My Operaly rượu độc
Friday, October 12, 2012 4:38:17 PM
Thâm nhập những “bí mật chết người” ở làng rượu độc
Phóng sự của: Nguyễn Tâm và Minh Đức
Bài cuối:
Vô cảm - thứ “sát thủ hàng loạt” con đáng sợ hơn cả… rượu độc!
Phải nói thẳng là suốt khoảng 15 năm qua, kể từ khi người Đại Lâm và nhiều nhóm người trong khu vực lân cận (tỉnh Bắc Ninh) “nghĩ” ra phương pháp tai tiếng là đổ cồn “trôi nổi” vào nước lã để làm rượu bán cho dân lành cả nước nhâm nhi, thì: tính đến nay, đã có một dòng sông rượu đáng sợ liên tục chảy vào miệng người tiêu dùng. Đã có bao nhiêu người tàn phế, mù mắt, tử vong ngay lập tức và âm ỉ lâu dài bệnh mới phát tác do uống rượu pha cồn chứa độc tố rồi? Không ai dám chắc về số lượng. Nhưng nhóm PV chúng tôi và nhiều chuyên gia thì lại còn ghê sợ hơn với các vấn đề liên quan đến rượu độc kia, bởi một lý do khác: sự vô cảm. Chính sự vô cảm và những cái bất lực trong quản lý ở đây, nó đã là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến thảm nạn kinh dị mang tên “rượu độc”.
15 năm “sống chết mặc bay”
15 năm rượu độc hành hoành, nóng ran trên mặt báo, mặt tivi, mà cơ quan chức năng hầu như chưa một lần xét nghiệm đích đáng, “bắt tận tay day tận trán” được: rượu pha cồn + nước lã ở Đại Lâm thực ra nó là thứ gì? Ai đã lấy mẫu rượu tai tiếng đó đi xét nghiệm, kết quả ra sao? Chưa ai cả. Sống chết mặc bay mãi thế, cho đến khi PV TTĐS đem mẫu của mình đến Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia (Bộ Y tế)…
Trở lại vụ việc: khi chúng tôi tìm hiểu các “pháo đài” rượu cồn đán sợ ở Đại Lâm, đã chứng kiến công nghệ rợn người của họ bằng cách nhìn tận mắt, bằng vô số bức ảnh và các clip quay bí mật. Lại thấy họ bày “đồ nghề” ra đường làng làm giữa thanh thiên bạch nhật, giữa “ba quân tướng sỹ”. Người dân ai cũng ghê sợ, “chúng tôi chả bao giờ dám uống rượu ấy”, “bán đi đâu thì bán, họ làm rượu độc thì họ phải gánh hậu quả… sau này”. Nhưng, câu hỏi đặt ra là: chính quyền cơ sở ở đâu? Cơ quan quản lý công nghệ, tiêu chuẩn đo lường, vệ sinh an toàn thực phẩm ở đâu? Khi trả lời phỏng vấn TTĐS, Bác sỹ, TS Phạm Duệ, Giám đốc Trung tâm chống động, BV Bạch Mai (Hà Nội), có lẽ vì nhiều năm cấp cứu quá nhiều vụ ngộ độc rượu độc rồi, nên ông bức xúc bày tỏ “lương tâm” của mình trước nạn vô cảm với rượu độc (như TTĐS đã trích đăng). Ông chất vấn cơ quan chức năng ngay trong cuộc nói chuyện với chúng tôi: xã phải quản lý, không quản lý được thì phải tố cáo lên trên, gọi thanh tra, công an, chính quyền vào cuộc. Mà nhà báo biết cũng phải tố cáo, chứ cứ để yên được à? Làm như thế là phạm pháp, là có khác gì đổ thuốc trừ sâu vào bát cơm bát canh của mình rồi lại ăn vào miệng.
Trước đó, chúng tôi cũng đã nhận ra điều này, khi hỏi đương kim Chủ tịch và Phó Chủ tịch UBND xã Tam Đa rồi cả lãnh đạo xã thế hệ trước (nơi có làng rượu Đại Lâm) thì họ đều nói là: chả có ai lấy mẫu xét nghiệm, chả có ai ra lệnh cấm cái việc “pha rượu” ào ào bằng nước ao, nước sông, nước máy đem bán kia cả. Mà hình như cũng vài cán bộ gì đó về lấy mẫu rồi họ ra đi, chưa bao giờ quay trở lại hay có bất cứ hồi âm gì. Khi chúng tôi làm việc trực tiếp với ông Nguyễn Trọng Hùng, Chi cục trưởng Chi cục Vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) tỉnh Bắc Ninh, thì ông này thừa nhận: khó lấy mẫu xét nghiệm lắm. Chúng tôi chưa lấy được cái mẫu rượu cồn mà nhà báo nói lần nào. Phải làm được như điều tra viên cơ, có thẩm quyền xử lý cơ, phải thâm nhập bí mật cơ. Chức năng của Chi cục VSATTP rất tiếc lại không phải để… điều tra. Chị X., một nhà báo năng nổ ở Ban thời sự, Đài truyền hình Việt Nam cũng từng quyết liệt trong việc cứu các “đệ tử Lưu Linh” nước nhà khỏi nạn rượu độc Đại Lâm, chị và ê kíp từng cùng với Chi cục VSATTP Bắc Ninh đi lấy mẫu, nhưng cuối cùng tất cả đều… thất bại. Lý do thất bại là cung cách làm việc của cơ quan “hữu trách” rất khó hiểu. Nghe cán bộ xã nói có anh cán bộ của Cục VSATTP (trung ương) về lấy mẫu xét nghiệm, chúng tôi tìm cách liên lạc thì… ôi thôi, anh này cho biết, anh chỉ lấy mẫu rượu “nếp cái hoa vàng” để tìm hiểu cho một đề tài nghiên cứu chung chung về làng nghề thôi. Xong “đề án” đó, chuyện rượu cồn “anh” xin phép không phát ngôn.
Vì sao « rượu ngon » ở Đại Lâm chỉ 5 nghìn đồng đồng/lít ?
Có lẽ, vì chưa bao giờ tìm hiểu kỹ, chưa bao giờ thật sự xét nghiệm nghiêm túc cái mẫu rượu độc hại mà hàng trăm bài báo đã viết, đã tố cáo, nên ông Hùng trả lời PV TTĐS tại trụ ở của ông một cách rất... khó hiểu. Chúng tôi không khỏi thất vọng và buồn rầu sau những cuộc gặp kiểu này. Nay, xin trích lời ông Hùng từ băng ghi âm, rồi mời chuyên gia hàng đầu Việt Nam bình luận về những dữ liệu, ý kiến “rất sốc” này để độc giả tự bình xét:
Chúng tôi hỏi ông Nguyễn Trọng Hùng: « Rõ ràng việc lấy mẫu xét nghiệm của các anh là mập mờ, là thiếu khoa học. Anh có văn bản, có kết luận, có bằng chứng về việc cơ quan chức năng đã lấy mẫu rượu pha cồn với nước ở Đại Lâm đi xét nghiệm không ?! ».
Ông Hùng nói : Cái đấy không thể biết được. Đến nhà báo đi điều tra cũng không thể biết. Tôi nói với bạn là chỉ có thể có một trinh sát rất dày dặn thì mới khẳng định được đấy là cồn nó pha thành « rượu ». Và nhất là làm thế nào để tuyên truyền trong dân được, anh xét nghiệm, anh kết luận, dù thế nào, người ta vẫn có quyền pha cồn (thành rượu để bán). Cồn thực phẩm có quyền pha thành rượu chứ. Và về nguyên tắc, anh đổ nước của nhà máy nước Bắc Ninh vào là được, nước của nhà máy nước này đủ tiêu chuẩn để uống luôn cơ mà, anh lại pha nước tinh khiết vào thì tốt quá.
PV : Nhưng ở đấy họ pha bằng nước máy hoặc nước giếng khoan lọc qua cát đấy ạ.
Ông Hùng : Nước máy của họ, nước máy được phép uống trực tiếp cơ mà.
PV : Nước máy ở Đại Lâm có đủ tiêu chuẩn uống trực tiếp đâu, thưa ông !
Ông Hùng : Được uống trực tiếp rồi. Nó có cái loại được uống trực tiếp và không được uống trực tiếp. Nhưng nó có hai điều, trong tiêu chuẩn của nước máy được uống trực tiếp là có tiêu chuẩn vi sinh và tiêu chuẩn hóa sinh. Trong tiêu chuẩn vi sinh, anh pha vào cồn là vi khuẩn đã chết rồi, không bao giờ đem xét nghiệm một mẫu rượu 35 độ nào mà lại có vi khuẩn cả, cồn nó sát khuẩn mà lại. Còn cái anh pha cồn chuyển đi, chúng ta phải bắt chính xác, phải có nghiệp vụ, phải kỳ công, dày công, có quyền trinh sát, xử lý...
Đem đoạn trả lời rất « sốc » của ông Hùng lên gặp BS-TS Phạm Duệ, Giám đốc Trung tâm chống độc, BV Bạch Mai, nơi « tiếp nhận hậu quả » của các thế hệ rượu độc kể trên bằng các bệnh nhân và… thi thể người ngộ độc xấu số. Ông Duệ bình luận : « Ở Việt Nam, chưa có nhà máy nước nào có thể uống trực tiếp cả » (ngược hẳn với những gì ông Hùng nói).
PV : Vậy thì với cách pha rượu bằng cồn với nước lã như thế, nó có ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe người tiêu dùng không?
TS Phạm Duệ: Ảnh hưởng ra sao thì cần nghiên cứu, nếu là nước chưa vô khuẩn thì có thể bị nhiễm khuẩn, vì nước máy của Việt Nam dùng để ăn uống được nhưng không đảm bảo tuyệt đối vô khuẩn. Thứ hai là trên đường dẫn đến các hộ, hệ thống đường ống có thể bị hư hỏng, gây nhiễm tạp chất, trước hết là gây các bệnh nhiễm trùng. Còn việc pha cồn vào nước làm rượu thì phải xem thứ cồn ấy như thế nào, mục đích người ta sản xuất ra để làm gì. Cứ cho rằng cồn đó là ethanol đi, nhưng không sản xuất tinh khiết cho thực phẩm thì cũng không bảo đảm, nó vẫn còn có những tạp nhiễm của các thành phần khác. Tóm lại: nước không phải là nước uống trực tiếp mà pha thành rượu đã là không được phép rồi. Ngay nước ấy mà đóng chai, mang đi bán là nước uống cũng đã là vi phạm pháp luật, là ăn gian nói dối rồi. Vì nước đóng chai là phải qua thiết bị lọc để khử các ion không cần thiết, loại bỏ asen, sắt, vi khuẩn... thì mới trở thành nước uống.
« Rượu cồn Bắc Ninh nó không tác yêu tác quái mới là chuyện lạ »
Một chuyên gia nghe « phát ngôn » của ông Hùng thì trợn mắt, bất bình (trích băng ghi âm cuộc phỏng vấn trực tiếp) : « Ai nói câu này? » (câu của ông Hùng : nước máy ở Bắc Ninh uống trực tiếp, pha cồn làm rượu sẽ an toàn!) ; « dạ thưa, Chi cục trưởng chi cục VSATTP Bắc Ninh nói ạ ». Trả lời : Ông ấy nói thế thì chẳng có cái kiến thức gì.... Sao ông ấy lại có thể trả lời được thế nhỉ. Cồn là chất sát khuẩn nhưng đã pha loãng thì nó cũng không còn tác dụng diệt khuẩn nữa. Chỉ có cồn 90 độ mới là sát khuẩn. Mà trong nước nó còn có nhiều chất khác nữa. Trên thế giới này chẳng có nơi nào người ta dùng cồn để sát khuẩn nước cả.
Chưa hết « choáng » với câu trả lời « đánh lừa trẻ lên ba » kể trên ở Bắc Ninh, chúng tôi lại nghe ông Hùng trả lời thế này nữa :
PV : Căn cứ vào đâu mà anh biết người ta chế rượu từ cồn thực phẩm chứ không phải cồn công nghiệp như báo chí viết, như cán bộ xã đã thừa nhận?
Ông Hùng nói đại ý: Bởi vì lúc ấy là về cuối cuộc điều tra nó mới bật ra, cậu ấy nó cũng nấu rượu, đưa tôi đi, nó bảo : nói thật với anh là bọn em mua rượu cồn từ Thanh Hóa ra pha, rẻ hơn, để lấy tiếng cho rượu Đại Lâm (PV : ý là lừa người ta, rằng đó là rượu làng Đại Lâm nấu). Tôi mới nghĩ tại sao mà lại rẻ hơn được cả cồn mía. Tôi mới biết nó lấy từ đấy, nó nói lấy « cồn thực phẩm » lấy từ các nhà máy rượu cồn ra. Chứ còn rượu pha kia, nếu pha bằng cồn công nghiệp thì chỉ cần quan sát là biết ngay. Cồn Đại Lâm một ngày sử dụng bao nhiêu tấn, không thể ước lượng được. Thế nên, nếu là sử dụng cồn công nghiệp thì chết ngay, dứt khoát chết. Truy tận gốc sản xuất ra ngay, nhưng vì không có ai chết cả nên… (PV : nên tự hiểu nó là « cồn thực phẩm » được phép pha chế thành rượu).
Chả trách rượu Đại Lâm cứ ngày một « ăn nên làm ra » ! Chi cục trưởng Chi cục VSATTP tỉnh mà chỉ căn cứ vào lời một anh chàng pha rượu từ nước lã và cồn trôi nổi « anh ấy rỉ tai » nói rằng em lấy cồn thực phẩm đấy - thế rồi cán bộ quản lý sự an toàn cho các cái đổ vào mồm dân (rượu) cứ thế tin. Rồi ông lại căn cứ vào đó mà « kết luận » và trả lời nhà báo rất tự tin. Ông tự tin cho rằng : rượu Đại Lâm không chết người « giãy đành đạch » nên chắc chắn nó an toàn, nó là được pha từ nước lã an toàn với cồn thực phẩm được phép pha thành rượu.
Chao ôi, đem chuyện này trao đổi với TS Nguyễn Duy Thịnh - Viện công nghệ Sinh học và công nghệ Thực phẩm - ĐH Bách Khoa Hà Nội thì chúng tôi và vị chuyên gia tâm huyết, tài năng này bèn cùng ngã ngửa. Nhận định bằng tài liệu khoa học của TS Thịnh đã trái ngược hoàn toàn với những gì ông Hùng nói : nếu là cồn thực phẩm tinh khiết được phép pha thành rượu bán, thì giá của nó trên thị trường hiện nay sẽ là 80-100 nghìn đồng/lít cồn. Rất ít nhà máy sản xuất được cái này, hầu hết các nhà máy đường là cho ra cồn công nghiệp. Đặc biệt, nếu pha thêm nước tinh khiết vào cồn 100.000 đồng/lít kia để ra rượu thì rượu đó sẽ có giá ít nhất 30 nghìn đồng/lít. Như ông Hùng nói, rượu Đại Lâm 5 nghìn đồng/lít, hoặc như bà con bán 7 nghìn đồng/lít ở khắp làng và khắp các tỉnh, thì nhất định họ phải dùng thứ cồn không đúng thứ cồn mà TS Thịnh đang nói. Đó nhất định là cồn không đảm bảo chất lượng, nhiều khả năng là cồn công nghiệp vô cùng độc hại khi uống phải. Pha cồn đó với nước lã càng không thể chấp nhận được.
Với cung cách quản lý « mơ hồ » và lấp liếm như ông Hùng vừa thể hiện, thì rượu cồn độc hại Bắc Ninh không « tác yêu tác quái » mới là chuyện lạ.
Đấy là chưa kể : rượu không nhãn mác, không đăng ký chất lượng, không đủ tiêu chuẩn vệ sinh tan toàn cứ từ Đại Lâm vẫn ầm ầm được « đem đi uống » khắp cả nước mỗi ngày. Sự ‘bỏ mặc » này mới là bất cập lớn hơn nữa. Cơ quan quản lý thị trường ở đâu? Khi rượu đó tràn về Hà Nội và các tỉnh, nó được pha chế hóa chất, phù phép biến thành đủ các loại rượu khác nhau, cũng chả ai biết hoặc có biết cũng chưa thấy một ai xử lý rốt ráo. Các kẽ hở quá lớn này sẽ đưa chúng ta về đâu ?
Bất ngờ từ mẫu rượu do Tuổi trẻ và Đời sống gửi xét nghiệm
Lẽ ra việc quản lý, cho phép hay không cho phép hoạt động sản xuất và buôn bán rượu phải là việc của cơ quan được nhà nước và nhân dân đã giao nhiệm vụ. Lẽ ra, rất nhiều đơn vị có trách nhiệm thanh kiểm tra, bắt giữ, xử phạt các hành vi làm « rượu độc » phải vào cuộc sớm hơn, hiệu quả hơn nữa. Hoặc ít ra họ cần lấy mẫu cồn, mẫu rượu ở nhiều công đoạn « phù phép » đem đi xét nghiệm, trả lời cho dư luận biết « khối ung nhọt » được hàng trăm bài báo, tác phẩm truyền hình đề cập mười mấy năm qua ở Đại Lâm và Làng Vân là gì ?
Buồn bã rời UBND xã, rời nhà các chuyên gia, rời Chi cục VSATTP Bắc Ninh, chúng tôi đành đi tìm mẫu rượu đang bán trên thị trường mà theo nguồn tin đáng tin cậy là nó được pha chế theo « công thức nước lã với cồn » để xét nghiệm. Đúng là nguyên tắc lấy mẫu : cần có văn bản, có chữ ký của cơ sở bán hoặc sản xuất sản phẩm được lấy mẫu, mẫu cần lưu ở cơ quan hữu trách để so sánh… Nhưng không có được sự hợp tác cần thiết, nhóm PV TTĐS đã độc lập quay phim, chụp ảnh, ghi âm cảnh mua mẫu rượu « nước lã pha cồn » ở một vài cơ sở đại lý mà lái xe tải tham gia chở rượu từ Đại Lâm đi cho biết : nó là rượu Đại Lâm. Người « bán mẫu » cho chúng tôi cũng thẳng thắn nói nó là rượu Đại Lâm (khi đó chúng tôi đóng giả là chủ quán đi lấy hàng). Chúng tôi đã mang mẫu rượu đó về lưu giữ, rồi gửi một phần đến Viện Kiểm nghiệm An toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia (Bộ Y tế) vào ngày 2/10/2012.
Vì lấy mẫu hoàn toàn tự nguyện và bằng cái tâm sáng của những người làm báo, không có được sự hợp tác cần thiết của cơ quan chức năng, cho nên, chúng tôi xin công bố kết quả kiểm nghiệm đó, chỉ với mong muốn cảnh tỉnh người sử dụng rượu, tha thiết kêu gọi cơ quan quản lý hãy coi đây là một tư liệu tử tế để các vị vào cuộc quyết liệt hơn nhằm cứu lương dân, cứu chính mình, gia đình và bạn bè mình khỏi thảm nạn « rượu độc ». Chúng tôi sẽ không nói rượu này mua nhà ai, ở đâu và ai có tội nếu mẫu rượu quá độc hại. Trong băng ghi âm, ghi hình của chúng tôi thể hiện : rượu này được ô tô của « đại lý » từ Đại lâm chở xuống giao hàng, giá bán từ đại lý vỉa hè Hà Nội cho các quán mới chỉ là hơn chục nghìn đồng/lít. Tại Hà Nội, mua mấy trăm lít một ngày cũng có, muốn mua rượu nếp cẩm, hương cốm hay thuốc bắc, đều pha từ rượu cồn này mà ra.
Ngày 2/10/2012 chúng tôi gửi mẫu là bốn chai (360ml/chai) rượu đến Viện Kiểm nghiệm vệ sinh an toàn thực phẩm Quốc gia. Rượu mua từ đại lý « trôi nổi » ở Thanh Trì, Hà Nội, được các nguồn tin rành mạch và có kiểm chứng nói là rượu Đại Lâm. Trong kết quả xét nghiệm trả lời (do Phó Viện trưởng Viện kiểm nghiệm kể trên, TS Lê Thị Hồng Hảo ký ngày 5/10/2012) có thể hiện rõ hàm lượng Ethanol, Methanol, Aldehyd, Furfurol, Este trong mẫu rượu « nhà báo mang đến ». Sau khi thanh toán tiền 900 nghìn đồng với Viện, chúng tôi trực tiếp cầm bản kết quả trên đến gặp TS Nguyễn Duy Thịnh - Viện công nghệ Sinh học và công nghệ Thực phẩm - ĐH Bách Khoa Hà Nội (người đã nghiên cứu vấn đề này, đã trả lời phỏng vấn chúng tôi từ các bài báo trước). Ông Thịnh cho biết: theo kết luận này (xem ảnh) thì nồng độ methanol và andehyd là rất cao, quá cao để mà có thể… uống mẫu rượu mà nhóm phóng viên đã gửi đi xét nghiệm. Mathenol là rất độc, không có lý do gì để người ta không loại bỏ nó ra khỏi đồ uống. Andehyd sẽ gây đau đầu, hại sức khỏe. Tóm lại, đó là một thứ rượu gây nguy hiểm cho sức khỏe con người, nhiều mathenol có thể gây tử vong !
Lời kêu gọi khiêm tốn của nhóm phóng viên điều tra loạt bài
« rượu độc »:
Vậy là, qua chùm bài của mình, chúng tôi tha thiết muốn có được câu trả lời cuối cùng : rượu nước lã pha cồn trôi nổi kia, nó độc hại đến đâu ? Nếu thật sự nó là thứ « quái vật » giết người, cơ quan hữu trách cần có văn bản cấm, có biện pháp xử lý mạnh tay ngay lập tức. Bởi thứ nước cay cay này, nó đầu độc người tiêu dùng 15 năm là quá khủng khiếp rồi. Ngược lại, nếu nó là thứ đủ tiêu chuẩn sử dụng, thì cũng cần giải oan cho làng Đại Lâm và nhiều hộ « pha rượu » khác trong cả khu vực. Sự thật là quá nhiều người đã ngộ độc, đã chết hoặc tàn phế, hoặc chết dần mòn vì rượu độc. Sự thật là không thể có cồn thực phẩm tinh khiết pha nước tinh khiết đạt yêu cầu sản xuất rượu ở Đại Lâm. Điều này thì « trẻ lên ba » cũng biết. Các xét nghiệm đã bắt tận tay day tận trán vấn đề. Sự thiếu trách nhiệm của cơ quan quản lý địa phương và ngành dọc VSATTPcũng đã rõ mười mươi. Đây là lúc chúng ta nhớ tới lời của Chủ tịch UBND xã Tam Đa, ông Nguyễn Văn Tôn, có lẽ quá bức xúc trước tai tiếng về làng rượu độc « chắc chắn là độc hại, chắc chắn là cồn công nghiệp » đáng sợ (như ông Tôn nói), ông mong muốn : Nhà nước có văn bản rõ ràng, cấm hay không cấm rượu pha cồn kiểu ở Đại Lâm. Nếu cấm, thì cần có lý do, có nghị quyết, chỉ thị để cán bộ cấp dưới thực thi. Ông Nguyễn Văn Lai, nguyên Bí thư Đảng ủy xã Tam Đa, đã rất chí lý, chúng tôi xin nhắc lại lời ông : có lẽ, phải từ Thủ tướng Chính phủ « ra lệnh » cấm, rồi quy trách nhiệm quản lý về Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh, thì may ra mới hiệu quả được. «Chứ 15 năm rồi, hàng tỉ lít rượu kiểu pha cồn này ra đi từ Đại Lâm rồi, bao nhiêu điều tra, báo chí vào cuộc rồi, có ăn thua gì đâu - ông Lai thở dài.
(hết bài)
Chú thích chùm ảnh :
ảnh riêng biệt là ảnh kết quả xét nghiệm :
Chú thích : Kết quả xét nghiệm từ Viện kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia dành cho mẫu rượu đã được nhóm PV điều tra Tuổi trẻ & Đời sống « trưng cầu giám định » (phần tên người gửi đi giám định « nơi gửi mẫu », chúng tôi làm mờ đi vì lý do tế nhị cho người điều tra).
Các ảnh đã gửi : đề nghị làm theo một bộ phim, thước phim dài chạy dọc trang báo, in ảnh nhỏ thôi , các ảnh sắp xếp theo thứ tự, ảnh được đánh số nhỏ nhất đứng trước…, lớn nhất đứng sau cùng.
Chú thích :
Các công đoạn và phương thức làm rượu cồn ở Đại Lâm : phuy nhựa đựng cồn và nước lã nằm ngổn ngang dọc đường, họ dùng dây tuy ô bơm nước và cồn trộn theo tỷ lệ khoảng 2 nước 1 cồn, rồi khoắng đều bằng cây gậy gỗ, đo độ rượu bằng một ống tre, pha thêm rượu sắn nấu từ các đống sắn mốc, pha thêm hương liệu tạo mùi và tạo bọt. Thậm chí họ còn bỏ « rượu cồn » vào chum vại bên cạnh mẹt nếp cái hoa vàng để đánh lừa người sử dụng. Về Hà Nội, tiếp tục pha nước lã và hóa chất vào rượu cồn, đóng vào chai nhỏ, chở xe đạp xe máy đi bán dưới dạng « rượu quê » khắp các quán nhậu, ngõ ngách Hà thành.
Phóng sự của: Nguyễn Tâm và Minh Đức
Bài cuối:
Vô cảm - thứ “sát thủ hàng loạt” con đáng sợ hơn cả… rượu độc!
Phải nói thẳng là suốt khoảng 15 năm qua, kể từ khi người Đại Lâm và nhiều nhóm người trong khu vực lân cận (tỉnh Bắc Ninh) “nghĩ” ra phương pháp tai tiếng là đổ cồn “trôi nổi” vào nước lã để làm rượu bán cho dân lành cả nước nhâm nhi, thì: tính đến nay, đã có một dòng sông rượu đáng sợ liên tục chảy vào miệng người tiêu dùng. Đã có bao nhiêu người tàn phế, mù mắt, tử vong ngay lập tức và âm ỉ lâu dài bệnh mới phát tác do uống rượu pha cồn chứa độc tố rồi? Không ai dám chắc về số lượng. Nhưng nhóm PV chúng tôi và nhiều chuyên gia thì lại còn ghê sợ hơn với các vấn đề liên quan đến rượu độc kia, bởi một lý do khác: sự vô cảm. Chính sự vô cảm và những cái bất lực trong quản lý ở đây, nó đã là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến thảm nạn kinh dị mang tên “rượu độc”.
15 năm “sống chết mặc bay”
15 năm rượu độc hành hoành, nóng ran trên mặt báo, mặt tivi, mà cơ quan chức năng hầu như chưa một lần xét nghiệm đích đáng, “bắt tận tay day tận trán” được: rượu pha cồn + nước lã ở Đại Lâm thực ra nó là thứ gì? Ai đã lấy mẫu rượu tai tiếng đó đi xét nghiệm, kết quả ra sao? Chưa ai cả. Sống chết mặc bay mãi thế, cho đến khi PV TTĐS đem mẫu của mình đến Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia (Bộ Y tế)…
Trở lại vụ việc: khi chúng tôi tìm hiểu các “pháo đài” rượu cồn đán sợ ở Đại Lâm, đã chứng kiến công nghệ rợn người của họ bằng cách nhìn tận mắt, bằng vô số bức ảnh và các clip quay bí mật. Lại thấy họ bày “đồ nghề” ra đường làng làm giữa thanh thiên bạch nhật, giữa “ba quân tướng sỹ”. Người dân ai cũng ghê sợ, “chúng tôi chả bao giờ dám uống rượu ấy”, “bán đi đâu thì bán, họ làm rượu độc thì họ phải gánh hậu quả… sau này”. Nhưng, câu hỏi đặt ra là: chính quyền cơ sở ở đâu? Cơ quan quản lý công nghệ, tiêu chuẩn đo lường, vệ sinh an toàn thực phẩm ở đâu? Khi trả lời phỏng vấn TTĐS, Bác sỹ, TS Phạm Duệ, Giám đốc Trung tâm chống động, BV Bạch Mai (Hà Nội), có lẽ vì nhiều năm cấp cứu quá nhiều vụ ngộ độc rượu độc rồi, nên ông bức xúc bày tỏ “lương tâm” của mình trước nạn vô cảm với rượu độc (như TTĐS đã trích đăng). Ông chất vấn cơ quan chức năng ngay trong cuộc nói chuyện với chúng tôi: xã phải quản lý, không quản lý được thì phải tố cáo lên trên, gọi thanh tra, công an, chính quyền vào cuộc. Mà nhà báo biết cũng phải tố cáo, chứ cứ để yên được à? Làm như thế là phạm pháp, là có khác gì đổ thuốc trừ sâu vào bát cơm bát canh của mình rồi lại ăn vào miệng.
Trước đó, chúng tôi cũng đã nhận ra điều này, khi hỏi đương kim Chủ tịch và Phó Chủ tịch UBND xã Tam Đa rồi cả lãnh đạo xã thế hệ trước (nơi có làng rượu Đại Lâm) thì họ đều nói là: chả có ai lấy mẫu xét nghiệm, chả có ai ra lệnh cấm cái việc “pha rượu” ào ào bằng nước ao, nước sông, nước máy đem bán kia cả. Mà hình như cũng vài cán bộ gì đó về lấy mẫu rồi họ ra đi, chưa bao giờ quay trở lại hay có bất cứ hồi âm gì. Khi chúng tôi làm việc trực tiếp với ông Nguyễn Trọng Hùng, Chi cục trưởng Chi cục Vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) tỉnh Bắc Ninh, thì ông này thừa nhận: khó lấy mẫu xét nghiệm lắm. Chúng tôi chưa lấy được cái mẫu rượu cồn mà nhà báo nói lần nào. Phải làm được như điều tra viên cơ, có thẩm quyền xử lý cơ, phải thâm nhập bí mật cơ. Chức năng của Chi cục VSATTP rất tiếc lại không phải để… điều tra. Chị X., một nhà báo năng nổ ở Ban thời sự, Đài truyền hình Việt Nam cũng từng quyết liệt trong việc cứu các “đệ tử Lưu Linh” nước nhà khỏi nạn rượu độc Đại Lâm, chị và ê kíp từng cùng với Chi cục VSATTP Bắc Ninh đi lấy mẫu, nhưng cuối cùng tất cả đều… thất bại. Lý do thất bại là cung cách làm việc của cơ quan “hữu trách” rất khó hiểu. Nghe cán bộ xã nói có anh cán bộ của Cục VSATTP (trung ương) về lấy mẫu xét nghiệm, chúng tôi tìm cách liên lạc thì… ôi thôi, anh này cho biết, anh chỉ lấy mẫu rượu “nếp cái hoa vàng” để tìm hiểu cho một đề tài nghiên cứu chung chung về làng nghề thôi. Xong “đề án” đó, chuyện rượu cồn “anh” xin phép không phát ngôn.
Vì sao « rượu ngon » ở Đại Lâm chỉ 5 nghìn đồng đồng/lít ?
Có lẽ, vì chưa bao giờ tìm hiểu kỹ, chưa bao giờ thật sự xét nghiệm nghiêm túc cái mẫu rượu độc hại mà hàng trăm bài báo đã viết, đã tố cáo, nên ông Hùng trả lời PV TTĐS tại trụ ở của ông một cách rất... khó hiểu. Chúng tôi không khỏi thất vọng và buồn rầu sau những cuộc gặp kiểu này. Nay, xin trích lời ông Hùng từ băng ghi âm, rồi mời chuyên gia hàng đầu Việt Nam bình luận về những dữ liệu, ý kiến “rất sốc” này để độc giả tự bình xét:
Chúng tôi hỏi ông Nguyễn Trọng Hùng: « Rõ ràng việc lấy mẫu xét nghiệm của các anh là mập mờ, là thiếu khoa học. Anh có văn bản, có kết luận, có bằng chứng về việc cơ quan chức năng đã lấy mẫu rượu pha cồn với nước ở Đại Lâm đi xét nghiệm không ?! ».
Ông Hùng nói : Cái đấy không thể biết được. Đến nhà báo đi điều tra cũng không thể biết. Tôi nói với bạn là chỉ có thể có một trinh sát rất dày dặn thì mới khẳng định được đấy là cồn nó pha thành « rượu ». Và nhất là làm thế nào để tuyên truyền trong dân được, anh xét nghiệm, anh kết luận, dù thế nào, người ta vẫn có quyền pha cồn (thành rượu để bán). Cồn thực phẩm có quyền pha thành rượu chứ. Và về nguyên tắc, anh đổ nước của nhà máy nước Bắc Ninh vào là được, nước của nhà máy nước này đủ tiêu chuẩn để uống luôn cơ mà, anh lại pha nước tinh khiết vào thì tốt quá.
PV : Nhưng ở đấy họ pha bằng nước máy hoặc nước giếng khoan lọc qua cát đấy ạ.
Ông Hùng : Nước máy của họ, nước máy được phép uống trực tiếp cơ mà.
PV : Nước máy ở Đại Lâm có đủ tiêu chuẩn uống trực tiếp đâu, thưa ông !
Ông Hùng : Được uống trực tiếp rồi. Nó có cái loại được uống trực tiếp và không được uống trực tiếp. Nhưng nó có hai điều, trong tiêu chuẩn của nước máy được uống trực tiếp là có tiêu chuẩn vi sinh và tiêu chuẩn hóa sinh. Trong tiêu chuẩn vi sinh, anh pha vào cồn là vi khuẩn đã chết rồi, không bao giờ đem xét nghiệm một mẫu rượu 35 độ nào mà lại có vi khuẩn cả, cồn nó sát khuẩn mà lại. Còn cái anh pha cồn chuyển đi, chúng ta phải bắt chính xác, phải có nghiệp vụ, phải kỳ công, dày công, có quyền trinh sát, xử lý...
Đem đoạn trả lời rất « sốc » của ông Hùng lên gặp BS-TS Phạm Duệ, Giám đốc Trung tâm chống độc, BV Bạch Mai, nơi « tiếp nhận hậu quả » của các thế hệ rượu độc kể trên bằng các bệnh nhân và… thi thể người ngộ độc xấu số. Ông Duệ bình luận : « Ở Việt Nam, chưa có nhà máy nước nào có thể uống trực tiếp cả » (ngược hẳn với những gì ông Hùng nói).
PV : Vậy thì với cách pha rượu bằng cồn với nước lã như thế, nó có ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe người tiêu dùng không?
TS Phạm Duệ: Ảnh hưởng ra sao thì cần nghiên cứu, nếu là nước chưa vô khuẩn thì có thể bị nhiễm khuẩn, vì nước máy của Việt Nam dùng để ăn uống được nhưng không đảm bảo tuyệt đối vô khuẩn. Thứ hai là trên đường dẫn đến các hộ, hệ thống đường ống có thể bị hư hỏng, gây nhiễm tạp chất, trước hết là gây các bệnh nhiễm trùng. Còn việc pha cồn vào nước làm rượu thì phải xem thứ cồn ấy như thế nào, mục đích người ta sản xuất ra để làm gì. Cứ cho rằng cồn đó là ethanol đi, nhưng không sản xuất tinh khiết cho thực phẩm thì cũng không bảo đảm, nó vẫn còn có những tạp nhiễm của các thành phần khác. Tóm lại: nước không phải là nước uống trực tiếp mà pha thành rượu đã là không được phép rồi. Ngay nước ấy mà đóng chai, mang đi bán là nước uống cũng đã là vi phạm pháp luật, là ăn gian nói dối rồi. Vì nước đóng chai là phải qua thiết bị lọc để khử các ion không cần thiết, loại bỏ asen, sắt, vi khuẩn... thì mới trở thành nước uống.
« Rượu cồn Bắc Ninh nó không tác yêu tác quái mới là chuyện lạ »
Một chuyên gia nghe « phát ngôn » của ông Hùng thì trợn mắt, bất bình (trích băng ghi âm cuộc phỏng vấn trực tiếp) : « Ai nói câu này? » (câu của ông Hùng : nước máy ở Bắc Ninh uống trực tiếp, pha cồn làm rượu sẽ an toàn!) ; « dạ thưa, Chi cục trưởng chi cục VSATTP Bắc Ninh nói ạ ». Trả lời : Ông ấy nói thế thì chẳng có cái kiến thức gì.... Sao ông ấy lại có thể trả lời được thế nhỉ. Cồn là chất sát khuẩn nhưng đã pha loãng thì nó cũng không còn tác dụng diệt khuẩn nữa. Chỉ có cồn 90 độ mới là sát khuẩn. Mà trong nước nó còn có nhiều chất khác nữa. Trên thế giới này chẳng có nơi nào người ta dùng cồn để sát khuẩn nước cả.
Chưa hết « choáng » với câu trả lời « đánh lừa trẻ lên ba » kể trên ở Bắc Ninh, chúng tôi lại nghe ông Hùng trả lời thế này nữa :
PV : Căn cứ vào đâu mà anh biết người ta chế rượu từ cồn thực phẩm chứ không phải cồn công nghiệp như báo chí viết, như cán bộ xã đã thừa nhận?
Ông Hùng nói đại ý: Bởi vì lúc ấy là về cuối cuộc điều tra nó mới bật ra, cậu ấy nó cũng nấu rượu, đưa tôi đi, nó bảo : nói thật với anh là bọn em mua rượu cồn từ Thanh Hóa ra pha, rẻ hơn, để lấy tiếng cho rượu Đại Lâm (PV : ý là lừa người ta, rằng đó là rượu làng Đại Lâm nấu). Tôi mới nghĩ tại sao mà lại rẻ hơn được cả cồn mía. Tôi mới biết nó lấy từ đấy, nó nói lấy « cồn thực phẩm » lấy từ các nhà máy rượu cồn ra. Chứ còn rượu pha kia, nếu pha bằng cồn công nghiệp thì chỉ cần quan sát là biết ngay. Cồn Đại Lâm một ngày sử dụng bao nhiêu tấn, không thể ước lượng được. Thế nên, nếu là sử dụng cồn công nghiệp thì chết ngay, dứt khoát chết. Truy tận gốc sản xuất ra ngay, nhưng vì không có ai chết cả nên… (PV : nên tự hiểu nó là « cồn thực phẩm » được phép pha chế thành rượu).
Chả trách rượu Đại Lâm cứ ngày một « ăn nên làm ra » ! Chi cục trưởng Chi cục VSATTP tỉnh mà chỉ căn cứ vào lời một anh chàng pha rượu từ nước lã và cồn trôi nổi « anh ấy rỉ tai » nói rằng em lấy cồn thực phẩm đấy - thế rồi cán bộ quản lý sự an toàn cho các cái đổ vào mồm dân (rượu) cứ thế tin. Rồi ông lại căn cứ vào đó mà « kết luận » và trả lời nhà báo rất tự tin. Ông tự tin cho rằng : rượu Đại Lâm không chết người « giãy đành đạch » nên chắc chắn nó an toàn, nó là được pha từ nước lã an toàn với cồn thực phẩm được phép pha thành rượu.
Chao ôi, đem chuyện này trao đổi với TS Nguyễn Duy Thịnh - Viện công nghệ Sinh học và công nghệ Thực phẩm - ĐH Bách Khoa Hà Nội thì chúng tôi và vị chuyên gia tâm huyết, tài năng này bèn cùng ngã ngửa. Nhận định bằng tài liệu khoa học của TS Thịnh đã trái ngược hoàn toàn với những gì ông Hùng nói : nếu là cồn thực phẩm tinh khiết được phép pha thành rượu bán, thì giá của nó trên thị trường hiện nay sẽ là 80-100 nghìn đồng/lít cồn. Rất ít nhà máy sản xuất được cái này, hầu hết các nhà máy đường là cho ra cồn công nghiệp. Đặc biệt, nếu pha thêm nước tinh khiết vào cồn 100.000 đồng/lít kia để ra rượu thì rượu đó sẽ có giá ít nhất 30 nghìn đồng/lít. Như ông Hùng nói, rượu Đại Lâm 5 nghìn đồng/lít, hoặc như bà con bán 7 nghìn đồng/lít ở khắp làng và khắp các tỉnh, thì nhất định họ phải dùng thứ cồn không đúng thứ cồn mà TS Thịnh đang nói. Đó nhất định là cồn không đảm bảo chất lượng, nhiều khả năng là cồn công nghiệp vô cùng độc hại khi uống phải. Pha cồn đó với nước lã càng không thể chấp nhận được.
Với cung cách quản lý « mơ hồ » và lấp liếm như ông Hùng vừa thể hiện, thì rượu cồn độc hại Bắc Ninh không « tác yêu tác quái » mới là chuyện lạ.
Đấy là chưa kể : rượu không nhãn mác, không đăng ký chất lượng, không đủ tiêu chuẩn vệ sinh tan toàn cứ từ Đại Lâm vẫn ầm ầm được « đem đi uống » khắp cả nước mỗi ngày. Sự ‘bỏ mặc » này mới là bất cập lớn hơn nữa. Cơ quan quản lý thị trường ở đâu? Khi rượu đó tràn về Hà Nội và các tỉnh, nó được pha chế hóa chất, phù phép biến thành đủ các loại rượu khác nhau, cũng chả ai biết hoặc có biết cũng chưa thấy một ai xử lý rốt ráo. Các kẽ hở quá lớn này sẽ đưa chúng ta về đâu ?
Bất ngờ từ mẫu rượu do Tuổi trẻ và Đời sống gửi xét nghiệm
Lẽ ra việc quản lý, cho phép hay không cho phép hoạt động sản xuất và buôn bán rượu phải là việc của cơ quan được nhà nước và nhân dân đã giao nhiệm vụ. Lẽ ra, rất nhiều đơn vị có trách nhiệm thanh kiểm tra, bắt giữ, xử phạt các hành vi làm « rượu độc » phải vào cuộc sớm hơn, hiệu quả hơn nữa. Hoặc ít ra họ cần lấy mẫu cồn, mẫu rượu ở nhiều công đoạn « phù phép » đem đi xét nghiệm, trả lời cho dư luận biết « khối ung nhọt » được hàng trăm bài báo, tác phẩm truyền hình đề cập mười mấy năm qua ở Đại Lâm và Làng Vân là gì ?
Buồn bã rời UBND xã, rời nhà các chuyên gia, rời Chi cục VSATTP Bắc Ninh, chúng tôi đành đi tìm mẫu rượu đang bán trên thị trường mà theo nguồn tin đáng tin cậy là nó được pha chế theo « công thức nước lã với cồn » để xét nghiệm. Đúng là nguyên tắc lấy mẫu : cần có văn bản, có chữ ký của cơ sở bán hoặc sản xuất sản phẩm được lấy mẫu, mẫu cần lưu ở cơ quan hữu trách để so sánh… Nhưng không có được sự hợp tác cần thiết, nhóm PV TTĐS đã độc lập quay phim, chụp ảnh, ghi âm cảnh mua mẫu rượu « nước lã pha cồn » ở một vài cơ sở đại lý mà lái xe tải tham gia chở rượu từ Đại Lâm đi cho biết : nó là rượu Đại Lâm. Người « bán mẫu » cho chúng tôi cũng thẳng thắn nói nó là rượu Đại Lâm (khi đó chúng tôi đóng giả là chủ quán đi lấy hàng). Chúng tôi đã mang mẫu rượu đó về lưu giữ, rồi gửi một phần đến Viện Kiểm nghiệm An toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia (Bộ Y tế) vào ngày 2/10/2012.
Vì lấy mẫu hoàn toàn tự nguyện và bằng cái tâm sáng của những người làm báo, không có được sự hợp tác cần thiết của cơ quan chức năng, cho nên, chúng tôi xin công bố kết quả kiểm nghiệm đó, chỉ với mong muốn cảnh tỉnh người sử dụng rượu, tha thiết kêu gọi cơ quan quản lý hãy coi đây là một tư liệu tử tế để các vị vào cuộc quyết liệt hơn nhằm cứu lương dân, cứu chính mình, gia đình và bạn bè mình khỏi thảm nạn « rượu độc ». Chúng tôi sẽ không nói rượu này mua nhà ai, ở đâu và ai có tội nếu mẫu rượu quá độc hại. Trong băng ghi âm, ghi hình của chúng tôi thể hiện : rượu này được ô tô của « đại lý » từ Đại lâm chở xuống giao hàng, giá bán từ đại lý vỉa hè Hà Nội cho các quán mới chỉ là hơn chục nghìn đồng/lít. Tại Hà Nội, mua mấy trăm lít một ngày cũng có, muốn mua rượu nếp cẩm, hương cốm hay thuốc bắc, đều pha từ rượu cồn này mà ra.
Ngày 2/10/2012 chúng tôi gửi mẫu là bốn chai (360ml/chai) rượu đến Viện Kiểm nghiệm vệ sinh an toàn thực phẩm Quốc gia. Rượu mua từ đại lý « trôi nổi » ở Thanh Trì, Hà Nội, được các nguồn tin rành mạch và có kiểm chứng nói là rượu Đại Lâm. Trong kết quả xét nghiệm trả lời (do Phó Viện trưởng Viện kiểm nghiệm kể trên, TS Lê Thị Hồng Hảo ký ngày 5/10/2012) có thể hiện rõ hàm lượng Ethanol, Methanol, Aldehyd, Furfurol, Este trong mẫu rượu « nhà báo mang đến ». Sau khi thanh toán tiền 900 nghìn đồng với Viện, chúng tôi trực tiếp cầm bản kết quả trên đến gặp TS Nguyễn Duy Thịnh - Viện công nghệ Sinh học và công nghệ Thực phẩm - ĐH Bách Khoa Hà Nội (người đã nghiên cứu vấn đề này, đã trả lời phỏng vấn chúng tôi từ các bài báo trước). Ông Thịnh cho biết: theo kết luận này (xem ảnh) thì nồng độ methanol và andehyd là rất cao, quá cao để mà có thể… uống mẫu rượu mà nhóm phóng viên đã gửi đi xét nghiệm. Mathenol là rất độc, không có lý do gì để người ta không loại bỏ nó ra khỏi đồ uống. Andehyd sẽ gây đau đầu, hại sức khỏe. Tóm lại, đó là một thứ rượu gây nguy hiểm cho sức khỏe con người, nhiều mathenol có thể gây tử vong !
Lời kêu gọi khiêm tốn của nhóm phóng viên điều tra loạt bài
« rượu độc »:
Vậy là, qua chùm bài của mình, chúng tôi tha thiết muốn có được câu trả lời cuối cùng : rượu nước lã pha cồn trôi nổi kia, nó độc hại đến đâu ? Nếu thật sự nó là thứ « quái vật » giết người, cơ quan hữu trách cần có văn bản cấm, có biện pháp xử lý mạnh tay ngay lập tức. Bởi thứ nước cay cay này, nó đầu độc người tiêu dùng 15 năm là quá khủng khiếp rồi. Ngược lại, nếu nó là thứ đủ tiêu chuẩn sử dụng, thì cũng cần giải oan cho làng Đại Lâm và nhiều hộ « pha rượu » khác trong cả khu vực. Sự thật là quá nhiều người đã ngộ độc, đã chết hoặc tàn phế, hoặc chết dần mòn vì rượu độc. Sự thật là không thể có cồn thực phẩm tinh khiết pha nước tinh khiết đạt yêu cầu sản xuất rượu ở Đại Lâm. Điều này thì « trẻ lên ba » cũng biết. Các xét nghiệm đã bắt tận tay day tận trán vấn đề. Sự thiếu trách nhiệm của cơ quan quản lý địa phương và ngành dọc VSATTPcũng đã rõ mười mươi. Đây là lúc chúng ta nhớ tới lời của Chủ tịch UBND xã Tam Đa, ông Nguyễn Văn Tôn, có lẽ quá bức xúc trước tai tiếng về làng rượu độc « chắc chắn là độc hại, chắc chắn là cồn công nghiệp » đáng sợ (như ông Tôn nói), ông mong muốn : Nhà nước có văn bản rõ ràng, cấm hay không cấm rượu pha cồn kiểu ở Đại Lâm. Nếu cấm, thì cần có lý do, có nghị quyết, chỉ thị để cán bộ cấp dưới thực thi. Ông Nguyễn Văn Lai, nguyên Bí thư Đảng ủy xã Tam Đa, đã rất chí lý, chúng tôi xin nhắc lại lời ông : có lẽ, phải từ Thủ tướng Chính phủ « ra lệnh » cấm, rồi quy trách nhiệm quản lý về Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh, thì may ra mới hiệu quả được. «Chứ 15 năm rồi, hàng tỉ lít rượu kiểu pha cồn này ra đi từ Đại Lâm rồi, bao nhiêu điều tra, báo chí vào cuộc rồi, có ăn thua gì đâu - ông Lai thở dài.
(hết bài)
Chú thích chùm ảnh :
ảnh riêng biệt là ảnh kết quả xét nghiệm :
Chú thích : Kết quả xét nghiệm từ Viện kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia dành cho mẫu rượu đã được nhóm PV điều tra Tuổi trẻ & Đời sống « trưng cầu giám định » (phần tên người gửi đi giám định « nơi gửi mẫu », chúng tôi làm mờ đi vì lý do tế nhị cho người điều tra).
Các ảnh đã gửi : đề nghị làm theo một bộ phim, thước phim dài chạy dọc trang báo, in ảnh nhỏ thôi , các ảnh sắp xếp theo thứ tự, ảnh được đánh số nhỏ nhất đứng trước…, lớn nhất đứng sau cùng.
Chú thích :
Các công đoạn và phương thức làm rượu cồn ở Đại Lâm : phuy nhựa đựng cồn và nước lã nằm ngổn ngang dọc đường, họ dùng dây tuy ô bơm nước và cồn trộn theo tỷ lệ khoảng 2 nước 1 cồn, rồi khoắng đều bằng cây gậy gỗ, đo độ rượu bằng một ống tre, pha thêm rượu sắn nấu từ các đống sắn mốc, pha thêm hương liệu tạo mùi và tạo bọt. Thậm chí họ còn bỏ « rượu cồn » vào chum vại bên cạnh mẹt nếp cái hoa vàng để đánh lừa người sử dụng. Về Hà Nội, tiếp tục pha nước lã và hóa chất vào rượu cồn, đóng vào chai nhỏ, chở xe đạp xe máy đi bán dưới dạng « rượu quê » khắp các quán nhậu, ngõ ngách Hà thành.
