My OperaGặp lại các Rô bin sơn ở 8 đảo
Sunday, December 25, 2011 3:44:41 PM
Cù lao kiêu hãnh!
Ghi chép của Đỗ Doãn Hoàng
Những cư dân sinh sống ở nhóm đảo Cù lao Chàm (xã đảo Tân Hiệp, TP Hội An, tỉnh Quảng Nam) mà tôi giao thiệp lâu nay, ai cũng hiền, chất phác và hết mực khiêm tốn. Cái giọng ăn sóng nói gió ồn ào vậy, nhưng mỗi lúc gọi điện cho tôi, anh Thông cán bộ xã luôn xưng “em” và gọi tôi là “ăn” (anh), “a lô, em Thông ngoài đảo Rô-bin-sơn đây, “ăn Goàng” (anh Hoàng) ơi”. Tôi bảo anh Thông đừng gọi tôi là anh, bởi anh hơn tôi những chục tuổi. Nhưng anh Thông ừ ào rồi một mực xưng hô theo lối cũ.
Anh bảo, làm cán bộ ở miền đất Rô-bin-sơn tuy chịu nhiều thiệt thòi mà vui tệ. Cảnh Cù lao Chàm lúc nào cũng như ở chốn thần tiên, biển thì xanh biêng biếc, san hô rực rỡ bốn mùa, chỉ úp mặt xuống nước đã lạc vào thế giới của long vương lộng lẫy. Trong cái kiểu ví mình như Rô-bin-sơn của người Cù lao Chàm, tôi hiểu là bà con cũng có cái gì mặc cảm khe khẽ. Mình ở xa xôi, nghèo khó, đến giờ phút này còn chưa có điện lưới, vẫn chịu phận đèn dầu. Cả xã không có ô tô, chỉ lác đác vài cái xe gắn máy bị nước biển ăn mòn. Tàu thuyền thì bé xíu bậm bạch.
Khi những chiếc chân vịt ở Cù Lao Chàm không thể quay…
Mỗi lúc trở lại Cù lao Chàm, mỗi lúc nhớ về những người bạn phóng khoáng giữa đại dương xanh thăm thẳm ấy, tôi đều thấy kiêu hãnh thay cho họ. Các hòn đảo của cù laocòn quá nhiều cam khó, vậy mà họ đã làm được những kỳ tích mà người tự vỗ ngực là văn minh ở các đô thị, ở trong đất liền mấy nghìn năm văn hiến đáng phải học tập khẩn cấp.
Từ thuở khai thiên lập địa, Cù lao Chàm với 8 hòn đảo vẫn chung chiêng nằm cách các cửa sông của Hội An hôm nay khoảng 15km đường biển. Các nhà khoa học đã chứng minh, từ 3.000 năm trước, Cù lao Chàm đã có cư dân sinh sống. Những giếng nước ngọt và các cánh rừng rậm rịt nơi này đã mời gọi thuyền bè muôn phương tụ về. Họ tiếp nước ngọt, kiếm thức ăn, lấy nhiên liệu (củi) phục vụ hải trình dằng dặc của mình. (Bây giờ, chùa Hải Tạng cổ kính, những giếng nước cổ xếp đá không bao giờ vơi nước của người Chăm xưa, cả những ruộng bậc thang quyến rũ của Cù lao Chàm ra đời đã nhiều thế kỷ vẫn không ngừng khiến du khách phải sửng sốt). Hệ thống đảo Cù lao Chàm không chỉ là âu thuyền, là bến đỗ lý tưởng cho các thương thuyền và ngư dân vạn thuở. Nó còn là bức bình phong trấn giữ cho sự bồi lắng của chi chít các cửa sông vùng “Phố Hội”. Là bình phong tạo nên sự lắng sóng cho thương cảng Hội An tấp nập thuyền buôn Việt Nam và các nước Phương Đông, Phương Tây. Nếu không có tấm lá chắn để náo nức thuyền buôn tụ hội kia, thì chắc chắn đô thị cổ Hội An - thương cảng sầm uất bậc nhất nhì nước Việt và toàn khu vực đã không ra đời. Đó là lý do đầu tiên để tôi muốn người Cù lao Chàm phải biết kiêu hãnh.
Lý do thứ nữa, những người bạn tự xưng là Rô-bin-sơn với ít nhiều cảm xúc tủi phận của tôi ơi, các bạn đã hồn nhiên tạo ra kỷ lục “Nói không với túi nilon”, bằng suy nghĩ giản dị như hai với hai là bốn của mình; bằng thái độ sòng phẳng và trách nhiệm đến cùng với môi trường sống của cụm đảo 8 hòn kia. Các bạn đã xắn tay áo làm vì danh dự của người đã nói là làm, làm cho ra làm, không hô hào, không học tập ai. Giản dị như con cá hiền lành tung mình giữa đại dương, người Cù lao Chàm khiến nhân loại tiến bộ phải giật mình công nhận vùng biển này là “Khu dự trữ sinh quyển thế giới” (năm 2009). Cụm đảo nhỏ bé ấy đã đem lại niềm tự hào cho người Việt Nam.
Nhưng người cù lao cũng từng hồn nhiên quá cỡ để rồi phạm sai lầm. Giản dị đến mức năm 2011, nhiều bà con vẫn thường phải ra bờ biển mà ngủ để hóng gió, bởi điện máy nổ tắt từ lúc 21 giờ hằng đêm. “Giản dị” hơn là bao năm họ hầu như không sử dụng hố xí gia đình.
Cách đây vài năm, chính quyền thành phố Hội An khảo sát, giật mình thấy cả cụm đảo ba nghìn dân mà chỉ có ba bốn cái điện thoại, rồi cũng chỉ ngần ấy cái hố xí. Sáng sáng, hàng nghìn cái mông đồng loạt chĩa ra phía biển. “Nhất quận công, nhì…đồng”, bao giờ cũng có cái lý của nó. Song việc cả xã phóng uế ra biển trong khi mình sống nhờ biển, nhà nhà quay cửa ra biển, quán quán đón gió từ biển…thì thật trớ trêu. Sóng biển như sự ân hận trong mỗi con người ấy, sóng đẩy ra rồi sóng lại cõng mọi thứ vào.
Rồi bà con đánh cá, bán cá, sinh hoạt hằng ngày cũng nhiễm thói của người phố thị, ấy là sử dụng vô hạn độ các loại túi nilon. Trong khi thế giới vận động cấm sử dụng, hoặc đánh thuế cực cao vào các doanh nghiệp sản xuất túi nilon khiến môi trường bị đầu độc, thì ở Việt Nam hiếm có cái gì bán rẻ và sử dụng tung hoành như túi nilon. Ra chợ, mua một củ hành, một quả ớt, các bà hàng xén cũng bỏ mỗi củ mỗi quả vào một cái túi nilon. Hầu hết các siêu thị, các cô thu ngân vẫn bốc cả nắm túi nilon ném vào khách hàng, đựng gì thì đựng, không đựng hết mang về mà cất giữ dùng dần. Ngư dân Cù Lao Chàm, hơn ai hết, giữa cá mú tanh ngòm, giữa nước mắm ướp ủ và đá bảo quản hải sản phải “đối mặt” hàng ngày, họ đã lăn xả vào và tâm đắc các tiện ích của túi nilon.
Thế rồi cảnh “nhất quận cộng” và túi nilon đã tàn phá các hòn đảo đến rợn người. Chuồng lợn chuồng gà, rác rưởi, phân gio, vài trăm cái cống dẫn nước thải sinh hoạt, tất tật đều tống ra biển. Nước biển không thấy màu xanh nữa, không có cả mùi mặn mòi của biển và các thuyền cá vươn khơi. Thối tha tràn ngập, nilon giăng kín các mép nước. Nhiều người trọn đời sống với biển, bây giờ nhìn ra biển thấy kinh sợ. Họ không dám tắm biển nữa. Rác vớt về, cõng lên núi chôn lấp. Mưa ào một cái, thứ nilon trăm năm chưa phân hủy lại ùa ập về với biển. Chân vịt con tàu bị nilon cuốn không tài nào quay được. Nhát cuốc bổ xuống rìa núi quằn lên, bật lại bởi vấp phải bạt ngàn túi nilon. Khi ấy, du khách không dám đến, và có đến cũng không dám quay lại với Cù lao Chàm.
Nói thật và làm thật, làm vì cả cái danh dự của lời mình đã nói!
Bà con ở miền đất Rô-bin-sơn thấm thía nỗi ám ảnh túi nilon và rác thải giết chết cả đại dương. Họ bèn bàn nhau, biểu quyết, nghiến răng cùng ra nghị quyết: Cấm sử dụng túi nilon. Mỗi nhà xây một hố xí tự hoại. Thiếu tiền thì xin…thành phố. Cái gì không hiểu thì đi hỏi. Người ta không chết vì dốt, mà người ta hay chết vì cứ tưởng mình giỏi - một lãnh đạo xã triết lý với tôi.
Rồi chuyện đến tai Bí thư thành ủy Hội An, ông Nguyễn Sự. Ông Sự cưỡi ca nô siêu tốc ra dự “Hội nghị Diên Hồng” tiêu diệt túi nilon khỏi Cù lao Chàm. Mỗi gia đình có một cánh tay giơ lên. Sức mạnh đáng nói nhất của người Hội An trong mắt tôi là tư duy thật thà: nói là làm. Cái mồm nói ra là danh dự của mình ở đó, làm vì danh dự. Không còn rơi rớt lại một tí điêu trá hô hào kiểu chỉ làm để tỏ ra mình có trách nhiệm, làm cho có phong trào rồi kết quả thế nào thì “cha chung không ai khóc” (thứ mà tôi rất rất hay gặp ở các cán bộ nơi khác).
Lần nào làm việc với ông Nguyễn Sự tôi cũng thấy công việc trôi như tên bắn. Chú đi ăn đi, anh ngại nhậu, mai rỗi anh mời cà phê ở khách sạn Hội An. Vụ này anh điều cán bộ văn hóa và cán bộ môi trường làm việc với chú, lát nữa họ sẽ chủ động gọi cho chú trao đổi cụ thể. Hôm nay trời mưa bão, muốn ra Cù Lao Chàm thì không đi tàu bé hoặc tàu chợ được đâu, để anh mượn tàu lớn của lực lượng biên phòng. Tàu hiện đại nhất ấy mà không ra được nữa, thì đến anh cũng phải ở trong bờ. Ra đó, ở nhà Chủ tịch xã, chứ không có nhà nghỉ khách sạn, không có điện đóm gì đâu. Chú cho cô ấy, cậu ấy cái địa chỉ email (thư điện tử), đừng nghĩ họ xin cho nó sang đâu nhé, nửa tiếng nữa công việc sẽ được trao đổi qua mail. Thậm chí nghị quyết của Thành phố về việc chú muốn hợp tác trao đổi, cán bộ xã cũng sẽ gửi qua mail cho chú tham khảo sau khi anh ký. Tôi mỉm cười khi nghe Nguyễn Sự kể chuyện cán bộ xã trực tuyến trao đổi công việc qua mail, cũng có ý là thôi thì im lặng cho lão Sự nói khoác. Ai dè, đoàn chúng tôi ai cũng giật mình khi nhận được đủ thứ trao đổi, thông tin từ cán bộ xã qua điện thoại, ipad (máy tính bảng). Việt Nam này, có nơi nào người cán bộ đắm đuối vì công việc, tử tế với người đến liên hệ công tác như thế chưa?
Trở lại câu chuyện diệt trừ túi nilon khỏi các hòn đảo của Cù lao Chàm. Chúng ta đã hô hào, đã nghị quyết quá nhiều về việc này rồi. Nhưng phải đến lúc các ngư dân chất phác “một với một là hai”, cơ bắp cuồn cuộn “đã ra khơi là nặng ghe tôm cá” kia vào cuộc, thì Việt Nam mới có duy nhất một miền đất không còn một bóng dáng túi nilon. Mới đây, nước ta tổ chức “Ngày không có túi nilon”, cũng chọn chính địa điểm ở điển hình tiên tiến Cù Lao Chàm để khai hỏa. Họ làm việc không phải để báo cáo thành tích, để hết trách nhiệm cán bộ, để ra oai ra oách với ai. Họ làm vì sự tử tế và danh dự ngư dân bám biển suốt đời của họ. Họ yêu biển, họ thấy mình rất không phải với nước nhà và thế giới này, khi mà họ ưỡn ngực nhận danh hiệu “Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm” hẳn hoi, mà biển bẩn đến mức không tắm được, không ngửi được. Rều rác, nilon bủa vây và sẽ giết chết các hòn đảo, các rặng san hô, giết chết cả đại dương ở khu vực này mất thôi. Thế là nghị quyết xử phạt bất cứ ai tích trữ, sử dụng túi nilon ra đời. Chính quyền, biên phòng, quân đội, công an và người dân cùng vào cuộc, họ chặn ở các bến tàu, xin phép kiểm tra hành lý của toàn bộ du khách và người đến giao dịch, công tác. Ai có nilon, tôi xin thu lại, đền cho các vị túi giấy tự dán, túi nilon tự rã tự hủy với công dụng tương đương, giá thành thậm chí còn đắt đỏ hơn. Các biệt đội làm hàng rào nổi trên mặt nước vớt và chặn nilon tiếp tục từ đại dương tràn vào đảo. Ai tích trữ nilon trước khi có “nghị quyết diệt trừ nilon” sẽ được chính quyền mua lại với giá gấp đôi. Sau khi có “chính sách” ai còn vi phạm thì phạt không nương tay, đọc lên loa xã cho xấu hổ không còn vết nứt nào mà chui chạy. Học sinh đi làm kế hoạch nhỏ bằng cách bới cát biển, khua nước biển nhặt nilon “bán”. Các bà nội trợ được phát làn nhựa nhiều ngăn, giấy báo, lá cây để đi chợ. Băng rôn, pano, áp phích “Nói không với túi nilon” chăng khắp đảo.
Khẩu hiệu của họ có tư duy thật lạ: trở về dùng lá cây gói xôi, gói cá, là trở về với cái đã có từ ngàn xưa của cha ông mình, của chính mình, chứ có gì xa lạ đâu. (Xưa kia làm gì có túi nilon!). Hãy cứu các hòn đảo, hãy làm giàu cho quê mình bằng cách làm và giữ trong sạch môi trường để mời gọi du khách muôn phương. Cán bộ vào tận Sài Gòn để đặt làm túi nilon tự hủy. Các xí nghiệp công ty được cấp phép sản xuất túi nilon ở Hội An thì bị rút giấy phép. Có người bảo, sợ họ kiện không, ông Sự vẫn dép lê, quần vải, đầu tóc bù rù nhắp tí cà phê nói năng suồng sã: “Cứu môi trường cho chính mình và con cháu mình, thì làm sai luật tí cũng được. Ai nỡ kiện nào?”. Thành phố bỏ gần 500 triệu đóng một con tàu lớn, chuyên để chở rác vào đất liền tiêu hủy. Đội quét rác, nhặt rác, gom rác khắp các hòn đảo cũng được thành lập. Gần đây, tàu chở rác đem đi đánh cá cải thiện kinh tế cho ngư dân. Bởi họ đã mua ô tô ra đảo chở rác vào nhà máy khá hiện đại vừa mới thành lập ở ngay Cù lao Chàm để xử lý.
Những kỷ niệm ấm lòng; những lời góp ý của các Rô-bin-sơn gửi Hà Nội, Sài Gòn
Họ cứ làm ào ào. Vồng bắp tay lên, nghiến răng trợn mắt mà làm. Làm tử tế thì không ngại ngần gì, đôi khi vấp sai lầm cũng vui vẻ đón nhận để còn…sửa. Có khi đang lan man chuyện bảo tồn phố cổ Hội An như thế nào sau mỗi trận lụt, nghe tin ngoài Cù lao Chàm có người kinh doanh quán ăn xả nước thải ra biển rồi vô tư sử dụng túi nilon, Bí thư Nguyễn Sự bỏ khách Hà Nội lại, gọi ca nô siêu tốc cắt biển ra xử phạt thẳng tay. Suốt bao năm làm Chủ tịch rồi làm Bí thư, điện thoại di động của Nguyễn Sự hầu như chưa bao giờ tắt, ông niêm yết số máy của mình và sẵn sàng tiếp chuyện bất cứ ai, dù phản đối hay ủng hộ mình đến mức nào đi nữa. Người Cù lao Chàm giờ tự hào với biển quê mình lắm. Suốt 8 hòn đảo, suốt đại dương xanh thẳm kia, chỗ nào cũng là bãi tắm lý tưởng. Chỗ nào nước cũng trong xanh, san hô rực rỡ, sao biển, hải sâm, cua cá lượn lờ như chốn thần tiên. Du khách rất đông, nhưng người miệt biển Cù lao Chàm dường như chưa bao giờ bị thói xô bồ thớ lợ của lối làm dịch vụ kiếm tiền thẳng tưng nó tiêm nhiễm.
Tôi có những kỷ niệm với Cù Lao Chàm mà có lẽ suốt đời không bao giờ quên: Tôi tắm ở ngoài đảo xa, hứng chí bơi như cá tôm xuống với các vách đá để chiêm ngưỡng san hô và hải giới. Có khi hứng chí quá đà nhảy từ đỉnh thuyền lớn hai tầng xuống biển, kính cận bay vuột mất. Cái người vừa cận thị vừa loạn thị đã đeo kính gần 20 năm, thì mất kính là không chỉ biến thành gã mù dở, mà quan trọng hơn: hễ cứ mở mắt ra, dù không có nhu cầu nhìn cái gì cả, song cảm giác choáng, chóng mặt buồn nôn vẫn cứ ập đến. Đang loay hoay sợ hãi thì thấy người cán bộ cơ sở mang đến một cái kính lặn loại…cận 4 đi ốp. Tôi ngơ ngác, anh kiếm đâu ra cái thứ này? “Thì tôi đã hỏi anh cận mấy đi ốp từ lúc anh liên lạc công tác mà. Đây là kính lặn dành cho người cận thị”. Tôi sững sờ cảm động gần…ứa nước mắt. Các bạn Pháp, Thụy Điển ngồi bên mỉm cười thân ái, dường như họ cũng cảm động lắm. Lúc ngoi lên tàu, đang tính chuyện đeo kính lặn suốt hành trình, gương mặt chắc giống con ve sầu với ống thở, mũ mãng đen nhoáy trọn cả ngày, khi nào vào thành phố sẽ bỏ ít nhất nửa ngày trời để đi đo và mua kính cận. Đang âu lo vậy, thì tôi lại thấy một anh chàng “người cá” đeo đồ lặn như bộ đội phòng hóa hươ hươ vật gì sáng loáng lên mặt nước. Tiếng gọi thương mến lắm: “Kính của anh đây!”. Hóa ra anh vẫn bơi quanh con tàu của chúng tôi để cảnh giới, cứu hộ. Và anh đã kỳ công lặn tìm cho tôi cái kính nó bị rơi ở vùng biển nào đó khá xa chỗ chúng tôi đang buông neo. Giữa đại dương, dễ gì “khắc dấu mạn thuyền” được? Chuyện mò kính đáy biển diễn ra vào năm 2009, đúng năm đó, nhân loại tiến bộ công nhận Cù Lao Chàm là “Khu dự trữ sinh quyển thế giới”. Đến cuối năm 20011 vừa rồi, tôi trở lại Cù lao Chàm, vẫn Bí thư Nguyễn Sự lếch thếch xộc xệch, đầu tóc bù rù đưa khách ra tận đảo. Vừa bước lên bờ đã thấy bà con cầm loa, ai nấy dắt xe cộ đợi kín nhà đón khách ngay trước bến thuyền chính. Một tấm pano to và dài hơn ngôi nhà ba gian hai chái: “Cù lao Chàm nói không với túi nilon”. Họ chào khách, rồihỏi lịch trình, phân công nhau mỗi anh chị đưa vài vị khách về nhà mình tá túc. Họ còn chuẩn bị sẵn ngần ấy người đến với đảo Rô-bin-sơn là ngần ấy chiếc xe máy. Chìa khóa cắm sẵn ở xe. Ai đó ra nhận và ghi nhớ biển số xe của mình. Đi đâu thì lấy xe mà đi, lúc rời đảo cứ bỏ lại ở bến thuyền là xong. Suốt quá trình ở đảo, tối ngủ vứt xe ngoài hiên nhà, chìa khóa không bao giờ cần rút. Bởi bất kỳ ai rời đảo cũng có giờ có chuyến, cũng được lực lượng biên phòng kiểm soát chi ly. Trộm có lấy xe cũng chả biết mang đi đâu. Chứ không lẽ chúng ăn trộm rồi vứt xuống biển?
Mà, túi nilon, cái thứ cả nhân loại tiến bộ, cả Việt Nam phải đau đầu và tạm thời đang bó tay, người Cù lao Chàm còn chiến thắng, họ sợ gì mấy tên trộm cắp vặt. Nói là làm, đã làm là làm thật, đó là giá trị, bản sắc, là niềm kiêu hãnh của đất “cù lao” xinh đẹp. Trước khi chia tay, đoàn của tôi có người cảm khái: cứ cái đà giỏi giang này, có khi các vấn đề nóng rầy rẫy làm đau đầu hàng triệu dân và xiết bao quan chức như giao thông tắc tị của Sài Gòn, Hà Nội mà giao vào tay các Rô-bin-sơn Cù lao Chàm thì họ cũng…giải quyết ngon ơ. Nghe xong, một cán bộ xã Tân Hiệp cười nhạt: “Cứ thử xem”. Rồi anh bảo: Cái gì chúng ta cũng có hầu như đủ quy định, chế tài rồi. Vấn đề là thực thi những cái ta bày ra, xử lý nghiêm người vi phạm, thế là xong. Cấm túi nilon là chuyện chưa từng ai nghĩ đến ở Cù Lao Chàm, chúng tôi còn làm được nữa là. Xã tôi không có ô tô, chỉ có vài chiếc xe máy nên chưa tiện thử nghiệm phương pháp ai cũng dễ dàng biết này. Hà Nội và Sài Gòn cứ thử theo cách dân Cù lao Chàm cầm điện thoại di động của mình đi quay phim chụp ảnh các xe, các hàng quán, tổ chức doanh nghiệp vi phạm các quy định về an toàn giao thông. Toàn dân nêu cao ý thức rồi ghi nhận bằng hình ảnh các vi phạm, đưa lên cơ quan chức năng đòi xử phạt đúng những gì chúng ta đã quy định, rồi tiền ấy bỏ vào túi người có công quay phim chụp ảnh tố giác vi phạm. Trách nhiệm của người quản lý chỉ là tiếp tục vận hành tốt cơ chế điều hành giao thông hiện nay. Rồi thẳng thay trừng trị vi phạm, tái phạm thì phạt gấp đôi. Nếu chính quyền, cơ quan hữu trách cam kết làm Bao Công như vậy được, chúng tôi sẽ cứu “thảm họa” ùn tắc giao thông. Ngư dân của tôi và bạn bè tôi, các nhà báo như anh, sẽ có nghề mới là tố cáo vi phạm để hưởng tiền nhà nước. Nói như vậy để thấy, ta có luật mà ta làm không nghiêm, thì vấn nạn mãi mãi vẫn là vấn nạn, là quốc nạn.
“Túi nilon không còn ở Cù lao Chàm. Vừa rồi thành phố Hội An lại ra nghị quyết cấm săn bắt, ăn thịt, bán buôn đặc sản cua núi ở Cù lao. Vì cua này là món khoái khẩu của ngư dân và du khách nên nó bị bắt tận diệt, trong khi cả thế giới đang nai lưng ra bảo vệ. Thế là chỉ trong một tuần, chúng tôi đã dẹp sạch bách chuyện tàn sát động thực vật hoang dã ở Cù lao Chàm”, anh cán bộ này nói tiếp. Hỏi: “Quốc nạn chặt gỗ, phá rừng, săn bắn động vật hoang dã ở Việt Nam liệu có được giải quyết nếu cho những người nói thật làm thật ở đảo Rô-bin-sơn vào cuộc không?”. Anh cán bộ vẫn nhỏ nhẹ: “Tôi hỏi nhé, rất nhiều nơi treo biển quán đặc sản rừng, bán thịt thú rừng, sao các vị được đào tạo nghiệp vụ, có công cụ hỗ trợ lại không nhìn thấy mà xử lý? Vào một cái quán “đặc sản” bất kỳ, nhiều người dễ dàng gọi ngay một đĩa thịt thú rừng rồi vểnh râu lên chén chú chén anh, sao cơ quan liên ngành ký nghị quyết liên tịch rồi rầm rộ ra quân, rồi phát động chiến dịch này nọ mà vẫn lại không biết? Sao các vị không thử đóng giả là thực khách như hàng vạn người khác vẫn làm…mà tìm bản chất vấn đề? Hóa ra, các vị không phải là đã bất lực trước thảm trạng như trong báo cáo, trong hội thảo các vị đang nêu ra. Mà mấu chốt ở chỗ: các vị đã mặc kệ, hoặc đã nói dối. Cù lao Chàm chúng tôi là nói thật, làm thật. Làm vì cuộc sống, vì bản thân mình, vì những người khác, vì chính cả danh dự của cái miệng đã nói là làm”.
Bất giác, tôi cũng cảm khái thốt lên: Tám hòn đảo nhỏ bé chung chiêng giữa đại dương à, các bạn còn nên kiêu hãnh vì cả cái lẽ này nữa đấy: Bạn đã thức tỉnh nhiều người. Có những lý lẽ trẻ lên ba cũng biết, nhưng dường như người ta cứ cần phải giác ngộ và giác ngộ liên tục thì mới…cực chẳng đã nhận ra (chuyện túi nilon chẳng hạn). Như khi tôi viết những dòng này, các Rô-bin-sơn Cù lao Chàm ơi, tôi rất xấu hổ trước tấm lòng tử tế với môi trường của các bạn. Bởi trên diễn đàn Hội nghị thượng đỉnh Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn ra ở Durban, Nam Phi, cả địa cầu cứ nhùng nhằng tranh cãi những lý lẽ của trẻ lên ba mà không thể phân rõ trắng đen. Nhiều nước lớn giàu sang, nhưng họ quá ích kỷ, họ ỷ thế làm càn, họ sấp mặt vì những lợi ích riêng. Họ để mặc tổ chức liên minh những hòn đảo nhỏ, trong đó có cụm 8 đảo Cù lao Chàm trước thảm cảnh băng tan, nước biển lạnh lùng dâng cao… Xấu hổ thay.
Đ.D.H
Ghi chép của Đỗ Doãn Hoàng
Những cư dân sinh sống ở nhóm đảo Cù lao Chàm (xã đảo Tân Hiệp, TP Hội An, tỉnh Quảng Nam) mà tôi giao thiệp lâu nay, ai cũng hiền, chất phác và hết mực khiêm tốn. Cái giọng ăn sóng nói gió ồn ào vậy, nhưng mỗi lúc gọi điện cho tôi, anh Thông cán bộ xã luôn xưng “em” và gọi tôi là “ăn” (anh), “a lô, em Thông ngoài đảo Rô-bin-sơn đây, “ăn Goàng” (anh Hoàng) ơi”. Tôi bảo anh Thông đừng gọi tôi là anh, bởi anh hơn tôi những chục tuổi. Nhưng anh Thông ừ ào rồi một mực xưng hô theo lối cũ.
Anh bảo, làm cán bộ ở miền đất Rô-bin-sơn tuy chịu nhiều thiệt thòi mà vui tệ. Cảnh Cù lao Chàm lúc nào cũng như ở chốn thần tiên, biển thì xanh biêng biếc, san hô rực rỡ bốn mùa, chỉ úp mặt xuống nước đã lạc vào thế giới của long vương lộng lẫy. Trong cái kiểu ví mình như Rô-bin-sơn của người Cù lao Chàm, tôi hiểu là bà con cũng có cái gì mặc cảm khe khẽ. Mình ở xa xôi, nghèo khó, đến giờ phút này còn chưa có điện lưới, vẫn chịu phận đèn dầu. Cả xã không có ô tô, chỉ lác đác vài cái xe gắn máy bị nước biển ăn mòn. Tàu thuyền thì bé xíu bậm bạch.
Khi những chiếc chân vịt ở Cù Lao Chàm không thể quay…
Mỗi lúc trở lại Cù lao Chàm, mỗi lúc nhớ về những người bạn phóng khoáng giữa đại dương xanh thăm thẳm ấy, tôi đều thấy kiêu hãnh thay cho họ. Các hòn đảo của cù laocòn quá nhiều cam khó, vậy mà họ đã làm được những kỳ tích mà người tự vỗ ngực là văn minh ở các đô thị, ở trong đất liền mấy nghìn năm văn hiến đáng phải học tập khẩn cấp.
Từ thuở khai thiên lập địa, Cù lao Chàm với 8 hòn đảo vẫn chung chiêng nằm cách các cửa sông của Hội An hôm nay khoảng 15km đường biển. Các nhà khoa học đã chứng minh, từ 3.000 năm trước, Cù lao Chàm đã có cư dân sinh sống. Những giếng nước ngọt và các cánh rừng rậm rịt nơi này đã mời gọi thuyền bè muôn phương tụ về. Họ tiếp nước ngọt, kiếm thức ăn, lấy nhiên liệu (củi) phục vụ hải trình dằng dặc của mình. (Bây giờ, chùa Hải Tạng cổ kính, những giếng nước cổ xếp đá không bao giờ vơi nước của người Chăm xưa, cả những ruộng bậc thang quyến rũ của Cù lao Chàm ra đời đã nhiều thế kỷ vẫn không ngừng khiến du khách phải sửng sốt). Hệ thống đảo Cù lao Chàm không chỉ là âu thuyền, là bến đỗ lý tưởng cho các thương thuyền và ngư dân vạn thuở. Nó còn là bức bình phong trấn giữ cho sự bồi lắng của chi chít các cửa sông vùng “Phố Hội”. Là bình phong tạo nên sự lắng sóng cho thương cảng Hội An tấp nập thuyền buôn Việt Nam và các nước Phương Đông, Phương Tây. Nếu không có tấm lá chắn để náo nức thuyền buôn tụ hội kia, thì chắc chắn đô thị cổ Hội An - thương cảng sầm uất bậc nhất nhì nước Việt và toàn khu vực đã không ra đời. Đó là lý do đầu tiên để tôi muốn người Cù lao Chàm phải biết kiêu hãnh.
Lý do thứ nữa, những người bạn tự xưng là Rô-bin-sơn với ít nhiều cảm xúc tủi phận của tôi ơi, các bạn đã hồn nhiên tạo ra kỷ lục “Nói không với túi nilon”, bằng suy nghĩ giản dị như hai với hai là bốn của mình; bằng thái độ sòng phẳng và trách nhiệm đến cùng với môi trường sống của cụm đảo 8 hòn kia. Các bạn đã xắn tay áo làm vì danh dự của người đã nói là làm, làm cho ra làm, không hô hào, không học tập ai. Giản dị như con cá hiền lành tung mình giữa đại dương, người Cù lao Chàm khiến nhân loại tiến bộ phải giật mình công nhận vùng biển này là “Khu dự trữ sinh quyển thế giới” (năm 2009). Cụm đảo nhỏ bé ấy đã đem lại niềm tự hào cho người Việt Nam.
Nhưng người cù lao cũng từng hồn nhiên quá cỡ để rồi phạm sai lầm. Giản dị đến mức năm 2011, nhiều bà con vẫn thường phải ra bờ biển mà ngủ để hóng gió, bởi điện máy nổ tắt từ lúc 21 giờ hằng đêm. “Giản dị” hơn là bao năm họ hầu như không sử dụng hố xí gia đình.
Cách đây vài năm, chính quyền thành phố Hội An khảo sát, giật mình thấy cả cụm đảo ba nghìn dân mà chỉ có ba bốn cái điện thoại, rồi cũng chỉ ngần ấy cái hố xí. Sáng sáng, hàng nghìn cái mông đồng loạt chĩa ra phía biển. “Nhất quận công, nhì…đồng”, bao giờ cũng có cái lý của nó. Song việc cả xã phóng uế ra biển trong khi mình sống nhờ biển, nhà nhà quay cửa ra biển, quán quán đón gió từ biển…thì thật trớ trêu. Sóng biển như sự ân hận trong mỗi con người ấy, sóng đẩy ra rồi sóng lại cõng mọi thứ vào.
Rồi bà con đánh cá, bán cá, sinh hoạt hằng ngày cũng nhiễm thói của người phố thị, ấy là sử dụng vô hạn độ các loại túi nilon. Trong khi thế giới vận động cấm sử dụng, hoặc đánh thuế cực cao vào các doanh nghiệp sản xuất túi nilon khiến môi trường bị đầu độc, thì ở Việt Nam hiếm có cái gì bán rẻ và sử dụng tung hoành như túi nilon. Ra chợ, mua một củ hành, một quả ớt, các bà hàng xén cũng bỏ mỗi củ mỗi quả vào một cái túi nilon. Hầu hết các siêu thị, các cô thu ngân vẫn bốc cả nắm túi nilon ném vào khách hàng, đựng gì thì đựng, không đựng hết mang về mà cất giữ dùng dần. Ngư dân Cù Lao Chàm, hơn ai hết, giữa cá mú tanh ngòm, giữa nước mắm ướp ủ và đá bảo quản hải sản phải “đối mặt” hàng ngày, họ đã lăn xả vào và tâm đắc các tiện ích của túi nilon.
Thế rồi cảnh “nhất quận cộng” và túi nilon đã tàn phá các hòn đảo đến rợn người. Chuồng lợn chuồng gà, rác rưởi, phân gio, vài trăm cái cống dẫn nước thải sinh hoạt, tất tật đều tống ra biển. Nước biển không thấy màu xanh nữa, không có cả mùi mặn mòi của biển và các thuyền cá vươn khơi. Thối tha tràn ngập, nilon giăng kín các mép nước. Nhiều người trọn đời sống với biển, bây giờ nhìn ra biển thấy kinh sợ. Họ không dám tắm biển nữa. Rác vớt về, cõng lên núi chôn lấp. Mưa ào một cái, thứ nilon trăm năm chưa phân hủy lại ùa ập về với biển. Chân vịt con tàu bị nilon cuốn không tài nào quay được. Nhát cuốc bổ xuống rìa núi quằn lên, bật lại bởi vấp phải bạt ngàn túi nilon. Khi ấy, du khách không dám đến, và có đến cũng không dám quay lại với Cù lao Chàm.
Nói thật và làm thật, làm vì cả cái danh dự của lời mình đã nói!
Bà con ở miền đất Rô-bin-sơn thấm thía nỗi ám ảnh túi nilon và rác thải giết chết cả đại dương. Họ bèn bàn nhau, biểu quyết, nghiến răng cùng ra nghị quyết: Cấm sử dụng túi nilon. Mỗi nhà xây một hố xí tự hoại. Thiếu tiền thì xin…thành phố. Cái gì không hiểu thì đi hỏi. Người ta không chết vì dốt, mà người ta hay chết vì cứ tưởng mình giỏi - một lãnh đạo xã triết lý với tôi.
Rồi chuyện đến tai Bí thư thành ủy Hội An, ông Nguyễn Sự. Ông Sự cưỡi ca nô siêu tốc ra dự “Hội nghị Diên Hồng” tiêu diệt túi nilon khỏi Cù lao Chàm. Mỗi gia đình có một cánh tay giơ lên. Sức mạnh đáng nói nhất của người Hội An trong mắt tôi là tư duy thật thà: nói là làm. Cái mồm nói ra là danh dự của mình ở đó, làm vì danh dự. Không còn rơi rớt lại một tí điêu trá hô hào kiểu chỉ làm để tỏ ra mình có trách nhiệm, làm cho có phong trào rồi kết quả thế nào thì “cha chung không ai khóc” (thứ mà tôi rất rất hay gặp ở các cán bộ nơi khác).
Lần nào làm việc với ông Nguyễn Sự tôi cũng thấy công việc trôi như tên bắn. Chú đi ăn đi, anh ngại nhậu, mai rỗi anh mời cà phê ở khách sạn Hội An. Vụ này anh điều cán bộ văn hóa và cán bộ môi trường làm việc với chú, lát nữa họ sẽ chủ động gọi cho chú trao đổi cụ thể. Hôm nay trời mưa bão, muốn ra Cù Lao Chàm thì không đi tàu bé hoặc tàu chợ được đâu, để anh mượn tàu lớn của lực lượng biên phòng. Tàu hiện đại nhất ấy mà không ra được nữa, thì đến anh cũng phải ở trong bờ. Ra đó, ở nhà Chủ tịch xã, chứ không có nhà nghỉ khách sạn, không có điện đóm gì đâu. Chú cho cô ấy, cậu ấy cái địa chỉ email (thư điện tử), đừng nghĩ họ xin cho nó sang đâu nhé, nửa tiếng nữa công việc sẽ được trao đổi qua mail. Thậm chí nghị quyết của Thành phố về việc chú muốn hợp tác trao đổi, cán bộ xã cũng sẽ gửi qua mail cho chú tham khảo sau khi anh ký. Tôi mỉm cười khi nghe Nguyễn Sự kể chuyện cán bộ xã trực tuyến trao đổi công việc qua mail, cũng có ý là thôi thì im lặng cho lão Sự nói khoác. Ai dè, đoàn chúng tôi ai cũng giật mình khi nhận được đủ thứ trao đổi, thông tin từ cán bộ xã qua điện thoại, ipad (máy tính bảng). Việt Nam này, có nơi nào người cán bộ đắm đuối vì công việc, tử tế với người đến liên hệ công tác như thế chưa?
Trở lại câu chuyện diệt trừ túi nilon khỏi các hòn đảo của Cù lao Chàm. Chúng ta đã hô hào, đã nghị quyết quá nhiều về việc này rồi. Nhưng phải đến lúc các ngư dân chất phác “một với một là hai”, cơ bắp cuồn cuộn “đã ra khơi là nặng ghe tôm cá” kia vào cuộc, thì Việt Nam mới có duy nhất một miền đất không còn một bóng dáng túi nilon. Mới đây, nước ta tổ chức “Ngày không có túi nilon”, cũng chọn chính địa điểm ở điển hình tiên tiến Cù Lao Chàm để khai hỏa. Họ làm việc không phải để báo cáo thành tích, để hết trách nhiệm cán bộ, để ra oai ra oách với ai. Họ làm vì sự tử tế và danh dự ngư dân bám biển suốt đời của họ. Họ yêu biển, họ thấy mình rất không phải với nước nhà và thế giới này, khi mà họ ưỡn ngực nhận danh hiệu “Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm” hẳn hoi, mà biển bẩn đến mức không tắm được, không ngửi được. Rều rác, nilon bủa vây và sẽ giết chết các hòn đảo, các rặng san hô, giết chết cả đại dương ở khu vực này mất thôi. Thế là nghị quyết xử phạt bất cứ ai tích trữ, sử dụng túi nilon ra đời. Chính quyền, biên phòng, quân đội, công an và người dân cùng vào cuộc, họ chặn ở các bến tàu, xin phép kiểm tra hành lý của toàn bộ du khách và người đến giao dịch, công tác. Ai có nilon, tôi xin thu lại, đền cho các vị túi giấy tự dán, túi nilon tự rã tự hủy với công dụng tương đương, giá thành thậm chí còn đắt đỏ hơn. Các biệt đội làm hàng rào nổi trên mặt nước vớt và chặn nilon tiếp tục từ đại dương tràn vào đảo. Ai tích trữ nilon trước khi có “nghị quyết diệt trừ nilon” sẽ được chính quyền mua lại với giá gấp đôi. Sau khi có “chính sách” ai còn vi phạm thì phạt không nương tay, đọc lên loa xã cho xấu hổ không còn vết nứt nào mà chui chạy. Học sinh đi làm kế hoạch nhỏ bằng cách bới cát biển, khua nước biển nhặt nilon “bán”. Các bà nội trợ được phát làn nhựa nhiều ngăn, giấy báo, lá cây để đi chợ. Băng rôn, pano, áp phích “Nói không với túi nilon” chăng khắp đảo.
Khẩu hiệu của họ có tư duy thật lạ: trở về dùng lá cây gói xôi, gói cá, là trở về với cái đã có từ ngàn xưa của cha ông mình, của chính mình, chứ có gì xa lạ đâu. (Xưa kia làm gì có túi nilon!). Hãy cứu các hòn đảo, hãy làm giàu cho quê mình bằng cách làm và giữ trong sạch môi trường để mời gọi du khách muôn phương. Cán bộ vào tận Sài Gòn để đặt làm túi nilon tự hủy. Các xí nghiệp công ty được cấp phép sản xuất túi nilon ở Hội An thì bị rút giấy phép. Có người bảo, sợ họ kiện không, ông Sự vẫn dép lê, quần vải, đầu tóc bù rù nhắp tí cà phê nói năng suồng sã: “Cứu môi trường cho chính mình và con cháu mình, thì làm sai luật tí cũng được. Ai nỡ kiện nào?”. Thành phố bỏ gần 500 triệu đóng một con tàu lớn, chuyên để chở rác vào đất liền tiêu hủy. Đội quét rác, nhặt rác, gom rác khắp các hòn đảo cũng được thành lập. Gần đây, tàu chở rác đem đi đánh cá cải thiện kinh tế cho ngư dân. Bởi họ đã mua ô tô ra đảo chở rác vào nhà máy khá hiện đại vừa mới thành lập ở ngay Cù lao Chàm để xử lý.
Những kỷ niệm ấm lòng; những lời góp ý của các Rô-bin-sơn gửi Hà Nội, Sài Gòn
Họ cứ làm ào ào. Vồng bắp tay lên, nghiến răng trợn mắt mà làm. Làm tử tế thì không ngại ngần gì, đôi khi vấp sai lầm cũng vui vẻ đón nhận để còn…sửa. Có khi đang lan man chuyện bảo tồn phố cổ Hội An như thế nào sau mỗi trận lụt, nghe tin ngoài Cù lao Chàm có người kinh doanh quán ăn xả nước thải ra biển rồi vô tư sử dụng túi nilon, Bí thư Nguyễn Sự bỏ khách Hà Nội lại, gọi ca nô siêu tốc cắt biển ra xử phạt thẳng tay. Suốt bao năm làm Chủ tịch rồi làm Bí thư, điện thoại di động của Nguyễn Sự hầu như chưa bao giờ tắt, ông niêm yết số máy của mình và sẵn sàng tiếp chuyện bất cứ ai, dù phản đối hay ủng hộ mình đến mức nào đi nữa. Người Cù lao Chàm giờ tự hào với biển quê mình lắm. Suốt 8 hòn đảo, suốt đại dương xanh thẳm kia, chỗ nào cũng là bãi tắm lý tưởng. Chỗ nào nước cũng trong xanh, san hô rực rỡ, sao biển, hải sâm, cua cá lượn lờ như chốn thần tiên. Du khách rất đông, nhưng người miệt biển Cù lao Chàm dường như chưa bao giờ bị thói xô bồ thớ lợ của lối làm dịch vụ kiếm tiền thẳng tưng nó tiêm nhiễm.
Tôi có những kỷ niệm với Cù Lao Chàm mà có lẽ suốt đời không bao giờ quên: Tôi tắm ở ngoài đảo xa, hứng chí bơi như cá tôm xuống với các vách đá để chiêm ngưỡng san hô và hải giới. Có khi hứng chí quá đà nhảy từ đỉnh thuyền lớn hai tầng xuống biển, kính cận bay vuột mất. Cái người vừa cận thị vừa loạn thị đã đeo kính gần 20 năm, thì mất kính là không chỉ biến thành gã mù dở, mà quan trọng hơn: hễ cứ mở mắt ra, dù không có nhu cầu nhìn cái gì cả, song cảm giác choáng, chóng mặt buồn nôn vẫn cứ ập đến. Đang loay hoay sợ hãi thì thấy người cán bộ cơ sở mang đến một cái kính lặn loại…cận 4 đi ốp. Tôi ngơ ngác, anh kiếm đâu ra cái thứ này? “Thì tôi đã hỏi anh cận mấy đi ốp từ lúc anh liên lạc công tác mà. Đây là kính lặn dành cho người cận thị”. Tôi sững sờ cảm động gần…ứa nước mắt. Các bạn Pháp, Thụy Điển ngồi bên mỉm cười thân ái, dường như họ cũng cảm động lắm. Lúc ngoi lên tàu, đang tính chuyện đeo kính lặn suốt hành trình, gương mặt chắc giống con ve sầu với ống thở, mũ mãng đen nhoáy trọn cả ngày, khi nào vào thành phố sẽ bỏ ít nhất nửa ngày trời để đi đo và mua kính cận. Đang âu lo vậy, thì tôi lại thấy một anh chàng “người cá” đeo đồ lặn như bộ đội phòng hóa hươ hươ vật gì sáng loáng lên mặt nước. Tiếng gọi thương mến lắm: “Kính của anh đây!”. Hóa ra anh vẫn bơi quanh con tàu của chúng tôi để cảnh giới, cứu hộ. Và anh đã kỳ công lặn tìm cho tôi cái kính nó bị rơi ở vùng biển nào đó khá xa chỗ chúng tôi đang buông neo. Giữa đại dương, dễ gì “khắc dấu mạn thuyền” được? Chuyện mò kính đáy biển diễn ra vào năm 2009, đúng năm đó, nhân loại tiến bộ công nhận Cù Lao Chàm là “Khu dự trữ sinh quyển thế giới”. Đến cuối năm 20011 vừa rồi, tôi trở lại Cù lao Chàm, vẫn Bí thư Nguyễn Sự lếch thếch xộc xệch, đầu tóc bù rù đưa khách ra tận đảo. Vừa bước lên bờ đã thấy bà con cầm loa, ai nấy dắt xe cộ đợi kín nhà đón khách ngay trước bến thuyền chính. Một tấm pano to và dài hơn ngôi nhà ba gian hai chái: “Cù lao Chàm nói không với túi nilon”. Họ chào khách, rồihỏi lịch trình, phân công nhau mỗi anh chị đưa vài vị khách về nhà mình tá túc. Họ còn chuẩn bị sẵn ngần ấy người đến với đảo Rô-bin-sơn là ngần ấy chiếc xe máy. Chìa khóa cắm sẵn ở xe. Ai đó ra nhận và ghi nhớ biển số xe của mình. Đi đâu thì lấy xe mà đi, lúc rời đảo cứ bỏ lại ở bến thuyền là xong. Suốt quá trình ở đảo, tối ngủ vứt xe ngoài hiên nhà, chìa khóa không bao giờ cần rút. Bởi bất kỳ ai rời đảo cũng có giờ có chuyến, cũng được lực lượng biên phòng kiểm soát chi ly. Trộm có lấy xe cũng chả biết mang đi đâu. Chứ không lẽ chúng ăn trộm rồi vứt xuống biển?
Mà, túi nilon, cái thứ cả nhân loại tiến bộ, cả Việt Nam phải đau đầu và tạm thời đang bó tay, người Cù lao Chàm còn chiến thắng, họ sợ gì mấy tên trộm cắp vặt. Nói là làm, đã làm là làm thật, đó là giá trị, bản sắc, là niềm kiêu hãnh của đất “cù lao” xinh đẹp. Trước khi chia tay, đoàn của tôi có người cảm khái: cứ cái đà giỏi giang này, có khi các vấn đề nóng rầy rẫy làm đau đầu hàng triệu dân và xiết bao quan chức như giao thông tắc tị của Sài Gòn, Hà Nội mà giao vào tay các Rô-bin-sơn Cù lao Chàm thì họ cũng…giải quyết ngon ơ. Nghe xong, một cán bộ xã Tân Hiệp cười nhạt: “Cứ thử xem”. Rồi anh bảo: Cái gì chúng ta cũng có hầu như đủ quy định, chế tài rồi. Vấn đề là thực thi những cái ta bày ra, xử lý nghiêm người vi phạm, thế là xong. Cấm túi nilon là chuyện chưa từng ai nghĩ đến ở Cù Lao Chàm, chúng tôi còn làm được nữa là. Xã tôi không có ô tô, chỉ có vài chiếc xe máy nên chưa tiện thử nghiệm phương pháp ai cũng dễ dàng biết này. Hà Nội và Sài Gòn cứ thử theo cách dân Cù lao Chàm cầm điện thoại di động của mình đi quay phim chụp ảnh các xe, các hàng quán, tổ chức doanh nghiệp vi phạm các quy định về an toàn giao thông. Toàn dân nêu cao ý thức rồi ghi nhận bằng hình ảnh các vi phạm, đưa lên cơ quan chức năng đòi xử phạt đúng những gì chúng ta đã quy định, rồi tiền ấy bỏ vào túi người có công quay phim chụp ảnh tố giác vi phạm. Trách nhiệm của người quản lý chỉ là tiếp tục vận hành tốt cơ chế điều hành giao thông hiện nay. Rồi thẳng thay trừng trị vi phạm, tái phạm thì phạt gấp đôi. Nếu chính quyền, cơ quan hữu trách cam kết làm Bao Công như vậy được, chúng tôi sẽ cứu “thảm họa” ùn tắc giao thông. Ngư dân của tôi và bạn bè tôi, các nhà báo như anh, sẽ có nghề mới là tố cáo vi phạm để hưởng tiền nhà nước. Nói như vậy để thấy, ta có luật mà ta làm không nghiêm, thì vấn nạn mãi mãi vẫn là vấn nạn, là quốc nạn.
“Túi nilon không còn ở Cù lao Chàm. Vừa rồi thành phố Hội An lại ra nghị quyết cấm săn bắt, ăn thịt, bán buôn đặc sản cua núi ở Cù lao. Vì cua này là món khoái khẩu của ngư dân và du khách nên nó bị bắt tận diệt, trong khi cả thế giới đang nai lưng ra bảo vệ. Thế là chỉ trong một tuần, chúng tôi đã dẹp sạch bách chuyện tàn sát động thực vật hoang dã ở Cù lao Chàm”, anh cán bộ này nói tiếp. Hỏi: “Quốc nạn chặt gỗ, phá rừng, săn bắn động vật hoang dã ở Việt Nam liệu có được giải quyết nếu cho những người nói thật làm thật ở đảo Rô-bin-sơn vào cuộc không?”. Anh cán bộ vẫn nhỏ nhẹ: “Tôi hỏi nhé, rất nhiều nơi treo biển quán đặc sản rừng, bán thịt thú rừng, sao các vị được đào tạo nghiệp vụ, có công cụ hỗ trợ lại không nhìn thấy mà xử lý? Vào một cái quán “đặc sản” bất kỳ, nhiều người dễ dàng gọi ngay một đĩa thịt thú rừng rồi vểnh râu lên chén chú chén anh, sao cơ quan liên ngành ký nghị quyết liên tịch rồi rầm rộ ra quân, rồi phát động chiến dịch này nọ mà vẫn lại không biết? Sao các vị không thử đóng giả là thực khách như hàng vạn người khác vẫn làm…mà tìm bản chất vấn đề? Hóa ra, các vị không phải là đã bất lực trước thảm trạng như trong báo cáo, trong hội thảo các vị đang nêu ra. Mà mấu chốt ở chỗ: các vị đã mặc kệ, hoặc đã nói dối. Cù lao Chàm chúng tôi là nói thật, làm thật. Làm vì cuộc sống, vì bản thân mình, vì những người khác, vì chính cả danh dự của cái miệng đã nói là làm”.
Bất giác, tôi cũng cảm khái thốt lên: Tám hòn đảo nhỏ bé chung chiêng giữa đại dương à, các bạn còn nên kiêu hãnh vì cả cái lẽ này nữa đấy: Bạn đã thức tỉnh nhiều người. Có những lý lẽ trẻ lên ba cũng biết, nhưng dường như người ta cứ cần phải giác ngộ và giác ngộ liên tục thì mới…cực chẳng đã nhận ra (chuyện túi nilon chẳng hạn). Như khi tôi viết những dòng này, các Rô-bin-sơn Cù lao Chàm ơi, tôi rất xấu hổ trước tấm lòng tử tế với môi trường của các bạn. Bởi trên diễn đàn Hội nghị thượng đỉnh Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn ra ở Durban, Nam Phi, cả địa cầu cứ nhùng nhằng tranh cãi những lý lẽ của trẻ lên ba mà không thể phân rõ trắng đen. Nhiều nước lớn giàu sang, nhưng họ quá ích kỷ, họ ỷ thế làm càn, họ sấp mặt vì những lợi ích riêng. Họ để mặc tổ chức liên minh những hòn đảo nhỏ, trong đó có cụm 8 đảo Cù lao Chàm trước thảm cảnh băng tan, nước biển lạnh lùng dâng cao… Xấu hổ thay.
Đ.D.H
