Do Doan Hoang

Cơn lũ bùn đỏ quạch gây xôn xao dư luận ở Cao Bằng:

“Cháy nhà mới ra mặt chuột!”

Người dân xã Duyệt Trung, ven thị xã Cao Bằng vừa trải qua một thảm họa chưa từng thấy. Đêm 5/11/2010, cơn lũ bùn màu đỏ quạch ào tới bất ngờ, vùi lấp hàng chục héc-ta lúa và hoa màu, ngập nhiều nhà dân, đường xá ách tắc do bùn ngập đến đùi người đi bộ, mấy cây số chiều dài của dòng suối chảy qua Duyệt Trung tràn ngập bùn màu đỏ. Bà con chỉ kịp ôm vài thứ đồ đạc có giá trị, “bơi” trong bùn đỏ chạy tháo thân, nhiều gia súc, gia cầm bị vùi trong thế giới bùn dường như bất tận đó. Hàng trăm hộ dân hoang mang lo sợ. Giao thông bị ách tắc toàn bộ. Hậu quả môi trường là không thể tính đếm, đặc biệt đáng sợ là thứ bùn thải ra đời từ tuyển rửa quặng của Xí nghiệp Khai thác quặng sắt Nà Lũng, thuộc Công ty khoáng sản luyện kim Cao Bằng, quả bom “bùn đỏ” bị “nổ” là do hệ quả của việc đập chắn nước thải của họ đột ngột bị vỡ. Thứ bùn độc hại kia cứ theo suối, theo ruộng đồng tiếp tục trôi ra sông Bằng, con sông lớn, “bầu sữa thiên nhiên” cung cấp nước sinh hoạt và sản xuất cho hàng vạn dân thị xã Cao Bằng, cũng cả một vùng rộng lớn thuộc lưu vực của nó.

Các cơ quan quản lý cấp mỏ, khai quặng cần xem lại mình!

Thế giới bùn đặc quánh, đỏ sậm đáng sợ đó có phải từ trên trời rơi xuống không? Dĩ nhiên là không phải như vậy. Xí nghiệp khai thác quặng sắt Nà Lũng đã hoạt động, đã được quản lý giám sát theo cơ chế nào để hậu quả kinh hoàng kia xảy đến? Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, có nhiều dấu hiệu cho thấy: đây chỉ là giọt nước tràn ly, chỉ là chi tiết mang tính “cháy nhà mới ra mặt chuột”, bởi các lý do sau.

Việc vỡ đập không phải do thiên tai, do yếu tố bất ngờ nào, mà nó là hậu quả của một lối làm ăn tùy tiện, một phương pháp quản lý giám sát chưa hiệu quả, nếu không nói là thiếu trách nhiệm. Ông Lê Ngọc Quang, Phó Chủ tịch UBND thị xã Cao Bằng thừa nhận: đây không phải là lần đầu tiên xí nghiệp quặng sắt Nà Lũng để xảy ra tình trạng tai hại kiểu này. Trước đây, dòng suối ở Duyệt Trung trong veo, kể từ năm 1990, khi xí nghiệp tiến hành khai thác, toàn bộ vùng dân cư rộng lớn rơi vào ô nhiễm, cá chết sạch, bà con khốn đốn. Xí nghiệp từng bị Chi cục bảo vệ môi trường tỉnh Cao Bằng xử phạt vì tống ra môi trường thứ nước thải “bẩn” và độc hại hơn so với tiêu chuẩn từ 2-5 lần mức độ cho phép. Theo đúng quy trình, họ tiến hành rửa quặng, thông qua bể lắng lọc rồi mới thải ra môi trường thứ nước đạt tiêu chuẩn. Tuy nhiên, vì quyền lợi trước mắt, công ty đã “xả bùn làm ngập đồng ruộng và gây thiệt hại cho dân. Chính quyền địa phương đã yêu cầu phía công ty khắc phục hậu quả. Công ty hứa (…) nhưng tình trạng vẫn tái diễn” (trích lời ông Phó Chủ tịch UBND thị xã Cao Bằng). Điều cần nhấn mạnh: thứ bùn đỏ quạch tràn ngập không gian sống của bà con Duyệt Trung hiện nay không phải bùn thông thường ngoài tự nhiên, nó sẽ chứa vụn sắt, lưu huỳnh… gây nhiều độc hại cho cơ thể con người và cây trồng, vật nuôi.
Chưa hết, tại cuộc họp bất thường do UBND tỉnh Cao Bằng tổ chức ngày hôm qua, 8/11/2010, dưới sự chủ trì của ông Nguyễn Hoàng Anh, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng, với sự tham dự của Sở Tài nguyên Môi trường, Cánh sát Môi trường, Xí nghiệp khai thác quặng Nà Lũng…, nhiều câu chuyện nhức nhối dư luận đã được đưa ra bàn thảo. Và từ đó, người ta thấy những kẽ hở “chết người” trong xử lý, giám sát, quản lý các đơn vị đối xử tàn tệ với môi trường như Xí nghiệp khai thác quặng Nà Lũng. Đúng như lời ông Nguyễn Hoàng Anh: Trách nhiệm để xảy ra tình trạng “lũ bùn đỏ”, trách nhiệm xử lý triệt để hậu quả, đền bùn hoa lợi cho bà con là thuộc về xí nghiệp khai thác quặng Nà Lũng. Tuy nhiên, UBND tỉnh Cao Bằng và các đơn vị liên quan (như Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Công thương và Cảnh sát Môi trường… ) cũng cần xem xét lại việc quản lý, cấp mỏ và kiểm tra, giám sát trong quá trình các doang nghiệp khai thác mỏ hiện nay.

Đã bốn lần xí nghiệp bị xử phạt vì xả thải trộm

Rõ ràng, xí nghiệp chịu “tội”, nhưng cả hệ thống các đơn vị có chức năng quản lý giám sát doanh nghiệp này khai thác mỏ làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường ở xã và khu vực thị xã Cao Bằng, cũng cần phải xem lại mình. Sở Tài nguyên Môi trường Cao Bằng cho biết: năm 2008, xí nghiệp khai thác quặng sắt Nà Lũng từng bị phạt 70 triệu đồng do xả thải trộm. Thanh tra Sở Tài nguyên Môi trường Cao Bằng cũng cung cấp tài liệu với nội dung tương tự: xí nghiệp vẫn thường tống thẳng lượng lớn bùn đặc đỏ quạch ra sông suối, lợi dụng lúc mùa lũ về “nước thải trộn lẫn nước sông”. Sự thật, lần “cháy nhà mới ra mặt chuột” bị bắt năm 2008, các công nhân vi phạm khai báo: chẳng qua lực lượng xả thải trộm của xí nghiệp nghe nhầm bản tin dự báo thời tiết, dám xả vào lúc… trời không mưa, sông không lũ (?) nên mới bị lộ. Vẫn nguồn tin được báo chí phỏng vấn và trích dẫn cho hay: đập của xí nghiệp vỡ trong vụ việc trên, nó xảy đến là vì cái cống ngầm lớn dưới đáy đập phục vụ cho việc xả thải trộm đã khiến cho đập bị… yếu chân móng. Lực lượng Cảnh sát môi trường cũng cho biết tại cuộc họp như sau: từ năm 2005 đến nay, xí nghiệp đã 4 lần bị xử phạt vì tội xả thải trộm.

Vụ việc đang được điều tra kỹ hơn, cũng như mẫu bùn đỏ chắc chắn gây hại cho con người, vật nuôi và cây trồng kia sẽ được giám định với để tìm một kết luận khoa học thật sự. Tuy nhiên, không cần giám định cũng có thể thấy: xí nghiệp đã “làm bậy” với môi trường quá nhiều, mà cơ quan hữu trách không có một phương pháp quản lý, ngăn chặn hữu hiệu, để “giọt nước tràn ly” như hôm nay. Ngày 7/11/2010, sau sự cố, Sở Tài Nguyên Môi trường tỉnh Cao Bằng trực tiếp làm việc với đại diện xí nghiệp, họ thừa nhận: đập vỡ có nguyên nhân từ việc bờ đập được xây dựng từ năm 2005, lại không được gia cố lù lèn một cách cẩn thận, móng đập đã bị thủng. Ông Báu, Phó Chi Cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường Cao Bằng khẳng định: đập của xí nghiệp còn thuộc loại công trình tự ý xây, nằm ngoài phạm vi đất đai xí nghiệp được cấp; thậm chí, là con đập mang tầm cỡ quốc gia nhưng nó không hề có bản vẽ thiết kế hay đánh giá tác động môi trường được duyệt gì cả. Các công trình treo trên tính mạng đông đảo bà con đã được thi công, quản lý, giám sát một cách vô lối như vậy sao?!

Vậy là, người dân có quyền đòi hỏi những người có trách nhiệm phải giải trình về việc buông lỏng quản lý để xí nghiệp kia đầu độc môi trường bấy lâu nay, các vi phạm không được xử lý dứt điểm, “túi bùn” khổng lồ treo trên mạng sống và tài sản của đông đảo bà con không được quản lý theo cách an toàn cần phải có. Bằng chứng là đập đã vỡ. Cái cách họ xử lý hậu quả vụ vỡ đập ngày 5/11 cũng thật đáng sợ. Xí nghiệp dùng máy bơm, bơm toàn bộ số chất thải kinh hoàng kia ra sông suối, cuối cùng chúng “tập kết” ở sông Bằng, nguồn nước sinh hoạt và sản xuất của bà con. Con sông mang tải đậm đặc văn hóa và thiên nhiên của non nước Cao Bằng ấy đã phải gánh chịu tất cả hậu quả. Không ai lại dại dột và ngu dốt làm như vậy đâu. Quả vậy, 2 ngày sau, 7/11, đích thân Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng đã chỉ đạo phải dừng ngay việc bơm nước để đẩy khối bùn hàng ngàn mét khối kia bùn ra sông Bằng.

Với những kẽ hở chết người kia, quả là, không lấy gì để đảm bảo, các con đập của xí nghiệp kể trên sẽ không tiếp tục vỡ, lũ bùn chưa chắc sẽ không còn ào đến trong nay mai. Điều đáng buồn lo nhất, có lẽ nằm ở đó.


Pham Thi Thao Giang (viet)

http://laodong.com.vn/Tin-Tuc/Chay-nha-moi-ra-mat-chuot/19859