My OperaTiền và hoạt động ngân hàng
Wednesday, January 2, 2013 2:12:40 PM
THÔNG TIN SÁCH
- Tên sách:Tiền và hoạt động ngân hàng
- Thểloại:Sách nghiên cứu
- Tác giả:TS. Lê Vinh Danh
- Nhà xuất bản: NXB Giao thông vận tải
- Tổng sốtrang:694
- Khổgiấy: A5
- Hình thức:Bìa mềm
- In và nộp lưu chiểu:Quý III năm 2009
- Giá bìa:125.000VND
MỤC LỤC
LỜI GIỚI THIỆU 5
LỜI NÓI ĐẦU 6
PHẦN I - TIỀN TỆ, CHỨC NĂNG VÀ VAI TRÒ 8
Chương 1 - SỰ RA ĐỜI CỦA TIỄN TỆ 10
1.1. SƠLƯỢC LỊCH SỬ 10
1.2. SỰPHÁT TRIỂN CỦA TIỀN TỆ 12
Chương 2 - HỆ THỐNG TIỀN TỆ 15
2.1. CÁC LOẠI TIỀN TỆ HIỆN NAY 15
2.1.1. Tiền có giá trị thực 15
2.1.2. Tiền quy ước 16
2.2. Hệ thống tiền tệ ngày nay 23
2.2.1. Tiền mạnh 24
2.2.2. Các loại tiền - tài sản khác 25
2.3. TIỀN TỆ TRONG TƯƠNG LAI 30
Chương 3 - CHỨC NĂNG VÀ VAI TRÒ CỦA TIỀN TỆ 33
3.1. PHƯƠNG TIỆN TRAO ÐỔI 33
3.2 PHƯƠNG TIỆN BẢO TỒN GIÁ TRỊ 34
3.3. ÐƠN VỊ TÍNH TOÁN 35
3.4. PHƯƠNG TIỆN THANH TOÁN 36
3.5. CÔNG CỤ ĐỂ ĐIỀU TIẾT KINH TẾ 36
PHẦN II - HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG 38
Chương 4 - LỊCH SỬ HÌNH THÀNH HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG 39
4.1. HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG SƠ KHAI............................................... 39
4.2. HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG GIAI ĐOẠN II......................................................... 41
4.3. HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG GIAI ĐOẠN III ....................................................... 44
4.4. NGÂN HÀNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN ĐẠI.................................................... 46
Chương 5 - HỆ THỐNG NGÂN HÀNG HIỆN NAY ......................................................... 50
5.1. HỆ THỐNG NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG .......................................................... 50
5.1.1. Tính chất và cơ cấu tổ chức của ngân hàng trung ương ..................................... 50
5.1.2. Mạng lưới của ngân hàng trung ương 60
5.2. HỆ THỐNG NGÂN HÀNG TRUNG GIAN ............................................................ 61
5.2.1. Các loại ngân hàng trung gian 63
5.2.2. Cơ cấu tổ chức và mạng lưới 69
5.3. CÁC TỔ CHỨC TRUNG GIAN TÀI CHÍNH KHÁC............................................. 71
5.3.1. Các tổ chức tín dụng 72
5.3.2. Hiệp hội cho vay và tiết kiệm 74
5.3.3. Các công ty bảo hiểm 75
5.3.4. Các công ty tài chính 77
5.3.5. Các quỹ tương trợ 77
5.3.6. Các quỹ trợ cấp và hưu trí 78
5.3.7. Các công ty kinh doanh và môi giới chứng khoán 79
Chương 6 - HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG ..................................... 82
6.1. PHÁT HÀNH TIỀN 82
6.1.1. Nguyên lý của việc phát hành tiền 82
6.1.2. Các cách phát hành tiền 85
6.2. CHỦ NGÂN HÀNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG TRUNG GIAN ............................ 90
6.2.1. Trung tâm thanh toán, chuyển nhượng, bù trừ của các ngân hàng trung gian ...... 90
6.2.2. Quản lý hoạt động dự trữ bắt buộc của hệ thống ngân hàng trung gian:............ 91
6.2.3. Cứu cánh cho vay cuối cùng của hệ thống ngân hàng trung gian ...................... 96
6.3. CHỦ NGÂN HÀNG CỦA CHÍNH PHỦ 98
6.3.1. Mở tài khoản và đại lý tài chính cho chính phủ 98
6.3.2. Cố vấn về các chính sách tài chính cho chính phủ 102
6.4. QUẢN LÝ DỰ TRỮ QUỐC GIA 102
6.5. QUẢN LÝ HỆ THỐNG TÀI CHÍNH QUỐC GIA................................................ 105
6.6. ĐIỀU TIẾT KINH TẾ VĨ MÔ 106
6.7. LỢI TỨC VÀ CHI TIÊU 108
Chương 7: HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG TRUNG GIAN...................................... 112
7.1. BALANCE SHEET VÀ NHỮNG HOẠT ĐỘNG BƯỚC ĐẦU CỦA MỘT NGÂN HÀNG. 112
7.2. PHÂN LOẠI VÀ QUẢN LÝ TÀI SẢN NỢ 116
7.2.1. Tiền gửi không kỳ hạn 116
7.2.2. Tiền gửi có kỳhạn và tiết kiệm 119
7.2.3. Các khoản vay ngắn hạn từ thị trường 121
7.2.4. Vay của ngân hàng trung ương 125
7.2.5. Vốn cổ phần và các khoản vay từcông ty mẹ 126
7.3. PHÂN LOẠI VÀ QUẢN LÝ TÀI SẢN CÓ 127
7.3.1. Dự trữ tiền mặt 128
7.3.2. Đầu tư vào chứng khoán: 141
7.3.3. Cho vay 143
7.3.4. Các loại tài sản có khác 147
7.4. LÃI SUẤT VÀ VẤN ĐỀTỐI ĐA HÓA LỢI NHUẬN 150
7.4.1. Lãi suất 150
7.4.2. Vấn đề tối đa hóa lợi nhuận 159
7.5. VỐN CỔ PHẦN, THANH KHOẢN VÀ KHẢ NĂNG CHI TRẢ 165
7.5.1. Dự trữ và thanh khoản 165
7.5.2. ER và công thức BAUMOL - TOBIN 166
7.5.3. Vốn cổ phần, khả năng chi trả và tình trạng phá sản 167
7.6. BÁO CÁO HÀNG NĂM 173
Chương 8 - HOẠT ĐỘNG CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH CHỨNG KHOÁN 176
8.1. HÀNG HÓA CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH 177
8.1.1. Khái niệm 177
8.1.2. Các loại hàng hóa 180
8.2. CÁC LOẠI THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH - CHỨNG KHOÁN 190
8.2.1. Phân loại theo cấp độ mua bán 191
8.2.2. Phân loại theo đặc trưng của hàng hóa 193
8.3. HOẠT ĐỘNG CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH 196
8.3.1. Chủ thể của thị trường 197
8.3.2. Mua và bán trên thị trường 205
8.3.3. Quyết định của nhà đầu tư cuối cùng 214
8.4. HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG TRÊN THỊ TRƯỜNG
TÀI CHÍNH 223
8.4.1. Mua bán đứt 223
8.4.2. Mua, bán theo thỏa thuận mua lại và chuyển dịch tương đương 224
PHẦN III - TIỀN TỆ VÀ TÀI CHÍNH QUỐC TẾ 227
Chương 9 - HỆ THỐNG TIỀN TỆ QUỐC TẾ 229
9.1. LỊCH SỬ CỦA HỆTHỐNG TIỀN TỆ QUỔC TẾ CẬN ĐẠI 229
9.1.1. Chế độ bản vị vàng 229
9.1.2. Thoả thuận Bretton Woods- tỷ giá trao đổi cố định 231
9.2. HỆ THỐNG TIỀN TỆ QUỐC TẾ HIỆN ĐẠI 234
9.2,1, Tỷ giá trao đổi linh hoạt 234
9.2.2. Thị trường ngoại tệ và sự xác định tỷ giá 238
Chương 10. THANH TOÁN QUỐC TẾ 271
10.1. CÁN CÂN THANH TOÁN QUỐC GIA 271
10.1.1. Khái niệm 271
10.1.2. Tính chất 271
10.1.3. Phương thức ghi chép trên cán cân thanh toán 272
10.1.4. Thành phần của cán cân thanh toán . 273
10.2. TÀI KHOẢN ĐẦU TƯ LIÊN QUỐC GIA 278
10.2.1. Đầu tư trực tiếp
10.2.2. Đầu tư theo danh mục 279
10.2.3. Chuyển vốn ngắn hạn 279
10.2.4. Các hình thức đầu tưkhác 280
10.3. CÁC KHOẢN SAI SÓT VÀ KHÔNG CHÍNH XÁC 280
PHẦN IV - TIỀN VÀ HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG TRONG NỀN KINH TẾ.................. 284
Chương 11 - CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ 285
11.1. KHÁI NIỆM VỀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ 285
11.2. CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ VÀ VẤN ĐỀ CUNG ỨNG TIỀN................................ 285
11.2.1. Nhu cầu về tiền tệ.... ......................... 286
11.2.2. Các cách định lượng nhu cầu về tiền... ........................ 287
11.2.3. Quan điểm của John Maynard Keynes .... ............................ 292
11.2.4. Lý thuyết định lượng của Milton Friedman ... ....................... 294
Chương 12 - TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ................................................ 299
12.1. LÝ THUYẾT CỦA JOHN MAYNARD KEYNES.............................................. 299
12.1.1. Tác động của lãi suất đến sản lượng quốc gia .. ................ 299
12.1.2. Hỗn hợp ISLM và chính sách tiền tệ....... ........................ 302
12.2. LẠM PHÁT ............... 305
12.2.1. Bản chất của lạm phát 306
12.2.2. Nguyên nhân của lạm phát 311
12.2.3. Hậu quả hay cái giá của lạm phát 318
12.3. LẠM PHÁT - SUY THOÁI 325
12.3.1. Lạm phát suy thoái do chi phí đấy 325
12.3.2. Lạm phát suy thoái do cung ứng tiền tăng 326
12.3.3. Suy thoái từ các nguyên nhân khác 327
Chương 13 - CHÍNH SÁCH TIỀN TỆVÀ VAI TRÒ ĐIỀU TIẾT KINH TẾ
CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG 329
13.1. KHÁI QUÁT LẠI ẢNH HƯỞNG CỦA CUNG ỨNG TIỀN ĐẾN NỀN KINH TẾ 329
13.2. VAI TRÒ ĐIỀU TIẾT NỀN KINH TẾCỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG 331
13.2.1. Mục tiêu của điều tiết 331
13.2.2. Các phương thức điều tiết kinh tế hiện nay 332
13.2.3. Các công cụ của điều tiết 339
13.3. KINH NGHIỆM ĐIỀU TIẾT KINH TẾCỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG ĐỨC (DEUTSCHE BUNDESBANK) 343
13.3.1. Tổng quan quá trình điều tiết kinh tếcủa Deutsche BundesBank (DBB)
từnăm 1980 đến 1996
13.3.2. Quá trình sử dụng các công cụ để điều tiết kinh tế 346
13.3.3. Kết luận 369
Chương 14 - CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ VÀ CHÍNH TRỊ 372
14.1. CHU KỲ CHÍNH TRỊ VÀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ 372
14.2. TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH TRỊ ĐẾN CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ 375
14.2.1. Nguyên nhân tác động 375
14.2.2. Các hình thức tác động của chính trị 376
14.3. MỨC ĐỘ ĐỘC LẬP CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG VÀ TÌNH HÌNH KINH TẾ 379
14.4. TƯƠNG LAI CỦA HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG 380
PHẦN V - THƯMỤC THAM KHẢO VÀ TÀI LIỆU GỢI Ý ĐỌC THÊM 382
PHẦN VI - PHẦN DÀNH CHO SINH VIÊN (Câu hỏi và bài tập) 390
LỜI NÓI ĐẦU
Kinh nghiệm ở tất cả các nước phát triển cho thấy rằng những cải cách về hệ thống tài chính - tiền tệ- ngân hàng luôn luôn có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc thúc đẩy kinh tế tăng trưởng nhanh và ổn định
Bài học ở nhiều nước đang phát triển cũng cho thấy kết quả như vậy. Nơi nào, ở đâu, hoạt động ngân hàng - tiền tệ được hoàn thiện nhanh, nơi đó luôn luôn có tốc độ tăng trưỏng kinh tế cao và ổn định. Bởi vai trò chủ chốt của ngành này là cung ứng và đảm bảo một nền tảng tài chính tốt, ổn định cho cả đoàn tàu kinh tế. Vì lý do đó, việc đúc kết kinh nghiệm và học tập kinh nghiệm để bổ sung, hoàn chỉnh, đổi mới hoạt động tiền tệ- ngân hàng, trong những quôc gia mới bước vào giai đoạn phát triển như Việt Nam là vô cùng cẩn thiết.
Càng mở rộng hiểu biêt và trao đổi kinh nghiệm, chúng ta cảng có nhiều thông tin và tư liệu tham khảo cẩn thiết để xác dịnh cách làm hợp lý nhất cho việc cải cách hệ thống tài chính - tiền tệ- ngân hàng trong nước. Theo cách nghĩ ấy, chúng tôi cố gắng biên soạn công trình mà các bạn đang có trong tay với hy vọng dóng góp phẩn nào vào nguồn thông tin, tư liệu hiện đang còn nhiều hạn chế ở trong nước vể “tiền và hoạt động ngân hàng” để bạn đọc rộng rãi, sinh viên các trường đại học, nhất là sinh viên chuyên ngành tài chính ngân hàng tham khảo và nghiên cứu.
Cuốn sách Tiền và hoạt động ngân hàng được hình thành dựa vào những tư liệu vế lịch sử hoạt động của Hệ thống ngân hàng các nước Mỹ, Nhật, Ðức, Pháp, Anh, Hàn Quốc, Thái Lan, và Việt Nam... Nguồn thông tin và số liệu, sự kiện được thu thập chủ yếu thông qua "Vụ Thông tin - Nghiên cứu và phát triển” của Ngân hàng trung ương Thái Lan (Bank of Thailand) nơi tác giả đã trực tiêp làm việc nhiều tháng trong thời gian học tại Đại học Chulalongkorn vào năm 1996.
Thu hoạch đầ̀u tiên của người viết, qua nghiên cứu của bản thân là có rất ít sự khác nhau về nguyên tắc lẫn thực tiễn hoạt động giũa các ngân hàng (dù là ngân hàng trung ương hay ngân hàng trung gian) ở các nước đang phát triển với các nước đã phát triển. Nhằm hạn chế khó khăn và công sức trong thử nghiệm, tìm tòi, các nước đang phát triển rất chú trọng học tập những kinh nghiệm của các nước đi trước. Chẳng hạn trước đây Mỹ đã từng học Anh, Nhật từng học Ðức, Hà Lan và Bỉ, Hàn Quốc thì học cả Hoa Kỳ và Nhật về phương thức tổ chức và hoạt động tài chính - ngân hảng. Bởi vậy, nghiên cứu tiền và hoạt động ngân hàng ở nhũng nước đã phát triển, về mặt nguyên lý, không khác nhiểu với nghiên cứu điều ấy tại Việt
Nam. Hơn nũa, trong quá trình đi lên để hoàn thiện mình, hệ thống tài chính - tiển tệ- ngân hàng Việt Nam rõ ràng là cẩn học tập rất nhiểu kinh nghiệm từ nước ngoải. Khi đã xác định rằng chúng ta cần học tập nghiên cứu kinh nghiệm nước ngoài thì đương nhiên sự lựa chọn hợp lý phải là học tập các mô hình được xem là tối ưu trên thế giới hiện nay. Ðó là lý do bạn dọc có thể thấy vì sao chủng tôi dẩn chứng về hoạt dộng, số liệu và thông tin ở các nước như Hoa Kỳ, Nhật, Đức, Pháp, và Anh nhiều hơn Việt Nam.
Ðể tiện cho việc theo dõi, chúng tôi chia nội dung sách ra làm 6 phần. Phẩn 1 gồm 3 chương, nghiện cứu những nhận thức hiện nay về tiến tệ. Phẩn 2 dành cho hoạt động ngân hàng gồm 5 chương, trình bày những lề lối tổ chức, những hoạt động cơ bản của Ngân hàng trung ương, Ngân hàng thương mại, Các công ty tài chính và thịtrường tài chính, Chứng khoán. Phẩn 3 có 2 chương phân tích về hệ thống tiền tệ quốc tế và cán cân thanh toán. Phẩn 4 có 3 chương giải thích vể những bước hình thành chính sách tiền tệ của Ngân hàng trung ương: Các mặt ảnh hưởng khác nhau của nó đến đời sống kinh tế và xã hội; Vai trò điều tiết
kinh tế vĩ mô của Ngân hàng trung ương; Mối tương tác giữa chính trị và chính sách tiển tệ, cũng như triển vọng của hoạt động ngân hàng và tiền tệ trong tương lai.
Phẩn 5 là thư mục tham khảo chủng tôi đã sử dụng trong quá trình viết. Ban đọc có thể tìm thấy ở đây những tài liệu, sách và căn cứ đã được dùng để nghiên cứu cho mỗi chương. Bên cạnh đó, danh mục còn có ý nghĩa như"những giới thiệu đoc thêm, để các bạn có thể tự tìm hiểu sâu hơn thế giới “tiền và hoạt động ngân hảng”. Phấn cuối cùng, Phẩn 6, là 240 câu hỏi gợi ý suy nghĩ và bài tập mà chủng tòi xác định là dành riêng cho sinh viên. Tuy nhiên, mổi người quan tâm, cũng có thể sử dụng để trắc nghiệm nhũng tiếp thu có được sau khi đọc qua các phần.
Chúng tôi quan niệm rẳng: “Moi thứ trên đời đều có bài học riêng khi và chỉ khi chúng ta biết tìm ra nỏ”. Sách vở cũng vậy, dủ bất kỳ loại hình nào cũng mang không nhiều thì ít chất liệu của suy tư và tâm huyết. Bài học đầu tiên mà mổi người trong chủng ta có thể học được từ khoa học là “Ðừng bao giờ áp đặt cách nghĩ của mình cho người khác. Nếu quan diểm của anh thực sự tốt và có giá trị, hãy để tự họ chấp nhận”. Do vậy, những gì được trình bày dưới đây không áp đặt tư duy với bất kỳ ai. Nó xuất phát từ kinh nghiệm đúc kết, thông tin, kiến thức và những trăn trở thực sự của người viế́t. Và nếu có chút giá trị ấy, hy vọng nó sẽ xứng đáng là tải liệu có ích cho những ai quan tâm đến tiền và hoạt động ngân hàng.
Qua cuốn sách này, chúng tôi muốn bày tỏ lòng biết ơn chân thành đối với sự giúp đỡ nhiệt tinh của Trướng đại học Chulalongkorn, của Ngân hàng trung ương Thái Lan, Ngân hàng Bangkok, Ngân hàng Siam City, Thị trường chứng khoán, Trung tâm thông tin Thái Lan; đối với những hướng dẫn, chỉ bảo động viên của các nhà khoa học, cũng như đối với Nhà Xuất bản chính trị quốc gia Việt Nam trong việc tạo điểu kiện công bố kết quả nghiên cứu này.
Ðại học Chulalongkom, Bangkok
LÊ VINH DANH
- Tên sách:Tiền và hoạt động ngân hàng
- Thểloại:Sách nghiên cứu
- Tác giả:TS. Lê Vinh Danh
- Nhà xuất bản: NXB Giao thông vận tải
- Tổng sốtrang:694
- Khổgiấy: A5
- Hình thức:Bìa mềm
- In và nộp lưu chiểu:Quý III năm 2009
- Giá bìa:125.000VND
MỤC LỤC
LỜI GIỚI THIỆU 5
LỜI NÓI ĐẦU 6
PHẦN I - TIỀN TỆ, CHỨC NĂNG VÀ VAI TRÒ 8
Chương 1 - SỰ RA ĐỜI CỦA TIỄN TỆ 10
1.1. SƠLƯỢC LỊCH SỬ 10
1.2. SỰPHÁT TRIỂN CỦA TIỀN TỆ 12
Chương 2 - HỆ THỐNG TIỀN TỆ 15
2.1. CÁC LOẠI TIỀN TỆ HIỆN NAY 15
2.1.1. Tiền có giá trị thực 15
2.1.2. Tiền quy ước 16
2.2. Hệ thống tiền tệ ngày nay 23
2.2.1. Tiền mạnh 24
2.2.2. Các loại tiền - tài sản khác 25
2.3. TIỀN TỆ TRONG TƯƠNG LAI 30
Chương 3 - CHỨC NĂNG VÀ VAI TRÒ CỦA TIỀN TỆ 33
3.1. PHƯƠNG TIỆN TRAO ÐỔI 33
3.2 PHƯƠNG TIỆN BẢO TỒN GIÁ TRỊ 34
3.3. ÐƠN VỊ TÍNH TOÁN 35
3.4. PHƯƠNG TIỆN THANH TOÁN 36
3.5. CÔNG CỤ ĐỂ ĐIỀU TIẾT KINH TẾ 36
PHẦN II - HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG 38
Chương 4 - LỊCH SỬ HÌNH THÀNH HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG 39
4.1. HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG SƠ KHAI............................................... 39
4.2. HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG GIAI ĐOẠN II......................................................... 41
4.3. HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG GIAI ĐOẠN III ....................................................... 44
4.4. NGÂN HÀNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN ĐẠI.................................................... 46
Chương 5 - HỆ THỐNG NGÂN HÀNG HIỆN NAY ......................................................... 50
5.1. HỆ THỐNG NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG .......................................................... 50
5.1.1. Tính chất và cơ cấu tổ chức của ngân hàng trung ương ..................................... 50
5.1.2. Mạng lưới của ngân hàng trung ương 60
5.2. HỆ THỐNG NGÂN HÀNG TRUNG GIAN ............................................................ 61
5.2.1. Các loại ngân hàng trung gian 63
5.2.2. Cơ cấu tổ chức và mạng lưới 69
5.3. CÁC TỔ CHỨC TRUNG GIAN TÀI CHÍNH KHÁC............................................. 71
5.3.1. Các tổ chức tín dụng 72
5.3.2. Hiệp hội cho vay và tiết kiệm 74
5.3.3. Các công ty bảo hiểm 75
5.3.4. Các công ty tài chính 77
5.3.5. Các quỹ tương trợ 77
5.3.6. Các quỹ trợ cấp và hưu trí 78
5.3.7. Các công ty kinh doanh và môi giới chứng khoán 79
Chương 6 - HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG ..................................... 82
6.1. PHÁT HÀNH TIỀN 82
6.1.1. Nguyên lý của việc phát hành tiền 82
6.1.2. Các cách phát hành tiền 85
6.2. CHỦ NGÂN HÀNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG TRUNG GIAN ............................ 90
6.2.1. Trung tâm thanh toán, chuyển nhượng, bù trừ của các ngân hàng trung gian ...... 90
6.2.2. Quản lý hoạt động dự trữ bắt buộc của hệ thống ngân hàng trung gian:............ 91
6.2.3. Cứu cánh cho vay cuối cùng của hệ thống ngân hàng trung gian ...................... 96
6.3. CHỦ NGÂN HÀNG CỦA CHÍNH PHỦ 98
6.3.1. Mở tài khoản và đại lý tài chính cho chính phủ 98
6.3.2. Cố vấn về các chính sách tài chính cho chính phủ 102
6.4. QUẢN LÝ DỰ TRỮ QUỐC GIA 102
6.5. QUẢN LÝ HỆ THỐNG TÀI CHÍNH QUỐC GIA................................................ 105
6.6. ĐIỀU TIẾT KINH TẾ VĨ MÔ 106
6.7. LỢI TỨC VÀ CHI TIÊU 108
Chương 7: HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG TRUNG GIAN...................................... 112
7.1. BALANCE SHEET VÀ NHỮNG HOẠT ĐỘNG BƯỚC ĐẦU CỦA MỘT NGÂN HÀNG. 112
7.2. PHÂN LOẠI VÀ QUẢN LÝ TÀI SẢN NỢ 116
7.2.1. Tiền gửi không kỳ hạn 116
7.2.2. Tiền gửi có kỳhạn và tiết kiệm 119
7.2.3. Các khoản vay ngắn hạn từ thị trường 121
7.2.4. Vay của ngân hàng trung ương 125
7.2.5. Vốn cổ phần và các khoản vay từcông ty mẹ 126
7.3. PHÂN LOẠI VÀ QUẢN LÝ TÀI SẢN CÓ 127
7.3.1. Dự trữ tiền mặt 128
7.3.2. Đầu tư vào chứng khoán: 141
7.3.3. Cho vay 143
7.3.4. Các loại tài sản có khác 147
7.4. LÃI SUẤT VÀ VẤN ĐỀTỐI ĐA HÓA LỢI NHUẬN 150
7.4.1. Lãi suất 150
7.4.2. Vấn đề tối đa hóa lợi nhuận 159
7.5. VỐN CỔ PHẦN, THANH KHOẢN VÀ KHẢ NĂNG CHI TRẢ 165
7.5.1. Dự trữ và thanh khoản 165
7.5.2. ER và công thức BAUMOL - TOBIN 166
7.5.3. Vốn cổ phần, khả năng chi trả và tình trạng phá sản 167
7.6. BÁO CÁO HÀNG NĂM 173
Chương 8 - HOẠT ĐỘNG CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH CHỨNG KHOÁN 176
8.1. HÀNG HÓA CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH 177
8.1.1. Khái niệm 177
8.1.2. Các loại hàng hóa 180
8.2. CÁC LOẠI THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH - CHỨNG KHOÁN 190
8.2.1. Phân loại theo cấp độ mua bán 191
8.2.2. Phân loại theo đặc trưng của hàng hóa 193
8.3. HOẠT ĐỘNG CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH 196
8.3.1. Chủ thể của thị trường 197
8.3.2. Mua và bán trên thị trường 205
8.3.3. Quyết định của nhà đầu tư cuối cùng 214
8.4. HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG TRÊN THỊ TRƯỜNG
TÀI CHÍNH 223
8.4.1. Mua bán đứt 223
8.4.2. Mua, bán theo thỏa thuận mua lại và chuyển dịch tương đương 224
PHẦN III - TIỀN TỆ VÀ TÀI CHÍNH QUỐC TẾ 227
Chương 9 - HỆ THỐNG TIỀN TỆ QUỐC TẾ 229
9.1. LỊCH SỬ CỦA HỆTHỐNG TIỀN TỆ QUỔC TẾ CẬN ĐẠI 229
9.1.1. Chế độ bản vị vàng 229
9.1.2. Thoả thuận Bretton Woods- tỷ giá trao đổi cố định 231
9.2. HỆ THỐNG TIỀN TỆ QUỐC TẾ HIỆN ĐẠI 234
9.2,1, Tỷ giá trao đổi linh hoạt 234
9.2.2. Thị trường ngoại tệ và sự xác định tỷ giá 238
Chương 10. THANH TOÁN QUỐC TẾ 271
10.1. CÁN CÂN THANH TOÁN QUỐC GIA 271
10.1.1. Khái niệm 271
10.1.2. Tính chất 271
10.1.3. Phương thức ghi chép trên cán cân thanh toán 272
10.1.4. Thành phần của cán cân thanh toán . 273
10.2. TÀI KHOẢN ĐẦU TƯ LIÊN QUỐC GIA 278
10.2.1. Đầu tư trực tiếp
10.2.2. Đầu tư theo danh mục 279
10.2.3. Chuyển vốn ngắn hạn 279
10.2.4. Các hình thức đầu tưkhác 280
10.3. CÁC KHOẢN SAI SÓT VÀ KHÔNG CHÍNH XÁC 280
PHẦN IV - TIỀN VÀ HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG TRONG NỀN KINH TẾ.................. 284
Chương 11 - CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ 285
11.1. KHÁI NIỆM VỀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ 285
11.2. CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ VÀ VẤN ĐỀ CUNG ỨNG TIỀN................................ 285
11.2.1. Nhu cầu về tiền tệ.... ......................... 286
11.2.2. Các cách định lượng nhu cầu về tiền... ........................ 287
11.2.3. Quan điểm của John Maynard Keynes .... ............................ 292
11.2.4. Lý thuyết định lượng của Milton Friedman ... ....................... 294
Chương 12 - TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ................................................ 299
12.1. LÝ THUYẾT CỦA JOHN MAYNARD KEYNES.............................................. 299
12.1.1. Tác động của lãi suất đến sản lượng quốc gia .. ................ 299
12.1.2. Hỗn hợp ISLM và chính sách tiền tệ....... ........................ 302
12.2. LẠM PHÁT ............... 305
12.2.1. Bản chất của lạm phát 306
12.2.2. Nguyên nhân của lạm phát 311
12.2.3. Hậu quả hay cái giá của lạm phát 318
12.3. LẠM PHÁT - SUY THOÁI 325
12.3.1. Lạm phát suy thoái do chi phí đấy 325
12.3.2. Lạm phát suy thoái do cung ứng tiền tăng 326
12.3.3. Suy thoái từ các nguyên nhân khác 327
Chương 13 - CHÍNH SÁCH TIỀN TỆVÀ VAI TRÒ ĐIỀU TIẾT KINH TẾ
CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG 329
13.1. KHÁI QUÁT LẠI ẢNH HƯỞNG CỦA CUNG ỨNG TIỀN ĐẾN NỀN KINH TẾ 329
13.2. VAI TRÒ ĐIỀU TIẾT NỀN KINH TẾCỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG 331
13.2.1. Mục tiêu của điều tiết 331
13.2.2. Các phương thức điều tiết kinh tế hiện nay 332
13.2.3. Các công cụ của điều tiết 339
13.3. KINH NGHIỆM ĐIỀU TIẾT KINH TẾCỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG ĐỨC (DEUTSCHE BUNDESBANK) 343
13.3.1. Tổng quan quá trình điều tiết kinh tếcủa Deutsche BundesBank (DBB)
từnăm 1980 đến 1996
13.3.2. Quá trình sử dụng các công cụ để điều tiết kinh tế 346
13.3.3. Kết luận 369
Chương 14 - CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ VÀ CHÍNH TRỊ 372
14.1. CHU KỲ CHÍNH TRỊ VÀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ 372
14.2. TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH TRỊ ĐẾN CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ 375
14.2.1. Nguyên nhân tác động 375
14.2.2. Các hình thức tác động của chính trị 376
14.3. MỨC ĐỘ ĐỘC LẬP CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG VÀ TÌNH HÌNH KINH TẾ 379
14.4. TƯƠNG LAI CỦA HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG 380
PHẦN V - THƯMỤC THAM KHẢO VÀ TÀI LIỆU GỢI Ý ĐỌC THÊM 382
PHẦN VI - PHẦN DÀNH CHO SINH VIÊN (Câu hỏi và bài tập) 390
LỜI NÓI ĐẦU
Kinh nghiệm ở tất cả các nước phát triển cho thấy rằng những cải cách về hệ thống tài chính - tiền tệ- ngân hàng luôn luôn có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc thúc đẩy kinh tế tăng trưởng nhanh và ổn định
Bài học ở nhiều nước đang phát triển cũng cho thấy kết quả như vậy. Nơi nào, ở đâu, hoạt động ngân hàng - tiền tệ được hoàn thiện nhanh, nơi đó luôn luôn có tốc độ tăng trưỏng kinh tế cao và ổn định. Bởi vai trò chủ chốt của ngành này là cung ứng và đảm bảo một nền tảng tài chính tốt, ổn định cho cả đoàn tàu kinh tế. Vì lý do đó, việc đúc kết kinh nghiệm và học tập kinh nghiệm để bổ sung, hoàn chỉnh, đổi mới hoạt động tiền tệ- ngân hàng, trong những quôc gia mới bước vào giai đoạn phát triển như Việt Nam là vô cùng cẩn thiết.
Càng mở rộng hiểu biêt và trao đổi kinh nghiệm, chúng ta cảng có nhiều thông tin và tư liệu tham khảo cẩn thiết để xác dịnh cách làm hợp lý nhất cho việc cải cách hệ thống tài chính - tiền tệ- ngân hàng trong nước. Theo cách nghĩ ấy, chúng tôi cố gắng biên soạn công trình mà các bạn đang có trong tay với hy vọng dóng góp phẩn nào vào nguồn thông tin, tư liệu hiện đang còn nhiều hạn chế ở trong nước vể “tiền và hoạt động ngân hàng” để bạn đọc rộng rãi, sinh viên các trường đại học, nhất là sinh viên chuyên ngành tài chính ngân hàng tham khảo và nghiên cứu.
Cuốn sách Tiền và hoạt động ngân hàng được hình thành dựa vào những tư liệu vế lịch sử hoạt động của Hệ thống ngân hàng các nước Mỹ, Nhật, Ðức, Pháp, Anh, Hàn Quốc, Thái Lan, và Việt Nam... Nguồn thông tin và số liệu, sự kiện được thu thập chủ yếu thông qua "Vụ Thông tin - Nghiên cứu và phát triển” của Ngân hàng trung ương Thái Lan (Bank of Thailand) nơi tác giả đã trực tiêp làm việc nhiều tháng trong thời gian học tại Đại học Chulalongkorn vào năm 1996.
Thu hoạch đầ̀u tiên của người viết, qua nghiên cứu của bản thân là có rất ít sự khác nhau về nguyên tắc lẫn thực tiễn hoạt động giũa các ngân hàng (dù là ngân hàng trung ương hay ngân hàng trung gian) ở các nước đang phát triển với các nước đã phát triển. Nhằm hạn chế khó khăn và công sức trong thử nghiệm, tìm tòi, các nước đang phát triển rất chú trọng học tập những kinh nghiệm của các nước đi trước. Chẳng hạn trước đây Mỹ đã từng học Anh, Nhật từng học Ðức, Hà Lan và Bỉ, Hàn Quốc thì học cả Hoa Kỳ và Nhật về phương thức tổ chức và hoạt động tài chính - ngân hảng. Bởi vậy, nghiên cứu tiền và hoạt động ngân hàng ở nhũng nước đã phát triển, về mặt nguyên lý, không khác nhiểu với nghiên cứu điều ấy tại Việt
Nam. Hơn nũa, trong quá trình đi lên để hoàn thiện mình, hệ thống tài chính - tiển tệ- ngân hàng Việt Nam rõ ràng là cẩn học tập rất nhiểu kinh nghiệm từ nước ngoải. Khi đã xác định rằng chúng ta cần học tập nghiên cứu kinh nghiệm nước ngoài thì đương nhiên sự lựa chọn hợp lý phải là học tập các mô hình được xem là tối ưu trên thế giới hiện nay. Ðó là lý do bạn dọc có thể thấy vì sao chủng tôi dẩn chứng về hoạt dộng, số liệu và thông tin ở các nước như Hoa Kỳ, Nhật, Đức, Pháp, và Anh nhiều hơn Việt Nam.
Ðể tiện cho việc theo dõi, chúng tôi chia nội dung sách ra làm 6 phần. Phẩn 1 gồm 3 chương, nghiện cứu những nhận thức hiện nay về tiến tệ. Phẩn 2 dành cho hoạt động ngân hàng gồm 5 chương, trình bày những lề lối tổ chức, những hoạt động cơ bản của Ngân hàng trung ương, Ngân hàng thương mại, Các công ty tài chính và thịtrường tài chính, Chứng khoán. Phẩn 3 có 2 chương phân tích về hệ thống tiền tệ quốc tế và cán cân thanh toán. Phẩn 4 có 3 chương giải thích vể những bước hình thành chính sách tiền tệ của Ngân hàng trung ương: Các mặt ảnh hưởng khác nhau của nó đến đời sống kinh tế và xã hội; Vai trò điều tiết
kinh tế vĩ mô của Ngân hàng trung ương; Mối tương tác giữa chính trị và chính sách tiển tệ, cũng như triển vọng của hoạt động ngân hàng và tiền tệ trong tương lai.
Phẩn 5 là thư mục tham khảo chủng tôi đã sử dụng trong quá trình viết. Ban đọc có thể tìm thấy ở đây những tài liệu, sách và căn cứ đã được dùng để nghiên cứu cho mỗi chương. Bên cạnh đó, danh mục còn có ý nghĩa như"những giới thiệu đoc thêm, để các bạn có thể tự tìm hiểu sâu hơn thế giới “tiền và hoạt động ngân hảng”. Phấn cuối cùng, Phẩn 6, là 240 câu hỏi gợi ý suy nghĩ và bài tập mà chủng tòi xác định là dành riêng cho sinh viên. Tuy nhiên, mổi người quan tâm, cũng có thể sử dụng để trắc nghiệm nhũng tiếp thu có được sau khi đọc qua các phần.
Chúng tôi quan niệm rẳng: “Moi thứ trên đời đều có bài học riêng khi và chỉ khi chúng ta biết tìm ra nỏ”. Sách vở cũng vậy, dủ bất kỳ loại hình nào cũng mang không nhiều thì ít chất liệu của suy tư và tâm huyết. Bài học đầu tiên mà mổi người trong chủng ta có thể học được từ khoa học là “Ðừng bao giờ áp đặt cách nghĩ của mình cho người khác. Nếu quan diểm của anh thực sự tốt và có giá trị, hãy để tự họ chấp nhận”. Do vậy, những gì được trình bày dưới đây không áp đặt tư duy với bất kỳ ai. Nó xuất phát từ kinh nghiệm đúc kết, thông tin, kiến thức và những trăn trở thực sự của người viế́t. Và nếu có chút giá trị ấy, hy vọng nó sẽ xứng đáng là tải liệu có ích cho những ai quan tâm đến tiền và hoạt động ngân hàng.
Qua cuốn sách này, chúng tôi muốn bày tỏ lòng biết ơn chân thành đối với sự giúp đỡ nhiệt tinh của Trướng đại học Chulalongkorn, của Ngân hàng trung ương Thái Lan, Ngân hàng Bangkok, Ngân hàng Siam City, Thị trường chứng khoán, Trung tâm thông tin Thái Lan; đối với những hướng dẫn, chỉ bảo động viên của các nhà khoa học, cũng như đối với Nhà Xuất bản chính trị quốc gia Việt Nam trong việc tạo điểu kiện công bố kết quả nghiên cứu này.
Ðại học Chulalongkom, Bangkok
LÊ VINH DANH
