KIẾN TRÚC VIỆT

Gặp gỡ Mùa Thu - Nhận diện thực trạng kiến trúc nông thôn Việt Nam ngày nay

Bài và ảnh: Kiến trúc Việt

Hội Kiến trúc sư Việt Nam phối hợp với Hội Kiến trúc sư Hải Dương vừa tổ chức Chương trình "Gặp gỡ Mùa Thu 2009" nhằm nhận diện thực trạng kiến trúc nông thôn Việt Nam ngày nay, đồng thời giới thiệu các mẫu nhà ở nông thôn để lấy ý kiến đóng góp của bà con nông dân.
Từ ngày 8-12-2009, Hội đã tổ chức trưng bày các phương án trúng giải trong Cuộc thi Kiến trúc Nhà ở Nông thôn 2009, tại Nhà Văn hóa làng Kỳ Đặc, xã Văn An, huyện Chí Linh, Hải Dương để bà con nông dân đến xem các mẫu nhà do các kiến trúc sư cả nước thiết kế.
Chiều ngày 11-12-2009, đại diện kiến trúc sư các tỉnh thành trong cả nước đã có mặt cùng bà con nông dân và chính quyền xã Văn An để lắng nghe trực tiếp những nhận xét, nguyện vọng của của bà con về ngôi nhà ở của mình. Nhiều bà con tỏ ra làm tiếc, giá như có cuộc triển lãm này sớm hơn một hai năm thì đã áp dụng xây theo mẫu nhà này hoặc mẫu nhà kia, thì bây giờ đã có ngôi nhà đẹp và hợp lý hơn rồi. Nhiều cụ tuổi đã 70-80 tỏ ra không tán đồng những kiểu nhà lai căng ở thành phố đã và đang ào ạt đưa về xây ở nông thôn, thậm chí cả nhà ống, nên không phù hợp với tập quán sinh hoạt, phong cách sống của người dân.
Tiếp nối chương trình, sáng 12-12-2009, tại Côn Sơn, Chí Linh, Hải Dương, Hội Kiến trúc sư Việt Nam đã họp tổng kết Chương trình khảo sát, đánh giá và đề xuất về kiến trúc nhà ở nông thôn. Giới thiệu mục tiêu nghiên cứu về nông thôn của Hội. Nghe báo cáo khảo sát điển hình về hiện trạng làng nông thôn hiện nay của một số Hội Kiến trúc sư ở các địa phương: Hải Dương, Thái Bình, Bình Định, Long An, Hà Nội.
GS.TS.KTS Hoàng Đạo Kính đã thay mặt Hội báo cáo tổng kết những vấn đề thực trạng và câu hỏi đặt ra từ khảo sát hiện trạng kiến trúc nông thôn. Nhiều ý kiến phát biểu trong tọa đàm liên quan đến đánh giá hiện trạng và đề xuất phát triển kiến trúc nông thôn Việt Nam.
Có thể nói, kiến trúc nhà ở nông thôn hiện nay đang là vấn đề thực sự cấp bách, nếu chúng ta bỏ qua ở giai đoạn này, chắc chắn bộ mặt kiến trúc nông thôn sẽ đi theo những hướng phát triển lệch lạc. Tại buổi tọa đàm, một số báo cáo khảo sát điển hình về hiện trạng làng nông thôn ngày nay do Hội Kiến trúc sư các địa phương thực hiện tại các địa điểm khác nhau như làng Cẩm Tú, Hải Dương; làng Khánh Hậu, Long An. Thông qua một số những thực tế đó, Hội Kiến trúc sư Việt Nam cùng các chuyên gia đã thảo luận, nêu quan điểm, nhận định, đóng góp ý kiến về các vấn đề đang đặt ra về nhà ở nông thôn và bàn về phương thức giải quyết. Tác động vào nông thôn không thể là những áp đặt, duy ý chí mà là sự tiếp cận và chỉnh hướng thông qua các hướng dẫn...
Một thực tế mà ai cũng nhận thấy, đó là việc phát triển xây dựng mang tính tự phát của người dân nông thôn, không có bất cứ một cá nhân, tổ chức, chế tài nào quản lý, quy định vấn đề này. Chính vì vậy, trong quá trình đô thị hóa, những mẫu nhà tệ nhất ở thành thị đã xuất hiện ở nhiều vùng nông thôn. Theo một số ý kiến, có lẽ chúng ta chỉ có thể tác động ở những làng quê chưa bị quá trình đô thị hóa làm biến dạng, còn với những nơi đã trở thành thị trấn, thị tứ thì rất khó, bởi các kiến trúc theo lối “thành thị” đã được kiên cố hóa mất rồi. Dù có tác động thì có lẽ việc người dân phá bỏ nhà cũ đi xây mới là điều không tưởng, mà cũng vô cùng lãng phí.
Môi trường nông thôn cũng được các nhà chuyên môn đặc biệt chú trọng. Ngày trước, người dân chủ yếu dùng các loại vật liệu tự có tại quê nhà, chẳng mấy khi dùng đến nilon, hộp nhựa… giờ đây nó lại là thứ tiện dụng và phổ biến nhất ở bất cứ đâu. Thành phố còn chưa có hệ thống xử lý rác thải sinh hoạt tối ưu, nông thôn lại càng không. Hình ảnh những làng quê với đường ngõ sạch đẹp, cây đa, ao làng thơ mộng ngày nào đã mờ nhạt dần thay vào đó là rác thải vất bừa bãi khắp nơi. Bất kể khu đất trống nào cũng được tận dụng để đổ rác vì chưa có hệ thống thu gom. Về quê bây giờ, không khí cũng không còn trong lành như ngày xưa.* KTS Nguyễn Tấn Vạn, Chủ tịch Hội trao Bằng khen cho các đơn vị có nhiều tác phẩm dự thi.* KTS Nguyễn Tấn Vạn, Chủ tịch Hội trao giải thưởng cho các phương án giải Nhất.* KTS Hoàng Đạo Kính, Phó Chủ tịch Hội trao giải thưởng cho các phương án giải Nhì.* KTS Khương Văn Mười, Phó Chủ tịch Hội trao giải thưởng cho các phương án giải Ba.
Bên cạnh vấn đề môi trường, việc quy hoạch các khu nghĩa trang cũng có rất nhiều điều đáng bàn. Người dân vẫn làm theo lối tự tiện, không theo quy hoạch chung. Một thực tế tại các khu nghĩa trang, đó là việc đua ngầm giữa các gia đình về quy mô và sự hiện đại, điều này dẫn đến một khu nghĩa trang với rất nhiều kiểu dáng, màu sắc và độ lớn nhỏ chênh lệch rõ rệt.
Tất nhiên, để làm được một nông thôn đúng chất trong bối cảnh hiện nay là điều không đơn giản. Chúng ta cần có những bước đi cụ thể trong từng giai đoạn nhất định. Việc áp dụng thói quen bắt chước của người dân cũng là một trong những phương thức hữu hiệu. Mô hình nhà ở nông thôn được xây dựng thí điểm, nếu nó thực sự ưu việt, người dân sẽ học theo. Điều này cũng là một quá trình, nhận thức của người dân là điều đầu tiên chúng ta cần tác động.
Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, KTS Nguyễn Tấn Vạn khẳng định, tất cả những ý kiến đóng góp cũng như những kết quả đánh giá sẽ được Hội tổng hợp lại và sẽ có văn bản cụ thể trình các cơ quan ban ngành có thẩm quyền về vấn đề kiến trúc nhà ở nông thôn hiện nay để có thể có những chỉ đạo và bước đi thiết thực tiếp theo, để có thể xây dựng, định hướng một nông thôn mới nhưng vẫn mang đậm chất nông thôn. Nhân dịp này Hội Kiến trúc sư Việt Nam đã trao giải Cuộc thi Kiến trúc Nhà ở Nông thôn 2009.