My OperaTrung Quốc không còn là 'Chúa tể Voldemort'?
Wednesday, April 3, 2013 6:20:21 AM
Trung Quốc không còn là 'Chúa tể Voldemort'?
Những năm qua, Washington luôn coi Trung Quốc là Chúa tể Voldemort trong vấn đề địa chính trị – tức là người không được gọi đích danh vì sợ gây tổn hại đến quan hệ kinh tế và ngoại giao. Nhưng chính sách đó dường như đã kết thúc trong những tuần gần đây.
Dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy những biến chuyển này xuất hiện trong bài diễn văn ngày 11/3 của Tom Donilon, cố vấn an ninh quốc gia cho Tổng thống Obama, người đã lên án "các vụ tấn công mạng trên quy mô chưa từng có bắt nguồn từ Trung Quốc" và tuyên bố "cộng đồng quốc tế không thể dung thứ cho hành vi như vậy từ bất cứ quốc gia nào". Các cuộc tấn công trong không gian mạng của Trung Quốc đặt ra nhiều mối rủi ro "cho thương mại quốc tế, cho uy tín của ngành công nghiệp Trung Quốc và cho quan hệ chung giữa hai nước" và Bắc Kinh phải dừng ngay việc làm này, ông Donilon phát biểu.
Còn theo Timothy Thomas, Cựu trung tá Mỹ chuyên nghiên cứu về chiến lược mạng của Trung Quốc trong hai thập niên qua, thì tỏ ra băn khoăn vì đến lúc này Mỹ mới lên tiếng. Bởi có quá nhiều bằng chứng tích lũy từ những năm trước mà lẽ ra Mỹ đã phải trao đổi thẳng thắn với Bắc Kinh và sự chối bỏ trách nhiệm của họ từ khi đó.
Mục tiêu của các vụ tấn công mạng được cho là bắt nguồn từ Trung Quốc nhằm vào Mỹ bao gồm các tổ chức thông tin (như Wall Street Journal, New York Times, Bloomberg), hãng công nghệ (như Google, Yahoo), công ty đa quốc gia (Coca-Cola, Dow Chemical, nhà thầu trong ngành quốc phòng (như Lockheed Martin, Northrop Grumman), các bộ ngành (như Bộ An ninh Nội địa, Bộ Ngoại giao, Bộ Năng lượng, Bộ Thương mại), quan chức cấp cao (như Hillary Clinton, đô đốc Mike Mullen), các phòng thí nghiệm vũ khí hạt nhân (Los Alamos, Oak Ridge) và nhiều nút mạng khác kết nối về thương mại, cơ sở hạ tầng và chính quyền Mỹ. Định dạng nguồn tin mật, nơi ẩn náu của các nhà bất đồng chính kiến nhân quyền, chiến lược đàm phán của các tập đoàn lớn, hệ thống điện tử mật của máy bay chiến đấu F-35, mọi ngóc ngách của mạng lưới điện quốc gia Mỹ: các tin tặc tấn công tìm kiếm tất cả những thứ ấy, khai thác bí mật và có thể đặt nền tảng cho hành vi phá hoại về sau.
Cố vấn an ninh quốc gia Mỹ - Tom Donilon
Thomas cảnh báo, Mỹ đang gặp khó khăn bảo vệ các hệ thống mạng của mình, một lĩnh vực mạng tương đối mới như không gian mạng lại không có chuẩn mực quốc tế, và suốt nhiều năm bị tấn công nhưng Mỹ chỉ nhận được sự phản ứng yếu ớt. Ông lo ngại: "Tôi nghĩ họ đã sẵn sàng liều lĩnh bởi họ tin chúng ta (Mỹ) không thể làm gì được họ. Bạn phải thay đổi sân chơi cho họ, nếu không, họ sẽ không thay đổi. Họ sẽ tiếp tục xé toạc mọi thông tin mà họ có thể".
Thomas nhận thấy "có điều gì đó đang thay đổi", và diễn văn của Donilon chỉ là một phần trong đó. Thông tin nổi bật hơn của tháng này, ông nói, là thông báo về việc Tư lệnh Không gian mạng của quân đội Mỹ (thành lập năm 2009) sẽ lần đầu tiên pháp triển và đưa vào chiến đấu 13 đội tiến công chiến tranh mạng. Người Trung Quốc "biết chúng ta đã sẵn sàng tấn công. Như vậy, đây là tiền đề mà tôi nghĩ sẽ làm thay đổi quan điểm của họ", ông nói.
Không hy vọng Bắc Kinh sẽ nhẹ nhàng lùi bước. Ngược lại, ông dựa vào các tài liệu về Quân đội Giải phóng nhân dân Trung Quốc để chứng minh, chiến lược mạng của Trung Quốc có nguồn gốc sâu xa và thậm chí có từ thời rất xa xưa.
Tư duy cốt lõi của Trung Quốc về chiến tranh mạng là quan niệm về "thế" được trình bầy trong Binh pháp Tôn tử cách đây chừng 2.500 năm. ""Thế" là tình thế chiến lược thuận lợi trước trận đánh", tướng Trương Hàn, người có bản dịch Binh pháp Tôn Tử sang tiếng Anh được coi là thành công, định nghĩa.
Ông Thomas giải thích về tư duy của Trung Quốc: "Khi tôi tiến hành hoạt động trinh sát trong hệ thống mạng của anh, tôi sẽ tìm kiếm những chỗ yếu của anh. Tôi sẽ tạo một lợi thế chiến lược cho phép tôi "giành chiến thắng ngay trong trận đánh đầu tiên" - một quan niệm kinh điển nữa trong cuốn 36 mưu kế của nhà quân sự Trung Quốc. "Đội quân chiến thắng bao giờ cũng tạo điều kiện để thắng, sau mới giao tranh, đội quân chiến bại thường giao tranh tranh trước, sau mới tìm chiến thắng bằng sự cầu may. Người giỏi dụng binh có thể từ các mặt tu sửa cái lẽ không thể thắng để nắm được quyền quyết định sự thắng bại".
Hay như viên tướng Dai Qingmin hồi năm 2002 từng viết trong cuốn sách Chiến tranh thông tin trực tiếp: "Trinh sát mạng máy tính là điều kiện tiên quyết đảm báo chiến thắng trong chiến tranh. Nó cho phép ta lựa chọn thời cơ, vị trí và biện pháp tấn công". Thomas nói, "10 năm trước họ đã nêu rõ như vậy, nếu muốn thắng, phải biết thăm dò đối phương".
Thậm chí, một cuốn sách năm 1999 của hai đại tá Trung Quốc còn nói quyết liệt hơn (những câu chữ đa ngôn như trong sách Khải huyền): "Nếu bên tấn công âm thầm tập hợp nguồn lực lớn mà không để quốc gia đối phương biết về điều này và tiến hành một cuộc tấn công tấn công kín đáo vào thị trường tài chính của họ", tướng Qiao Liang và Wang Xiangsui viết, "thì sau khi gây ra một cuộc khủng hoảng tài chính, phát tán virus máy tính và phá hoại hệ thống máy tính của đối phương trước, đồng thời tiến hành cuộc tấn công mạng vào kẻ thù để mạng lưới điện dân sự, mạng lưới giao thông, mạng lưới giao dịch tài chính, mạng lưới thông tin liên lạc điện thoại, và mạng lưới truyền thông đại chúng hoàn toàn tê liệt, điều này sẽ kiến cho quốc gia kẻ thù phải rơi vào các cuộc hoảng loạn xã hội, bạo động đường phố và khủng hoảng chính trị".
Tầm nhìn từ năm 1999 này đọc nghe giống như một bản tóm tắt báo cáo do Mandiant, một công ty an ninh tư nhân, công bố hồi tháng trước, về "Đơn vị 61398", một nhóm quân đội Trung Quốc đóng quân tại Thượng Hải từ năm 2006 đã tiến hành các cuộc tấn công mạng để đánh cắp hàng nghìn tỷ mã dữ liệu và thông tin khác từ các cơ cở của Mỹ. Trong số các mục tiêu của Đơn vị 61398 có Telvent Canada, công ty cung cấp phần mềm tiếp cận từ xa cho hơn 60% đường ống dầu khí ở Bắc Mỹ và Mỹ Latinh.
Đơn vị 61398 được cho là đã tham gia vào hành vi lừa đảo mới được biết đến với tên gọi "spear phishing", qua đó những kẻ tấn công sẽ gửi email với đường link và tập tin đính kèm, mà nếu nhấn vào, sẽ tự động sẽ cài đặt phần mềm độc hại vào máy tính bị tấn công. Đơn vị 61398 phát triển các hình thức tấn công tinh vi hơn, bao gồm ngôn ngữ thông thường, sử dụng trong các bức thư điện tử dỏm tự xưng là của các quan chức cao cấp của chính các của doanh nghiệp và chính quyền đó.
Spear phishing cũng dựa trên chiến thuật truyền thống của Trung Quốc: "Trung Quốc cố gắng áp đặt đối phương phải đi theo dòng suy nghĩ mà họ (người Trung Quốc) tạo ra", Thomas viết năm 2007. Với cách tiếp cận thông tin bất đối xứng như vậy, "bất kỳ ai cũng có thể trở thành kẻ tòng phạm mà không chút nghi ngờ".
Trong bối cảnh này, Thomas nhắc đến bức biếm họa năm ngoái đăng trên tạp chí quân đội, trong đó, các tướng Trung Quốc nói với nhau: "Mặc xác binh với pháp, tôi đã nói chúng ta truy cập vào cơ sở hạ tầng của họ cơ mà". Ai đó sẽ cười thầm, nhưng Thomas cảnh báo cần phải nhìn nhận thông điệp đó một cách nghiêm túc. Tin tặc Trung Quốc trên thực tế đang học theo Binh pháp Tôn tử, và nếu quân đội Mỹ không nhận ra điều đó, "họ có thể sẽ phạm sai lầm".
Trâm Anhluợc dịch từ WSJ
Những năm qua, Washington luôn coi Trung Quốc là Chúa tể Voldemort trong vấn đề địa chính trị – tức là người không được gọi đích danh vì sợ gây tổn hại đến quan hệ kinh tế và ngoại giao. Nhưng chính sách đó dường như đã kết thúc trong những tuần gần đây.
Dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy những biến chuyển này xuất hiện trong bài diễn văn ngày 11/3 của Tom Donilon, cố vấn an ninh quốc gia cho Tổng thống Obama, người đã lên án "các vụ tấn công mạng trên quy mô chưa từng có bắt nguồn từ Trung Quốc" và tuyên bố "cộng đồng quốc tế không thể dung thứ cho hành vi như vậy từ bất cứ quốc gia nào". Các cuộc tấn công trong không gian mạng của Trung Quốc đặt ra nhiều mối rủi ro "cho thương mại quốc tế, cho uy tín của ngành công nghiệp Trung Quốc và cho quan hệ chung giữa hai nước" và Bắc Kinh phải dừng ngay việc làm này, ông Donilon phát biểu.
Còn theo Timothy Thomas, Cựu trung tá Mỹ chuyên nghiên cứu về chiến lược mạng của Trung Quốc trong hai thập niên qua, thì tỏ ra băn khoăn vì đến lúc này Mỹ mới lên tiếng. Bởi có quá nhiều bằng chứng tích lũy từ những năm trước mà lẽ ra Mỹ đã phải trao đổi thẳng thắn với Bắc Kinh và sự chối bỏ trách nhiệm của họ từ khi đó.
Mục tiêu của các vụ tấn công mạng được cho là bắt nguồn từ Trung Quốc nhằm vào Mỹ bao gồm các tổ chức thông tin (như Wall Street Journal, New York Times, Bloomberg), hãng công nghệ (như Google, Yahoo), công ty đa quốc gia (Coca-Cola, Dow Chemical, nhà thầu trong ngành quốc phòng (như Lockheed Martin, Northrop Grumman), các bộ ngành (như Bộ An ninh Nội địa, Bộ Ngoại giao, Bộ Năng lượng, Bộ Thương mại), quan chức cấp cao (như Hillary Clinton, đô đốc Mike Mullen), các phòng thí nghiệm vũ khí hạt nhân (Los Alamos, Oak Ridge) và nhiều nút mạng khác kết nối về thương mại, cơ sở hạ tầng và chính quyền Mỹ. Định dạng nguồn tin mật, nơi ẩn náu của các nhà bất đồng chính kiến nhân quyền, chiến lược đàm phán của các tập đoàn lớn, hệ thống điện tử mật của máy bay chiến đấu F-35, mọi ngóc ngách của mạng lưới điện quốc gia Mỹ: các tin tặc tấn công tìm kiếm tất cả những thứ ấy, khai thác bí mật và có thể đặt nền tảng cho hành vi phá hoại về sau.
Cố vấn an ninh quốc gia Mỹ - Tom Donilon
Thomas cảnh báo, Mỹ đang gặp khó khăn bảo vệ các hệ thống mạng của mình, một lĩnh vực mạng tương đối mới như không gian mạng lại không có chuẩn mực quốc tế, và suốt nhiều năm bị tấn công nhưng Mỹ chỉ nhận được sự phản ứng yếu ớt. Ông lo ngại: "Tôi nghĩ họ đã sẵn sàng liều lĩnh bởi họ tin chúng ta (Mỹ) không thể làm gì được họ. Bạn phải thay đổi sân chơi cho họ, nếu không, họ sẽ không thay đổi. Họ sẽ tiếp tục xé toạc mọi thông tin mà họ có thể".
Thomas nhận thấy "có điều gì đó đang thay đổi", và diễn văn của Donilon chỉ là một phần trong đó. Thông tin nổi bật hơn của tháng này, ông nói, là thông báo về việc Tư lệnh Không gian mạng của quân đội Mỹ (thành lập năm 2009) sẽ lần đầu tiên pháp triển và đưa vào chiến đấu 13 đội tiến công chiến tranh mạng. Người Trung Quốc "biết chúng ta đã sẵn sàng tấn công. Như vậy, đây là tiền đề mà tôi nghĩ sẽ làm thay đổi quan điểm của họ", ông nói.
Không hy vọng Bắc Kinh sẽ nhẹ nhàng lùi bước. Ngược lại, ông dựa vào các tài liệu về Quân đội Giải phóng nhân dân Trung Quốc để chứng minh, chiến lược mạng của Trung Quốc có nguồn gốc sâu xa và thậm chí có từ thời rất xa xưa.
Tư duy cốt lõi của Trung Quốc về chiến tranh mạng là quan niệm về "thế" được trình bầy trong Binh pháp Tôn tử cách đây chừng 2.500 năm. ""Thế" là tình thế chiến lược thuận lợi trước trận đánh", tướng Trương Hàn, người có bản dịch Binh pháp Tôn Tử sang tiếng Anh được coi là thành công, định nghĩa.
Ông Thomas giải thích về tư duy của Trung Quốc: "Khi tôi tiến hành hoạt động trinh sát trong hệ thống mạng của anh, tôi sẽ tìm kiếm những chỗ yếu của anh. Tôi sẽ tạo một lợi thế chiến lược cho phép tôi "giành chiến thắng ngay trong trận đánh đầu tiên" - một quan niệm kinh điển nữa trong cuốn 36 mưu kế của nhà quân sự Trung Quốc. "Đội quân chiến thắng bao giờ cũng tạo điều kiện để thắng, sau mới giao tranh, đội quân chiến bại thường giao tranh tranh trước, sau mới tìm chiến thắng bằng sự cầu may. Người giỏi dụng binh có thể từ các mặt tu sửa cái lẽ không thể thắng để nắm được quyền quyết định sự thắng bại".
Hay như viên tướng Dai Qingmin hồi năm 2002 từng viết trong cuốn sách Chiến tranh thông tin trực tiếp: "Trinh sát mạng máy tính là điều kiện tiên quyết đảm báo chiến thắng trong chiến tranh. Nó cho phép ta lựa chọn thời cơ, vị trí và biện pháp tấn công". Thomas nói, "10 năm trước họ đã nêu rõ như vậy, nếu muốn thắng, phải biết thăm dò đối phương".
Thậm chí, một cuốn sách năm 1999 của hai đại tá Trung Quốc còn nói quyết liệt hơn (những câu chữ đa ngôn như trong sách Khải huyền): "Nếu bên tấn công âm thầm tập hợp nguồn lực lớn mà không để quốc gia đối phương biết về điều này và tiến hành một cuộc tấn công tấn công kín đáo vào thị trường tài chính của họ", tướng Qiao Liang và Wang Xiangsui viết, "thì sau khi gây ra một cuộc khủng hoảng tài chính, phát tán virus máy tính và phá hoại hệ thống máy tính của đối phương trước, đồng thời tiến hành cuộc tấn công mạng vào kẻ thù để mạng lưới điện dân sự, mạng lưới giao thông, mạng lưới giao dịch tài chính, mạng lưới thông tin liên lạc điện thoại, và mạng lưới truyền thông đại chúng hoàn toàn tê liệt, điều này sẽ kiến cho quốc gia kẻ thù phải rơi vào các cuộc hoảng loạn xã hội, bạo động đường phố và khủng hoảng chính trị".
Tầm nhìn từ năm 1999 này đọc nghe giống như một bản tóm tắt báo cáo do Mandiant, một công ty an ninh tư nhân, công bố hồi tháng trước, về "Đơn vị 61398", một nhóm quân đội Trung Quốc đóng quân tại Thượng Hải từ năm 2006 đã tiến hành các cuộc tấn công mạng để đánh cắp hàng nghìn tỷ mã dữ liệu và thông tin khác từ các cơ cở của Mỹ. Trong số các mục tiêu của Đơn vị 61398 có Telvent Canada, công ty cung cấp phần mềm tiếp cận từ xa cho hơn 60% đường ống dầu khí ở Bắc Mỹ và Mỹ Latinh.
Đơn vị 61398 được cho là đã tham gia vào hành vi lừa đảo mới được biết đến với tên gọi "spear phishing", qua đó những kẻ tấn công sẽ gửi email với đường link và tập tin đính kèm, mà nếu nhấn vào, sẽ tự động sẽ cài đặt phần mềm độc hại vào máy tính bị tấn công. Đơn vị 61398 phát triển các hình thức tấn công tinh vi hơn, bao gồm ngôn ngữ thông thường, sử dụng trong các bức thư điện tử dỏm tự xưng là của các quan chức cao cấp của chính các của doanh nghiệp và chính quyền đó.
Spear phishing cũng dựa trên chiến thuật truyền thống của Trung Quốc: "Trung Quốc cố gắng áp đặt đối phương phải đi theo dòng suy nghĩ mà họ (người Trung Quốc) tạo ra", Thomas viết năm 2007. Với cách tiếp cận thông tin bất đối xứng như vậy, "bất kỳ ai cũng có thể trở thành kẻ tòng phạm mà không chút nghi ngờ".
Trong bối cảnh này, Thomas nhắc đến bức biếm họa năm ngoái đăng trên tạp chí quân đội, trong đó, các tướng Trung Quốc nói với nhau: "Mặc xác binh với pháp, tôi đã nói chúng ta truy cập vào cơ sở hạ tầng của họ cơ mà". Ai đó sẽ cười thầm, nhưng Thomas cảnh báo cần phải nhìn nhận thông điệp đó một cách nghiêm túc. Tin tặc Trung Quốc trên thực tế đang học theo Binh pháp Tôn tử, và nếu quân đội Mỹ không nhận ra điều đó, "họ có thể sẽ phạm sai lầm".
Trâm Anhluợc dịch từ WSJ
Minhcineenebo # Wednesday, April 3, 2013 6:35:25 AM
SGTT - Con đường chinh phục châu Phi của người Trung Quốc là một chính sách có chủ đích, và Trung Quốc như đã làm được điều mình muốn. Nhưng, giờ đây châu Phi đang quay lưng với “sự khai hóa” của Bắc Kinh để chuyển hướng sang những nhà đầu tư khác... Vì sao?
Đầu tháng 2.2013, người Trung Quốc và người bản địa đã cùng tập trung tại Dar es Salaam, thành phố lớn nhất Tanzania, để xem biểu diễn múa rồng và múa sư tử. Tổng thống Tanzania Jakaya Kikwete khi đó gây bất ngờ cho báo giới với lời chúc tết bằng tiếng Hoa: “Chúc mừng năm mới nhân dân Trung Quốc! Chúc năm mới vui vẻ, như ý cát tường, một năm mới tốt lành!”.
Báo China Daily lúc ấy mô tả Tanzania chỉ là một trong nhiều nước châu Phi đang chịu ảnh hưởng sâu sắc của Trung Quốc từ kinh tế, chính trị đến văn hóa.
Châu Phi “nói” tiếng Bắc Kinh
Trong buổi diễn thuyết tại Trường đại học Virginia hôm 20.2, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry đã thừa nhận đầu tư của Trung Quốc tại lục địa đen đã vượt mặt Mỹ.
Dưới sự "giúp đỡ" từ bắc Kinh, châu Phi đang biến thành Trung Quốc.
Thật ra, từ những năm đầu thế kỷ 21, Trung Quốc đã dần hất cẳng Mỹ để thống trị châu lục giàu tài nguyên này. Từ năm 2003-2013, hơn 2.000 công ty, nhà máy Trung Quốc đã ồ ạt “tiến sang châu Phi” nhờ hàng loạt chính sách ưu đãi về vốn được hỗ trợ từ các ngân hàng chủ chốt của Trung Quốc kèm theo những chính sách, thủ tục dễ dàng của Nhà nước Trung Quốc.
Cùng với kinh tế, trong vòng tám năm kể từ khi “Học viện Khổng Tử” đầu tiên được xây dựng tại Kenya năm 2005, Trung Quốc đã xây dựng 29 trụ sở khác ở 22 nước châu Phi. Theo số liệu của Viện Khoa học xã hội Trung Quốc, tính đến năm 2012, Trung Quốc đã dành ra gần 600 suất “Học bổng Khổng Tử” (học bổng cấp cho người nước ngoài học tiếng Hoa và văn hóa Trung Quốc) cho các sinh viên châu Phi học tập tại Trung Quốc. Các sinh viên này đã mang về đất nước mình một nền văn hóa “rất Trung Quốc”.
Năm 2011, Trung Quốc bắt đầu đưa phim truyền hình nước này lên màn ảnh nhỏ châu Phi. Tanzania và Kenya là hai nước đầu tiên “thí điểm” với bộ phim được “chọn mặt gửi vàng”: Thời kỳ hạnh phúc của mẹ chồng và nàng dâu. Bộ phim tâm lý xã hội này mở đường thành công. Từ đây, Trung Quốc bắt đầu chiến dịch quảng bá văn hóa nước mình bằng chiếc cầu nối điện ảnh đến một loạt nước khác tại châu Phi.
“Món quà của rồng”!
Các ông chủ Trung Quốc rất tự hào mình là người “khai hóa” các nước nghèo nhất châu Phi và trao tặng cho lục địa đen này “món quà của rồng”.
“Chúng tôi đã đem đến những gì? Đem đến vốn liếng, kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý và cả thị trường, sau đó chúng tôi còn mở mang, gia công, sản xuất, tiêu thụ giúp họ... Họ vốn chẳng có kỹ thuật, thị trường, đội ngũ quản lý, vốn cũng không có nốt. Chúng tôi làm vậy là để giúp đất nước họ phát triển kinh tế, giải quyết vấn đề sức lao động dư thừa, góp phần làm tăng thu nhập cho họ. Đây sao có thể gọi là tranh giành được?” - Đài truyền hình CCTV hồi tháng 2-2013 dẫn lời ông Lưu Thương Long, chủ tịch hội đồng quản trị Tập đoàn Hoành Đạt, tập đoàn đã đổ rất nhiều vốn để đầu tư sang châu Phi. Theo ông Lưu, các doanh nghiệp Trung Quốc “chỉ lấy đi một chút của người khác”.
Trái với những gì ông Lưu phát biểu, các dự án khai thác khoáng sản của Trung Quốc ở châu Phi đang tàn phá dữ dội môi trường lục địa đen. Các mỏ đồng ở Zambia khiến môi trường ô nhiễm nghiêm trọng. Dự án xây đập thủy điện ở thác Kongou tại Gabon do Trung Quốc đầu tư đe dọa hủy diệt cả một vùng sinh thái giàu có của công viên quốc gia Ivindo. Tại châu Phi, nhiều khu rừng nguyên sinh bị tàn phá để khai thác gỗ...
Theo tạp chí Mining Weekly, số thợ mỏ thiệt mạng tại Trung Quốc trong hai năm 2010 và 2011 đã lên đến hơn 4.400 người. Khi Trung Quốc lên kế hoạch đóng cửa khoảng 5.000 khu mỏ kém an toàn cũng chính là lúc nước này “xuất khẩu” các khu mỏ tiềm ẩn nhiều tai nạn này sang châu Phi.
Theo AFP, giới chủ người Trung Quốc ở châu Phi thuê lao động lục địa đen làm việc 18 giờ/ngày với mức giá rẻ mạt (dưới 4 USD/ngày), trong khi chẳng hề để ý đến an toàn lao động. Một vụ nổ ở mỏ đồng tại Chambishi, Zambia năm 2005 làm 46 công nhân Zambia thiệt mạng. Trước tình trạng này, tháng 2-2013 Chính phủ Zambia phải đóng cửa mỏ than đá Collum do một công ty Trung Quốc khai thác.
Kết quả một khảo sát cũng cho thấy trong khi Bắc Kinh hô hào sẽ tạo công ăn việc làm cho người dân bản địa, thì 90% lượng công việc tại các dự án do Bắc Kinh đầu tư ở châu Phi đều rơi vào tay lao động Trung Quốc được “nhập khẩu”.
Phát biểu tại trung tâm hội nghị quốc tế Julius Nyerere ở Tanzania hôm 25-3, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thừa nhận những thực tế vừa qua và cam kết sẽ đưa ra những biện pháp thiết thực để giải quyết ổn thỏa các vấn đề tồn tại trong quan hệ giữa Trung Quốc và châu Phi.
Thế nhưng, giờ đây lục địa đen như tỉnh thức và bắt đầu chuyển hướng sang các nhà đầu tư khác...
"Đừng cắt nhỏ châu Phi”
Ngay tại trung tâm Durban, nơi tổ chức hội nghị BRICS ở Nam Phi, có treo những tấm biển với dòng chữ “BRICS, đừng cắt nhỏ châu Phi.” Các nhóm dân sự ở châu Phi nói cách khai thác của BRICS không khác gì hình thức thực dân hồi thế kỷ 19 khi chủ yếu bóc lột nguồn tài nguyên của châu Phi mà không giúp thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa hay tạo việc làm.
Theo Standard Bank, tổng giá trị giao thương của BRICS - châu Phi hiện đạt khoảng 500 tỉ USD, trong đó Trung Quốc chiếm phần lớn (60%). Khoảng 80% lượng hàng từ châu Phi tới Trung Quốc là tài nguyên khoáng sản thô.
Tình trạng khai thác quá mức đã khiến ông Lamido Sanusi, thống đốc Ngân hàng trung ương Nigeria, viết trên tờ Financial Times tháng này chỉ trích về “chủ nghĩa đế quốc mới” của Trung Quốc vì cho rằng cách khai thác của Bắc Kinh ở châu Phi mang tính bóc lột, vắt kiệt y như phương Tây thời thực dân.
“Đó là nguyên nhân quan trọng dẫn tới sự phá hủy nền công nghiệp và kém phát triển của châu Phi” - ông viết.
Theo tờ Economist, từ vài ngàn người sinh sống ở châu Phi cách đây hơn 10 năm, hiện Trung Quốc có hơn 1 triệu dân sinh sống lâu dài tại châu lục này.
TUOITRE.VN