My OperaXuân Tiên
Tuesday, July 1, 2008 4:30:19 PM
Ngày sinh: 28/1/1921 Nhạc sĩ Xuân Tiên
Saturday, May 01, 2004
Chữ nghĩa nghe dễ sợ.
Viết về Xuân Tiên nhiều người đã dùng tiếng “cụ”.
Nhớ lại cách đây chẳng bao lâu, cứ ở tuổi ngoài 50 một chút người ta đã gọi nhau bằng “cụ” rồi.
Cái khoảng cách giữa hai tiếng “cụ” ấy là 30 năm.
Vậy mà 30 năm sau, gọi bằng “cụ” một người thường 30 năm trước đã được gọi bằng “cụ” rồi, người ta vẫn thấy có vẻ hơi sớm!
Ðiều ấy chứng tỏ tuổi thọ trung bình của người ta đã tăng khá nhiều.
Xuân Tiên thuộc lớp nhạc sĩ đầu tiên của chúng ta, và, theo đúng như chữ dùng của ông, được “rèn luyện kỹ năng sử dụng nhạc cụ và kiến thức nhạc học” một cách cẩn thận.
Ông học cả nhạc lý Tây Phương lẫn Trung Hoa.
Ông sử dụng được rất nhiều nhạc khí, đặc biệt là kèn clarinet, saxophone, flute, trumpet, guitar, violin... và hầu hết các nhạc cụ cổ truyền Việt Nam, Thái Lan, Lào, Cam Bốt.
Xuân Tiên cùng bào huynh là nhạc sĩ Xuân Lôi cải tiến sáo tre thành hai loại 10 lỗ và 13 lỗ, có khả năng bao gồm nhiều âm giai khác nhau, kể cả âm giai di chuyển. Hai loại sáo này hiện được tàng trữ tại Musee de l’Homme, Paris, Pháp.
Ông cũng sáng chế ra cây đàn 60 dây có khả năng bao gồm tất cả các âm giai. Cách trình tấu tương tự như cây đàn tranh nhưng tay phải để khảy giai điệu còn tay trái để đệm hợp âm.
Còn cây đàn bầu đã được ông cải tiến với trái bầu dài làm hộp khuếch âm. Ðàn này đã được đem ra trình tấu nhiều lần ở Úc Ðại Lợi và được gọi là đàn bầu Xuân Tiên.
Xuân Tiên sáng tác khá nhiều ca khúc.
Những ca khúc phổ thông nhất của ông là các bản: “Chờ Một Kiếp Mai”, “Khúc Hát Ân Tình”, “Hận Ðồ Bàn”, “Về Dưới Mái Nhà”, “Duyên Tình” v.v...
Trừ bài “Chờ Một Kiếp Mai” một sáng tác chung với Ngọc Bích, viết theo thể điệu tango có một chút âm hưởng gì đó của nhạc mới, nhạc Tây Phương, tất cả các ca khúc còn lại của Xuân Tiên đều được viết trên cái nền ngũ cung của nhạc cổ truyền dân tộc. Vì vậy, dù ông khai triển thế nào, nhạc ông vẫn giữ được vẻ thuần nhất và rất Việt Nam.
Khi còn ít tuổi ông được theo thân phụ sang Cao Mên, nhờ đó, có cơ hội trực tiếp học và nghiên cứu nhạc của xứ Chùa Tháp. Ca khúc “Hận Ðồ Bàn” của ông ghi dấu cuộc “giao hưởng” này của tâm hồn ông với cảnh và tình xứ người:
Rừng hoang vu
Vùi lấp bao nhiêu uất căm hận thù
Ngàn gió ru
Muôn tiếng vang trong tối tăm mịt mù
Vạc kêu sương
Buồn nhắc đây bao lúc xưa quật cường
Ðàn đóm vương
Như bóng ai trong lúc đêm trường về
Rừng trầm cô tịch
Ðèn cao thác sâu
Ðồi hoang suối reo
Hoang vắng cheo leo
Ngàn muôn tiếng âm
Tháng năm buồn ngân
Âm thầm hòa bài hận vong quốc ca
Xuân Tiên cho biết, ông viết khá nhiều ca khúc, nhưng cho đến nay chỉ còn nhớ được khoảng 40 bài để cho in vào tập “Duyên Tình Xuân Tiên”.
Cũng có thể nói, Xuân Tiên không viết gì khác ngoài tình ca. Nhưng tình ca của ông luôn gắn liền con người với đất nước chứ không chỉ là cái riêng giữa hai người với nhau.
Ông viết lời ca rất thận trọng. Có vẻ như ông đã đắn đo từng chữ. Vì thế, không có gì lạ, khi người ta thấy ông than phiền “các anh chị ca sĩ cứ hát sai lời của tôi”.
Và, ngoài tập nhạc “Duyên Tình Xuân Tiên”, gần đây người ta còn thấy ông cho xuất bản một tập thơ lấy tên là “Thơ Xuân Tiên” nữa.
KHÚC HÁT ÂN TÌNH
Người từ [là] từ phương Bắc
Ðã qua dòng sông [sông] dài
Tìm đến phương này một nhà thân ái
Ơi... tình Bắc duyên Nam
Tình chung muôn đời ta đắp xây.
Gặp nàng [là] nàng thôn nữ
Mắt duyên cười say môi hồng
Tìm thắm đôi lòng mộng vàng chung bóng
Ơi... mạch đất dâng hương [là] hương
Cần lao chung đời vai sánh vai
Cùng góp bàn tay thương yêu nhau rồi
Ngô khoai hai mùa ngát mốt niềm vui [chung] vui
Cho thơm hương đời lúa vàng tình ơi
Ngày mai hạnh phúc nơi nơi reo cười
Quê hương thôi đau sầu ngăn sông núi cách chia
Ta đem yêu thương về cho phương Bắc
Tìm về mảnh vươn hoa thắm
Hái bông tầm xuân trao nàng
Lời hát ân tình hồng hồng đôi má
Ơi... đời sống yên vui [là] vui
Dìu nhau đi vào chung bóng mơ.
Quá trình rèn luyện kỹ năng xử dụng nhạc cụ và kiến thức nhạc học:
1927 - Mandolin, nhạc lý Tây Phương và Trung Hoa .
1936 - Clarinet, saxophone và sáo Tây (flute), hòa âm Tây Phương .
1941 - Các nhạc cụ cổ truyền Việt Nam, Thái Lan, Lào và Cam Bốt .
- Khảo cứu âm nhạc ba miền Bắc, Trung, Nam .
1941 - 46 - Trumpet, trombone, banjo, guitar, violin, xylophone, vibraphone, piano accordion, button accordion, bandoneon .
Trình tấu:
1941 - 42 - Trình tấu clarinet, saxophone và sáo Tây từ Bắc chí Nam .
Xuất bản:
1949 - Các sách Tự Học Kỹ Thuật Độc Tấu Clarinet, Saxophone và Sáo Tre .
Cải tiến sáo tre:
1950 - Cùng với bào huynh là nhạc sĩ Xuân Lôi cải tiến sáo tre thành hai loại 10 lỗ và 13 lỗ có khả năng bao gồm nhiều âm giai khác nhau, kể cả âm giai dị chuyển . Hai loại sáo này hiện được tàng trữ tại Musée de l'Homme, Paris, France .
Điều khiển dàn nhạc:
1944 - 46 - Hà Nội: ở Victoria, Moulin Rouge, Hotel Splendide và Lucky Star .
1951 - 52 - Nam Định: ở Văn Hoa .
1952 - 75 - Saigon: ở Văn Cảnh, Đại Kim Đô, Blue Diamond, Eden Rock, Palace Hotel, Bách Hỷ (Chợ Lớn) .
Làm việc với các đài phát thanh:
1952 - 75 - Pháp Á, Saigon, Quân Đội, Mẹ Việt Nam .
Sáng chế các nhạc cụ mới:
1976 - Sáng chế cây đàn 60 dây có khả năng bao gồm tất cả các âm giai . Kỹ thuật trình tấu tương tự như cây đàn tranh nhưng tay phải để khảy giai điệu và tay trái để đệm hợp âm .
1990 - Sáng chế cây đàn bầu mới với trái bầu dài làm hộp khuếch âm . Đàn này đã được đem ra trình tấu nhiều lần ở Úc Đại Lợi . (Đàn có tên là Đàn bầu Xuân Tiên)
Những ca khúc phổ thông nhất:
1939 - 42 - "Chờ Một Kiếp Mai", "Trên Kiếp Hoa" .
1952 - 62 - "Khúc Hát Ân Tình", "Hận Đồ Bàn", "Về Dưới Mái Nhà", "Duyên Tình" .
1963 - 83 - "Đường Đi Lối Về", "Xa Quê Hương", "Đất Việt" .
1987 - 95 - "Lòng Người Xa Quê", "Tiếng Bình Minh" (đưa tiếng gà, trâu, bò vào bài hát), "Tiếng Trống Trong Rừng Sâu" (đưa tiếng trống vào bài hát) .
Trích từ "Duyên Tình Xuân Tiên", Tuyển Tập Ca Khúc, tác giả xuất bản, Sydney, Úc, 2000 . Những chữ in đậm là ghi chú thêm của BN .
Cụ sáng tác nhiều ca khúc nhưng đã bị thất truyền . Bây giờ cụ chỉ còn nhớ 40 bản và đã đưa vào tập "Duyên Tình Xuân Tiên" thực hiện trong điều kiện hết sức khó khăn, eo hẹp tài chánh, v.v... vì cụ nói "các anh chị ca sĩ cứ hát sai lời của tôi . . ."
Cụ còn là một nhà thơ . Đầu thập niên 90, cụ xuất bản tập "Thơ Xuân Tiên".
Unregistered user # Wednesday, August 5, 2009 12:43:54 PM
Unregistered user # Monday, January 25, 2010 8:21:19 AM
Unregistered user # Sunday, December 19, 2010 12:14:40 PM