đại Mới | Tháng 11, 2012
phải vứt bỏ ý thức hệ và mọi thứ lý luận của nó - do đó trong truyện tôi
thường nhấn mạnh đến khía cạnh tha hóa để cho nhiều người đọc nào
đấy của các bên “dễ nuốt”, và cũng để cho người đọc bình thường đỡ
phải sa đà vào lý luận lôi thôi - đây cũng là một lợi thế của việc viết
truyện thay cho viết bài!
Hơn nữa, kể cả những lý luận mang tính ý thức hệ mác-xít đã và đang
được quyền lực thưc thi, Lũ cũng đã nói thẳng ra đó chỉ là những thứ
(nguyên văn): “giả, diễn, hão” (chương 23 - tập II), nghĩa là không
thực, chỉ là một công cụ, chứ không phải là mục đích. Cho nên như
một lẽ tất yếu, không thể không đoạn tuyệt với ý thức hệ và những lý
thuyết như thế khi muốn trở lại phục vụ lợi ích dân tộc. Truyện viết chỗ
này có lẽ nghệ thuật văn chương còn kém nên chưa lột được hết tinh thần
này. (Riêng chỗ này cũng phải thêm một lời cảm ơn nữa dành cho anh đã
đồng tình với sự lựa chọn thủ pháp viết Lũ của tôi: Chuyện văn chương
theo nghĩa văn học chẳng có ý nghĩa gì ngoài cái chức năng tôi ốp cho nó
với tất cả bạo lực thô thiển của mình để nó chuyển tải suy nghĩ của tôi –
nếu có ai đó muốn khép tôi vào tội cưỡng hiếp văn học, tôi cũng sẵn sàng
nhận án, vì chuyện đã xảy ra rồi!).
5. Theo tôi, đừng đưa Nguyễn Văn Linh vào danh sách những người
đề xướng đổi mới, nếu định đưa thì nên đưa Trường Chinh, vì lịch sử là
như vậy.
6. Nếu anh khỏe, tôi đề nghị anh nêu thêm những suy nghĩ của
anh về vấn đề hòa giải dân tộc, một vấn đề lúc này gần như không thể,
nhưng lại là vấn đề sống còn của đất nước anh ạ.
Lũ cũng đã nói ra không có một thể chế chính trị dân chủ thì không
thể có hòa hợp dân tộc, và nếu cuộc sống có loại chữ “không”như thế sẽ
là điều vô cùng đau khổ cho đất nước. Rất nên có thêm tiếng nói của anh
về chủ đề này, anh Lữ Phương ạ.
1. Nỗi đau day dứt nhất trong tôi có lẽ là nỗi đau đất nước đã 37 năm
độc lập thống nhất mà đến nay vẫn chưa có hòa giải dân tộc, đầu mối của
mọi lận đận hôm nay của nước ta, anh ạ. Tháng 6-2011, khi được mời
tham gia hội nghị phản biện để góp ý kiến chuẩn bị cho Đại hội XI
ĐCSCVN do nguyên phó thủ tướng Trần Phương chủ trì, tôi đã nêu suy
nghĩ này, đại ý: Đất nước đến nay vẫn chưa thực hiện được thống nhất
dân tộc. Trong Lũ (tập II chương 23 trang 558 ff… ) tôi lại đụng phải vấn
đề này. Để chia sẻ nỗi day dứt của tôi về hòa giải dân tộc, tôi xin trích lại
một đoạn sau đây ở một chương khác:
“...
…
…
Trong đối thoại này, tôi (thạc sỹ doanh nhân Nguyễn Thị Bach Yến)
muốn tập trung nói về hòa giải dân tộc.
Nguyễn Trung | Trả lời Lữ Phương
54
Thời Đại Mới | Tháng 11, 2012
Có thể nói rất tóm tắt, nước ta không thể chọn được hoàn cảnh lịch sử
và vị trí địa chính trị của nước mình, nhưng bài học từ lịch sử thì phải rút
ra. Con đường gian truân đất nước ta đã trải qua từ Cách mạng Tháng
Tám đến nay chẳng những đầy hy sinh, tổn thất của dân tộc, có những
mất mát không thể lấy lại được, mà còn để lại những hố sâu chia rẽ và
những chướng ngại vật hầu như không thể vượt qua được trên mọi
phương diện tinh thần và vật chất để thực hiện hòa giải dân tộc. Đây là
sự thực đau lòng và vô cùng khắc nghiệt đối với dân tộc ta hôm nay.
Tính khắc nghiệt này không ít máu và nước mắt, gay gắt đến mức có
anh thì không có tôi.
Tính khắc nghiệt này chỉ có sự đối kháng loại bỏ nhau triệt để
giữa tồn tại hay không được tồn tại, giữa đúng và sai của các ý thức hệ
triệt tiêu nhau.
Tính khắc nghiệt này chứa đựng sự xung đột không dung tha nhau
như giữa nước và lửa, những vết thương tinh thần không bao giờ lành lại
đời này qua đời khác, những vết thương rỉ máu mãi mãi…
Tính khắc nghiệt này đầy ắp những ý tưởng hay lý tưởng không thể
đội trời chung, lâm chiến quyết liệt với nhau suốt bẩy thập kỷ vừa qua,
sự xung khắc triền miên đến tận cùng giữa ngu dốt và trí tuệ, giữa thiện
và ác…
Tính khắc nghiệt này chất đầy những bi kịch và không hiếm khi là
thảm kịch của những số phận đã bị cột chặt vào những khung cảnh
không thay đổi được nữa của cuộc đời…
Xin thưa các quý vị, khó ai dám nói có thể lường hết đau thương dân
tộc ta đang phải chịu đựng do tính khắc nghiệt này gây ra trong suốt bẩy
thập kỷ vừa qua và ngày nay vẫn nguyên vẹn mọi di chứng. Cũng khó ai
lường hết được những đau thương này đang trói chân trói tay, làm mê
muội đầu óc dân tộc ta như thế nào trong thế giới khốc liệt hôm nay!
Xin thưa các quý vị, thế giới hôm nay không mảy may quan tâm dân
tộc ta đang phải mang trên mình những vết thương gì, mà chỉ đặt ra
những đòi hỏi và thách thức.
Trung Quốc cũng chẳng dành cho ta sự chiếu cố nào về hoàn cảnh
quá khứ của ta như vậy, mà chỉ đặt ra cho nước ta vấn đề: Hoặc là anh
đủ sức là đối tác được tôn trọng của tôi, hoặc anh dặt dẹo chịu tôi khuất
phục làm một thuộc hạ cho tôi?
Cuộc sống quyết liệt hôm nay cũng chẳng dành cho dân tộc ta giây
phút chờ đợi nào để “ta tự xử lý ta với nhau”cho xong mọi chuyện của ta
đã, trước khi ta bắt tay vào công việc đối xử với cả thế giới. Hơn nữa
trong mối quan hệ xung đột giữa ta với ta như thế của chặng đường đất
nước đã đi bẩy thập niên qua thường là “mối quan hệ theo kiểu có tổng
số bằng số không”(zero sum games), nếu bây giờ muốn đi tìm chân lý
theo cách xử lý nhau đến cùng thì có khác gì tiếp tục tay nọ chém tay
kia như đã từng xảy ra? Sự thật là: thực tế đầy oan khiên này đang chặn
đứng con đường dẫn tới hòa giải dân tộc. Đấy là chính sự thật bây giờ
Nguyễn Trung | Trả lời Lữ Phương
55
Thời Đại Mới | Tháng 11, 2012
mỗi người Việt Nam chúng ta phải nhìn thẳng vào! Yêu nước, thương
dân tộc mình thì phải làm như thế.
Không có thời giờ cho trang trải sòng phẳng ân –oán, đúng –sai với
nhau đâu, và có xóa sổ nhau đến hết cũng không trang trải nổi. Như vậy
chỉ có mỗi con đường vượt lên quá khứ.
Phải nhìn thẳng vào những thách thức, những đòi hỏi đang đặt ra đất
nước để vượt lên chính chúng ta, thực hiện cho bằng được hòa giải dân
tộc. Tinh hoa và trí tuệ của cả nước lúc này hơn bao giờ hết phải dồn sức
thực hiện bằng được hòa giải dân tộc, để nhờ đó có ý chí và trí tuệ đổi
đời số phận đau thương của đất nước đã bị giam hãm gần hai thế kỷ nay
trong nghèo nàn, lạc hậu, hiện nay vẫn đang bị trói buộc trong nghèo
nàn, lạc hậu và lệ thuộc!
Không có hòa giải dân tộc, dứt khoát không thể đổi đời nước ta thành
một nước phát triển, để có độc lập - tự do - hạnh phúc, để thoát được ách
nô dịch của Trung Quốc.”(tập II, chương 27, trang 699 ff.)
Thư đã dài, tôi xin dừng lại đây. Có lẽ anh và tôi nên có một cam
kết với nhau: Tôi thì cố sớm vứt đi chỗ khác chuyện đau dạ dày đã hành
hạ tôi, lần này là sang tháng thứ 3; còn anh thì cố khỏe tay để gõ bàn
phím. Điều kiện cần để chúng ta có thể nói chuyện tiếp với nhau đấy.
Một lần nữa cảm ơn anh. Chúc anh sức khỏe.
Thân mến,
Nguyễn Trung
Minhcineenebo # Monday, January 21, 2013 6:06:06 AM
Ông có lời nhắn nhủ nào đến các độc giả của Dòng đời - đặc biệt là các độc giả trẻ -không?
Trước hết xin nói đôi lời vì sao tôi viết Dòng đời. Như mọi người dân nước ta, tôi hiểu cái giá dân tộc ta đã phải trả cho sự nghiệp độc lập và thống nhất đất nước. Trân trọng điều đó, tôi cố nhìn lại chặng đường 30 năm đầu tiên của đất nước độc lập thống nhất, với mong mỏi rút ra những gì có ích cho hiện tại và tương lai - nhất là mong mỏi mỗi người trong tất cả chúng ta phải làm gì cho xứng, cho bõ với những gì dân tộc ta đã phải hy sinh và trả giá. Để làm việc đó tôi chọn cách viết tiểu thuyết, như một thử nghiệm riêng tư, với ý nghĩ tạo dựng lại cuộc sống trong xã hội nước ta quãng thời gian rất đáng ghi nhớ này - những thập kỷ đầu tiên của một nước Việt Nam mới - để tất cả mọi người chúng ta cùng khảo nghiệm, cùng ý thức và chiêm nghiệm.
Từ khi gõ dòng chữ đầu tiên trên vi tính cho Dòng đời, cho đến khi đánh cái dấu chấm cuối cùng cho bản thảo lần thứ 16 để đưa đi in, trong tôi chỉ có một sự thôi thúc: Không được phản bội một hy sinh nào! Không một mất mát nào được phép bỏ qua!.. Đặt chân đên vùng miền nào của Tổ quốc, những tiếng nói ấy trong không trung lúc như trăm ngàn mũi kim làm tôi tê dại, lúc xuyên nhói tim tôi…
Sự thôi thúc ấy từ cuộc sống ngày đêm vang vọng da diết vào tâm khảm tôi. Nay tôi xin chuyển tải tiếp sự thôi thúc ấy đến tất cả các bạn đọc già và trẻ, như là một lời nhắn tâm huyết của chính tôi.
Tại sao ông chọn hình thức tiểu thuyết? Ông có nghĩ rằng Dòng đời có thể hơi quá dài và khiến cho một số độc giả ngần ngại không?
Tôi chọn hình thức tiểu thuyết bởi hai lý do. Thứ nhất, tôi muốn “chuyển tải” đến người đọc đời sống hiện thực quãng thời gian lịch sử này đã được cô đọng. Thứ hai, tôi muốn thế hệ sau sẽ có “hiện thực được cô đọng” này để nhìn lại, suy nghĩ, đánh giá bằng con mắt của chính họ. Vì vậy có lẽ hình thức truyện là thích hợp hơn cả. Đúng là tiểu thuyết 4 tập này khá dài, vì 30 năm cũng là một thời gian dài…
Dĩ nhiên trong thời đại internet hiện nay, người ta có ít thì giờ và thường chỉ thích đọc, thích xem những thứ gì ngăn ngắn. Song có lẽ chính vì vậy những cuốn tiểu thuyết bám vào cuộc sống hiện thực, có dung lượng lớn, may ra có thể có ích, với tính chất là “bộ nhớ của thời cuộc”... Tôi hy vọng thế.
Vâng, từng tác phẩm nhỏ, từng truyện ngắn riêng lẻ, từng bài thơ nhỏ… không làm được việc đó.
Gọi là bộ nhớ của thời cuộc!.. Có lẽ tôi tham lam quá… Nhưng hiện tại và tương lai nào không dựa trên quá khứ, không xuất phát từ quá khứ? Nên tôi mong được bạn đọc thể tất. Hơn nữa, cuộc đời trong Dòng đời có biết bao nhiêu thân phận con người khác nhau, hầu hết là những người bình thường… Xin mạn phép nói: Truyện ít nhiều có dáng dấp sử thi của những con người bình thường..
Các nhà văn trẻ hiện nay của chúng ta dường như quá bận rộn đến những vấn đề cá nhân mà ít quan tâm đến thời cuộc. Ông có nhận xét gì về tính tích cực xã hội của các nhà văn Việt Nam hiện nay, đặc biệt là các nhà văn trẻ?
Trước hết xin nói tôi không nghĩ như vậy về các nhà văn trẻ. Đơn giản vì tôi đọc họ còn ít lắm. Thú thực tôi chẳng có gì làm căn cứ để nhận xét các nhà văn trẻ ít quan tâm đến thời cuộc.
Cho phép tôi nêu vài suy nghĩ riêng: Văn học về mặt nào đó là sự khám phá không ngừng, trải nghiệm không ngừng, sáng tạo… và phần nào cả thử nghiệm nữa... Bản thân tôi không muốn và không có thước đo nào cho các nhà văn cả. Tôi không thích như thế, hơn nữa việc này quá khó đối với tôi. Đọc xong một quyển truyện, tôi chỉ lấy cảm nhận của mình làm thước đo mối quan hệ của truyên đó đối với tôi. Có trao đổi gì với bạn bè, thì cũng chỉ là trao đổi cảm nhận rất riêng tư của tôi thôi. Có thể vì ý thức và kiến thức xã hội của tôi còn kém. Khi viết Dòng đời, thước đo tự tôi áp đặt cho mình là cuộc sống chấp nhận mình đến đâu thì tôi biết tôi đi được tới đấy!
Ví dụ, ông nghĩ thế nào về nhà văn Nguyễn Ngọc Tư?
Nguyễn Ngọc Tư? …Về ngôn ngữ, là người miền Bắc nên tôi rất thích giọng văn “đặc sản” như thế ở miền Nam. Đúng là cái chất vùng miền đó. Không biết người dân quê hương cô Tư đánh giá thế nào, nhưng riêng tôi có muốn hoài công bắt chước giọng văn ấy cũng không được. Tôi cảm ơn tác giả về niềm vui này. Còn về nội dung, theo tôi nên để bạn đọc rộng rãi nhận xét. Nhận xét đi nhận xét lại mới vỡ ra vấn đề. Có thể khen, chê hết lời, đừng ngần ngại, nhưng phải với tinh thần xây dựng. Dù thế nào cũng không nên đòi dùng biện pháp hành chính đối xử với nhà văn như đã xảy ra đối với cô Tư ở địa phương. Điều quan trọng là khuyến khích, cổ vũ nhà văn nâng cao cái tâm khi viết. Người cầm bút nếu cứ phải theo một khuôn phép nào đó thì còn đâu là sáng tạo với nghệ thuật. Trước sau tôi vẫn nghĩ không nên đòi hỏi nhà văn trẻ phải thế này thế nọ. Quyền sáng tạo của mỗi cá nhân cần được hết sức tôn trọng. Văn học phải khám phá, phải sáng tạo, tự chịu trách nhiệm trước độc giả, trước xã hội… Song để phê phán cũng góp phần thúc đẩy sáng tạo, thiết nghĩ người đọc cũng không nên chỉ có cái “khuôn vàng thước ngọc” cố định, mà nên luôn luôn mới, luôn luôn tự làm mới mình...
Thưa ông, một nhà văn trẻ nữa… Đỗ Hoàng Diệu?
Thôi chết, anh biến tôi thành nhà phê bình văn học?
Xin ông thẳng thắn nói ý kiến của mình.
Tôi có đọc Bóng đè, nhưng thú thực, vì lý do nào đấy, đọc nhanh quá. Đọc nhanh đến nỗi tôi gần như quên hết truyện nói gì, nhưng cái tên của truyện trở thành một lời khuyên, lời nhắc nhở đối với tôi. Làm việc gì bây giờ, tôi cũng tự nhắc mình: Đừng để bị bóng đè! Mình phải là mình, đừng để bị bóng đè!.. Thậm chí đôi khi tôi làm việc gì chưa đúng với ý thức tôi phải làm, bạn tôi cũng không ngần ngại phê phán tôi thẳng thừng là bị bóng đè!. Có lúc tôi còn bị bạn còn đay nghiến: Anh còn bị bóng đè nhiều lắm!.. Thế mới khổ chứ! Chỉ riêng điều này, tôi nợ Đỗ Hoàng Diệu lời cảm ơn. Tôi có đọc một vài bài báo, một vài ý kiến về Bóng đè. Có bà mẹ còn nói: Không bao giờ bà để cho con gái bà đọc thứ văn chương sa đoạ này! Xin cứ để cho dư luận rộng rãi đánh giá, nói thẳng nói hết, đừng cuống lên. Sau đó sẽ chấn tĩnh lại chắt lọc, rút tỉa…
Ông có dự định gì tiếp theo sau cuốn Dòng đời?
Tạm thời tôi vẫn chưa hoàn hồn sau mười năm vắt sức cho Dòng đời. Có lẽ tôi cần thời gian...
Ông đã nhận được những phản hồi nào từ độc giả? Ông có chuẩn bị tinh thần để chờ đợi những phản hồi không thuận lợi không?
Bản thảo Dòng đời được in là bản thảo thứ 16. Gần hai năm qua tôi đã đưa bản thảo (các lượt khác nhau – các versions khác nhau) cho nhiều người đọc và góp ý, được nhận nhiều lời khuyên chân thành. Đấy là sự tiếp sức quý báu cho tôi đi tới cùng. Phần lớn người đọc bản thảo là những bạn bè thuộc bậc đàn anh như Trần Bạch Đằng, Hữu Ngọc, Sơn Tùng, Trần Quang Cơ.., hoặc cùng lứa tuổi như các anh Cao Huy Thuần, Phan Đình Diệu... Phản hồi thuận hay không thuận là chuyện bình thường, phải có tranh luận thì mới ra chân lý. Trong khi viết mà cứ nghĩ đến việc sẽ có phản hồi thế này thế nọ thì không viết được.
Việt Nam sắp được kết nạp vào WTO, ban lãnh đạo mới của Việt Nam đang có những hành động mạnh mẽ tỏ rõ quyết tâm chống tham nhũng và các căn bệnh khác của hệ thống. Ông có lạc quan hơn về thời cuộc không?
Anh quay ngoắt đề tài, muốn làm tôi nghẹt thở? …Tôi vẫn nghĩ nước ta đang đứng trước cơ hội ngàn năm chưa từng có, cơ hội vàng. Đi liền với những thách thức bây giờ nước ta mới đối mặt – nghĩa là cũng chưa từng có. Tình hình đất nước xứng đáng có một “bộ tổng tư lệnh” và một “bộ tham mưu chiến lược” đầy bản lĩnh, đủ sức huy động toàn trí và toàn lực của cả nước cho hội nhập thắng lợi vào nền kinh tế toàn cầu hoá. Đây là mặt trận chính yếu của toàn dân tộc và chỉ có quyền thắng! Làm tất cả mọi việc để khơi dạy tình thần quật khởi của toàn dân tộc là yếu tố giành thắng lợi. Tôi nghĩ “Bộ tổng tư lệnh” và “bộ tham mưu chiến lược” này phải lớn hơn, bản lĩnh hơn “Bộ tổng tư lệnh” chống tham nhũng.
Xin cảm ơn ông.
Thụ Nhân thực hiện
Minhcineenebo # Monday, January 21, 2013 6:08:31 AM
Cuộc sống trong tiểu thuyết chỉ là cuộc
sống của tiểu thuyết. Toàn bộ tên các
nhân vật, địa danh, sự kiện, sự việc, thời
gian, không gian và mọi thứ khác… trong
tiểu thuyết đều thuộc về đời sống trong
tiểu thuyết và chỉ có trong tiểu thuyết mà
thôi; mọi sự trùng lặp với đời sống thực
ngoài đời nếu xẩy ra đều là và chỉ là sự
trùng lặp ngẫu nhiên.
Nguyễn Trung
http://www.viet-studies.info/NguyenTrung/index.htm
http://www.viet-studies.info/NguyenTrung/Lu_T1_Final.pdf
http://www.viet-studies.info/NguyenTrung/Lu_T2_Final.pdf