My Opera'Kinh tế Việt Nam đang tụt hậu ngày càng xa'
Thursday, September 26, 2013 1:47:57 AM
'Kinh tế Việt Nam đang tụt hậu ngày càng xa'
“Kiểm điểm” nửa chặng đường phát triển giai đoạn 2011-2015, Trưởng Ban Kinh tế Trung ương Vương Đình Huệ lo ngại: “Có dấu hiệu kinh tế Việt Nam đang tụt hậu so với các nước”.
Tiền bí chỗ tiêu, kinh tế tắc cơ hội
Xem bài khác trên Vef.vn
Những cảnh báo đáng mạnh mẽ về tình hình kinh tế đã được đưa ra tại hội thảo “Nhìn lại nửa chặng đường phát triển kinh tế xã hội 5 năm và những điều chỉnh chiến lược” diễn ra sáng 23/9. Sự kiện này do Ban Kinh tế Trung ương phối hợp với Ủy ban Kinh tế của Quốc Hội tổ chức.
Đừng đổ hết cho khủng hoảng
“Suy yếu”, “tụt hậu”, “khoảng cách ngày càng xa so với các nước” là những nhận định được các nhà hoạch định chính sách nhấn mạnh. Điểm sơ sơ về số liệu kinh tế, các diễn giả đều khẳng định, nhiều mục tiêu của kế hoạch 5 năm 2011 – 2015 có khả năng không thực hiện được.
Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho biết, các mục tiêu, nhiệm vụ kế hoạch 5 năm được xây dựng trong bối cảnh nhiều dự báo lạc quan về triển vọng phục hồi tăng trưởng kinh tế thế giới. Khi đó, trong nước cũng có nhiều chuyển biến theo hướng thuận lợi.
Tuy nhiên, thực tế hơn 2 năm qua, tình hình kinh tế thế giới biến động khá phức tạp. Trong nước, những hạn chế, yếu kém của nền kinh tế tích tụ nhiều năm cùng với những mặt trái của gói kích thích đã cộng hưởng tạo nên hiệu ứng lạm phát tăng cao, bất ổn vĩ mô dài hơn dự kiến.
Tăng trưởng kinh tế, GDP, Vương Đình Huệ
Ông Phúc thẳng thẳn nhìn nhận: “Trong khi phần lớn các nước trong khu vực đã lấy lại đà tăng trưởng sau khủng hoảng thì tại Việt Nam, sự phục hồi còn chậm. Xét về mặt tuyệt đối, khoảng cách giữa Việt Nam và các nước trong khu vực đang ngày một cách xa”.
“Dư địa chính sách cho mô hình tăng trưởng hiện tại không còn nhiều. Những cảnh báo về một nền kinh tế chưa ẩn nhiều rủi ro và một triển vọng tăng trưởng không mấy tươi sáng đang có nguy cơ trở thành hiện thực”, Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc quan ngại.
Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan chia sẻ: “Vì sao nên nông nỗi như vậy? Tôi thấy bức tranh rất lổm nhổm, có thể do các nguyên nhân như chúng ta chủ quan duy ý chí đề ra những cái không tưởng. Thứ hai, đề ra nhưng không làm hoặc ngược lại; Thứ ba là tình hình đảo lộn quá; Thứ tư là tình hình thực tế biến động không lường được”.
Không chỉ vậy, theo nguyên Phó thủ tướng “bản kiểm điểm” còn ít nói về những sai lầm của chúng ta. “Khủng hoảng kinh tế không phải là nguyên nhân chủ yếu vì nhiều anh cũng bị ảnh hưởng nhưng đâu đến nỗi như ta. Những cái liên quan đến thế giới như xuất khẩu, vốn nước ngoài không sụt giảm nhiều lắm nhưng tại sao lại đổ cho nó.”
Ông Khoan nói tiếp: “Nếu chúng ta không mạnh dạn xử lý thì sẽ lúng túng”.
Nhấn mạnh hơn về kết quả “bản kiểm điểm” này, Trưởng Ban kinh tế Trung ương Đảng, ông Vương Đình Huệ thừa nhận: “Nền kinh tế Việt Nam đang tụt hậu ngày càng xa so với các nước trong khu vực!”
Theo ông Huệ, ngoài lý do bên ngoài thì với những yếu kém nội tại đã bộc lộ rõ hơn, cần phải xem xét những nguyên nhân do điều hành của chính chúng ta.
Đừng quá vội vàng
“Chúng ta có nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng cần thận trọng để tránh rơi vào bẫy của tăng trưởng”, ông Huệ bày tỏ.
Ông Huệ đề nghị, chặng đường tới, chúng ta vẫn phải tiếp tục củng cố ổn định kinh tế vĩ mô. Nên chăng cần có chương trình trung hạn từ nay tới năm 2015 để phục hồi kinh tế, khôi phục niềm tin cho thị trường.
Bối cảnh hiện nay cho phép chúng ta chuyển sang chính sách kiểm soát lạm phát có mục tiêu, giải quyết hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng và mục tiêu lạm phát.
Ví dụ như CPI nên dự kiến tăng khoảng 7% mỗi năm cho 3 năm tới là 2013 – 2015 và có thể dưới 5% cho các năm tiếp theo, đồng thời, nên đặt mục tiêu tăng trưởng hợp lý bằng khoảng 6% cho giai đoạn 2014 – 2015.
Tăng trưởng kinh tế, GDP, Vương Đình Huệ
Vị trưởng Ban Kinh tế Trung ương còn đề xuất nên điều chỉnh một số chỉ tiêu kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế xã hội 2011 – 2015 như tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân 5 năm điều chỉnh từ kế hoạch 6,5 – 7% cũ về còn 5,4%. Chỉ số giá tiêu dung vào năm 2015 giảm điều chỉnh từ 5-7% lên 7%.
Theo Trưởng ban Kinh tế Trung ương, chúng ta nên chuyển sang thực hiện chính sách trọng cung thay vì trọng cầu như thời gian qua. Đây không hẳn là một kế hoạch trung hạn, nhưng là định hướng chính sách từ nay đến năm 2015, tránh việc áp dụng những giải pháp ngắn hạn để giải quyết vấn đề dài hạn.
Chuyên gia Võ Trí Thành lưu ý 3 điều là ổn định kinh tế vĩ mô, thứ hai là phục hồi và tiếp theo là tái cấu trúc. Từ nay tới 2015 – 2016 không vì áp lực nào mà né tránh, méo mó mục tiêu ổn định. Sự phục hồi phải trong khuôn khổ ổn định và không nên quá vội vã, phải đặt trong bối cảnh tái cấu trúc.
Thậm chí, ông Thành còn nói, không nên chỉ nhìn nước ta như nước nghèo, đã đến lúc phải nhìn ra khía cạnh thực sự mạnh của Việt Nam. Có hai vấn đề hiện nay đặt ra rất lớn là công nghiệp rất quan trọng với Việt Nam, nhưng 10 năm tới công nghiệp của Việt Nam chỉ là “follower”. Đã đến lúc Việt Nam cần tìm những lĩnh vực có thể đi đầu thế giới. Đồng thời, phải có thể chế thực thi và nguồn lực thực thi chiến lược đấy.
Theo GS Trần Thọ Đạt, Phó Hiệu trưởng Trường kinh tế quốc dân : Ước tính trung bình giai đoạn 2011 – 2015, GDP của Việt Nam chỉ đạt dưới 6%, thấp hơn 1-1,5 điểm phần trăm so với kế hoạch.
Tốc độ tăng trưởng Việt Nam giai đoạn 2011 – 2012 tương đương với Philipines, thấp hơn Indonesia và Malaysia và cao hơn Singapore và Thái Lan. Tốc độ tăng trưởng trung bình của Việt nam bắt đầu xu thế suy giảm nhanh và liên tục từ giai đoạn cuối năm 2007, đến giai đoạn cuối năm 2012 nằm ở mức thấp nhất kể từ năm 2000. Trong khi đó, tăng trưởng các nước ASEAN – 5 đều khởi sắc hơn kể từ cuối 2009, sau khủng hoảng kinh tế toàn cầu.
Từ năm 2012, tỷ lệ lạm phát của Việt Nam đã giảm xuống nhưng đây là mức cao nhất so với các nước ASEAN-5, kể từ năm 2000. Trong khi tăng trưởng các nước trong khu vực đang có xu hướng gia tăng nhưng vẫn giữ được mức lạm phát thấp thì Việt Nam đối diện với tốc độ tăng trưởng suy giảm liên tục nhưng lạm phát lại cao.
Biến động lạm phát ở Việt Nam cũng cao hơn nhiều phản ánh, sự đánh đổi giữa tăng trưởng kinh tế và lạm phát tại Việt Nam lớn so với các nước trong khu vực và bất ổn vĩ mô vẫn chưa có dấu hiệu được kiểm soát.
Phạm Huyền
Từ khóa: Tăng trưởng kinh tế , GDP , Vương Đình Huệ
“Kiểm điểm” nửa chặng đường phát triển giai đoạn 2011-2015, Trưởng Ban Kinh tế Trung ương Vương Đình Huệ lo ngại: “Có dấu hiệu kinh tế Việt Nam đang tụt hậu so với các nước”.
Tiền bí chỗ tiêu, kinh tế tắc cơ hội
Xem bài khác trên Vef.vn
Những cảnh báo đáng mạnh mẽ về tình hình kinh tế đã được đưa ra tại hội thảo “Nhìn lại nửa chặng đường phát triển kinh tế xã hội 5 năm và những điều chỉnh chiến lược” diễn ra sáng 23/9. Sự kiện này do Ban Kinh tế Trung ương phối hợp với Ủy ban Kinh tế của Quốc Hội tổ chức.
Đừng đổ hết cho khủng hoảng
“Suy yếu”, “tụt hậu”, “khoảng cách ngày càng xa so với các nước” là những nhận định được các nhà hoạch định chính sách nhấn mạnh. Điểm sơ sơ về số liệu kinh tế, các diễn giả đều khẳng định, nhiều mục tiêu của kế hoạch 5 năm 2011 – 2015 có khả năng không thực hiện được.
Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho biết, các mục tiêu, nhiệm vụ kế hoạch 5 năm được xây dựng trong bối cảnh nhiều dự báo lạc quan về triển vọng phục hồi tăng trưởng kinh tế thế giới. Khi đó, trong nước cũng có nhiều chuyển biến theo hướng thuận lợi.
Tuy nhiên, thực tế hơn 2 năm qua, tình hình kinh tế thế giới biến động khá phức tạp. Trong nước, những hạn chế, yếu kém của nền kinh tế tích tụ nhiều năm cùng với những mặt trái của gói kích thích đã cộng hưởng tạo nên hiệu ứng lạm phát tăng cao, bất ổn vĩ mô dài hơn dự kiến.
Tăng trưởng kinh tế, GDP, Vương Đình Huệ
Ông Phúc thẳng thẳn nhìn nhận: “Trong khi phần lớn các nước trong khu vực đã lấy lại đà tăng trưởng sau khủng hoảng thì tại Việt Nam, sự phục hồi còn chậm. Xét về mặt tuyệt đối, khoảng cách giữa Việt Nam và các nước trong khu vực đang ngày một cách xa”.
“Dư địa chính sách cho mô hình tăng trưởng hiện tại không còn nhiều. Những cảnh báo về một nền kinh tế chưa ẩn nhiều rủi ro và một triển vọng tăng trưởng không mấy tươi sáng đang có nguy cơ trở thành hiện thực”, Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc quan ngại.
Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan chia sẻ: “Vì sao nên nông nỗi như vậy? Tôi thấy bức tranh rất lổm nhổm, có thể do các nguyên nhân như chúng ta chủ quan duy ý chí đề ra những cái không tưởng. Thứ hai, đề ra nhưng không làm hoặc ngược lại; Thứ ba là tình hình đảo lộn quá; Thứ tư là tình hình thực tế biến động không lường được”.
Không chỉ vậy, theo nguyên Phó thủ tướng “bản kiểm điểm” còn ít nói về những sai lầm của chúng ta. “Khủng hoảng kinh tế không phải là nguyên nhân chủ yếu vì nhiều anh cũng bị ảnh hưởng nhưng đâu đến nỗi như ta. Những cái liên quan đến thế giới như xuất khẩu, vốn nước ngoài không sụt giảm nhiều lắm nhưng tại sao lại đổ cho nó.”
Ông Khoan nói tiếp: “Nếu chúng ta không mạnh dạn xử lý thì sẽ lúng túng”.
Nhấn mạnh hơn về kết quả “bản kiểm điểm” này, Trưởng Ban kinh tế Trung ương Đảng, ông Vương Đình Huệ thừa nhận: “Nền kinh tế Việt Nam đang tụt hậu ngày càng xa so với các nước trong khu vực!”
Theo ông Huệ, ngoài lý do bên ngoài thì với những yếu kém nội tại đã bộc lộ rõ hơn, cần phải xem xét những nguyên nhân do điều hành của chính chúng ta.
Đừng quá vội vàng
“Chúng ta có nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng cần thận trọng để tránh rơi vào bẫy của tăng trưởng”, ông Huệ bày tỏ.
Ông Huệ đề nghị, chặng đường tới, chúng ta vẫn phải tiếp tục củng cố ổn định kinh tế vĩ mô. Nên chăng cần có chương trình trung hạn từ nay tới năm 2015 để phục hồi kinh tế, khôi phục niềm tin cho thị trường.
Bối cảnh hiện nay cho phép chúng ta chuyển sang chính sách kiểm soát lạm phát có mục tiêu, giải quyết hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng và mục tiêu lạm phát.
Ví dụ như CPI nên dự kiến tăng khoảng 7% mỗi năm cho 3 năm tới là 2013 – 2015 và có thể dưới 5% cho các năm tiếp theo, đồng thời, nên đặt mục tiêu tăng trưởng hợp lý bằng khoảng 6% cho giai đoạn 2014 – 2015.
Tăng trưởng kinh tế, GDP, Vương Đình Huệ
Vị trưởng Ban Kinh tế Trung ương còn đề xuất nên điều chỉnh một số chỉ tiêu kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế xã hội 2011 – 2015 như tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân 5 năm điều chỉnh từ kế hoạch 6,5 – 7% cũ về còn 5,4%. Chỉ số giá tiêu dung vào năm 2015 giảm điều chỉnh từ 5-7% lên 7%.
Theo Trưởng ban Kinh tế Trung ương, chúng ta nên chuyển sang thực hiện chính sách trọng cung thay vì trọng cầu như thời gian qua. Đây không hẳn là một kế hoạch trung hạn, nhưng là định hướng chính sách từ nay đến năm 2015, tránh việc áp dụng những giải pháp ngắn hạn để giải quyết vấn đề dài hạn.
Chuyên gia Võ Trí Thành lưu ý 3 điều là ổn định kinh tế vĩ mô, thứ hai là phục hồi và tiếp theo là tái cấu trúc. Từ nay tới 2015 – 2016 không vì áp lực nào mà né tránh, méo mó mục tiêu ổn định. Sự phục hồi phải trong khuôn khổ ổn định và không nên quá vội vã, phải đặt trong bối cảnh tái cấu trúc.
Thậm chí, ông Thành còn nói, không nên chỉ nhìn nước ta như nước nghèo, đã đến lúc phải nhìn ra khía cạnh thực sự mạnh của Việt Nam. Có hai vấn đề hiện nay đặt ra rất lớn là công nghiệp rất quan trọng với Việt Nam, nhưng 10 năm tới công nghiệp của Việt Nam chỉ là “follower”. Đã đến lúc Việt Nam cần tìm những lĩnh vực có thể đi đầu thế giới. Đồng thời, phải có thể chế thực thi và nguồn lực thực thi chiến lược đấy.
Theo GS Trần Thọ Đạt, Phó Hiệu trưởng Trường kinh tế quốc dân : Ước tính trung bình giai đoạn 2011 – 2015, GDP của Việt Nam chỉ đạt dưới 6%, thấp hơn 1-1,5 điểm phần trăm so với kế hoạch.
Tốc độ tăng trưởng Việt Nam giai đoạn 2011 – 2012 tương đương với Philipines, thấp hơn Indonesia và Malaysia và cao hơn Singapore và Thái Lan. Tốc độ tăng trưởng trung bình của Việt nam bắt đầu xu thế suy giảm nhanh và liên tục từ giai đoạn cuối năm 2007, đến giai đoạn cuối năm 2012 nằm ở mức thấp nhất kể từ năm 2000. Trong khi đó, tăng trưởng các nước ASEAN – 5 đều khởi sắc hơn kể từ cuối 2009, sau khủng hoảng kinh tế toàn cầu.
Từ năm 2012, tỷ lệ lạm phát của Việt Nam đã giảm xuống nhưng đây là mức cao nhất so với các nước ASEAN-5, kể từ năm 2000. Trong khi tăng trưởng các nước trong khu vực đang có xu hướng gia tăng nhưng vẫn giữ được mức lạm phát thấp thì Việt Nam đối diện với tốc độ tăng trưởng suy giảm liên tục nhưng lạm phát lại cao.
Biến động lạm phát ở Việt Nam cũng cao hơn nhiều phản ánh, sự đánh đổi giữa tăng trưởng kinh tế và lạm phát tại Việt Nam lớn so với các nước trong khu vực và bất ổn vĩ mô vẫn chưa có dấu hiệu được kiểm soát.
Phạm Huyền
Từ khóa: Tăng trưởng kinh tế , GDP , Vương Đình Huệ
Minhcineenebo # Thursday, September 26, 2013 1:49:12 AM
Các nước che đậy, Việt Nam lại... trưng ra
Các quốc gia thành viên WTO đã khôn khéo phân biệt đối xử với DN ngoại quốc bằng các hàng rào thuế quan tinh vi. Trong khi đó, Việt Nam lại trưng bày "vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước" ra vị trí mặt tiền, rồi ra sức thuyết phục họ công nhận mình là nền kinh tế thị trường.
>>Kinh tế Việt Nam sáng hay xám?
>> Ông Vũ Khoan: Kinh tế đi xuống do chủ quan?
>> Sẽ không có "bữa đại tiệc" cho Việt Nam
Gia nhập WTO là một cột mốc quan trọng của Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế. Tuy nhiên sau 7 năm, dường như chúng ta chưa khai thác được hết các lợi ích mà tư cách thành viên WTO mang lại. Bởi hầu hết các nước của WTO, bao gồm cả G7, chưa công nhận VN là nền kinh tế thị trường, bất chấp nỗ lực thuyết phục của lãnh đạo cấp cao của VN trong các cuộc tiếp xúc song phương[1] .
Để kết luận một nền kinh tế vận hành theo quy luật thị trường không, các quốc gia phân tích nhiều yếu tố, trong đó có yếu tố khuôn khổ pháp lý cho nền kinh tế vận hành, mà đầu tiên là Hiến pháp.
Chỉ cần nhìn vào Điều 15 Hiến pháp 1992 hiện hành (và Điều 51 Khoản 1 Dự thảo sửa đổi Hiến pháp 1992), sẽ thấy VN phân loại về mặt pháp lý các chủ thể tham gia hoạt động kinh tế ngay từ trong Hiến pháp và tuyên bố "kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo". Như vậy, ai giữ vai trò chủ đạo, ai thắng trong cuộc chơi không còn được quyết định bởi quy luật cạnh tranh tự do của thị trường nữa, mà quyết định bởi nhà nước.
Để "tuân thủ" Hiến pháp, nhà nước phải có nghĩa vụ bảo đảm vai trò chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước. Muốn vậy, nhà nước không còn cách nào khác là phải ưu tiên, ưu đãi các DNNN. Nếu không, ai thắng ai thua trong cuộc cạnh tranh sẽ do thị trường quyết định.
Thị trường thì khách quan, vô cảm, nên DNNN có thể thắng, có thể thua, có thể chủ đạo hoặc không chủ đạo. Nếu DNNN và thành phần kinh tế nhà nước, vào một lúc nào đó, không giữ được vai trò chủ đạo thì nhà nước đã... vi phạm Hiến pháp.
TPP, WTO, hội nhập quốc tế, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, sửa Hiến pháp
Ảnh minh họa
Bởi vậy, mặc dù không còn duy trì một đạo luật riêng cho DNNN mà thành phần này được điều chỉnh chung trong Luật doanh nghiệp 2005, nhưng ưu tiên ưu đãi vẫn có vô vàn cách. Chẳng hạn, bảo lãnh vay vốn, ưu đãi đất đai, luân chuyển công chức cao cấp giữ các chức vụ quản lý trong DNNN thông qua đó loby chính sách cho các DN này. Rồi bắt buộc các hội thảo sử dụng ngân sách nhà nước phải mua vé máy bay của Vietnam Airlines cho đại biểu tham gia, v.v...
Điều đặc biệt, dường như DNNN không được phép phá sản theo quy luật thị trường, bởi phá sản thì cơ quan chủ quản có thể bị kỷ luật, nên họ phải cứu bằng mọi cách.
Vậy có thể dùng Hiến pháp ra lệnh cho quy luật kinh tế? Và quy luật kinh tế có phải là đối tượng điều chỉnh của Hiến pháp?
Ông trời đâu có vâng lệnh người; các quy luật kinh tế khách quan đâu có phải là đối tượng điều chỉnh của Hiến pháp và cũng không biết "giữ thể diện" cho nhà nước với những scandal như Vinashines, Vinalines...
Lùi xa hơn một chút, từ Hiến pháp 1980 đến Hiến pháp 1992, luôn khẳng định "vai trò chủ đạo" của thành phần kinh tế tập thể, nhưng nó đã teo tóp từ lâu. Trong thời kỳ bao cấp, cả dân tộc dành 100% nguồn lực cho kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, nhưng hai thành phần kinh tế này có giữ vai trò chủ đạo được không?
Hãy nhìn vào khả năng bảo toàn vốn, tìm kiếm lợi nhuận, đóng góp cho GPD, góp phần cho tình trạng tham nhũng, khả năng tạo công ăn việc làm giữa hai khu vực kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân, sẽ dự đoán được quy luật kinh tế đang vận động theo hướng nào.
Bảng: Đóng góp của kinh tế nhà nước tại TPHCM giảm dần đều theo thời gian
Thành phần
2006-2010
2011
2012
2013
Kinh tế nhà nước
26,6%
18,7%
18,0%
17,3%
Kinh tế ngoài nhà nước
50,6%
58,3%
58,5%
58,9%
Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài
22,8%
23,0%
23,5%
23,8%
(Nguồn: Cục Thống kê TPHCM, dẫn theo Văn Nam, Đóng góp kinh tế nhà nước giảm dần, Thời báo Kinh tế Sài Gòn, 22/9/2013).
Đáng tiếc, tư duy dùng Hiến pháp ra lệnh cho quy luật kinh tế vẫn được tiếp tục duy trì, lựa chọn làm Phương án 1 trong Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992. Điều 51 Khoản 1 viết: "Nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo" (khái niệm "kinh tế tập thể" đã biến mất - VTH).
Quyền lập hiến thuộc về Quốc hội Việt Nam, nhưng quyền công nhận nền kinh tế thị trường thuộc về các quốc gia khác. Mỗi chủ thể đều có ý chí riêng của mình.
Tuy nhiên, điều đáng bàn ở đây, là nghệ thuật che đậy sự phân biệt đối xử. Các quốc gia thành viên WTO đã khôn khéo phân biệt đối xử với DN ngoại quốc bằng các hàng rào thuế quan tinh vi. Trong khi đó, Việt Nam lại trưng bày "vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước" ra vị trí mặt tiền, rồi ra sức thuyết phục họ công nhận mình là nền kinh tế thị trường.
Đặc biệt, hiện nay Việt Nam đang tích cực đàm phán gia nhập TPP, thì việc trưng bày "vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước" trong Hiến pháp, sẽ làm cho Việt Nam gặp không ít bất lợi.
(Còn tiếp)
TS. Võ Trí Hảo (Khoa Luật, Đại học Kinh tế TP.HCM)
[1] Hiện nay chỉ có ASEAN và Ucraina, Nga, Trung Quốc, Venezuela, Nam Phi công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường, các thành viên chủ chốt của WTO vẫn chưa công nhận.
Từ khóa: TPP , WTO , hội nhập quốc tế , vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước , doanh nghiệp nhà nước , sửa Hiến pháp
Minhcineenebo # Sunday, September 29, 2013 3:09:10 AM
"Ai cho tiền thì bảo vệ người ấy"
Còn chức năng đứng về người lao động lại càng khó tròn vai, bởi "ăn cây nào rào cây ấy", ai cho tiền hoạt động thì bảo vệ người ấy; Công đoàn thời kỳ Đổi mới chưa bao giờ đứng ra tổ chức đình công để đấu tranh quyết liệt quyền lợi cho công nhân.
Kỳ 1: Các nước che đậy, Việt Nam lại... trưng ra
Sẽ không có "bữa đại tiệc" cho Việt Nam
BTA có rồi, nhưng Quy chế ưu đãi phổ cập (GSP)[1] không thành hiện thực có căn nguyên từ Hiến pháp.
1. Một lý do được chỉ ra là quyền tự do gia nhập hội đã có, nhưng quyền tự do lập hội cho người lao động lại chưa có.
Trong quá trình đàm phán Hiệp định thương mại Việt - Mỹ (BTA), đoàn đàm phán đã nỗ lực yêu cầu Hoa Kỳ dành cho phía VN Quy chế ưu đãi phổ cập (GSP). Quy chế này nhằm khuyến khích sự phát triển kinh tế ở các nước đang phát triển bằng cách ưu đãi miễn thuế nhập khẩu 5.000 mặt hàng[2] (trong đó chủ yếu là các hàng thủ công nghiệp, mây tre, cói ngô...).
Ban đầu, phía Hoa Kỳ không chấp nhận, vì quy chế GSP đòi hỏi quốc gia hưởng quy chế GSP phải bảo đảm cho người lao động, tầng lớp công nhân quyền tự do lập hội, bao gồm quyền tự do lập công đoàn.
Công đoàn, quyền tự do lập hội, công nhân, đình công, quyền lợi người lao động
Theo báo Lao động, từ năm 1995 đến 7/2013, có hơn 5.000 cuộc đình công, có cuộc huy động đến 10.000 NLĐ, không có cuộc nào do Công Đoàn lãnh đạo. Ảnh minh họa
Quyền tự do lập công đoàn, giúp "công nhân, người lao động tụ tập với nhau, tự lập hội để nói chuyện với giới chủ", để giúp họ tự bảo vệ mình, mà không phải trông chờ từ nhà nước. Theo ông Nguyễn Đình Lương - nguyên Trưởng đoàn đàm phán BTA, quyền tự do thành lập công đoàn là một trong những chuẩn mực quy định của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), mà Việt Nam là một thành viên[3] .
Trước nỗ lực của phía Việt Nam, cuối cùng phía Hoa Kỳ ghi nhận vào BTA: "phía Hoa Kỳ sẽ xem xét dành GSP cho Việt Nam". Thế nhưng, "thắng lợi" của nỗ lực này không có cơ hội thành hiện thực. Vì phía Hoa Kỳ chưa xem xét GSP chừng nào quyền tự do lập công đoàn của người lao động Việt Nam chưa được bảo đảm, chừng nào Điều 10 Hiến pháp còn duy trì vai trò độc tôn của Công đoàn Lao động Việt Nam (viết hoa, số ít).
Sự độc tôn của công đoàn như vậy là đã điều chỉnh quyền lập hội, lập công đoàn của người lao động theo "cơ chế mậu dịch" của thời kỳ bao cấp. Nghĩa là chỉ có quyền "gia nhập, hoặc không gia nhập, đóng phí hay không đóng phí" mà thôi, chứ không còn quyền chọn lựa ai đó đại diện cho mình.
Ngắn gọn, người lao động không có quyền lập công đoàn, mà chỉ có quyền gia nhập một tổ chức mà Điều 10 Hiến pháp đã thiết kế sẵn.
Người lao động tưởng như đã thoát được "gạo mậu dịch" song còn những thứ "mậu dịch, bao cấp" khác thì có lẽ vẫn chưa thể.
2. Duy trì tính chất "á nhà nước" của Công đoàn nhằm giải quyết những vấn đề gì gì?
Hiện nay, Công đoàn Lao động Việt Nam hưởng quy chế rất đặc biệt, quy chế á nhà nước.
Theo quy chế này, Công đoàn Lao động đứng về phía nhà nước, giúp nhà nước quản lý người lao động, thực hiện một số hành động nhân danh quyền lực nhà nước (ban hành thông tư liên tịch), đặc biệt hưởng ngân sách, giống như một cơ quan nhà nước.
Dùng ngân sách như cơ quan nhà nước, nhưng lại không phải là cơ quan nhà nước. Bởi ở mặt khác, tổ chức này lại khoác chiếc áo của một tổ chức xã hội, nên không cần được sự ủy thác của toàn dân thông qua bầu cử phổ thông, không có nghĩa vụ trả lời chất vấn trước Quốc hội, không phải chịu trách nhiệm trước những người đóng thuế.
3. Chức năng, vai trò thay đổi qua từng thời kỳ lịch sử
Trong thời kỳ Xô Viết Nghệ Tĩnh, Công đoàn đã có công lao lớn giúp Đảng giành được chính quyền, giúp công nhân đấu tránh chống lại sự bóc lột của giới chủ, đặc biệt là chống lại giới chủ người Pháp. Điều đó cần được tri ân.
Bước sang thời kỳ bao cấp, khái niệm "giới chủ" không còn, mà người sử dụng lao động chính là chính quyền dưới hình thức hợp tác xã, xí nghiệp nhà nước, cơ quan nhà nước. Nên Công đoàn thời kỳ này thay đổi chức năng, không còn nhiệm vụ đấu tranh chống lại người sử dụng lao động, mà phải cổ vũ, ủng hộ người sử dụng lao động, trở thành cánh tay nối dài giúp nhà nước quản lý người lao động.
Bước sang thời kỳ đổi mới, "giới chủ" tái xuất hiện, nhưng chức năng, vị thế của Công đoàn vẫn được tiếp tục duy trì như thời kỳ bao cấp. Công đoàn mới không được quyền thiết lập, công đoàn truyền thống không ra tay giúp công nhân. Những xung đột với giới chủ không còn phương thức hòa bình để giải quyết, công nhân đi đến đình công tự phát ở Bình Dương, Hải Phòng trong những năm 2008-2009, có nơi leo thang đến đập phá nhà máy giống như thời Xô Viết Nghệ Tĩnh.
Tính chất á nhà nước, làm cho chức năng quản lý nhà nước của Công đoàn thiếu chính danh, thiếu trách niệm giải trình trước Quốc hội và toàn dân. Còn chức năng đứng về người lao động lại càng khó tròn vai, bởi "ăn cây nào rào cây ấy", ai cho tiền hoạt động thì bảo vệ người ấy; Công đoàn thời kỳ Đổi mới chưa bao giờ đứng ra tổ chức đình công để đấu tranh quyết liệt quyền lợi cho công nhân.
Duy trì vai trò độc tôn, hạn chế quyền tự do lập công đoàn của người lao động không chỉ làm ảnh hưởng quyền lợi của tầng lớp thợ thuyền, mà về mặt đối ngoại lại cản trở hội nhập quốc tế.
Trước thềm đàm phán TPP, nhân dịp sửa đổi Hiến pháp, chúng ta nên xem xét cải tổ cơ chế "bao cấp bảo vệ người lao động", cải tổ hệ thống "cửa hàng mậu dịch bốn cấp" (Công đoàn ở TW, tỉnh, huyện, cơ sở). Sao cho những người lao động thực sự được bảo vệ quyền lợi chính đáng.
TS Võ Trí Hảo (Khoa Luật, Đại học Kinh tế TP.HCM)
>> Mời độc giả ghé thăm và đóng góp ý kiến cho trang Fanpage của Tuần Việt Nam
[1] http://vietnamnet.vn/vn/tuanvietnam/140199/se-khong-co--bua-dai-tiec--cho-viet-nam.html
[2] http://www.ustr.gov/trade-topics/trade-development/preference-programs/generalized-system-preference-gsp
[3] http://vietnamnet.vn/vn/tuanvietnam/140199/se-khong-co--bua-dai-tiec--cho-viet-nam.html
Từ khóa: Công đoàn , quyền tự do lập hội , công nhân , đình công , quyền lợi người lao động