Do Doan Hoang

Kiện và đòi bồi thường vì bị đưa đi cai nghiện “nhầm”

Sau khi đăng 2 phóng sự về vấn đề này, chúng tôi đã tham khảo ý kiến nhiều chuyên gia và nhận nhiều thư, điện thoại, các bình luận của độc giả gửi đến tác giả rất sâu sắc. Rằng bản chất vấn đề nằm ở số tiền giót xuống phục vụ công tác cai nghiện, đã có “chương trình” thì phải có người nghiện “lấp đầy” các suất cai. Và các cán bộ trong cuộc đều thú nhận hai chữ “chỉ tiêu” bắt người đi cai nghiện cho nó hoàn thành kế hoạch được giao. Có người than phiền về các “chỉ tiêu” oái oăm là… bắt người đi cai nghiện. Các kẽ hở trong việc lập hồ sơ, đưa người “đã hết nghiện” tiếp tục đi cai với bao nhiêu bi kịch sầu thảm đều bắt đầu từ đây. Khi trao đổi với chúng tôi, Chi cục Phòng chống Tệ nạn xã hội Thái Nguyên thừa nhận: họ từng giải quyết không ít trường hợp bị “bắt oan” đi cai nghiện kiểu như hai ví dụ mà Lao Động vừa đưa ra, có không ít người đã được “thả” về với đời thường, vì khi xét nghiệm họ âm tính với ma túy.

Mới đây, tháng 6/2013, TAND TP Hà Nội cũng vừa mở phiên phúc thẩm theo đơn khởi kiện của anh Nguyễn Thanh Lâm, 41 tuổi, ở xã Tiên Dược, Sóc Sơn. Anh này bị cưỡng chế đi cai, anh ta cho rằng mình không hề nghiện, đòi hủy quyết định đưa anh ta đi cai của Chủ tịch UBND huyện Sóc Sơn, đòi bồi thường 130 triệu vì mất thu nhập trong thời gian “cai oan”, kèm theo các tổn hại tinh thần khác. Năm 2003, Báo Lao Động cũng từng viết về trường hợp bi hài của Phan Văn Tài, ngụ tại xã Thới Tam Thôn, huyện Hóc Môn, TP Hồ Chí Minh. Anh Tài bị bắt đi cai nghiện, rồi trở về đâm đơn kiện cơ quan hữu trách, đòi bồi thường hơn 20 triệu đồng vì bị “bắt nhầm” đi cai nghiện tại Bình Triệu. Tài kiện, cơ quan chức năng bảo họ làm đúng quy trình. Tài tiếp tục kiện. Người ta xem lại hồ sơ thì thấy hồ sơ ghi rõ ở ấp mà Tài sống, có bà Huỳnh Thị Chóc nào đó 3 lần bảy lượt báo cáo Tài nghiện, rồi xã, ấp đưa Tài ra giáo dục, cảnh cáo, rồi Tài ký kết mấy lần là có nghiện. Thế là họ “đủ thủ tục” đưa Tài đi cai nghiện. Tài cam kết mình chưa bao giờ ký cái gì liên quan đến việc mình chơi ma túy. Cơ quan chức năng lập đoàn điều tra, thì ôi thôi!, bà Chóc bảo chưa bao giờ báo cáo với ai, càng không họp cảnh cáo Tài lần nào, không ký chữ nào trong số các chữ ký được coi là của bà kia. Trước tình hình đó, Trưởng Công an huyện Hóc Môn đã cho điều tra ngọn ngành rồi ra quyết định nói rõ: Công an xã Thới Tam Thôn đã lập hồ sơ đề nghị đưa Tài đi cai nghiện là không có căn cứ, không đúng quy trình và không đúng pháp luật. Người ta bị buộc bồi thường Tài 20,1 triệu đồng vì thời gian dài Tài bị tống vào trại cai nghiện, không có lương bổng, lại mất tiền của công sức đi… tìm chân lý.

Theo các chuyên gia, các đối tượng Trung và Nam ở Thái Nguyên hoàn toàn có thể yêu cầu bồi thường danh dự, nhân phẩm và các tổn hại vật chất, nếu như họ chứng minh được việc đưa Nam đi cai nghiện bắt buộc với chữ ký “giả” của anh ta; hoặc việc “bắt” Trung đi trại bằng hồ sơ cũ, tài liệu chứng minh việc Trung nghiện bị ngụy tạo hoặc chắc chắn không có chữ ký xác nhận của “khổ chủ” (Trung).

Các bài toán trẻ lên ba cũng biết nhưng vẫn cứ… bị làm sai!

Nhân những vụ bê bối đầy tai tiếng này, chúng ta cũng cần nghiêm túc xem lại quy trình đưa một người vào trại cai nghiện bắt buộc. Sau khi tham vấn đủ loại ý kiến và đọc đủ loại công văn, quy định, chúng tôi thấy cần phải nhấn mạnh mấy điều giản dị mà “trẻ lên ba cũng biết”, như sau:

Thứ nhất, một người nghiện ma túy thật sự, gây hại cho cộng đồng, thì không gia đình, xóm mạc, chính quyền cơ sở nào không muốn được đưa anh/chị ta đi cai nghiện càng sớm càng tốt. Việc đưa ai đó đi cai, cần phải có ý kiến của các thành phần kể trên, đặc biệt, cần có tài liệu chứng minh rõ: đối tượng còn nghiện ở thời điểm hoặc rất gần thời điểm bị “bắt”. Ví dụ: anh ta bị bắt quả tang sử dụng trái phép chất ma túy (có biên bản thuyết phục); khi xét nghiệm nước tiểu thấy anh ta dương tính với ma túy. Bà con phản ánh, có đơn thư, có các cuộc họp ở thôn, xóm, ấp, phum, sóc cụ thể. Đối tượng bị quy kết nghiện ma túy phải ký hoặc điểm chỉ vào văn bản. Nếu không thì cán bộ địa phương, đại diện các đoàn thể ký vào. Tuyệt đối tránh việc chính cán bộ phải làm hồ sơ, phải lo đủ “chỉ tiêu” đưa người đi cai nghiện nên đã tự ý ký vào các biên bản “khống” để quy kết người nào đó còn nghiện ma túy (như đã từng diễn ra). Tuyệt đối tránh việc dùng hồ sơ của người từng nghiện ma túy trong nhiều năm trước, để cứ thế “nhè” vào danh sách bắt họ đi cai, trong khi họ đã cai được từ lâu. Đặc biệt, như trường hợp của Phạm Đức Trung mà loạt bài này phản ánh: khi Trung bị bắt đi cai, chính công an thị trấn cũng phản đối, cả trưởng xóm, bà con, gia đình cực lực đứng ra bảo vệ Trung, lên án cái quyết định hồ đồ của ông Chủ tịch huyện!

Thứ hai, khi hồ sơ làm chặt chẽ rồi, bà con có phản ánh bức xúc, cần giải thích, công khai tài liệu cho họ sớm, tránh gây bức xúc, phẫn uất kéo dài. Đồng thời, công an xã phường cần theo sát diễn biến của các đối tượng có tiền sử nghiện ma túy, để động viên, giúp đỡ họ đủ điều kiện để ra khỏi danh sách những người nghiện ma túy (thường gọi là Hoàn Lương). Khi điều tra vụ việc mà loạt bài này phản ánh, chúng tôi thấy có những chi tiết hết sức đáng sợ. Ví dụ: anh Trường, Phó Công an thị trấn Sông Cầu thừa nhận, Phạm Đức Trung từng gặp anh đề nghị được xét nghiệm để công nhận là hết nghiện ma túy, vì anh ta đã cai được 7 năm rồi. Nhưng công an cơ sở đã không làm. Đến lúc, họ lại dùng hồ sơ cũ, hồ sơ chưa đúng quy trình và sai lạc với bản chất vấn đề, đưa Trung đi cai nghiện. Trung và gia đình quay lại khiếu kiện, thì Trưởng Công an thị trấn bảo: nếu Trung cai được thì phải báo cáo chúng tôi! Rõ ràng Trung có báo cáo. Và suốt 7 năm Trung cai, không một ai “viếng thăm”, động viên, hay xét nghiệm cả. Lúc Trung đi lên huyện tự xét nghiệm để chứng minh mình hết nghiện, thì Trưởng Công an bảo: kết quả đó có thể là do kết quả của việc “chạy chọt” nào đó, có thể vì anh ta uống thuốc Tiphi vỉ màu đỏ nhằm “làm phép” khiến kết quả sai luôn “âm tính” với ma túy (?!). Tóm lại là Công an không tin vào kết quả kia. Đến lúc Trung bị lừa đi xét nghiệm nước tiểu rồi đưa thẳng vào trại cai nghiện. Vào đó, người ta lại xét nghiệm và kết quả lại âm tính. Lúc đó, cũng không ai cho Trung ra khỏi trại nữa. Quy trình “bắt” Trung cũng vô cùng kỳ lạ (như họ thú nhận): ông Phó Công an, người trực tiếp làm hồ sơ, quản lý Trung biết rõ hồ sơ của Trung đã cũ, đã không phản ánh đúng quá trình cai nghiện thành công của Trung, ông này đã bảo với công an huyện, phòng LĐTBXH huyện, là hủy hồ sơ đó đi. Nhưng họ vì chỉ tiêu nên họ cứ “bắt”, việc bắt cũng không báo cho ông Trường biết, và khi vợ Trung lên “kêu cầu” thì ông này tỏ ra rất ngạc nhiên, rất ái ngại cho Trung. Đúng là những kẽ hở chết người!

Trường hợp của Nguyễn Hữu Nam thì còn bi hài hơn. Suốt từ năm 2006, khi vào Trại cai lần đầu, đã 7 năm trôi qua, Nam chưa từng được ai đưa đi xét nghiệm, hỏi han hay yêu cầu ký vào một văn bản nào để… chứng minh là Nam còn nghiện hay đã hết nghiện. Đến lúc bị bắt vào trại, thì được họ đọc cho nghe việc mình có ký vào văn bản nói là mình có nghiện…, văn bản đó ký vào năm 2013, Nam mới tá hỏa: làm gì có chuyện đó, chặt đầu em ngay bây giờ em vẫn khẳng định em chưa từng ký vào văn bản đó. Đó là văn bản giả tạo. Em cai được rồi. Việc em cai, cán bộ cơ sở biết, Phó Chủ tịch UBND xã Phấn Mễ (anh Đông) còn đến nhà cho cân đường hộp sữa. Chi Cục trưởng Phòng chống Tệ nạn xã hội tỉnh còn dẫn cán bộ, đoàn nhà báo của truyền hình VTC đến phỏng vấn quay phim. Vậy là Nam cai nghiện như một “hình mẫu” quá nhiều người biết. Thế nhưng khi chúng tôi hỏi Trưởng Công an xã Phấn Mễ, thì anh này công nhận Nam đã vào trại, xét nghiệm “âm tính” với ma túy, công nhận khi bắt Nam đi, không ai xét nghiệm cả xem “trắng đen” thế nào cả; còn việc Nam đã cai nghiện thành công, thì ông Trưởng công an cãi: Nam cai được sao nó không báo cho chúng tôi. Chúng tôi làm theo quyết định của huyện thôi. Cứ gọi lên và đưa vào trại. Nhà báo muốn xem hồ sơ thì ai cũng giấu diếm một cách kỳ lạ. Cán bộ tỉnh vào “móc” hồ sơ ra thì mới vỡ lẽ: chữ ký của Nam trong biên bản lời khai là chữ ký phô tô ở đâu đó “đính” vào!

Câu hỏi đặt ra là: vì sao có những kẽ hở “kinh dị” đó? Vì sự quan liêu, vô cảm, sự coi thường quyền, danh dự, nhân phẩm của bà con mình. Vì sao các ông/ bà Chủ tịch UBND các huyện ký vào Quyết định đưa Nam, Trung và các đối tượng oan sai khác đi cai nghiện? Vì họ ký theo đề nghị của xã/thị trấn, của Hội đồng tư vấn cấp huyện. Hội đồng đó hoạt động ra sao mà lại đưa người không nghiện đi cai? Bản chất câu chuyện ở đây không phải là sự sơ xuất trong thủ tục, càng không phải là sự trả thù cá nhân của ai đó với ai đó bằng cách bắt “người lành” phải đi cai nghiện ma túy, càng không phải là chuyện hy hữu kiểu “rách giời rơi xuống”. Mà nó là một “trào lưu”: bắt người cho đủ chỉ tiêu. Vì sao có chỉ tiêu đó? Có phải vì lượng tiền giót về cho các hoạt đồng liên quan đến cai nghiện cần giải ngân? Vì số lượng cán bộ ở các trại đó cần có đủ việc làm? Vì hệ thống những người làm hồ sơ, tư vấn, “xét duyệt”, đưa người vào trại cũng đều có quyền lợi ở đó? Đặc biệt, khi họ gây hậu quả tai hại cho tinh thần và vật chất, danh dự và nhân phẩm của người khác, họ có bị xử lý bằng một phiên tòa, có phải bồi thường gì không?

Lao Động cảm thấy chưa cần phải công bố hàng loạt các cuộc đối thoại đau lòng với bà con và cán bộ hữu trách. Bởi, chúng tôi sẽ sớm trở lại với câu chuyện này, khi có phản ứng, có câu trả lời chính thức về vụ việc, từ phía cơ quan chức năng tỉnh Thái Nguyên.

BOX:

Trưởng công an thị trấn Sông Cầu, ông Vũ Văn Thuấn:

Hồ sơ có từ trước, hàng năm người ta cứ thế… giao chỉ tiêu đưa đi cai nghiện thôi

PV: Bản chất việc Trung hết nghiện rồi mà vẫn bị tống đi cai ở Trại là như thế nào, thưa anh?

Ông Thuấn: Thằng Trung này, báo cáo anh, thì hồ sơ cai nghiện, hồ sơ có từ lâu rồi, tôi được chuyển từ thế hệ trước, hàng năm UBND huyện căn cứ tình hình kế hoạch giao chỉ tiêu đưa người đi cai nghiện.

- Hồ sơ nào thì cũng phải từ cơ sở, xã – phường đề nghị lên chứ anh?

Anh Trường là cán sự tệ nạn xã hội (công an thị trấn Sông Cầu, tỉnh Thái Nguyên), làm hồ sơ người nghiện, hồ sơ từ địa phương lập nên trước đây, UBND huyện (căn cứ vào đó) ra quyết định (đưa Trung và các đối tượng đi cai).

- “Hồ sơ” đã tồn, đã cũ từ lâu. Thì các anh phải xem xem mấy năm qua đối tượng có còn nghiện không chứ?

Sau khi có quyết định của UBND huyện là chúng tôi chỉ thực hiện quyết định đó thôi. Anh khác làm cái (việc lập hồ sơ) đó, tôi không biết. Có quyết định của UBND huyện đưa đi Trung tâm giáo dục chữa bệnh (Trại cai nghiện), họ giao quyết định rồi thì mình thực hiện thôi.

-Bây giờ anh Trung và gia đình anh ta bảo anh ta không không nghiện nữa từ 6-7 năm nay, anh nghĩ sao?

Nhưng theo quy định thì phải có kết quả: 3 năm liên tục thử “que thử” nước tiểu, nếu âm tính với ma túy cả, sẽ có hồ sơ hoàn lương, thậm chí đối tượng còn được hỗ trợ một khoản tiền từ thị trấn hay huyện. Vì anh Trung chưa xét nghiệm (như trên, nên hồ sơ vẫn là đối tượng nghiện).

-Sao các anh không thử để giúp anh Trung được ra khỏi danh sách người nghiện?

Bản thân anh Trung phải đề nghị chứ, phải đề nghị anh (công an) thử cho tôi tái hòa nhập cộng đồng, để tôi hoàn lương chứ.

-Bao năm qua, các anh đã thử cho trường hợp nào để giúp họ hoàn lương chưa?

Chưa.

- Cảm ơn đồng chí Trưởng Công an!

Đỗ Doãn Hoàng