Trên thế giới đã có hơn 30 trẻ nhỏ từng được sói và gấu rừng nuôi từ bé. Trong đó có trẻ ở với sói đến 3 tuổi; sau nửa năm được về nhà ở, được sự dạy dỗ của con người nên đã có thể nói và nghe đơn giản tương đối bình thường. Nhưng có em ở với sói đến 8 tuổi thì phải đến 14 tuổi mới nói được một số câu đơn giản một cách rất khó khăn. Dù người lớn cố gắng dạy dỗ thế nào thì những em bé bất hạnh trên cũng khó trở thành những con người bình thường. Ngoài ra còn phải kể đến những trẻ nói năng, đi lại, bơi... kể cả cầm đũa rất khó và chậm. Có thể nguyên nhân là đã để bỏ lỡ những thời kỳ vàng của sự phát triển.
Trẻ nhỏ học nói truyền miệng rất nhanh khi 1,5-2 tuổi; qua 7-8 tuổi mới học nói sẽ rất khó; khi thành người lớn mới học càng cực kỳ vất vả. Cứ xem việc học ngoại ngữ của người lớn khắc rõ. Như vậy, khoảng 1,5-2 tuổi là thời kỳ nhạy cảm để học nói. Ngoài ra, khoảng 4 tuổi là thời kỳ bồi luyện tri giác hình ảnh và bắt đầu học ngôn ngữ trên sách vở tốt nhất. 5 tuổi là thời kỳ bắt đầu làm quen với các khái niệm sơ giản ban đầu về số học. Do đó, quá trình phát triển trí lực của trẻ phải trải qua 3 giai đoạn nhạy cảm nhất: trước và sau 3 tuổi; 6-7 tuổi; 11-12 tuổi. Còn kỹ năng vận động cũng được phân thành các thời đoạn hình thành cơ bản từ mới sinh (tính theo từng tháng trong năm đầu; từng nửa năm một trong đoạn 1-3 tuổi và từng năm từ 3 - 6, 7 tuổi).
Biết kích thích đúng lúc và tối ưu, có thể đạt được hiệu quả giáo dục tối đa. Còn nếu bỏ lỡ, đặc biệt đến khi đã bị thoái hóa, đình đốn thì dù có dùng nhiều thời gian, công sức cũng rất khó, thậm chí đành bó tay. Trẻ quá 10 tuổi mới học đàn pianô thì hầu như không thể trở thành một nghệ sĩ dương cầm giỏi. Trong điều kiện đầy đủ, người ta đã thực nghiệm cách dạy mới có thể giúp trẻ lớp 1 học được 1.000 từ, gấp 4-5 lần so với học sinh cùng tuổi theo cách học cũ. Thậm chí có lớp mẫu giáo dạy đồng thời cả tiếng dân tộc, phổ thông và tiếng Anh. Kết quả là những trẻ nhỏ ấy có thể giao tiếp thông thường, đơn giản với giáo viên tiếng Anh ngoại tộc. Trong các trò chơi đố xếp chữ bằng tiếng Anh (và tất nhiên bằng cả tiếng mẹ đẻ), chúng có thể nhận ra, đọc những chữ in dễ dàng. Trẻ 4-5 tuổi đã có thể đọc được.
Nói một cách hình tượng, trẻ nhỏ như tờ giấy trắng. Trong điều kiện đầy đủ và có phương pháp tốt, nếu được kích thích hợp lý vào các cơ quan thị giác, thính giác, xúc giác... thì các kỹ năng, phẩm chất sẽ được phát triển nhanh, tốt. Nếu vừa sức, kích thích đó càng nhiều thì phát triển càng nhanh. Còn ngược lại thì chỉ học một tiếng mẹ đẻ cũng đã thấy khó khăn.
Phòng ngủ có ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ sơ sinh
Có một đứa con khỏe mạnh, thông minh, phát triển tốt cả về thể chất lẫn trí tuệ là niềm mơ ước của các bậc cha mẹ. Những cặp vợ chồng mới cưới lần đầu tiên được hưởng hạnh phúc làm cha mẹ thường bối rối trước cách chăm sóc đứa trẻ sơ sinh. Có một nguyên nhân rất quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ mà các bậc cha mẹ cần quan tâm, đó là cáh bài trí phòng ngủ và cách đặt trẻ nằm ngủ. Bộ não non nớt và cơ thể chưa đủ khả năng đề kháng trước mọi tác động bên ngoài có thể khiến trẻ bị hao tổn sức khỏe trong lúc ngủ. Theo qui luật phong thuỷ của người Trung Hoa cổ đại thì tác nhân có ảnh hưởng lớn nhất đến con người là năng lượng trong vũ trụ. Một năng lượng tốt sẽ giúp trẻ khỏe mạnh hơn, sinh lực dồi dào hơn. Vì vậy khi đặt trẻ nằm ngủ cần lưu ý một số điều sau:
1. Khí năng lượng (nguồn khí lưu thông) ở bên dưới giường ngủ hay nôi của trẻ bị cản trở, trẻ rất dễ ốm. Vì vậy, đừng cố tận dụng khoảng gầm giường để xếp đồ đạc và không nên để trẻ ngủ trên nệm trải trực tiếp xuống với sàn nhà.
2. Các bậc cha mẹ cứ nghĩ rằng phòng càng nhiều đồ chơi, nhiều vật dụng thì càng làm trẻ "vui mắt" và dễ ngủ. Điều đó là một sai lầm. Phòng ngủ quá bừa bộn đồ đạc sẽ hạn chế sự lưu thông khí. Hãy cất đồ chơi gọn gàng vào một chỗ, tốt hơn là để ở một phòng riêng, nếu có thể.
3. Đặt giường ngủ ở vị trí thoáng mát bao quát nhất trong phòng. Đặt song song với bức tường chính, nhưng tránh chỗ cửa ra vào. Đầu giường nên kê đối sát tường. Không nên kê giường trực tiếp đối với tường kề sát phòng tắm - nơi không thoáng khí.
4. Tuyệt đối tránh đặt giường của trẻ bên dưới xà dầm tường nhà. Điều này sẽ tạo ra những năng lượng vô hình, ảnh hưởng xấu đến thần kinh con người.
5. Đặt các thiết bị điện các xa ít nhất 1,8m so với đầu giường trẻ. Sóng điện từ có thể làm rối loạn nhịp thở sâu trong giấc ngủ của trẻ.
6. Không nên để điện thoại trên giường của trẻ. Điều này dễ tạo ra các dao động sóng gây khó chịu trong tiềm thức. Trẻ rất dễ thức giấc vì dao động sóng kích thích hưng phấn trong khi trẻ đang ngủ
Chơi đất sét giúp trẻ phát triển trí tuệ
Nên cho trẻ nặn đất thường xuyên.
Từ một miếng đất sét bình thường, đứa trẻ có thể tự do tạo ra bất kỳ thứ gì mà chúng tưởng tượng được. Chẳng hạn một con rắn đang lắc lư, một chiếc bánh sừng bò "nóng hổi" hay một chú mèo đang mỉm cười… Trò chơi nặn đất sét thực sự là một phương pháp hữu ích phát triển tối đa trí tuệ của trẻ.
Sự tự do thay đổi ý tưởng và tạo ra những sản phẩm mới là một trong những điều thú vị nhất, hấp dẫn nhất đối với các em bé khi chúng chơi trò nặn đất sét. Tuy nhiên, khi chơi với đất sét, trẻ không đơn giản chỉ là tham gia vào một trò chơi thông thường mà thông qua đó, rất nhiều kỹ năng của trẻ sẽ được phát triển:
Về mặt thể chất, khi trẻ nặn đất sét, các ngón tay của trẻ sẽ phải cầm, nắm, mở ra và co duỗi rất nhiều lần, nhờ vậy mà các khớp, cơ ngón tay và bàn tay sẽ trở nên linh hoạt hơn, giúp trẻ thực hiện tốt trong các công việc thao tác bằng tay.
Về mặt xã hội, tham gia vào trò chơi này, trẻ sẽ học được cách hợp tác với nhau, và cùng nhau chia sẻ các ý tưởng. Ví dụ như chúng sẽ tìm mọi cách để gắn tất cả các khối đất sét mà chúng có để tạo ra một con voi khổng lồ, rồi lại cùng bàn bạc cách để giữ cho con vật ấy không trượt ra khỏi mặt bàn nhỏ của chúng. Nhờ đó sẽ tạo cho trẻ những nền tảng ban đầu cho các công viêc có tính tập thể cao mà chúng sẽ gặp phải trong cuộc sống sau này, đồng thời chúng cũng học hỏi được từ các bạn khác rất nhiều điều thú vị.
Về mặt cảm xúc, chơi với đất sét sẽ là một cơ hội tốt để trẻ thể hiện những cảm xúc của mình, đặc biệt là đối với những trẻ chưa biết nói. Chẳng hạn như khi trẻ đang tức giận, nỗi tức giận đó sẽ được chuyển hoá vào các thao tác ném, nhồi, vo viên đất sét, nên trẻ sẽ thấy thư giãn hơn.
Mặt khác, khi trẻ tạo ra các sản phẩm từ đất sét, có thể trẻ sẽ có những suy nghĩ về các tình huống cũng như những điều có thể xảy ra liên quan đến sản phẩm đó. Từ đó, trẻ sẽ có sự chuẩn bị trước đối với các sự việc mà trẻ gặp phải trong cuộc sống. Chẳng hạn, khi nặn một chú chó thì trẻ có thể sẽ tưởng tượng ra cảnh chú chó này chạy đuổi theo và cắn mình. Đứa trẻ sau đó sẽ nói với cô giáo về điều này, cô giáo sẽ chia sẻ những kinh nghiệm để trẻ phòng ngừa tình huống đó..
Về mặt nhận thức, trẻ sẽ biết thêm được nhiều khái niệm khoa học và toán học cũng như có thêm khả năng nhận thức thông qua trò chơi nặn đất sét. Trẻ sẽ thấy được sự thay đổi hình dạng của đất sét khi được thêm nước vào đất sét để làm cho đất sét dẻo hơn và dễ dính hơn. Khi trẻ quyết định chia nhỏ khối đất sét, thì chúng sẽ phải trao đổi với nhau xem nên làm như thế nào, điều đó giúp cho chúng tăng khả năng giải quyết vấn đề. Sự sáng tạo của trẻ cũng được phát huy trong quá trình chúng tạo ra các tác phẩm từ đất sét. Và sau đó, khi chúng sử dụng ngôn ngữ để miêu tả tác phẩm của mình và đếm lại xem mình đã tạo ra bao nhiêu tác phẩm thì khả năng ngôn ngữ và toán học của trẻ sẽ được nâng cao.
Lưu ý: Khi chơi trò nặn đất sét, nhất thiết phải có sự kèm cặp của cô giáo hoặc phụ huynh, đặc biệt đối với trẻ nhỏ vì lý do an toàn ( trẻ có thể nuốt hay nhét vào tai, mũi…)
Con vẫn thông minh dù mẹ ít ở bên
Những trẻ có mẹ đi làm vẫn phát triển tốt cả về trí tuệ và giao tiếp xã hội như những bé được gần mẹ suốt ngày.
Các chuyên gia đến từ Đại học Texas (Mỹ) phát hiện ra khi người mẹ đi làm, đứa con vẫn phát triển tốt khả năng ngôn ngữ, trí thông minh và các mối quan hệ xã hội như các bạn cùng lứa có mẹ ở nhà.
Đúng là phụ nữ đi làm có ít thời gian bên con, song họ luôn cố gắng dành cho trẻ các buổi tối và những ngày nghỉ cuối tuần. "Người mẹ đi làm luôn biết cách bù đắp cho con một cách hiệu quả", trưởng nhóm nghiên cứu Aletha C. Huston cho biết.
Kết quả nghiên cứu của Huston đã gây bất ngờ trong giới khoa học: hóa ra lượng thời gian mà mẹ dành cho trẻ lại ít gây ảnh hưởng đối với sự phát triển của bé. Không khí gia đình và chất lượng mối quan hệ với mẹ mới chính là những yếu tố nhạy cảm đối với trẻ.
"Không thể ước đoán sự phát triển của bé nếu chỉ dựa vào lượng thời gian ở bên mẹ. Điều quan trọng ở đây là những việc mẹ làm khi ở gần con", Huston nhấn mạnh.
Trong nghiên cứu, Huston và cộng sự đã theo dõi lịch trình 24 giờ của hơn 1.000 bà mẹ có con dưới 1 tuổi và quan sát hoạt động giao tiếp giữa hai mẹ con. Các bà mẹ được yêu cầu hoàn thành test tâm lý. Còn mức độ phát triển xã hội và trí thông minh của bé được đánh giá thông qua một loạt test về trí nhớ, ngôn ngữ và khái niệm về thời gian, không gian.
Kết quả cho thấy, trẻ có xu hướng phát triển tốt nếu được nuôi dưỡng trong một môi trường kích thích với nhiều sách vở, tranh ảnh, đồ chơi..., đặc biệt là sự giao tiếp hiệu quả với mẹ, được mẹ trò chuyện và cho đi chơi. Sự phát triển này sẽ gia tăng nếu người mẹ có khả năng nhạy cảm và biết cách đáp ứng nhiệt tình nhu cầu của con.
Nghiên cứu cho thấy lượng thời gian bên mẹ không ảnh hưởng nhiều đến sự phát triển của trẻ, nghĩa là bé vẫn đáng yêu cho dù mẹ đi làm hay ở nhà
Giúp con sáng dạ
Trẻ lên ba bắt đầu có cảm giác thích thú mọi điều xung quanh, thường nêu ra nhiều câu hỏi. Cách trả lời tốt nhất đảm bảo vừa thỏaả mãn tính hiếu kỳ của trẻ, lại kích thích tư duy.
Hỏi ngược lại
Khi trẻ nêu ra câu hỏi, bạn đừng bao giờ vội giải thích hoặc trả lời ngay mà có thể dùng hình thức hỏi ngược lại câu hỏi của con bạn để khơi gợi trẻ tự suy nghĩ, tìm ra câu trả lời độc lập hoặc bạn cùng trao đổi với trẻ nhằm loại trừ các sai sót để có lời giải thích chính xác nhất.
Ví như khi con hỏi bạn vì sao miếng sắt chìm trong chậu nước mà miếng xốp lại nổi? Bạn hãy để chúng tự nghĩ xem, sao lại có hiện tượng như vậy hoặc khuyến khích chúng dùng tay sờ thử để phân biệt miếng sắt và miếng xốp khác nhau thế nào. Trẻ sẽ phát hiện một điều: sắt nặng hơn miếng xốp.
Ngoài ra, bạn có thể lấy thanh sắt có trọng lượng bằng miếng xốp rồi thả chúng vào chậu nước để trẻ quan sát, hướng dẫn chúng phát hiện ngoài trọng lượng, vật còn chịu ảnh hưởng của thể tích.
Cách làm này sẽ tránh được tính ỷ lại của trẻ, cổ vũ khích lệ tinh thần tìm hiểu, thăm dò sự vật, hiện tượng độc lập.
Gợi trí tưởng tượng
Bạn hay đọc cho trẻ một câu truyện ngắn trước giờ đi ngủ. Đây là thói quen tốt, không chỉ trau dồi ngôn ngữ mà còn có lợi trong việc bồi dưỡng phẩm chất, phát triển sự hiểu biết và thúc đẩy trí lực phát triển. Tuy nhiên, để tạo điều kiện cho trẻ có khả năng suy luận, óc tưởng tượng tốt và tinh thần sáng tạo, bạn đừng đọc phần kết. Chắc chắn, khi đang đọc, bạn dừng lại, trẻ sẽ hỏi phần kết thúc thế nào. Bạn hãy cho trẻ tự tưởng tượng, để xem trẻ đưa ra ý tưởng gì mới, sau đó bổ sung phần kết. Như vậy, từ một câu truyện in trong sách, vô hình chung, bạn đã biến thành câu chuyện có nội dung phong phú, kết độc đáo hơn nhờ tài tưởng tượng và khả năng tư duy logic của trẻ.
Gợi liên tưởng
Qua các câu hỏi của trẻ, bạn hãy khơi gợi trẻ liên hệ suy nghĩ về các sự việc cùng loại với vấn đề trẻ hỏi để tìm ra phần chung của vấn đề và tự mình có đáp án. Khi giải thích cho trẻ biết mẩu xốp để trong nước nổi thì trẻ tự giải đáp được miếng nhựa, tờ giấy hoặc bọt biển để trong nước chìm hay nổi, nhờ liên hệ tính chất cùng loại của vật thể và sẽ tự trả lời chính xác. Hay bạn giải thích cho trẻ con gà là vật nuôi trong nhà, có hai chân và có cánh nên gọi là gia cầm, trẻ sẽ liên hệ các con vật hai chân khác như: vịt, ngan, ngỗng... cũng gọi là gia cầm.
Phương pháp này sẽ giúp trẻ học cách áp dụng kiến thức đã biết để có tư duy giải quyết vấn đề mới.
Trả lời theo kiểu gợi lại hồi ức
Bạn nên hướng dẫn trẻ nhớ lại các sự việc đã qua để giải quyết vấn đề, rèn luyện năng lực hồi tưởng và ứng biến của trẻ. Ví như trẻ hỏi một vật nào đó thì cha mẹ nhắc lại buổi gia đình thăm vườn thú trước đây, để trẻ kể lại tình cảnh vườn thú lúc bấy giờ. Hay chữ vừa học đã quên, cha mẹ gợi cho con nhớ lại hàm ý của từ đó như: ''chữ này con học qua rồi, nghĩ lại xem con có thể ghép thành từ gì'', ''chữ đó có ở bài nào, sách nào con đã xem qua''...
Cùng thăm dò cùng trao đổi
Cha mẹ không nên trả lời trực tiếp câu hỏi cho trẻ ngay mà nên cùng sinh hoạt, trao đổi với trẻ để tìm ra đáp án chung. Ví như không hiểu hiện tượng vật lý nào đó có thể cùng làm thí nghiệm nhỏ với nó, thiếu đồ chơi thì đi tìm nguyên vật liệu và người lớn hướng dẫn trẻ làm lấy.
Cách làm này sẽ rèn luyện trẻ có thói quen chịu làm, chịu động não và cùng hợp tác thăm dò; bồi dưỡng tính thích thú khi học tập cũng như trong lúc nghiên cứu.
Trả lời kiểu bảo lưu nghi vấn
Có những câu hỏi mà trẻ đặt ra liên quan đến các hiện tượng phức tạp của tự nhiên, xã hội, nếu bạn trả lời quá khả năng hiểu biết của trẻ cũng như khó trả lời rõ ràng. Ví như trẻ hỏi vì sao em bé lại ra đời? hay tại sao có chiến tranh... bạn không cần giải thích và đòi hỏi trẻ hiểu rõ tất cả ngay. Khi đó, bạn có thể nói với con bằng thái độ rất nhã nhặn rằng con còn bé, chưa hiểu nhiều, ít nữa lớn con sẽ hiểu hết. Với cách thức này, trẻ mang theo tâm tư nghi vấn để quan sát. Tuy nhiên, không nên áp dụng tuỳ tiện, bởi các câu hỏi của trẻ nếu thường không được giải đáp thỏa đáng, sẽ làm mất đi tính tích cực về việc suy nghĩ các vấn đề cần hiểu.
(Nguồn:Tư vấn tiêu dùng)