Hộp nhử mối gồm các miếng gỗ thông có tẩm chất dẫn dụ để nhử mối thợ xuất hiện nhiều, tập trung. Sau khi một lượng mối lớn tập trung trong hộp thì phun một lớp thuốc PMC 90 dạng bột vào những con mối - với loại thuốc đặc trị này không làm mối chết ngay tại chỗ - sau đó ta đặt hộp lại đúng vị trí cũ để mối rút chạy về tổ lây nhiễm và tiêu diệt toàn bộ tổ mối.

Đặt hộp nhử :
Cậy nơi có mối xuất hiện, đặt hộp mồi vào vị trí đó . Trường hợp mối đi ở giữa tường thì phải làm giá treo.( Lưu ý : Trong qúa trình đặt hộp không được dịch chuyển hộp )
Số lượng hộp mồi tuỳ thuộc vào mối có lâu hay mới có, diện tích nhà rộng hay hẹp, tính bình quân như sau:
Nhà từ 60 -> 80m2 : đặt từ 5 - 6 hộp mồi
Nhà từ 30 -> 50m2 : đặt từ 2 - 4 hộp mồi
Nhà mới bị một góc có mối xuất hiện thì đặt 2 hộp
Tuy nhiên, nếu toàn bộ công trình có mối hoạt động thì cần tăng thêm lượng hộp mồi nhử gấp 1,5 lần.
Thời gian đặt hộp nhử từ 8 - 10 ngày, sau khi đặt hộp khoảng 4 ngày sau cần kiểm tra nếu thấy có vệt đất viền ở các khe của hộp mồi thì 4 đến 5 ngày sau có thể tiến hành phun thuốc.

Tổ mối có cấu trúc thông khí rất tốt. Không khí bên ngoài luồn vào tổ qua các lỗ trên mặt đất. Ban đầu không khí sẽ lạnh lại, sau đó tiếp xúc với bầy mối ở sâu bên trong nên nóng dần lên, nhẹ hơn và thoát ra ngoài. Chính vì vậy tại Mali, các đền thờ Hồi giáo được xây dựng theo thiết kế rất giống với tổ mối.

Để xây tổ, mối có thể đùn đất lên từ dưới độ sâu 20 mét, nên cứ quan sát tổ mối người ta có thể tìm thấy dấu vết các khoáng chất và kim loại quý.

Tại bờ biển Ngà, đất tổ mối gồm hỗn hợp đất, nước bọt và phân của mối được dùng làm bột chỉnh hình chữa sai khớp. Người dân ở đây cũng sử dụng hỗn hợp này làm thuốc chữa bệnh thuỷ đậu và bệnh quai bị. Ngoài ra, ở đây cũng như ở Benin, mối còn là món ăn rất được trẻ em ưa chuộng.

Tại Trung Phi, bộ tộc Zakara xem thông điệp của mối như những lời sấm truyền. Để giải đáp một vấn đề gây nhiều tranh cãi, họ để một cây gậy suốt cả ngày trên miệng tổ mối. Tuỳ theo mối ăn gậy đến mức nào mà họ sẽ có câu trả lời.

Ở Burkina Faso, khi đất nông nghiệp đã bạc màu trơ cứng ra như đá, người dân trộn mối với phân hữu cơ và nhồi vào các lỗ đào trên mặt đất. Mối sẽ tạo ra vô số hầm hào dưới lòng đất giúp đất dẫn nước tốt hơn trong mùa mưa. Bộ máy tiêu hoá của mối (chiếm 70% trọng lượng cơ thể) hoạt động giống như nhà máy hoá chất. Khi làm tổ, mối đã giữ lại vật chất hữu cơ khiến quá trình khoáng hoá chậm lại và các hợp chất khó phân huỷ sẽ phân huỷ dễ dàng hơn, giúp cho cây trồng tốt hơn. Cấu trúc tổ mối cũng giúp giữ cho đất đai ít bào mòn và rửa trôi. Trong số 2.666 loài mối trên thế giới, thật ra chỉ có 6 loài phá hoại nhà cửa.
Kiến thức Ngày nay (theo Science et Vie)

Hàng năm mối gây thiệt hại không nhỏ đến cây trồng (cả trong vườn ươm và trong sản xuất). Các loại cây trồng cạn từ cây lương thực, thực phẩm, ăn quả, đến cây lâm nghiệp đều bị mối phá hại. Để đảm bảo năng suất, chất lượng cây trồng, phải chủ động phòng và diệt trừ mối hại.

Mối thường hại nặng cây con trong mùa khô, mối tập trung hại ở những nơi có độ ẩm đất 50-60%, có nhiều sản phẩm thực vật bán hoai mục như thân, lá cây khô, rễ cây mục nát... (là thức ăn khoái khẩu của mối). Trong vườn ươm, mối chủ yếu tấn công hạt hoặc hom giống, làm ảnh hưởng không nhỏ tới sinh trường của cây con, giảm chất lượng của cây giống. Ta cần tiến hành một số biện pháp phòng trừ mối hại sau đây:

- Mua thuốc trừ mối dạng bột, đem trộn vào giá thể dùng để cho vào bầu ươm cây giống (gieo hạt giống, ươm hom, hoặc cấy cây con) theo tỉ lệ như hướng dẫn trên bao bì để đề phòng mối xâm nhập vào bầu ươm.

- Trước khi xếp bầu vào luống trong vườn ươm, cần dùng thuốc trừ mối dạng dung dịch phun khắp khu vực vườn ươm, mối phát hiện thấy mùi thuốc sẽ không đến khu vực phun thuốc, tránh được mối tấn công cây con trong giai đoạn này.

- Ngoài ra, cũng có thể dùng thuốc diệt mối tận gốc, làm hố bẫy mối quanh khu vực định làm vườn ươm trước 1 tháng, cách làm như sau: Khoảng 100-200 m2 đất làm một hố bẫy có kích thước 0,5-0,6m chiều dài, 0,5-0,6m rộng, 0,4-0,6m sâu. Dùng loại thực vật mối thích ăn như rơm, rạ hoặc lá cọ khô, chặt ngắn 0,2-0,3m. Tưới nước đường (đường ăn) nồng độ 5% đủ ẩm vào hố bẫy để dụ mối đến ăn. Lấp đất dày 15-20cm, sau khoảng 15-20 ngày thăm thử, nếu thấy mối đến nhiều, dùng lọ thuốc trừ mối tận gốc (dạng bột mịn có bán tại các cửa hàng bán thuốc BVTV phun vào mối thợ, các con mối nhiễm thuốc, sau 2-3 ngày sẽ chết và sẽ gián tiếp đầu độc nhau khi thuốc dính vào. Khi mối chúa nhiễm thuốc do tiếp xúc với mối thợ khi giao phối sẽ chết và đàn mối bị tuyệt giống, nạn mối được trừ tận gốc trong vòng 6 tháng đến 1 năm. Sau thời hạn trên có thể mối ở các vùng lân cận di chuyển đến, nên ta thường xuyên phải kiểm tra, phát hiện sớm và xử lý kịp thời.

Trừ mối hại cây trồng nơi sản xuất

- Đối với cây ngắn ngày như khoai lang, khoai tây, đậu phộng (lạc),... dùng thuốc trừ sâu: Vibasu 10H; Bam 5H hoặc Basudin 5H, lượng 1-1,2kg/sào Bắc bộ (360 m2), rắc đều vào ruộng khi làm đất, hoặc trộn đều với đất, phân theo rạch hay hốc.

-Đối với cây lâm nghiệp (bạch đàn, thông, phi lao): Cần vệ sinh vườn, rừng trước khi trồng cây con, dọn sạch cành, lá khô, vì cành, lá khô là thức ăn của mối, nhử mối đến.

Khi thấy mối phá hại, ta tiến hành làm hố bẫy mối diệt trừ tận gốc như cách làm đối với trong vườn ươm. Khoảng 500-1.000 m2 vườn rừng đào một hố.

-Dò tìm tổ mối, dùng thuốc diệt mối tận gốc phun trực tiếp vào trong tổ để trừ mối chúa.

Trồng tăng mật độ, đến khi cây vượt qua giai đoạn hay bị mối hại ta tiến hành tỉa thưa đảm bảo mật độ như đã định.

-Những khu vực nhiều mối, khi trồng rừng tái sinh chọn những cây đề kháng cao với mối như: Keo các loại, lim, lát... Tránh trồng những cây dễ bị nhiễm mối như: bạch đàn, phi lao, thông,...

Tốt nhất nên trồng cây con có bầu nilon chứa giá thể đã trộn thuốc chống mối vào khu vực có nhiều mối hại, khi thuốc hết tác dụng cũng là lúc cây lớn, vượt qua giai đoạn hay bị mối hại.

(Nguồn tin: NTNN)

Khi đặt vấn đề diệt và phòng mối cho nhà cửa, kho tàng đã xây dựng, có nghĩa là nhà cửa, kho tàng khi xây dựng chưa đựợc phòng mối trước và hiện trạng đang bị mối phá hoại. Trong những trường hợp trên đây, phải diệt được các tổ mối đẫ xâm nhập, sau đó mới áp dụng các biện pháp phòng.

Diệt mối phải được hiểu là phải diệt cả hệ thống tổ trong đó có mối vua và mối chúa, mới “hết gốc” được. Diệt mối tận gốc là có ý nghĩa như vậy.

Vấn đề tìm tổ mối trong nhà cửa, kho tàng rất phức tạp. chỉ có loài mối “gỗ khô” ta mới có thể phát hiện tổ của nó một cách đơn giản. Tổ của loại này ở ngay trong gỗ, chúng được đục thành các khe dích dắc, vừa khai thác thức ăn vừa làm nơi cư trú. Biểu hiện bên ngoài là chúng đùn những hạt phân ra ngoài như hạt cát người ta còn gọi là mối “đống cát”. Diệt loại này chỉ cần dùng thuốc đặc trị mối tiêm trực tiếp vào tổ. Chú ý là bơm thuốc cho thấm sâu vào các khe để thuốc tiếp xúc với mối.

Các loài mối khác trong công trình trong đó có loài mối nhà (copt-formosanus) tổ phần lớn năm dưới nền nhà hoặc trong ruột panen, tổ phụ có thể xuất hiện ở góc tường, trên trần nhà v.v…

Vấn đề tìm tổ mối đối với các loài trên ở trong nền công trình phải dùng các phương tiện vật lý như: các chất đồng vị phóng xạ, siêu âm, hoặc đo điện trở v.v.. với các phương tiện này, chỉ có nhân viên chuyên môn mới thực hiện được. Chi phí tốn kém, cho dù có sẵn kinh phí, việc đào bới cũng rất khó khăn. Kho tàng càng lớn, công trình càng phức tạp, càng khó thực hiện.

Sau đây chúng tỗi giới thiệu phương pháp “diệt mối tận gốc” do viện khoa học việt nam nghiên cứu còn được gọi là phương pháp hoá sinh đã được áp dụng có kết quả vào hàng ngàn công trình, kho tàng của nhà nước trên phạm vi cả nước.

Ưu điểm của phương pháp này là không phải đào bới, hạn chế đến mức tối thiểu sự ô nhiễm, tốn kém và dễ thực hiện.


Diệt mối theo phương pháp hoá sinh
Trình tự gồm 03 bước:
Nhử mối;
Phun thuốc;
Thu dọn và kiểm tra kết quả.
Nhử mối
Mỗi cá thể mối rất mềm yếu và rất dễ bị các thiên địch “ bắt sống” như cóc, chim , kiến…nhưng chúng lại có sức phá hoại mạnh ghê gớm, làm sập trần, đổ mái nhà vì số lượng cá thể lớn, lại hoạt động âm thầm kín đáo trong vật bị hại, không gây tiếng động. Nhử mối xuất hiện tập chung. Chúng ta đã biến thế mạnh của mối thành thế yếu để ta chủ động tiêu diệt chúng. Điều này hoàn toàn có thể thực hiện được.
Mối có khả năng phát hiện nguồn thức ăn từ xa. Mắt của mối lao động và mối bảo vệ bị thoái hoá, không nhìn được nhưng nó có những tín hiệu hoá học, các feromon, người ta đã xác định đựơc 9 tín hiệu hoá học khác nhau như tín hiệu đòi ăn, báo động, phát hiện mồi v.v…do đó chúng có thể nhanh chóng hướng dẫn tập đoàn mối đến nguồn thức ăn. Mối còn khả năng lựa chọn thức ăn, quan sát những khu vực bị mối thấy mối đã bỏ qua nhiều thanh gỗ không “ngon”, trên cùng một thanh gỗ loài mối nhà thường tập chung ăn lớp gỗ sinh trưởng mùa xuân, trừ lại lớp gỗ mùa thu…
Các loài gỗ khác nhau thường đục các loại gỗ ở trạng thái khác nhau. Loài mối nhà thích ăn gỗ còn tốt, các loài mối đất thích ăn các loại gỗ đã bị nấm mốc xâm nhập, hơi mục…
Các kết quả thí nghiệm cho thấy loài mối nhà thích ăn các loài gỗ mềm còn mới như thông màu trắng, trám trắng, bồ đề hoặc các sản phẩm có chứa xenlulô như giấy , vải, bã mía. Các loại gỗ trên nếu nhúng qua chất dẫn dụ côn trùng thì mối ăn càng mạnh. Ngoài ra mối còn thích ăn gỗ có tẩm chất hấp dẫn khác chiết xuất từ một số loài nấm.
Đặt hộp nhử mối ở các vị trí yên tĩnh, vào mùa hè, cứ có đường mối ở đâu, cậy ra thấy mối xuất hiện là có thể đặt hộp ở đó. Khi có nhiều nơi mối xuất hiện thì chọn điểm đặt ở góc nhà sát mặt đất là tốt nhất. Đặt ở vị trí nào cũng cố gắng hạn chế ảnh hưởng đến mỹ quan và sự sinh hoạt bình thường, lưu ý cả đến việc thuận tiện cho việc phun thuốc. Mùa đông tránh đặt ở những nơi gió lạnh, mối chỉ tập chung ở nơi ẩm kín gió.
Khi đã có mối xông ở đống gỗ, đống giấy…với khối lượng tương đương với khối lượng hộp nhử thì không không phải như mối nữa mà tiến hành phun thuốc luôn.
Khi đặt mồi cần chú ý phát hiện hết các vị trí mối đã xâm nhập tập chung như tủ hồ sơ lưu lâu không mở hoặc các đống phế thải phía ngoài ngôi nhà; vì mối ngoài yêu cầu thức ăn còn yêu cầu về mặt sinh thái ổn định an toàn đối với các thiên địch. Để sót những điểm trên việc nhử sẽ gặp khó khăn.

Phun thuốc
Thuốc diệt mối tận gốc có dạng bột mầu nâu hồng, không diệt mối ngay tại nơi phun thuốc mà mối về tổ mới chết và gây chết cả hệ thống tổ. Để đạt được mục đích này yêu cầu càng nhiều mối dính thuốc chạy được về tổ càng tốt. Do đó thao tác phun rất quyết định. Chỉ cần những sai sót như: đặ hộp mồi sau khi đã phun thuốc lấp mất đường về của mối hoặc không phun chặn trước, để mối rút chạy trước rồi mới phun v.v… đều không đạt hiệu quả mong muốn.
Mối rất mẫn cảm với ánh sáng, khi mở buồng hoặc kho đang tối thì phải tiến hành phun thuốc ngay vì khi cường độ ánh sáng thay đổi môi lính báo động , mối thợ liền rút chạy, cố nhiên do đường rút hẹp nên mối không thể rút được nhiều nhưng đưới đáy hộp nhử có rất nhiều mối do đó phải phun chặn trước.
Mối sau khi bị dính thuốc là rút chạy về tổ, mối lính có khả năng phát hiện có mùi lạ không cho vào tổ song với số lượng hàng vạn cá thể đồng thời kéo về thì không lực lượng nào ngăn cản được. Chính vì đặc điểm này, trong một công trình phải phun các hộp nhử cũng như các điểm mối ra trong cùng một buổi.
Mối sau khi bị nhiễm thuốc, mất khả năng nhận biết đồng loại, nên mối lính thường cắn những con cản đường. Chúng lăn ra chết trong tổ. Theo bản năng những con khoẻ trong tổ tha xác những con đã chết vứt ra cạnh tổ, song chỉ một bộ phận mối chết được đưa ra một góc trong tổ. Phần lớn những con tha xác đồng đội bị nhiễm nhanh hơn qua đường miệng. Chúng nằm chết la liệt trong tổ. Từ trung tâm tổ mối phát đi tín hiệu thu quân, các tuyến mối đi kiếm ăn bên ngoài, mặc dầu không bị phun thuốc cũng đều rút về tổ, chỉ để lại một ít mối lính ở lại, song mối lính không tự ăn gỗ được nên 6-7 ngày là chết đói và trước hết là chết khát. ở vị trí ẩm, chúng cũng không sống quá 15 ngày. Dựa vào đặc điểm này, chúng ta có thể kiểm tra kết quả của việc diệt mối. Chỉ cần kiểm tra ở những vị trí không phun thuốc, đường mối bị khô, chỉ có mối lính sống thoi thóp hoặc đã chết khô là đạt yêu cầu. Nếu sau 10 ngày từ khi phun thuốc vẫn còn mối lao động đi ăn cùng với mối lính là chưa đạt yêu cầu.
Tổ mối có sự cân bằng sinh thái riêng, về mùa hè trong tổ mối mát hơn ở ngoài 6-7oC; về mùa đông khi nhiệt độ bên ngoài xuống trên dưới 100C, nhiệt độ bên trong tổ mối vẫn đạt 18-20oC. Khi có một lượng lớn xác mối thối rữa trong tổ, sự cân bằng sinh thái bị phá vỡ, nấm hoại sinh phát triển. Chỗ nào mối chết nhiều, sợi nấm như sợi bông phát triển càng dày đặc. Tổ mối nhà bình thườngkhông có cá thể hoặc sợi nấm phát triển. Khai quật những tổ mối sau 7-10 ngày kể từ khi phun thuốc sẽ thấy hiện tượng sợi nấm bao trùm tổ. Điều này cho phép rút ra những nhận xét về mặt kỹ thuật. Diệt mối bằng thuốc lây nhiễm vừa có tác động hoá học vừa có tác động sinh học. Qúa trình xác mối thối rữa, mọc nấm đã góp phần làm cho hệ thống tổ mối bị tiêu diệthoàn toàn. Phương pháp này có thể áp dụng được trong cả năm.
Khi phun thuốc cần mang theo khẩu trang và găng tay, sau 2-3 ngày dọn bỏ hộp nhử. Mối chết trong lòng đất nên không gây ô nhiễm môi trường, khi tiến hnàh đơn giản, không cần dùng đến các dụng cụ phức tạp, không cần đào bới nền công trình nên ít tốn kếm công sức, kinh phí và mọi người có thể tự làm

Mối sử dụng những rung động được tạo ra khi chúng nhai gỗ để quyết định xem nên ăn miếng to hay nhỏ. Lũ côn trùng này cũng lắng nghe các tín hiệu âm thanh để phát hiện sự có mặt của các loài mối khác ẩn trong mẩu gỗ đó.
Dao động âm thanh còn giúp chúng kiểm soát sự phát triển của những con mối thợ còn non trở thành những cỗ máy sinh sản. Theo nhóm nghiên cứu Australia, phát hiện này có thể được sử dụng để bảo vệ nhà cửa, các công trình xây dựng khỏi sự tàn phá của mối mà không cần đến thuốc trừ sâu.

Mối được mệnh danh là kẻ phàm ăn. Nhưng sự thực không phải như vậy, Theodore Evans thuộc Tổ chức côn trùng học CSIRO ở Canberra, Australia, cho biết. Các loài có chung thói quen này thường chỉ ăn những loại gỗ có kích cỡ nhất định, với một số loài ăn cành cây, số khác ăn cây đổ, có lẽ là để tránh cạnh tranh.

Nhưng người ta không rõ làm thế nào lũ côn trùng mù này có thể quyết định nhanh chóng kích cỡ của mẩu gỗ. Nghiên cứu mới đây cho thấy chúng sử dụng các bộ phận cảm nhận rung động ở đế ăng ten và trên đôi chân.

"Chúng ghi nhận tần số dội lại của dao động tạo ra khi nhai gỗ", Evans nói. "Nhưng tôi cho rằng chúng cũng dùng thông tin từ bộ hàm để biết độ cứng của gỗ, thành phần hóa học của nó để xác định loài sống trong cùng nơi cư trú này. Có lẽ tất cả những điều đó hợp lại sẽ cho biết miếng gỗ to bao nhiêu".

Trong nghiên cứu trên loài mối gỗ khô Cryptotermes domesticus, nhóm của Evans đã cho lũ mối thợ tiếp xúc với những mẩu gỗ có độ dài khác nhau, và ghi nhận tần số dao dộng mà chúng phát ra khi bò lên và cắn vào gỗ. Kết quả là lũ mối thợ thích cắn những mẩu gỗ ngắn nhất, khoảng 20 milimét.

Nhưng khi phát to tần số dao động của các mẩu gỗ 20 milimét, nhóm nghiên cứu đã khiến lũ mối cắn những mẩu gỗ dài hơn, và từ bỏ những mẩu gỗ ngắn ưa thích.

Evans cũng nhận thấy âm thanh có tác động lên sự phát triển sinh dục của mối. Khi phát ra những dao động được ghi lại, số mối thợ lớn đến giai đoạn thành thục giảm đi một nửa. Đây là lần đầu tiên, người ta tìm thấy mối liên quan giữa các tín hiệu dao động với sự phát triển sinh sản ở côn trùng.

"Giờ đây tôi vui mừng nhận thấy chúng ta có thể thực sự đuổi mối ra khỏi nhà bằng cách phát ra một tín hiệu phù hợp", Evans nói. Tín hiệu đó có thể nằm ở ngưỡng nghe thấy đối với mối, nhưng vô cảm đối với con người.

T. An (theo NewScientist)