My Operakhóc rừng
Thursday, June 30, 2011 10:07:52 AM
Khóc rừng
Trường quá xa, nhà ở trong rừng, nhiều học trò nhỏ giấu xoong nồi trong các hốc cây đầu trường, học xong lôi những chiếc nồi con đen nhẻm ra, đặt trên ba cục gạch, lúi húi nấu cơm để ăn với... cơm, hoặc khá khẩm hơn là với muối trắng. Cái “bữa tiệc...núi xót lòng” ấy là hình ảnh gây ám ảnh cho những ai đã tới thăm trường tiểu học Lê Lợi ở Đắk R’Măng (huyện Đắk GLong, tỉnh Đắk Nông). Nhưng Đắk R’Măng sẽ còn ám ảnh hơn nữa, với những ai đã đọc “Cánh chim rừng không mỏi” - tập bút ký, phóng sự mới nhất và là cuốn sách thứ 15 của nhà báo Đỗ Doãn Hoàng.
Ám ảnh, nhưng có lẽ chưa ai có thể viết ngọn ngành về thảm trạng di dân tự do vào Tây Nguyên như tác giả - một cây bút vốn gắn bó nhiều với đồng bào miền núi phía Bắc. Bà con (con số năm 2008 là 51.000 hộ dân), vì đất sinh nhai, từ Điện Biên, Lào Cai, Lai Châu ... ập đến Tây Nguyên và coi đó như một “thiên đường” cứu đói. Những cánh rừng biến mất chỉ trong một đêm. Rừng bị phá khốc hại đến bàng hoàng. Thay vào đó là những thôn bản “từ trên trời rơi xuống”, những nương rẫy với màu xanh đắng đót mọc lên từ cái chết của hàng loạt “bảo tàng cổ thụ”. Người lớn hoặc thậm thụt sống, hoặc trơ lỳ chống đối cơ quan chức năng. Trẻ con đói khát, mù chữ. Những bất ổn thì nảy nở vô kể, bởi “sự bất lực của người giữ rừng, sự vô lối của người giết rừng”. Căn bệnh di dân tự do trở thành một trong những cái máy cưa khổng lồ làm ngã đổ rừng già Tây Nguyên: ¾ dân số ở Đắk R’Măng là người di cư; họ biến trường tiểu học Lê Lợi thành điểm nóng của xã với những hình ảnh “quen mắt” rồi mà vẫn phải quay đi ấy.
Không chỉ “tận mục những cánh rừng bị phá tan hoang”, tác giả còn lội bộ hàng ngày trời đi dập lửa cháy, có mặt ở hầu khắp các vụ cháy rừng lớn nhất Việt Nam,..., cùng ăn những bát cơm phủ đầy tro bụi ở rừng, cùng chảy nước mắt vừa thương vừa giận “đồng bào” và cơ quan giữ rừng kiểu “cò con”. Sống cùng sự kiện, lăn xả điều tra, anh còn truy vấn đến tận cùng những người có có trách nhiệm liên quan để khơi ra những bài toán cần giải... Bài toán hóc búa không chỉ bày ra ớ Đắk R’Măng (Cánh chim rừng không mỏi) mà còn ở Mường Nhé, Điện Biên (Choáng váng với rừng ở Mường Nhé), ở Chư A Thai, Gia Lai (Phá “rừng” triệu năm tuổi), ở Lào Cai, Lai Châu, Sơn La, Yên Bái (Khóc rừng trên nóc nhà Đông Dương)... Và vì vậy, những phóng sự về rừng dưới ngòi bút Đỗ Doãn Hoàng đầy những chi tiết sống động, đầy những câu hỏi và câu trả lời có thể làm nhói lòng những kẻ bàng quan nhất.
Có được những “hồi âm” tích cực từ kỳ công theo đuổi vấn đề qua các bài viết của mình, Đỗ Doãn Hoàng chia sẻ: “Tôi bỗng dám tin, hóa ra vẫn có những cuộc trùng phùng huynh đệ giữa các nhà báo và một chàng Đôngkisốt nào đó. Hóa ra, các ý tưởng, các khát vọng cháy bỏng và không kém phần phiêu lưu của người làm báo, rất nhiều khi đã có thể trở thành hiện thực...”. Và cuốn sách này, bên cạnh bốn loạt bài về rừng, anh còn chọn in 12 tác phẩm báo chí theo tinh thần “có tác động xã hội” không nhỏ, đặt lên bàn cơ quan hữu trách nhiều khi ở cấp cao nhất, như một cách để anh tiếp tục giữ “lời thề” của một người làm báo sau hơn mười mấy năm “đau đáu coi việc viết như là hơi thở”.
Rừng vẫn mất từng giờ. Nhưng đọc sách Đỗ Doãn Hoàng, người đọc được an ủi rằng: có những tiếng khóc giúp rừng bớt ... chết buồn bã trong đơn độc.
Đỗ Doãn Hoàng nói:
Đến một ngày, thật sự là tôi thấy tôi cần phải thay đổi, cần phải hướng nhiều hơn tới cái gọi là trách nhiệm xã hội của ngòi bút. Đó cũng là lý do để sau hầu hết bài viết đăng báo của tôi đều có thông tin tiếp theo mang tính phản hồi. Còn trong tập sách “Cánh chim rừng không mỏi”, dưới mỗi bài viết tôi đều có phần kể thêm chuyện sau khi báo chí đăng cái bài bạn vừa đọc xong. Tôi muốn chứng minh cụ thể, bài viết đó đã được xã hội đón nhận và hiện thực đã thay đổi theo hướng tích cực như thế nào - sau khi bước chân gã nhà báo đó “xông vào”, phân tích, dự đoán, tố cáo, trình bày ngõ ngách ngọn nguồn nó ra trước công luận. Có khi, hồi âm chỉ là khoe: bài này được Giải báo chí Quốc gia; bài này được các nhà sử học, các chuyên gia hồi âm “ủng hộ” và một tượng đài về các số phận người bị lãng quên kia đã được giải tỏa đất đai để xây dựng. Có khi khoe, oan khuất của nhân vật đã được cởi, cái chân voi to nhất thế giới của nhân vật tên là Hải đã được nhà báo đem đi mấy nghìn cây số để mổ; cái con người tận khổ kia đã được chúng tôi biếu 400 triệu đồng. Sự thảm khốc của hiện thực vùng Tây Bắc, Tây Nguyên mà phóng sự này truyền tải, đã được đặt lên bàn Thủ tướng Chính phủ, vào nghị trường Quốc hội, những bế tắc đã bắt đầu được giải tỏa…
Tôi vẫn tin rằng: trách nhiệm xã hội; sự điều tra, dự báo, kiến nghị, phản ánh những vấn đề thiết thân của xã hội; nỗ lực bằng ngòi bút và tâm huyết (với các hoạt động xã hội kèm theo) để góp phần thay đổi hiện thực xã hội nóng bỏng kia theo hướng tích cực hơn, vì các lẽ dân sinh nhân ái hơn… - đó là thước đo quan trọng nhất cho phẩm cách của mỗi nhà báo. Phẩm chất của nhà báo, tôi luôn đề cao sự trung thực, kèm theo đó là tinh thần vì cộng đồng. Nhưng để có được hai điều đó, điều không thể thiếu là trình độ, sự nghiêm túc trong nghề và… năng khiếu!
