My OperaVẫn là con... bò già
Wednesday, May 23, 2012 10:02:25 AM
15 ngày khám phá Tam Giác Vàng:
Ký ức đẹp trong “lãnh địa của Hoàng Tử Chết”….
Ghi chép của Đỗ Doãn Hoàng
Lái chiếc xe ô tô đeo biển số Việt Nam, từ Hà Nội, qua 4 quốc gia để có 15 ngày chinh phục Tam Giác Vàng huyền thoại, chúng tôi luôn sẵn lòng để trải nghiệm những cảm giác mạo hiểm bậc nhất mà tuổi trẻ của mình có thể có được. Thật không ngờ, thủ phủ của cây thuốc phiện, nơi từng cung cấp tới 70% lượng ma túy cho địa cầu ấy lại êm đềm đến vậy. Đến thăm làng của Khun Sa, ông Vua thuốc phiện khét tiếng, Hoàng Tử Chết tàn độc; ghé Bảo tàng Thuốc phiện rồi miền đất của những người cổ dài Myanmar… - chỗ nào cũng thấy một tinh thần làm du lịch “khách hàng là thượng đế”. Người ta xây dựng “Thành phố của những nụ cười” trên chính miền đất mà tận giờ phút này vẫn nóng bỏng các đường dây ma túy hãi hùng nhất. Nơi mà không ít cán bộ quan trọng trong lực lượng chống ma túy của Công an Lào vẫn ngã xuống cách đây chưa lâu. Thế rồi, người ta biến miền đất chết thành “cái ổ của những con gà đẻ trứng vàng” tài hoa đến mức… tôi cảm thấy xót xa cho những bất cập trong “khai thác du lịch” ở Việt Nam.
Sao ở đây người ta tốt thế?
Có lúc tôi đã nhắm mắt lại và ao ước được thêm một lần lái xe ô tô địa hình trên những cung đường nhầy nhụa bùn đất băng qua sương mù từ tỉnh Điện Biên sang các tỉnh Bắc Lào như Phông Xa Lỳ, Hủa Phăn, U Đom Say. Đêm ấy, rời những bản làng ne nép tre pheo trong ánh trăng thượng tuần lơ phơ, chúng tôi không biết hỏi thăm thế nào, bởi người Lào ở bản hoe hoắt ấy không biết nói tiếng Anh, càng không biết một từ tiếng Việt. Rồi cứ bám bùn đất mà quăng xe trượt như con lươn con trạch ra phía dòng sông nhóng nhánh dưới thung xa. Hết đường. Sông đục ngàu dưới ánh đèn pin. Tiếng gọi đò thọt vào thinh không.
Bốn gã sẽ phải ăn lương khô và ngủ ngồi trên chiếc xe bán tải 2 cầu 4 chỗ này thôi. Thì cứ bấm vài hồi còi dài cho đỡ… cô đơn. Tiếng nhạc vàng rền rĩ trong xe văng vẳng, “hồi còi xé nát con tim”, nghe càng não nuột. Thế rồi, khua ánh trăng vàng, có tiếng nhóc nhách ở sau bụi tre ngả mình ven vở nước. Chỉ trỏ, ra hiệu rồi những máy ảnh và ipad, iphone đắt đỏ kỵ nước kia cũng phải liều mình lên con thuyền mong manh như từ cõi yêu ma hiện ra đó để vượt sông. Bỏ xe bên này nhé, ở đây không có trộm đây (tự nghĩ vậy). Vừa đi vừa cầu khấn trời đất. Chiếc quán lá bé xíu, bé hơn cả bối cảnh “rũ áo phong sương trong quán trọ/ lặng nhìn thiên hạ đón xuân sang” của thi sỹ Nguyễn Bính. Hóa ra cô bé mặc váy Lào, béo núng nính, má đỏ hây hây vì củi than trong căn bếp muộn mằn kia biết nói vài câu tiếng Việt. Vì dạo này thợ Việt Nam sang đây làm đường Phông Sa Lỳ mà anh. Bữa cơm mầm đá nhằng nhặng đắng canh rau rừng Lào, khỏi phải nói nó ngon thế nào. Rồi bất ngờ tiếng nhạc văng vẳng khiến không ai không nhớ cố thi sỹ Phạm Tiến Duật: “Trường Sơn Đông nhớ Trường Sơn Tây… Bên nắng đốt bên mưa rừng rơi”. Ôi, đã mấy ngày trông vời “sóng dưới chân tàu không phải sóng quê hương”. Ai nấy lặng đi. Nọng sáo (em gái xinh) ơi, sao em tâm lý thế.
(Sau này, tôi còn gặp nhiều chuyện kiểu tử tế như thế này ở suốt hành trình. Ở Luang Pra Băng cô gái trong vũ trường chắp hai tay cúi đầu cảm ơn khi khách châu Âu… ngã giá “đi chơi” rồi chê ỏng chê eo. Hầu hết lái xe đều hầu như không bóp còi trên đường. Và, họ sẵn sàng nhường đường bằng mọi giá khi bạn nháy đèn hay có tín hiệu xin vượt. Bà chủ quán có thể vui cười khi bạn không ăn thứ bà ta bán, mà vẫn đỗ xe ở cửa hiệu nhà bà ta rồi theo sự chỉ dẫn (của chính bà ta!) đi tìm quán khác. Một cán bộ hải quan ở cửa khẩu quốc tế từ Lào sang Thái Lan tại khu vực Tam Giác Vàng ôm lấy tôi “very good, very nice” đầy thân thiện khi biết tôi và cái xe của tôi đều đến từ Việt Nam. Một gia đình người Thái ven quốc lộ, nuôi khỉ, nuôi cả đàn chim sáo đậu thường bậu trên vai người sẵn sàng cho chúng tôi ngủ nhờ, ăn uống chu đáo mà chưa cần hỏi “bạn đến từ nước nào”. Ở Myanmar, họ làm du lịch “bụi” bằng cách đưa ra những cuốn allbum mà ở đó có ảnh từng di tích, thắng cảnh kèm giá tiền đưa đi bằng xe tuk tuk - như xe lam ở ta - đến đó, không cần mặc cả, họ sẵn sàng lo lắng tận tình chỉ cho bạn từng góc chụp ảnh đẹp, từng miếng ăn giấc ngủ như những người bạn đi xa lâu ngày vừa đoàn tụ. Nhiều lần tôi đã cố lý giải vì sao họ tốt thế, vì sao những cử chỉ người ta coi là bình thường (người với người nhân ái bắt tay nhau) thế mà với người Việt Nam mình lại coi là chuyện khó tin, hiếm gặp? Có lẽ, vì người Lào, người Thái, người Myanmar họ cùng sống ven một dòng Mê Kong ấy - con sông Phật giáo thiện lương. Hầu hết, họ sống tốt như một điều không thể khác, như một sứ mệnh, như một người Có Đạo đích thực, với niềm tin về sự che chở tối cao của Đức Phật).
Ghi được ở Bảo tàng thuốc phiện
Có người bảo, người ta đang xây một loạt các “Thành phố của những nụ cười” để phát triển du lịch, họ phải coi văn hóa ứng xử với du khách là thứ sống còn. Có lẽ thế. Song, điều ám ảnh tôi nữa ở thủ phủ Tam Giác Vàng lại chính là nghệ thuật làm du lịch. Người ta khai thác đến mức: tôi nghĩ, bất cứ ý tưởng nào của bất cứ ai về việc họ sẽ làm gì để lưu ký ức về một lần được đặt chân đến Tam Giác Vàng… thì (có vẻ như) cũng đã được người Thái, người Miến, người Lào đón đầu, làm sẵn! Tam Giác Vàng (tên quốc tế, tiếng Anh là: Golden Triangle) là cụm từ để chỉ vùng đất rộng khủng khiếp: 200.00km2, trùm lên lãnh thổ 4 quốc gia Trung Quốc, Miến Điện, Thái Lan, Lào. Đỉnh cao “sự nghiệp” của Hoàng Tử Chết Khun Sa, là ông ta có những căn cứ sản xuất và buôn bán ma túy với quân đội riêng đối kháng với các chính phủ lân cận. Trong tay ông ta có tới 15 nghìn tay súng dữ dằn. Vừa rồi, khi chúng tôi có mặt, như sách báo và thông tin chính thống cho biết: Khun Sa mới chết vài năm trước, chết già chết ốm ngay tại thủ đô của Myanmar. Nói như người Việt Nam thì chết chưa kịp cải cát. (Tin khác lại bảo, đám tang ông ta chỉ là một kịch bản “rắn giả… dây thừng”). Nếu trên đời có thứ ma quỷ nào đáng sợ nhất, thì đó là ma túy; và nếu có ông vua thuốc phiện (và các loại ma túy tổng hợp khác) nào khủng khiếp nhất thế gian, thì đó là Khun Sa.
Hai điều ám ảnh nhân loại kia, đã được người dân tân tiến ở vùng đất Tam Giác Vàng “chớp thời cơ” đem ra làm du lịch. Họ khai thác huyền thoại về ma túy quá tài giỏi. Trái tim Tam Giác Vàng chỉ là một doi đất được tạo thành từ sự chung đụng hòa sắc của hai dòng sông lớn: sông Me Sai và sông Me Kong. Đúng chỗ ngã ba sông đó, là nơi “một tiếng gà mang ba quốc tịch”. Chú trống choai nọ nếu gáy te te thì người nước Lào, người nước Thái và người Myanmar cùng nghe thấy. Du khách nào đến “City of Golden triangle” (thành phố của Tam Giác Vàng) thì đều ao ước được lên đỉnh đổi cao nhất miền tột Bắc Thái Lan để cùng lúc phóng tầm mắt bao quát núi sông của 3 quốc gia láng giềng. Khách có thể gặp ngàn lẻ một thứ mang nhãn hiệu “Golden Triangle” (Tam Giác Vàng) trên phần đất ngã ba biên giới, ven sông Me Kong của tỉnh Chiang Rai (Thái Lan); hoặc tỉnh Bò Kẹo (Lào); hoặc Thành phố Tachilek (Myanmar). Khách sạn 5 sao, resort, cả hệ thống sòng bạc, cả đại lộ, cả một bảo tàng, cả khu bệnh viện, bưu điện, nhà hàng, đồ lưu niệm, tượng phật, thuyền bè, bến nước, áo mũ, bật lửa, tranh ảnh, từng mụn vải miếng sắt nhỏ bé nhất… - người ta đều quyết tâm dán thương hiệu “Golden Triangle” vào bằng mọi giá.
Thậm chí người ta còn làm những cái triện bôi mực triện cồm cộp lên tấm thiếp (post card) với các vuông triện có dòng chữ “Golden Triangle”. Hầu hết mọi người đều thích thú triện nhãn hiệu bánh heroin xịn Con Sư Tử và dòng chữ “Golden Triangle” vào sổ tay hay… sổ hộ chiếu của mình, coi đó như một niềm tự hào khám phá nho nhỏ. Thậm chí, có cả Bệnh viện “Golden Triangle”, cả khu resort triệu triệu đô la mang tên “Golden Triangle” đã mọc lên. Ở ở Myanmar là có cả thành phố biên thùy sầm uất cắm biển “City of Golden Trianggle” tên là Tachilek.
Đỉnh cao của công nghệ bắt vùng Tam Giác Vàng biến thành “con gà đẻ trứng vàng”, có lẽ là việc ra đời các sản phẩm du lịch mang tên Bảo tàng Thuốc phiện (House of Opium - Museum) - một cái tại Chiềng Rai (Thái Lan) và một cái ở Myanmar; kèm theo đó là tua thăm Căn cứ địa của Khun Sa (Khun Sa Old Base Camb). Ở Bảo tàng Nha phiến, bạn sẽ được “phục vụ đến tận chân răng” các thông tin về bản đồ, lai lịch, địa lý vùng đất rộng lớn Tam Giác Vàng; cung cách, mùa vụ, bí quyết trồng, chăm sóc, thu hái nhựa cây thuốc phiện; lịch sử buôn bán và giết chóc của “bóng ma” thuốc phiện trên toàn thế giới. Người ta cũng kết hợp âm thanh rên rỉ nỉ non, tiếng gào thét rợn người rồi hình ảnh video thê thảm để diễn tả những điều khủng khiếp mà ma túy đem lại cho nhân gian: cha giết con, vợ giết chồng, các hình nhân tiều tụy rên xiết vì nghiện và các lầm lạc do nghiện. Rồi cuộc chiến tranh Nha Phiến ở Trung Hoa với 1,2 triệu lạng ma túy bị đốt dưới sự chỉ đạo của Lâm Tắc Từ. Bảo tàng còn “quái đản” tới mức, trưng bày những thứ mà người Việt Nam có lẽ vĩnh viễn không bao giờ được mục sở thị ở ngoài đời: các lại quả cân đủ hình dạng cầu kỳ, dụng cụ chích nhựa và bào chế thuốc phiện, heroin; các loại lô-gô, nhãn hiệu, thương hiệu heroin loại xịn nhất mà Tam Giác Vàng từng phân phối đi khắp thế giới (various heroin logoes). Ở các bảo tàng thuốc phiện này có lẽ cũng là nơi duy nhất trên toàn cầu các tấm biển có chữ thuốc phiện “Opium” được treo thoải mái, sản phẩm liên quan đến “opium” bày bán thoải mái. Nhiều nhất vẫn là các bộ sưu tập cân tiểu ly, quả cân, đĩa cân, các hình thức đo lường cổ xưa và tân kỳ nhất với muôn hình vạn trạng mà người dân cùng các ông trùm vùng Tam Giác Vàng thường dùng để buôn bán ma túy… Chúng tôi ghi chép được các biển hiệu bán “thuốc phiện” (opium), gồm - xem ảnh: “opium weights”, “opium scales”, “opium boxes”, “opium pipes” (cân bán thuốc phiện, bàn đèn, ống tẩu, ống điếu hút thuốc phiện…).
Gặp tượng phật khổng lồ trong cứ địa của Khun Sa
Rời Bảo tàng Nha phiến, vẫn trong chuyến khám phá Tam Giác Vàng huyền thoại kỳ bí, chúng tôi sang Myanmar thăm bộ tộc người cổ dài (long neck) ở ven thành phố biên thùy Tachilek. Và, cách doi đất ‘trái tim Tam Giác Vàng” 80km, là làng Me Sai, nơi từng là căn cứ địa đầy bí ẩn, lắm chết chóc của Khun Sa và các “bộ tướng”, dưới sự bảo vệ cẩn mật của 15.000 tay súng thiện xạ. Nơi này, từng khiến cả nhân loại hãi hùng.
Trong rêu phủ xanh rì, dưới những tán cổ thụ thâm u, vượt qua những con đèo uốn lượn vào hàng “quán quân” của thế giới, đúng là Khun Sa Old Base Camb không hổ danh là tử địa của bất cứ đạo quân nào muốn xâm nhập. Có lẽ đó cũng là một lý do quan trọng để cả CIA, cả quân chính phủ Lào, Thái rồi Myanmar đã nhiều thập niên bất lực trước móng vuốt của trùm ma túy lớn nhất mọi thời đại Khun Sa. Cuối đời, Khun Sa quy hàng chính phủ Myanmar với rất nhiều yêu sách, kể cả việc cho phép y tiếp tục điều hành những tập đoàn xe tải và các mỏ đá quý. Mảnh bom mà “liên quân” ném xuống vẫn dựng ở kia, chiếc camera hiệu Cannon mà Khun Sa từng dùng treo đó, hàng trăm bức ảnh về việc “mãnh hổ” trong vương quốc ma túy được trưng bày. Cô cháu gái nhỏ nhẹ, áo tím, tóc dài của dòng họ nhà Khun Sa (nội ngoại tộc gì đó khá xa) dịu dàng mở cửa “bảo tàng Hoàng Tử Chết”. Có khi Khun Sa thả hồn bên suối vắng, gác chân lên khẩu súng lớn trong chuyến điều binh khiển tướng giữa rừng già. Có khi ông ta đi thử vũ khí vừa mới nhập về. Có khi giao tiếp với người nước ngoài da trắng thương thảo điều gì đó bên những xe hơi cáu cạnh. Tất cả tư liệu được trưng ra. Khách sững sờ vấp phải một bức tượng lớn, nặn bằng sáp. Khun Sa ngồi đó, ung dung tự tại, vắt chân chữ ngũ, dường như ông ta vừa hằm hè vừa khinh khỉnh mời khách cứ tự nhiên mà “vuốt râu hùm”. Ngoài sân, dấu dày từng bước in rêu rành rành, giữa hoang lạnh bịt bùng ở nơi sát sàn sạt đường biên giữa Thái Lan và Myanmar, một bức tượng cao đến ba bốn mét án ngữ lối đi. Hóa ra lại vẫn Ông Hoàng Thuốc Phiện đang cưỡi ngựa thong dong. Ông ta vừa ghì cương “nhìn” khách ạ đăm đăm? Tít hút trên đỉnh núi giữa làng, một bức tượng Phật khổng lồ được dựng lên. Tượng to như là một phần của trái núi.
Người ở cái làng là Căn cứ Khun Sa ấy rất lạnh lùng. Đường vào, chúng tôi cũng phải qua rất nhiều ụ cát có lính mặc rằn ri, với súng lớn lăm lăm dí vào mặt khách mà… kiểm soát. Ánh mắt người Me Sai lạnh lẽo, cái lạnh không phải do khách tưởng tượng ra khi vào lãnh địa của Hoàng Tử Chết. Tuy nhiên, dường như bức tượng Phật quá lớn ở trên đỉnh núi kia, rồi ruộng rẫy và những cánh rừng quá màu mỡ ở nơi chín suối mười đèo xa thăm thẳm này vẫn giúp khách có được cảm giác an toàn nào đó. Thêm chút xúc cảm ở êm êm ở chốn đã hơn nửa thế kỷ là “hang hùm miệng sói” này nữa, thế là đầy đủ miền ký ức đẹp mê mải về Tam Giác Vàng, nơi một thời khét tiếng là “lãnh địa của Hoàng Tử Chết”.
Đường về tôi cứ “băn khoăn lòng lại hỏi lòng” mãi. Sao người ta làm du lịch tài tình thế? Sao người ta ứng xử với các giá trị văn hóa và lịch sử công bằng thế nhỉ?
Đ.D.H
Kèm ảnh, tên file và chú thích như sau:
khun sa 10: Tượng Khun Sa tại căn cứ địa cũ.
tam giac vang : Doi đất là khởi nguồn của tên gọi Tam Giác Vàng, với ngã ba sông giáp ranh giữa 3 nước Lào, Thái, Myanmar.
tam giac vang 0 : Bức tượng Phật màu vàng khổng lồ trên đất Thái, ở trung tâm Tam Giác Vàng.
Tam Giac Vang 2 , cung la diem cucj Bac Thai Lan : Công trình đánh dấu điểm cực Bắc Thái Lan, cũng có chữ Tam Giác Vàng (Golden Triangle).
tam giac vang 4 : Cảnh chiết nhựa cây anh túc.
tam giac vang 4uu : Bảo tàng Thuốc phiện ở Chiềng Rai.
tam giac vang 14 : Bức tượng trên ngọn đồi Pu Khao nổi tiếng, nơi có thể nhìn bao quát toàn khu vực «trái tim » Tam Giác Vàng.
tam giac vang 17 : Xe địa hình của chúng tôi vượt đèo dốc trên đất Lào.
tam giac vang 39 : Những tấm biển như thế này được cắm khắp nơi, như một lời quảng bá du lịch quyến mời nhất.
tam giac vang 366 : Người cổ dài ở Myanmar, khu vực Tam Giác Vàng.
tam giac vang yyy : Họ trưng bày cả các nhãn hiệu horoin nổi tiếng nhất được sản xuất tại Tam Giác Vàng.
tam giac vang yyyrww : Những tấm biển, những món hàng bạn chỉ có thể mua ở Tam Giác Vàng ! (đồ lưu niệm của người hút và buôn bán thuốc phiện).
Ký ức đẹp trong “lãnh địa của Hoàng Tử Chết”….
Ghi chép của Đỗ Doãn Hoàng
Lái chiếc xe ô tô đeo biển số Việt Nam, từ Hà Nội, qua 4 quốc gia để có 15 ngày chinh phục Tam Giác Vàng huyền thoại, chúng tôi luôn sẵn lòng để trải nghiệm những cảm giác mạo hiểm bậc nhất mà tuổi trẻ của mình có thể có được. Thật không ngờ, thủ phủ của cây thuốc phiện, nơi từng cung cấp tới 70% lượng ma túy cho địa cầu ấy lại êm đềm đến vậy. Đến thăm làng của Khun Sa, ông Vua thuốc phiện khét tiếng, Hoàng Tử Chết tàn độc; ghé Bảo tàng Thuốc phiện rồi miền đất của những người cổ dài Myanmar… - chỗ nào cũng thấy một tinh thần làm du lịch “khách hàng là thượng đế”. Người ta xây dựng “Thành phố của những nụ cười” trên chính miền đất mà tận giờ phút này vẫn nóng bỏng các đường dây ma túy hãi hùng nhất. Nơi mà không ít cán bộ quan trọng trong lực lượng chống ma túy của Công an Lào vẫn ngã xuống cách đây chưa lâu. Thế rồi, người ta biến miền đất chết thành “cái ổ của những con gà đẻ trứng vàng” tài hoa đến mức… tôi cảm thấy xót xa cho những bất cập trong “khai thác du lịch” ở Việt Nam.
Sao ở đây người ta tốt thế?
Có lúc tôi đã nhắm mắt lại và ao ước được thêm một lần lái xe ô tô địa hình trên những cung đường nhầy nhụa bùn đất băng qua sương mù từ tỉnh Điện Biên sang các tỉnh Bắc Lào như Phông Xa Lỳ, Hủa Phăn, U Đom Say. Đêm ấy, rời những bản làng ne nép tre pheo trong ánh trăng thượng tuần lơ phơ, chúng tôi không biết hỏi thăm thế nào, bởi người Lào ở bản hoe hoắt ấy không biết nói tiếng Anh, càng không biết một từ tiếng Việt. Rồi cứ bám bùn đất mà quăng xe trượt như con lươn con trạch ra phía dòng sông nhóng nhánh dưới thung xa. Hết đường. Sông đục ngàu dưới ánh đèn pin. Tiếng gọi đò thọt vào thinh không.
Bốn gã sẽ phải ăn lương khô và ngủ ngồi trên chiếc xe bán tải 2 cầu 4 chỗ này thôi. Thì cứ bấm vài hồi còi dài cho đỡ… cô đơn. Tiếng nhạc vàng rền rĩ trong xe văng vẳng, “hồi còi xé nát con tim”, nghe càng não nuột. Thế rồi, khua ánh trăng vàng, có tiếng nhóc nhách ở sau bụi tre ngả mình ven vở nước. Chỉ trỏ, ra hiệu rồi những máy ảnh và ipad, iphone đắt đỏ kỵ nước kia cũng phải liều mình lên con thuyền mong manh như từ cõi yêu ma hiện ra đó để vượt sông. Bỏ xe bên này nhé, ở đây không có trộm đây (tự nghĩ vậy). Vừa đi vừa cầu khấn trời đất. Chiếc quán lá bé xíu, bé hơn cả bối cảnh “rũ áo phong sương trong quán trọ/ lặng nhìn thiên hạ đón xuân sang” của thi sỹ Nguyễn Bính. Hóa ra cô bé mặc váy Lào, béo núng nính, má đỏ hây hây vì củi than trong căn bếp muộn mằn kia biết nói vài câu tiếng Việt. Vì dạo này thợ Việt Nam sang đây làm đường Phông Sa Lỳ mà anh. Bữa cơm mầm đá nhằng nhặng đắng canh rau rừng Lào, khỏi phải nói nó ngon thế nào. Rồi bất ngờ tiếng nhạc văng vẳng khiến không ai không nhớ cố thi sỹ Phạm Tiến Duật: “Trường Sơn Đông nhớ Trường Sơn Tây… Bên nắng đốt bên mưa rừng rơi”. Ôi, đã mấy ngày trông vời “sóng dưới chân tàu không phải sóng quê hương”. Ai nấy lặng đi. Nọng sáo (em gái xinh) ơi, sao em tâm lý thế.
(Sau này, tôi còn gặp nhiều chuyện kiểu tử tế như thế này ở suốt hành trình. Ở Luang Pra Băng cô gái trong vũ trường chắp hai tay cúi đầu cảm ơn khi khách châu Âu… ngã giá “đi chơi” rồi chê ỏng chê eo. Hầu hết lái xe đều hầu như không bóp còi trên đường. Và, họ sẵn sàng nhường đường bằng mọi giá khi bạn nháy đèn hay có tín hiệu xin vượt. Bà chủ quán có thể vui cười khi bạn không ăn thứ bà ta bán, mà vẫn đỗ xe ở cửa hiệu nhà bà ta rồi theo sự chỉ dẫn (của chính bà ta!) đi tìm quán khác. Một cán bộ hải quan ở cửa khẩu quốc tế từ Lào sang Thái Lan tại khu vực Tam Giác Vàng ôm lấy tôi “very good, very nice” đầy thân thiện khi biết tôi và cái xe của tôi đều đến từ Việt Nam. Một gia đình người Thái ven quốc lộ, nuôi khỉ, nuôi cả đàn chim sáo đậu thường bậu trên vai người sẵn sàng cho chúng tôi ngủ nhờ, ăn uống chu đáo mà chưa cần hỏi “bạn đến từ nước nào”. Ở Myanmar, họ làm du lịch “bụi” bằng cách đưa ra những cuốn allbum mà ở đó có ảnh từng di tích, thắng cảnh kèm giá tiền đưa đi bằng xe tuk tuk - như xe lam ở ta - đến đó, không cần mặc cả, họ sẵn sàng lo lắng tận tình chỉ cho bạn từng góc chụp ảnh đẹp, từng miếng ăn giấc ngủ như những người bạn đi xa lâu ngày vừa đoàn tụ. Nhiều lần tôi đã cố lý giải vì sao họ tốt thế, vì sao những cử chỉ người ta coi là bình thường (người với người nhân ái bắt tay nhau) thế mà với người Việt Nam mình lại coi là chuyện khó tin, hiếm gặp? Có lẽ, vì người Lào, người Thái, người Myanmar họ cùng sống ven một dòng Mê Kong ấy - con sông Phật giáo thiện lương. Hầu hết, họ sống tốt như một điều không thể khác, như một sứ mệnh, như một người Có Đạo đích thực, với niềm tin về sự che chở tối cao của Đức Phật).
Ghi được ở Bảo tàng thuốc phiện
Có người bảo, người ta đang xây một loạt các “Thành phố của những nụ cười” để phát triển du lịch, họ phải coi văn hóa ứng xử với du khách là thứ sống còn. Có lẽ thế. Song, điều ám ảnh tôi nữa ở thủ phủ Tam Giác Vàng lại chính là nghệ thuật làm du lịch. Người ta khai thác đến mức: tôi nghĩ, bất cứ ý tưởng nào của bất cứ ai về việc họ sẽ làm gì để lưu ký ức về một lần được đặt chân đến Tam Giác Vàng… thì (có vẻ như) cũng đã được người Thái, người Miến, người Lào đón đầu, làm sẵn! Tam Giác Vàng (tên quốc tế, tiếng Anh là: Golden Triangle) là cụm từ để chỉ vùng đất rộng khủng khiếp: 200.00km2, trùm lên lãnh thổ 4 quốc gia Trung Quốc, Miến Điện, Thái Lan, Lào. Đỉnh cao “sự nghiệp” của Hoàng Tử Chết Khun Sa, là ông ta có những căn cứ sản xuất và buôn bán ma túy với quân đội riêng đối kháng với các chính phủ lân cận. Trong tay ông ta có tới 15 nghìn tay súng dữ dằn. Vừa rồi, khi chúng tôi có mặt, như sách báo và thông tin chính thống cho biết: Khun Sa mới chết vài năm trước, chết già chết ốm ngay tại thủ đô của Myanmar. Nói như người Việt Nam thì chết chưa kịp cải cát. (Tin khác lại bảo, đám tang ông ta chỉ là một kịch bản “rắn giả… dây thừng”). Nếu trên đời có thứ ma quỷ nào đáng sợ nhất, thì đó là ma túy; và nếu có ông vua thuốc phiện (và các loại ma túy tổng hợp khác) nào khủng khiếp nhất thế gian, thì đó là Khun Sa.
Hai điều ám ảnh nhân loại kia, đã được người dân tân tiến ở vùng đất Tam Giác Vàng “chớp thời cơ” đem ra làm du lịch. Họ khai thác huyền thoại về ma túy quá tài giỏi. Trái tim Tam Giác Vàng chỉ là một doi đất được tạo thành từ sự chung đụng hòa sắc của hai dòng sông lớn: sông Me Sai và sông Me Kong. Đúng chỗ ngã ba sông đó, là nơi “một tiếng gà mang ba quốc tịch”. Chú trống choai nọ nếu gáy te te thì người nước Lào, người nước Thái và người Myanmar cùng nghe thấy. Du khách nào đến “City of Golden triangle” (thành phố của Tam Giác Vàng) thì đều ao ước được lên đỉnh đổi cao nhất miền tột Bắc Thái Lan để cùng lúc phóng tầm mắt bao quát núi sông của 3 quốc gia láng giềng. Khách có thể gặp ngàn lẻ một thứ mang nhãn hiệu “Golden Triangle” (Tam Giác Vàng) trên phần đất ngã ba biên giới, ven sông Me Kong của tỉnh Chiang Rai (Thái Lan); hoặc tỉnh Bò Kẹo (Lào); hoặc Thành phố Tachilek (Myanmar). Khách sạn 5 sao, resort, cả hệ thống sòng bạc, cả đại lộ, cả một bảo tàng, cả khu bệnh viện, bưu điện, nhà hàng, đồ lưu niệm, tượng phật, thuyền bè, bến nước, áo mũ, bật lửa, tranh ảnh, từng mụn vải miếng sắt nhỏ bé nhất… - người ta đều quyết tâm dán thương hiệu “Golden Triangle” vào bằng mọi giá.
Thậm chí người ta còn làm những cái triện bôi mực triện cồm cộp lên tấm thiếp (post card) với các vuông triện có dòng chữ “Golden Triangle”. Hầu hết mọi người đều thích thú triện nhãn hiệu bánh heroin xịn Con Sư Tử và dòng chữ “Golden Triangle” vào sổ tay hay… sổ hộ chiếu của mình, coi đó như một niềm tự hào khám phá nho nhỏ. Thậm chí, có cả Bệnh viện “Golden Triangle”, cả khu resort triệu triệu đô la mang tên “Golden Triangle” đã mọc lên. Ở ở Myanmar là có cả thành phố biên thùy sầm uất cắm biển “City of Golden Trianggle” tên là Tachilek.
Đỉnh cao của công nghệ bắt vùng Tam Giác Vàng biến thành “con gà đẻ trứng vàng”, có lẽ là việc ra đời các sản phẩm du lịch mang tên Bảo tàng Thuốc phiện (House of Opium - Museum) - một cái tại Chiềng Rai (Thái Lan) và một cái ở Myanmar; kèm theo đó là tua thăm Căn cứ địa của Khun Sa (Khun Sa Old Base Camb). Ở Bảo tàng Nha phiến, bạn sẽ được “phục vụ đến tận chân răng” các thông tin về bản đồ, lai lịch, địa lý vùng đất rộng lớn Tam Giác Vàng; cung cách, mùa vụ, bí quyết trồng, chăm sóc, thu hái nhựa cây thuốc phiện; lịch sử buôn bán và giết chóc của “bóng ma” thuốc phiện trên toàn thế giới. Người ta cũng kết hợp âm thanh rên rỉ nỉ non, tiếng gào thét rợn người rồi hình ảnh video thê thảm để diễn tả những điều khủng khiếp mà ma túy đem lại cho nhân gian: cha giết con, vợ giết chồng, các hình nhân tiều tụy rên xiết vì nghiện và các lầm lạc do nghiện. Rồi cuộc chiến tranh Nha Phiến ở Trung Hoa với 1,2 triệu lạng ma túy bị đốt dưới sự chỉ đạo của Lâm Tắc Từ. Bảo tàng còn “quái đản” tới mức, trưng bày những thứ mà người Việt Nam có lẽ vĩnh viễn không bao giờ được mục sở thị ở ngoài đời: các lại quả cân đủ hình dạng cầu kỳ, dụng cụ chích nhựa và bào chế thuốc phiện, heroin; các loại lô-gô, nhãn hiệu, thương hiệu heroin loại xịn nhất mà Tam Giác Vàng từng phân phối đi khắp thế giới (various heroin logoes). Ở các bảo tàng thuốc phiện này có lẽ cũng là nơi duy nhất trên toàn cầu các tấm biển có chữ thuốc phiện “Opium” được treo thoải mái, sản phẩm liên quan đến “opium” bày bán thoải mái. Nhiều nhất vẫn là các bộ sưu tập cân tiểu ly, quả cân, đĩa cân, các hình thức đo lường cổ xưa và tân kỳ nhất với muôn hình vạn trạng mà người dân cùng các ông trùm vùng Tam Giác Vàng thường dùng để buôn bán ma túy… Chúng tôi ghi chép được các biển hiệu bán “thuốc phiện” (opium), gồm - xem ảnh: “opium weights”, “opium scales”, “opium boxes”, “opium pipes” (cân bán thuốc phiện, bàn đèn, ống tẩu, ống điếu hút thuốc phiện…).
Gặp tượng phật khổng lồ trong cứ địa của Khun Sa
Rời Bảo tàng Nha phiến, vẫn trong chuyến khám phá Tam Giác Vàng huyền thoại kỳ bí, chúng tôi sang Myanmar thăm bộ tộc người cổ dài (long neck) ở ven thành phố biên thùy Tachilek. Và, cách doi đất ‘trái tim Tam Giác Vàng” 80km, là làng Me Sai, nơi từng là căn cứ địa đầy bí ẩn, lắm chết chóc của Khun Sa và các “bộ tướng”, dưới sự bảo vệ cẩn mật của 15.000 tay súng thiện xạ. Nơi này, từng khiến cả nhân loại hãi hùng.
Trong rêu phủ xanh rì, dưới những tán cổ thụ thâm u, vượt qua những con đèo uốn lượn vào hàng “quán quân” của thế giới, đúng là Khun Sa Old Base Camb không hổ danh là tử địa của bất cứ đạo quân nào muốn xâm nhập. Có lẽ đó cũng là một lý do quan trọng để cả CIA, cả quân chính phủ Lào, Thái rồi Myanmar đã nhiều thập niên bất lực trước móng vuốt của trùm ma túy lớn nhất mọi thời đại Khun Sa. Cuối đời, Khun Sa quy hàng chính phủ Myanmar với rất nhiều yêu sách, kể cả việc cho phép y tiếp tục điều hành những tập đoàn xe tải và các mỏ đá quý. Mảnh bom mà “liên quân” ném xuống vẫn dựng ở kia, chiếc camera hiệu Cannon mà Khun Sa từng dùng treo đó, hàng trăm bức ảnh về việc “mãnh hổ” trong vương quốc ma túy được trưng bày. Cô cháu gái nhỏ nhẹ, áo tím, tóc dài của dòng họ nhà Khun Sa (nội ngoại tộc gì đó khá xa) dịu dàng mở cửa “bảo tàng Hoàng Tử Chết”. Có khi Khun Sa thả hồn bên suối vắng, gác chân lên khẩu súng lớn trong chuyến điều binh khiển tướng giữa rừng già. Có khi ông ta đi thử vũ khí vừa mới nhập về. Có khi giao tiếp với người nước ngoài da trắng thương thảo điều gì đó bên những xe hơi cáu cạnh. Tất cả tư liệu được trưng ra. Khách sững sờ vấp phải một bức tượng lớn, nặn bằng sáp. Khun Sa ngồi đó, ung dung tự tại, vắt chân chữ ngũ, dường như ông ta vừa hằm hè vừa khinh khỉnh mời khách cứ tự nhiên mà “vuốt râu hùm”. Ngoài sân, dấu dày từng bước in rêu rành rành, giữa hoang lạnh bịt bùng ở nơi sát sàn sạt đường biên giữa Thái Lan và Myanmar, một bức tượng cao đến ba bốn mét án ngữ lối đi. Hóa ra lại vẫn Ông Hoàng Thuốc Phiện đang cưỡi ngựa thong dong. Ông ta vừa ghì cương “nhìn” khách ạ đăm đăm? Tít hút trên đỉnh núi giữa làng, một bức tượng Phật khổng lồ được dựng lên. Tượng to như là một phần của trái núi.
Người ở cái làng là Căn cứ Khun Sa ấy rất lạnh lùng. Đường vào, chúng tôi cũng phải qua rất nhiều ụ cát có lính mặc rằn ri, với súng lớn lăm lăm dí vào mặt khách mà… kiểm soát. Ánh mắt người Me Sai lạnh lẽo, cái lạnh không phải do khách tưởng tượng ra khi vào lãnh địa của Hoàng Tử Chết. Tuy nhiên, dường như bức tượng Phật quá lớn ở trên đỉnh núi kia, rồi ruộng rẫy và những cánh rừng quá màu mỡ ở nơi chín suối mười đèo xa thăm thẳm này vẫn giúp khách có được cảm giác an toàn nào đó. Thêm chút xúc cảm ở êm êm ở chốn đã hơn nửa thế kỷ là “hang hùm miệng sói” này nữa, thế là đầy đủ miền ký ức đẹp mê mải về Tam Giác Vàng, nơi một thời khét tiếng là “lãnh địa của Hoàng Tử Chết”.
Đường về tôi cứ “băn khoăn lòng lại hỏi lòng” mãi. Sao người ta làm du lịch tài tình thế? Sao người ta ứng xử với các giá trị văn hóa và lịch sử công bằng thế nhỉ?
Đ.D.H
Kèm ảnh, tên file và chú thích như sau:
khun sa 10: Tượng Khun Sa tại căn cứ địa cũ.
tam giac vang : Doi đất là khởi nguồn của tên gọi Tam Giác Vàng, với ngã ba sông giáp ranh giữa 3 nước Lào, Thái, Myanmar.
tam giac vang 0 : Bức tượng Phật màu vàng khổng lồ trên đất Thái, ở trung tâm Tam Giác Vàng.
Tam Giac Vang 2 , cung la diem cucj Bac Thai Lan : Công trình đánh dấu điểm cực Bắc Thái Lan, cũng có chữ Tam Giác Vàng (Golden Triangle).
tam giac vang 4 : Cảnh chiết nhựa cây anh túc.
tam giac vang 4uu : Bảo tàng Thuốc phiện ở Chiềng Rai.
tam giac vang 14 : Bức tượng trên ngọn đồi Pu Khao nổi tiếng, nơi có thể nhìn bao quát toàn khu vực «trái tim » Tam Giác Vàng.
tam giac vang 17 : Xe địa hình của chúng tôi vượt đèo dốc trên đất Lào.
tam giac vang 39 : Những tấm biển như thế này được cắm khắp nơi, như một lời quảng bá du lịch quyến mời nhất.
tam giac vang 366 : Người cổ dài ở Myanmar, khu vực Tam Giác Vàng.
tam giac vang yyy : Họ trưng bày cả các nhãn hiệu horoin nổi tiếng nhất được sản xuất tại Tam Giác Vàng.
tam giac vang yyyrww : Những tấm biển, những món hàng bạn chỉ có thể mua ở Tam Giác Vàng ! (đồ lưu niệm của người hút và buôn bán thuốc phiện).
