My OperaNhật ký đang viết dở, để chữ bé để càng ít người đọc càng tốt 
Tuesday, September 14, 2010 3:16:06 PM
Lãng du Äến Tam Giác Và ng
Chừng ná»a thế ká»· qua, cái tên âTam Giác Và ngâ (Golden Triangle) Äã ám ảnh loà i ngÆ°á»i bá»i nhiá»u lẽ. Miá»n Äất hiá»m trá» âtrÄm bảy mÆ°Æ¡i thác trÄm ba mÆ°Æ¡i Äèoâ nằm giữa ba quá»c gia Là o, Thái Lan, Myanmar nà y từng là âthủ phủâ của cây thuá»c phiá»n, nÆ¡i sản xuất và buôn bán ma túy lá»n nhất thế giá»i. Lãnh Äá»a bà ẩn của Thần Chết nà y gắn liá»n vá»i tên tuá»i má»t ngÆ°á»i Äược âxÆ°ng tônâ là âHoà ng tá» Chếtâ, là âÃng hoà ng thuá»c phiá»nâ, âVá» vua không ngaiâ - ngÆ°á»i từng có tá»i 15.000 tay súng dữ dằn báºc nhất, Äược trang bá» cả tên lá»a phòng không vác vai và súng chá»ng tÄng Äá» tuyên chiến vá»i ChÃnh phủ Myanmar và các bÄng Äảng buôn bán ma túy khác. NgÆ°á»i ấy là âtrùm của những ông trùmâ ma túy vùng Tam Giác Và ng: Khun Sa. Suá»t từ nÄm 1955 cho Äến khi âcá»i giáp gác kiếmâ, quy hà ng chÃnh phủ Myanmar và o nÄm 1996, hÆ¡n 40 nÄm ròng, Khun Sa và hà ng vạn thuá»c hạ của y Äã biến ba chữ Tam Giác Và ng trá» thà nh má»t cÆ¡n mÆ¡ hãi hùng báºc nhất của nhân loại tiến bá», nÆ¡i Äây sản xuất hÆ¡n 70% lượng ma túy của cả Äá»a cầu.
Bà ẩn Tam Giác Và ng cứ treo trong trà tÆ°á»ng tượng và niá»m khát khao chinh phục của nhóm chúng tôi, gá»m bá»n gã thÃch Äi, ham tìm hiá»u. Má»t nhà quay phim ná»i tiếng, má»t doanh nhân thà nh Äạt, má»t ngÆ°á»i khoảng chừng bá»n chục tuá»i Äã bá» tiá»n lang bạt âdu khảoâ tá»i hÆ¡n 80 quá»c gia, má»t âôngâ nhà báo Äã xem cuá»c Äá»i là m phóng sá»± của mình là dấu cá»ng của những chuyến lang thang bất táºn. Äã từ lâu, vá»i nhóm chúng tôi, dấu há»i âÄÆ°á»ng Äến Tam Giác Và ngâ, âTam Giác Và ng - huyá»n thoại và sá»± tháºt?â cứ lÆ¡ lá»ng nhÆ° má»t cảm giác mắc nợ của ai Äó, vì ai Äó. Cà ng âtreoâ lâu, món nợ ấy, nó lại cà ng ám ảnh.
Äến má»t ngà y, Äã Äi hết nÆ°á»c mình rá»i, giữa má»t Äá»nh Äèo cheo leo xa ngái, Äiá»m xuyết thêm con sông vắt mình thÆ¡ má»ng bên ngá»c ngà mà u xanh núi rừng, bá»n gã chợt quay sang nói chuyá»n mÆ¡ mà ng hÆ¡n cả⦠mây gió. Chúng ta Äã dầm mình vá»i các chuyến lang thang, chúng ta Äi chá» vì chúng ta muá»n Äược lên ÄÆ°á»ng, chứ chÆ°a chắc Äã vì chá» Äợi hoặc nÆ°Æ¡ng theo má»t tiếng gá»i mÆ¡ há» nà o Äó. Chúng ta Äã lái xe máy, lái ô tô Äi dá»c ngang bao nhiêu dải Äất, bao nhiêu quá»c gia, tại sao không nghÄ© Äến má»t cái trải nghiá»m Äá» Äá»i nhÆ° thế nà y. âNhÆ° thế nà o?â, tiếng ba ngÆ°á»i bạn lãng du khác tuá»i, khác nghá», khác quê quán ngá»i cạnh Äá»u thảng thá»t, háo hức. Giữa bao la, tiếng của há» cứ phiêu du nhÆ° vá»ng ra từ má»t bá» phim cÅ©, lá»ng tiếng á»m á»m, róng riết Äá» rá»i có cái gì Äó Äầy hoà i niá»m. âLái ô tô Äi vòng quanh thế giá»i. Chá» nà o là miá»n của âbá»n biá»nâ thì ta cho xe lên tà u thủy, Äến mênh mông Äất trá»i của ânÄm châu lụcâ, ta lại nhấn ga, bẻ lái, phóng chiếc ô tô của ta, Äeo biá»n kiá»m soát của Viá»t Nam mà Äi. Äó sẽ là chiếc ô tô Äầu tiên của Viá»t Nam Äi vòng quanh thế giá»iâ. âChắc chắn là Äầu tiên. Ta không cần nghÄ© nhiá»u vá» những ká»· lục, ká»· lục là thứ ngÆ°á»i ta láºp ra Äá»â¦ vượt qua. Ta hãy Äi cho chÃnh cái khát vá»ng khám phá thế giá»i của thân pháºn mình. Thế giá»i ngà y cà ng phẳng, nhÆ°ng khát vá»ng lái ô tô từ Viá»t Nam Äi vòng quanh thế giá»i vẫn còn⦠gá» ghá» lắm Äấy. Äó là má»t sá»± án lá»n, má»t ý tÆ°á»ng hay nhÆ°ng cÅ©ng Äầy phiêu lÆ°u. Ã, cÅ©ng nên chụp tháºt nhiá»u ảnh, quay tháºt nhiá»u những thÆ°á»c phim tuyá»t kỹ có thá» có Äược. Bá»i chuyến lái xe khắp Äá»a cầu ấy, nếu Äi Äược, nó sẽ là má»t cuá»c lang thang lá»n. Lá»n Äến mức, chá» nghÄ© Äến Äấy, tôi Äã thấy nghẹt thá», ông ạâ. âÄá»i ngÆ°á»i, nhân sinh ba vạn sáu nghìn ngà y, bất quá, dù dÅ©ng cảm lắm, già u có lắm, Äánh Äá»i lắm, ngÆ°á»i ta cÅ©ng chá» Äi Äược má»t chuyến nhÆ° váºy thôiâ - giá»ng chà ng nghá» sỹ Æ°u tú, vừa Äược bá» nhiá»m là m Phó Giám Äá»c má»t hãng phim chợt trá» nên sÆ°Æ¡ng khói nhÆ° má»t ông già ưu Äầu râu tóc bạc. Gã Äi bụi xuyên quá»c gia kéo má»i ngÆ°á»i vá» vá»i thá»±c tại: âÃng Æ¡i, xin thủ tục Äem cái âxác phà mâ của mình Äi vòng quanh thế giá»i Äã khó lắm rá»i, huá»ng há» lại Äi quay phim, lại lái chiếc ô tô của mình Äi suá»t 2 nÄm ròng rã. Tá»i thiá»u phải mất 2 nÄm, bản Äá» Äây, tôi vạch cho ông, tá»i thiá»u phải Äi xuyên 80 quá»c gia khác nhau. Ãng nà o xung phong bá» vợ con, công viá»c, cá»a bá» nhà , quê quán Äó suá»t 2 nÄm Äá» ngà y nà o cÅ©ng lái xe rong ruá»i khắp quả Äất? Lấy Äâu ra tiá»n Äi và là m phim nhá», cả chục triá»u Äô-la Äấy?â.
Chuyá»n không ÄÆ¡n giản, mà lại cÅ©ng ÄÆ¡n giản. Thế giá»i nà y vá»n không có ÄÆ°á»ng, rá»i bá»i chÆ°ng ngÆ°á»i ta cứ dằm xéo mãi thì ÄÆ°á»ng nó hiá»n ra. Và tất cả những phát minh của loà i ngÆ°á»i, lúc má»i thai nghén, nó cÅ©ng từng bá» xem là Äiên rá», ông ạ - giá»ng gã nhà báo an ủi, tá»± tin và có cái gì tháºt⦠tá»± trà o. Ta bắt tay và o viá»c nhé. NgÆ°á»i Äi bà n tìm phom cho chÆ°Æ¡ng trình/ chuyến Äi, ngÆ°á»i Äi váºn Äá»ng tà i trợ, ngÆ°á»i Äi má»i cá» vấn chuyên gia cho cả khá»i lượng khá»ng lá» Äến kinh ngạc các vấn Äá» Äá» bÆ°á»c và o lá» trình âthế giá»i trong lòng tayâ hÆ¡i nhiá»u lãng mạn kia. Lại thêm ngÆ°á»i mua sắm thiết bá» là m phim, liên lạc vá»i các Äà i truyá»n hình, các cÆ¡ quan báo chà Äá» phát sóng, ÄÄng tải. Mục ÄÃch cao nhất là những gì mà chuyến Äi hấp dẫn và âto lá»nâ Äến choáng ngợp của nhóm là sẽ Äược ghi lại, sẽ có thá» chia sẻ cảm xúc và các trải nghiá»m từ chuyến âlái ô tô BKS Viá»t Nam vòng quanh thế giá»iâ Äó vá»i bà con mình. Công viá»c cứ tuần tá»±, bỡ ngỡ, vÆ°á»ng mắc á» Äâu thì lần tìm và tháo nút á» Äó, sá»± tiến triá»n của dá»± án khiến ai cÅ©ng mừng, cÅ©ng háo hức chá» ngà y lên ÄÆ°á»ng Äi khắp nhân gian; nhÆ°ng ngay cả khi chuyến Äi âkhá»i Äá»ng bằng Tam Giác Và ngâ Äá» Äá»i Äang Äến gần, xe Äã ná» máy con ÄÆ°á»ng Äã rá» rỡ dÆ°á»i chân, nhóm vẫn vá» vai nhau: cái ÄÃch 700 ngà y lái ô tô Viá»t Nam vòng quanh thế giá»i vẫn còn xa Äấy. Äôi khi nhìn thấy cái ÄÃch của hà nh trình, ngÆ°á»i ta vẫn không dám tin Äó là sá»± tháºt, nhÆ° váºy Äó!
Thế thì phải thá» cho chắc Än, phải Äi các cung ÄÆ°á»ng ngắn và thá» sức mình, tay lái của mình, kiến thức và túi tiá»n của mình, khả nÄng là m chÆ°Æ¡ng trình tác phẩm Äá» phát sóng, ÄÄng tải của mình Äã chứ. Và , cái giấc mÆ¡ Tam Giác Và ng treo sẵn trên Äầu bá»n anh em má»i Äược dá»p kéo xuá»ng. Lái xe Äi Tam Giác Và ng (TGV). TGV giá» là miá»n Äất mà mafia, các ông trùm ma túy hãi hùng nhất hoặc Äã thúc thủ, hoặc Äã Äi và o hoạt Äá»ng tinh vi, bà máºt; và thế là ngÆ°á»i của 3 quá»c gia nhảy ra là m⦠du lá»ch TGV. Huyá»n thoại Hoà ng Tá» Chết, Vùng Äất Tá» Thần bá»ng chá»c biến thà nh con gà Äẻ trứng và ng cho ngà nh du lá»ch ven cái thẻo Äất bé xÃu mà Äầy huyá»n thoại giữa ngã ba sông, là khá»i nguá»n của tên gá»i TGV ấy. Vì thế, muá»n du ngoạn TGV theo kiá»u ngắm nghÃa chụp ảnh, chá» cần bá» chút tiá»n má»n mua vé máy bay, vù sang dòm dá» má»t tà rá»i vá» thì rất dá» . Thế cÅ©ng Äà nh rằng là má»t chuyến Äi Äến táºn TGV âkinh thiên Äá»ng Äá»aâ. Gá»m Äi nhÆ° thế thì cóp tiá»n mua vé tà u bay, bay vòng quanh thế giá»i luôn, và o vÅ© trụ luôn có phải hÆ¡n không. Bá»n anh em hạ quyết tâm: lái xe ô tô Äá»a hình, vượt Äèo dá»c, vượt ngầm há» rợn ngÆ°á»i từ Bắc Viá»t Nam, Bắc Là o và Bắc Thái Lan rá»i sang Myanmar Äá» thá»±c sá»± chinh phục Äược các cung ÄÆ°á»ng Äến TGV, phải vẽ Äược chân dung TGV xÆ°a và nay, chân dung Ãng Hoà ng Ma Túy Khun Sa, vá»i những ngả rẽ và nháºt ký cụ thá» nhất trên con ÄÆ°á»ng xe ô tô biá»n sá» Viá»t Nam Äi và o lãnh Äá»a của Hoà ng tá» Chết.
Chúng tôi chá»n con ÄÆ°á»ng xuyên qua Tây Bắc Viá»t Nam, qua Bắc Là o, sang Bắc Thái Lan, Myanmar Äá» khám phá TGV. Bá»i con ÄÆ°á»ng Quá»c lá» 6 hôm nay vá»i các tá»nh Hòa Bình, SÆ¡n La, Äiá»n Biên, vá»i Äèo dá»c và các Äiá»m nóng bá»ng vá» ma túy, là khu vá»±c từng trà n ngáºp hoa anh túc, nÆ¡i mà Äến giá» phút nà y vẫn hằng ngà y hằng giá» bá» âthẩm láºuâ, trung chuyá»n ma túy từ khu vá»±c TGV và o. Tức là , nÆ¡i ấy, nó có nhiá»u tÆ°Æ¡ng Äá»ng vá»i khái niá»m TGV mà chúng tôi Äang lÄn bánh tá»i. NÆ¡i hiá»m trá», núi cao Äèo sâu nhất Viá»t Nam, là Tây Bắc. Tây Bắc, nÆ¡i mà Äầu những nÄm 1990, nhiá»u khu vá»±c vẫn sặc sỡ, bạt ngà n hoa anh túc, từng Äược má»nh danh là âvá»t dầu loangâ, vòng sóng loangâ nà o Äó của cái gá»i là Tam Giác Và ng; nÆ¡i mà Äến táºn hôm nay, cuá»c chiến ngÄn chặn nạn buôn bán và váºn chuyá»n ma túy vẫn hết sức khá»c liá»t, vá»i không Ãt những Äá» máu, nhiá»u ngÆ°á»i của Nhà nÆ°á»c ta Äã hy sinh tÃnh mạng trÆ°á»c mÅ©i súng của âcác ông trùmâ.
Rá»i Hà Ná»i chá» 70km rìa thủ phủ tá»nh Hòa Bình, Äã thấy những dãy núi hình rÄng cÆ°a hiá»n ra. Äó là âÄặc sảnâ, là má»t biá»u trÆ°ng ám ảnh của Tây Bắc. Từ Äây, phá» xá lùi xa, Äã Äến lúc cất lên tiếng hát dặm trÆ°á»ng, âqua miá»n Tây Bắc, núi vút ngà n trùng xaâ. Quá»c lá» 6 hôm nay có phần thênh thang hÆ¡n, những khúc cua tay áo, cua âÄÅ©ng quầnâ ba bá»n âÄá»â từng Äe dá»a các tay lái thiá»n chiến nhất Äã Äược uá»n nắn, cắt xẻ. Ven ÄÆ°á»ng là cá»t má»c sá» 0 Äược xây dá»±ng nhÆ° má»t tượng Äà i lÆ°u niá»m, nÆ¡i Äánh dấu Äiá»m khá»i Äầu của con ÄÆ°á»ng mà Äoà n quân Tây Tiến nÄm xÆ°a Äã Äi. Con ÄÆ°á»ng và o cảng Thượng LÆ°u Äi Chợ Bá» huyá»n thoại giá» trải nhá»±a và cÅ©ng mang tên âÄÆ°á»ng Tây Tiếnâ.
âDá»c lên khúc khuá»·u, dá»c thÄm thẳm/ Heo hút cá»n mây, súng ngá»i trá»iâ, câu thÆ¡ Äầy cung báºc bá»ng trầm nhÆ° Äèo dá»c của thi sỹ Quang DÅ©ng, má»t thà nh viên của Äoà nh binh Tây Tiến oai hùng nÄm xÆ°a Äã Äược cảm khái viết nhÆ° váºy. Con ÄÆ°á»ng hiá»m trá» vá»i sá»t rét khiến âQuân xanh mà u lá dữ oai hùmâ, khiến âRải rác biên cÆ°Æ¡ng má» viá» n xứâ nÄm xÆ°a, giá» Äã bá»t ma thiêng nÆ°á»c Äá»c. NhÆ°ng chúng tôi vẫn tiến vá» phÃa Tây, vẫn sang Bắc Là o, vẫn qua dãy núi lá»n Pha Luông vá»i vợi, vá»i nạn sá»t rét từng xóa sá» các bản là ng hiu hắt trong mây xám kia. Trong Äoà n tiá» n các âchiến binh ngÆ°á»i Viá»tâ lái xe Äến TGV, có má»t ngÆ°á»i bạn khá Äặc biá»t, hoa háºu Viá»t Nam Nguyá» n Thu Thủy.
NÆ¡i khá»i Äầu con ÄÆ°á»ng Tây Tiến, rá»i âmá»t Äèo má»t Äèoâ¦, lại má»t Äèoâ, khen ai khéo vẽ cảnh cheo leo, cứ cheo leo mãi! Dá»c Cun, Äèo Thung Khe, Äèo Má»c Châu, Äèo SÆ¡n La, Äèo Pha Äin, Äèo Tây Trang... dá»c Äèo cứ ná»i tiếp nhau, phong cảnh hữu tình má»i lúc lại má» ra chất ngất thêm. Dá»c Pha Äin chá» gánh anh thá»/ Äèo LÅ©ng Lô anh hò chá» hát. Rá»i lại âRuá»i và ng bá» chó gió Tây Trangâ. Äèo Pha Äin dà i tá»i 32 km, Äá»nh Äèo tháºt sá»±, bây giá» nằm buá»n vá»i con ÄÆ°á»ng Quá»c lá» 6 cÅ©, cả hai Äang lùi dần và o dÄ© vãng. Bá»i, bây giá», ÄÆ°á»ng Sáu CÅ© chá» còn là lá»i âmònâ dân sinh, dà nh cho những ngÆ°á»i Æ°a hoà i niá»m, Æ°a cảm giác du lá»ch mạo hiá»m, muá»n tìm vá» bÆ°á»c chân hùng vÄ© của cha anh mình nÄm xÆ°a. ÄÆ°á»ng Quá»c lá» 6 má»i thênh thang Äã thu hút hết lượng ngÆ°á»i và phÆ°Æ¡ng tiá»n tham gia giao thông vá» phÃa mình, nó nhÆ° sợi chá» Äá» tÆ°Æ¡i má»i ná»i liá»n các tá»nh Tây Bắc, sang tÃt mù khÆ¡i Bắc Là o, nó nhÆ° mạch máu Äánh thức miá»n rừng xa thẳm nhÆ°ng hữu tình Äó vá»i miá»n xuôi.
Hoa háºu Thu Thủy chÆ°a nguôi xúc Äá»ng vá» hình ảnh hà o hoa, quả cảm và nhiá»u bi tráng của Äoà n quân Tây Tiến nÄm xÆ°a, nên cứ má»t má»±c Äòi rẽ từ QL 6 má»i thênh thang và o ÄÆ°á»ng sá» Sáu cÅ©. NgÆ°á»i má» ÄÆ°á»ng thế ká»· 21 cÅ©ng hữu tình lắm, ngoà i những khúc trùng khÃt lên nhau của ÄÆ°á»ng Sáu CÅ© và ÄÆ°á»ng Sáu Má»i, các chá» ânắn dòngâ ÄÆ°á»ng má»i truá»i Äi, bá» lại ÄÆ°á»ng cÅ© giữa bá»i bÆ¡i lau lách gợi vá» hoang vu, thì ngÆ°á»i ta luôn là m các ÄÆ°á»ng ná»i Äá» hai con ÄÆ°á»ng ná»i vá»i nhau, nhiá»u Äoạn chạy song song nhau. NghÄ©a là Äang từ cảm giác êm ru ÄÆ°á»ng trải nhá»±a luá»n trong mây của Äèo Pha Äin thế ká»· 21, bạn có thá» dÅ©i mÆ°a gió, mây mù báºp bánh xe của mình và o ngoắt ngóe chữ chi của ÄÆ°á»ng Sáu CÅ©. Äá» nhá» vá» má»t thá»i hà o hùng, ÄỠôn cá» tri tân, ÄÆ°á»ng ta rá»ng thênh thang tám thÆ°á»c thì rất cần rá»i, nhÆ°ng Äến, cảm nháºn Äá» hiá»u vá» cái thá»i dá»c Äèo (âdá»c Pha Äin chá» gánh anh thá»â/ âÄèo LÅ©ng Lô anh hò chá» hátâ/ âRét Thái Nguyên rét vá» Yên Thế/ Gió qua rừng, Äèo Khế gió sangâ) cá»±c nhá»c, táºn cùng khá» cá»±c nÄm xÆ°a, cÅ©ng là không thá» thiếu!
ÄÆ°á»ng Sáu CÅ© và cái hÆ°á»ng ngược từ Kinh Äô ThÄng Long lên Tây Bắc của nó luôn chứa trong mình nhiá»u câu chuyá»n lá»ch sá» bất ngá» và thú vá». XÆ°a, các vua chúa phong kiến không Äi ná»i trên các lá»i mòn chuá»t chạy từ kinh thà nh của mình lên vùng Äất mà nay chúng ta gá»i là Tây Bắc hôm nay, nÆ¡i ấy vá»n chá» dà nh cho ngÆ°á»i Äi bá» và Äám ngá»±a thá» tháºt thon vó thóp bụng, vá»n Äầy giặc giã, phiến loạn và ma thiêng nÆ°á»c Äá»c. Vì thế, thá»i trÆ°á»c, vua chúa phong kiến toà n phải cưỡi thuyá»n rá»ng dá»c sông Há»ng, rá»i bắt nhá»p vá»i sông Äà , men mãi từ Chợ Bá», Suá»i Rút, lên mạn PhÆ°Æ¡ng Lâm, Phù Bắc Yên, ngược SÆ¡n La, leo thác mãi tá»i Thuáºn Châu, Quỳnh Nhai rá»i Äến táºn cõi Äá»a Äầu - ânÆ¡i cuá»i trá»i Tây Bắc có Lai Châuâ. TrÆ°á»c, trong Äôi chuyến dẹp giặc cá» miá»n biên viá» n, nhiá»u vá» vua Lê có Äá» lại chữ của mình trên các vách Äá ven sông. Nghá» thuáºt tức cảnh sinh tình, rút gÆ°Æ¡m khoét chữ lên vách Äá, ÄÆ°Æ¡ng thá»i gá»i là âma nhaiâ. Chữ của vua, Äã nhÆ° cái cá»t má»c minh quân ái quá»c, trà dÅ©ng song toà n trong lòng dân! NhÆ° lá cá» yá»m và o mái núi, xua Äuá»i Äám phản tặc và ngoại bang. Hòa Bình, SÆ¡n La, Lai Châu hôm nay, má»i tá»nh Äá»u giữ cho mình má»t di tÃch quý báu, Äó là bà i tiêu dẫn, bà i thÆ¡ Äầy khà phách của vua Lê Thái Tá» (Lê Lợi), là di tÃch quá»c gia Chữ Của Vua Lê Thái Tông⦠Nhân câu chuyá»n âsá» sáchâ vá» má»t cung ÄÆ°á»ng hiá»m trá», Äèo dá»c nhÆ° thế, hoa háºu Thu Thủy muá»n Äược chiêm ngưỡng bà i thÆ¡ âQuế Lâm Ngá»± Chếâ của vua Lê Thái Tông, khắc trên vách Äá tuyá»t mỹ ven thá» xã SÆ¡n La và o thế ká»· 15. Bà i thÆ¡ của vá» vua triá»u Lê âlÆ°ng Äeo gÆ°Æ¡m, tay má»m mại bút hoaâ ấy Äược khắc lên vách Äá từ chuyến ngà i thân chinh Äi dẹp phản tặc Thượng Nghiá» m á» vùng Thuáºn Châu, Äá» rá»i hÆ¡n 500 nÄm sau, Äến nÄm 1965, má»i Äược ngÆ°á»i Viá»t Nam phát hiá»n trá» lại. Hiá»n, vÄn bia âQuế Lâm Ngá»± Chếâ là má»t di tÃch quá»c gia ná»i tiếng, gợi nhá» vá» má»t thá»i thá»nh trá» âÄến Äá»i Thái Tá», Thái Tông/ thóc lúa Äầy Äá»ng trâu chẳng buá»n Änâ.
Cái âkhungâ của ÄÆ°á»ng Quá»c lá» Sáu hôm nay, tiếc thay, lại không phải do ngÆ°á»i Viá»t Nam thiết kế, chá» huy thi công. Nó Äược thá»±c dân Pháp dùng roi cặc bò và báng súng dữ, tuyá»n phu má» lÃnh ngÆ°á»i Viá»t, bắt há» phải phá tuyến san ÄÆ°á»ng phục vụ cho mÆ°u Äá» cai trá» và bóc lá»t thuá»c Äá»a của chúng. Dù vá»i mÆ°u Äá» và sá»± tà n ác nà o, thì há» cÅ©ng có công khai sinh ra má»t con ÄÆ°á»ng cho những chiếc xe bánh tròn Äầu tiên có thá» tiến và o vá»i hoang ráºm, những thứ của xã há»i vÄn minh cÅ©ng sẽ nhè lá»i Äó mà lên Äá»ng bà o miá»n thượng du. Con ÄÆ°á»ng ấy từng mang tên là ÄÆ°á»ng Bá»n Má»t, bá»i nó Äược hoà n thà nh nÄm 1941 sau mấy chục nÄm sức lao phu ngÆ°á»i Viá»t húc và o các vách núi như⦠châu chấu Äá xe. TÆ°á»ng rằng chấu ngã, chẳng dè xe nghiêng. ÄÆ°á»ng cÅ©ng từng mang tên viên công sứ Sanh Pu Lá»p, ngÆ°á»i Pháp, bá»i ông ta Äã Äá»c thúc, cai quản viá»c phá Äá má» ÄÆ°á»ng. Äến thá»i ông Tá» Hữu viết thÆ¡: âDá»c Pha Äin chá» gánh anh thá»/ Äèo LÅ©ng Lô anh hò chá» hátâ, là tả cảnh ngÆ°á»i Viá»t ái quá»c ná» lá»±c chuẩn bá» lÆ°Æ¡ng thảo, khà giá»i tiến quân lên Äáºp tan táºp Äoà n cứ Äiá»m Äiá»n Biên Phủ của Thá»±c dân Pháp và tay sai và o ná»a chừng những nÄm 1953-1954. Bấy giá», ÄÆ°á»ng Quá»c lá» Sáu Äã khang trang hÆ¡n nhiá»u cho xe cÆ¡ giá»i Äi. NhÆ°ng, trong ký ức, cảm giác và so sánh của má»i ngÆ°á»i, nó vẫn má»t mù gian khó. Con ÄÆ°á»ng Sá» Sáu Má»i hôm nay, lÆ°á»t êm giữa mỠảo mây cao, giữa cÆ¡n mÆ°a rừng thÆ¡ má»ng, nó nhÆ° má»t giấc mÆ¡ ảo diá»u của miá»n Tây Bắc, cái nÆ¡i từng Äá»i Äá»i kiếp kiếp phải âbá» khôn bằng ngá»±a, thủy khôn bằng thuyá»nâ.
Qua vùng Má»c Châu của SÆ¡n La, nhìn dãy Pha Luông (chiết tá»± tiếng Äá»a phÆ°Æ¡ng là Núi Lá»n) sừng sững, vòi vòi; án ngữ, sẫm tá»i cả chân trá»i, giáp ÄÆ°á»ng biên hai nÆ°á»c Viá»t - Là o, ai Äó lại Äá»c thÆ¡ âTây Tiếnâ. Giữa ângà n thÆ°á»c lên cao ngà n thÆ°á»c xuá»ngâ, chợt gặp cảnh âNhà ai Pha Luông mÆ°a xa khÆ¡iâ. SÆ¡n La là cái rá»n sá»t rét lá»n nhất Viá»t Nam, Äầu những nÄm 1990, liên tiếp các tráºn dá»ch xóa sá» các bản là ng. Cái ârá»nâ chết chóc vì sá»t rét Äó chÃnh là khu vá»±c Pha Luông âmÆ°a xa khÆ¡iâ từng khiến Äoà n binh Tây Tiến âquân xanh mà u láâ vá»i nÆ°á»c da xanh rá»t, rá»i âTây Tiến Äoà n binh không má»c tócâ (trá»c Äầu) vì sá»t rét ác tÃnh. Äoà n quân Äi vá» hÆ°á»ng Tây ấy sang Äến Bắc Là o. Con ÄÆ°á»ng thuá»c Äá»a xÆ°a cÅ©ng xuyên từ Bắc Viá»t sang Bắc Là o. Rừng núi giá»ng nhau, thắm tình Äoà n kết, cùng gánh chá»u những lầm than của thá»i thuá»c Pháp rá»i gian nan kháng Pháp nhÆ° nhau.
Thá» trấn có cái tên lãng mạn⦠báºc nhất Viá»t Nam, thá» trấn Thảo Nguyên của huyá»n Má»c Châu, tá»nh SÆ¡n La hiá»n ra. Thá» trấn cÅ©, nó cÅ©ng bá» Ãt nhiá»u lãng quên nhÆ° con ÄÆ°á»ng Sá» Sáu CÅ©, giữa những nÆ°Æ¡ng chè mênh mông, nhấp nhô nhÆ° sóng biá»n. Chợt, bên quán nghèo có ngÆ°á»i nhắc Äến con ÄÆ°á»ng thuá»c Äá»a, nhắc Äến há»i thằng Pháp tung hoà nh từ Viá»t Namm sang Äến nÆ°á»c bạn Là o, và những ngÆ°á»i con của thá» trấn Thảo Nguyên bá» chúng cưỡng chế Äi phu Äi lÃnh, lang bạt mãi sang vùng Tam Giác Và ng (TGV). Ãng cụ Hoà ng VÄn Phẩm ấy, nÄm nay Äã 92 tuá»i. Từ chá» cay Äắng bá» chúng dá»a giết, áo chế Äi lÃnh phục vụ cho quân Äá»i của cú diá»u xâm lÄng (cùng nhiá»u ngÆ°á»i nữa), cáºu thanh niên 18 tuá»i Hoà ng VÄn Phẩm sá»m Æ°á»c mÆ¡ có Äược má»t tiếng gá»i hiá»u triá»u Äi trả thù nhà , Äá»n nợ nÆ°á»c. Äược giác ngá» lý tÆ°á»ng yêu nÆ°á»c, Hoà ng VÄn Phẩm Äà o thoát khá»i hà ng ngÅ© lÃnh thá»±c dân, theo Cách Mạng. Ãng cùng nhiá»u Äá»ng chà nữa tham gia hoạt Äá»ng á» các tá»nh Luông Náºm Thà (khu vá»±c TGV), Udomsay, Hủa PhÄn⦠của nÆ°á»c bạn Là o. Äeo bao da cà i súng ngắn và lá»±u Äạn Äi trong rừng quanh nÄm suá»t tháng, thÆ°á»ng trá»±c Äá»i mặt vá»i kẻ thù và bè lÅ© tay sai, lâu ngà y Äến mức con dáºn con má»i bám Äầy thắt lÆ°ng⦠quần. Nhiá»u Äêm chạy giặc, phải lấy dây rừng buá»c ngang mình Äá» ngủ trên cà nh cây cao vì biết có lÅ© há» rình Än thá»t ngÆ°á»i bên dÆ°á»i. Ãng Phẩm ânằm vùngâ kỹ Äến mức biết Äược 10 thứ tiếng của các dân tá»c Tây Bắc Viá»t Nam và Bắc Là o. Äá» bám rá» trong dân nhiá»u hÆ¡n, tá» chức cho phép ông Phẩm và má»t sá» Äá»ng chà lấy vợ ngÆ°á»i Là o, vá»i Äám cÆ°á»i, các cuá»c sinh ná» Äà ng hoà ng. Äó là má»t quyết Äá»nh sáng suá»t và Äầy nhân vÄn! Ba ngÆ°á»i con mang hai dòng máu Là o - Viá»t của ông Phẩm và ngÆ°á»i phụ nữ Là o á» bản Tùng Khoa (tá»nh Luang Náºm Thà ) lần lượt ra Äá»i (bản Äó nằm gần sân bay Luông Náºm Thà hiá»n nay). Sau Äó, cuá»i những nÄm 1940, vì giặc Pháp và những tên tay sai á» chÃnh quyá»n Äá»a phÆ°Æ¡ng nghi ngá», chúng Äiá»u tra, dá»a sẽ giết cả nhà nếu muá»n âlà m loạnâ (theo Cách Mạng), ông Phẩm và má»t sá» Äá»ng chà của mình phải dá»±ng lên âmà n ká»châ giả là m ngÆ°á»i Äánh cá⦠bá» chết trôi Äá»â¦ Äược mất tÃch. Ãng phải mất tÃch thì vợ và Äà n con của ông má»i Äược an toà n. Tá» chức cỠông sang Trung Quá»c há»c và hoạt Äá»ng, rá»i vá» Viá»t Nam tham gia chiến dá»ch Äiá»n Biên Phủ âlừng lẫy nÄm châu, chấn Äá»ng Äá»a cầuâ và o cuá»i nÄm 1953, Äầu nÄm 1954. Miá»n Bắc hoà n toà n giải phóng, ông Phẩm trá» vá» sá»ng á» thá» trấn Thảo Nguyên, trong cÄn nhà ÄÆ¡n sÆ¡ có nhiá»u huân huy chÆ°Æ¡ng của Äảng và Nhà nÆ°á»c hai dân tá»c Viá»t Nam, Là o. Má»i rá»i, á» tuá»i ngoại cá»u tuần, mắt má» chân cháºm, trong thá»t da còn lá»n nhá»n mảnh Äạn mảnh pháo, ông Phẩm gá»i Äà n con ngÆ°á»i Viá»t (sau giải phóng Äiá»n Biên, ông Phẩm Äã lấy vợ ngÆ°á»i Viá»t) của mình lại, nói rằng trÆ°á»c khi chết, bá» cần phải gặp lại những ngÆ°á»i con lÆ°u lạc, không biết sá»ng chết ra sao á» Luông Náºm Thà . 60 nÄm Äã trôi qua! NÄm bá» buá»c phải âbiến mấtâ nhÆ° má»t ngÆ°á»i cầm nÆ¡m Äi Äánh cá bá» suá»i nÆ°á»c lá»n Náºm Thà trôi mất xác, bấy giá», con gái cả (bà Phom nay còn sá»ng, Äã ngoại lục tuần) má»i chá» 4 tuá»i Äầu. Sau má»t hà nh trình cá»±c khá», mò kim Äáy bá», Äến má»t ngà y cả thá» trấn Thảo Nguyên xôn xao, có 2 Äứa con Äầu lá»m Äá»m hoặc bạc phếch của ông Phẩm, từ bên Là o xuất hiá»n, há» quỳ thà nh hà ng á» trÆ°á»c sân ngôi nhà thanh bạch ven nÆ°Æ¡ng chè, rá»i tiếng khóc rầm vang, những Äứa con luân lạc Äi bằng hai Äầu gá»i tiến lại phÃa ông bá» già Hoà ng VÄn Phẩm. Bá»n bá» con vá»i nhau bằng tiếng Là o, ai cÅ©ng bảo, còn sá»ng cả, gặp Äược nhau, Äá»i không gì vui bằng nữa rá»i.
Ãng Phẩm Äã già quá, có lẽ từ giá» Äến lúc vá» trá»i, ông không dám mÆ¡ má»t ngà y Äến Äược Luông Náºm Thà lần nữa. Khi Äoà n viên, bà vợ tảo tần và táºn khá» của ông cÅ©ng không còn Äược chứng kiến ná»i vui. Mắt ông Phẩm chan hòa nÆ°á»c. Hai ngÆ°á»i con Äến từ Là o, Äầu hoa Äã râm vẫn quỳ má»p và khóc rầm lên cho thá»a lòng vui. Ãng Phẩm Äã Äược vợ và các con thá» cúng trên chiếc ban thá» cắm lông chim và cây ná» cÅ© cà ng ấy suá»t ná»a thế ká»· qua! Bà con thá» trấn Thảo Nguyên gá»i ông Phẩm là âNgÆ°á»i trá» vá» từ bà n thá»â. Chúng tôi hứa, trên ÄÆ°á»ng Äến TGV, sẽ qua Luông Náºm Thà thÄm ngôi nhà của vợ và Äà n con ông Phẩm. Nghe nói, bây giá», tÃnh riêng Äà n con cháu á» bên Là o của ông, Äã có tá»i 30 thà nh viên!
Những vá»t sáng cuá»i ngà y giót và o Äá»nh mây mù của Äèo Pha Äin, á» Äiá»m cao mà những chiếc Äại xa bò bên mép vá»±c chá» bé nhÆ° con cua Äá, Äã khuếch tán ra má»t vẻ Äẹp kỳ ảo. Sau 2 Äêm là m lữ khách lỡ Äá» ÄÆ°á»ng của Tây Bắc Viá»t Nam, chúng tôi Äã Äặt chân tá»i lòng chảo Äiá»n Biên Phủ, vá»i cánh Äá»ng MÆ°á»ng Thanh rá»ng lá»n, mà u mỡ, thÆ¡m thảo nhất của Miá»n Tây Bắc. Vá»i chiá»u dà i 20km, rá»ng 8km, MÆ°á»ng Thanh còn gá»i là MÆ°á»ng Trá»i trong tâm thức dân gian ngÆ°á»i Thái bản Äá»a, là vì thế. HÆ¡n ba chục cây sá» nữa là Äến nÆ°á»c bạn Là o. Con ÄÆ°á»ng vượt Äèo Tây Trang, qua âthung lÅ©ng tá» thần Na Ưâ, nÆ¡i há»i tụ của rất rất nhiá»u ÄÆ°á»ng dây buôn bán ma túy lá»n của cả nÆ°á»c, nhÆ° cà ng hiá»m trá» hÆ¡n, lắt léo và hoang biá»t hÆ¡n bá»i ná»i ám ảnh âcÆ¡m Äenâ và âcái chết trắngâ suá»t nhiá»u tháºp niên qua. Thuá»c phiá»n, heroin, và Äủ loại ma túy tá»ng hợp khác Äã hà nh hoà nh á» nÆ°á»c ta, gây nên bao Äiá»u thảm khá»c. Những nÆ°Æ¡ng thuá»c phiá»n nhá» lẻ, trá»ng trái phép á» Tây Bắc và o Äến tây Thanh Hóa, Tây Nghá» An vẫn Ãt nhiá»u tá»n tại, nhÆ°ng nó chá» là những hạt cát so vá»i lượng ma túy khá»ng lá» Äược thẩm láºu và o nÆ°á»c ta, hầu hết ÄÆ°á»ng Äi của nó từ khu vá»±c TGV, qua Là o và o Viá»t Nam rá»i biến thà nh khói ma má» hoặc tiếp tục tuá»n ra nÆ°á»c khác.
Còn nhá», khi Viá»t Nam Äem ra xét xá» vụ Xiêng Phênh, VÅ© Xuân TrÆ°á»ng và ÄÆ°á»ng dây buôn bán ma túy xuyên quá»c gia của chúng, thì Äây là vụ án âbuôn cái chết chócâ lá»n nhất trong lá»ch sá» pháp Äình nÆ°á»c ta. NhÆ°ng, từ bấy, có bao nhiêu vụ ám ma túy khác, lá»n hÆ¡n, tinh quái hÆ¡n, sá» lượng khủng khiếp hÆ¡n, Äá»i tượng tà n Äá»c hÆ¡n bá»n Xiêng Phênh - VÅ© Xuân TrÆ°á»ng rất nhiá»u. Và ÄÆ°á»ng dây nà o cÅ©ng từ miá»n chết chóc TGV, qua Là o, sang nÆ°á»c ta... Ngay sá»± liên kết VÅ© Xuân TrÆ°á»ng vá»i Xiêng Phênh, cÅ©ng là sá»± hợp tác giữa âmá»t Äá»ng má»t cá»tâ, má»t âbá» già â ngÆ°á»i Viá»t và má»t âmầm má»ng mafiaâ ngÆ°á»i Là o. NÄm 2006, ngÆ°á»i Viá»t Nam bầu chá»n những ngÆ°á»i phụ nữ tiêu biá»u của nÄm trên cả nÆ°á»c, có má»t ângÆ°á»i ná»i tiếngâ sáng giá Äược chÃnh thức ÄÆ°a và o danh sách, là Thượng tá Ngô Thá» Thủy, Phó Phòng Cảnh sát phòng chá»ng tá»i phạm ma túy, Công an tá»nh Äiá»n Biên. Äó là má»t ngÆ°á»i Äà n bà thép, ngá»i trên xe thiết giáp vá»i khiên giáp và các loại vÅ© khà trang bá» táºn âchân rÄngâ của các trung Äoà n cÆ¡ Äá»ng Äi trấn áp, bắt giữ các âông bà trùmâ buôn bán ma túy; Äó cÅ©ng là ngÆ°á»i Äà n bà tà i tình trinh sát hóa trang và o rất nhiá»u ÄÆ°á»ng dây xuyên quá»c gia Äá» vạch mặt những kẻ ânháºp khẩuâ tá» thần và o Äất Viá»t. Trong báo cáo của Thượng tá Thủy, trong thá»i gian ngắn, riêng sá» heroin mà chá» tóm Äược trong các chuyên án chá» trá»±c tiếp chá» huy, tham gia, Äã là 85 bánh! Chiá»u theo luáºt pháp nÆ°á»c ta hiá»n hà nh, sá» lượng ấy, Äủ Äá» Äem ra tá» hình 85 ngÆ°á»i vi phạm.
Trong cuá»n sách mang tên âBức tÆ°á»ng lá»a lặng lẽâ Äược NXB Công an Nhân dân vừa ấn hà nh của chúng tôi, chá» viết vá» riêng lá»±c lượng cảnh sát phòng chá»ng ma túy của công an tá»nh Äiá»n Biên, Äã Äủ dá»±ng lên má»t bức tranh thảm khá»c, hãi hùng vá» thá»±c trạng thẩm láºu ma túy từ phÃa có TGV và o Viá»t Nam. Äá» dá»±ng Äược âBức tÆ°á»ng lá»aâ ngÄn thác nguá»n chết chóc từ ma túy kia, lá»±c lượng công an và quần chúng tá»t cÅ©ng Äã phải hy sinh rất nhiá»u. Äá»nh Äèo Tây Trang, chúng tôi dừng lại thắp nhang cho Trung úy Phạm VÄn CÆ°á»ng (công an Äiá»n Biên) và 2 ngÆ°á»i tá»t giúp công an phá án, há» cùng thiá»t mạng trong tÃch tắc, bá»i há»ng súng lá»n bắn á» cá»± ly cá»±c gần của tên Lý A Va, cùng ÄÆ°á»ng dây buôn bán, Äóng bánh heroin khá»ng lá» của chúng. TrÆ°á»c khi chúng tôi có mặt Ãt ngà y, má»t chiến sỹ của Äá»n biên phòng Tây Trang cÅ©ng vừa bá» trá»ng thÆ°Æ¡ng trong cuá»c váºt lá»n khá»ng chế má»t Äá»i tượng là ngÆ°á»i Na Ư, khi hắn váºn chuyá»n 4 bánh heroin. TrÆ°á»c Äó Ãt ngà y, 3 Äá»ng chà công an, trong Äó có phó trÆ°á»ng Công an huyá»n Mai Châu, Hòa Bình hy sinh khi vây bắt A Khua, Äá»i tượng buôn bán ma túy từ Là o vá», cùng Äá»ng bá»n tại nhà riêng của Khua.
Xin phép Bá» Chá» huy Biên phòng tá»nh Äiá»n Biên, chúng tôi Äược Äá»n phó Äá»n Biên phòng Tây Trang ÄÆ°a và o âThung lÅ©ng tá» thần Na Ưâ. Ngoà i viá»c há»i tụ rất nhiá»u các ÄÆ°á»ng dây buôn bán ma túy của cả nÆ°á»c, Na Ư cÅ©ng còn giữ ká»· lục buá»n, là cái xã sá» hữu má»t danh sách các Äá»i tượng dÃnh án tá» hình nhiá»u nhất trong há» thá»ng xã phÆ°á»ng nÆ°á»c ta! Chủ tá»ch UBND, Chủ tá»ch Há»i Äá»ng nhân dân, Chủ tá»ch Mặt tráºn tá» quá»c, Phó chủ tá»ch UBND, TrÆ°á»ng công an, Phó Công an⦠xã Na Ư, cả ngÆ°á»i ÄÆ°Æ¡ng kim giữ chức và o lúc nà y và ngÆ°á»i từng giữ chức trÆ°á»c khi bá» Äi tù, có quá nhiá»u ngÆ°á»i dÃnh án ma túy hoặc có vợ con lâm vòng lao lý vì buôn bán, váºn chuyá»n ma túy. NgÆ°á»i cán bá» biên phòng 10 nÄm cắm á» Na Ư, nay Äang là Phó Bà thÆ° thÆ°á»ng trá»±c Äảng ủy xã, sau má»t há»i bấm Äá»t ngón tay thá»ng kê, mà rằng: hiá»n giá», tôi má»i chá» chá»n Äược anh Phó Chủ tá»ch UBND xã ÄÆ°Æ¡ng nhiá»m ấy là ngÆ°á»i không âdÃnhâ án ma túy, không có vợ, con mắc vòng lao lý vì buôn bán, váºn chuyá»n thuá»c phiá»n và heroin.
Cá» xanh ngợp núi, lúa xanh óng ả giữa thung lÅ©ng sÆ¡n thủy hữu tình, dù Äã nhiá»u lần và o Na Ư, khi thì công an, khi thì biên phòng âhá» tá»ngâ, khi thì Äi bắt Äá»i tượng vừa xả súng và o công an, án dà nh dà nh, ngÆ°á»i rá» rỡ, nhÆ°ng chÆ°a bao giá» tôi thấy thiên nhiên của Na Ư vì thế mà không Äẹp. Sá»± tÆ°Æ¡i má»i, sá»± ná»n nã Äến khó tin á» nÆ¡i mà suá»t nhiá»u nÄm qua, ngÆ°á»i ta luôn gá»i là vùng Äất chết khiến ai nấy giáºt mình. Mà sá»± tháºt là có quá nhiá»u sá»± chết chóc á» Äây. Dẫu xe ô tô xá»n, xe máy xá»n, nhà lầu xe hÆ¡i trà n ngáºp Na Ư, dẫu ông trùm chÆ°a lá» mặt xây nhà nghênh ngang, lắp cả camera theo dõi⦠trâu bò qua ÄÆ°á»ng, dẫu liên tục các Äá»i tượng là cán bá» xã, là con em cán bá», Äảng viên trong xã phải tra tay và o còng - dẫu thế, phong cảnh Na Ư vẫn tháºt thanh bình. Thanh bình Äến mức, Äầu bản có cắm biá»n âNa Ưâ, chữ trắng, bảng xanh tuyá»t Äẹp, nhà có Äánh sá» nhÆ° á» Thủ Äô, ngÆ°á»i dân Äi xe máy, Äi ô tô rất ná» nếp, cán bá» và o nhà há» má»i uá»ng bia, trÆ°á»c khi báºt nắp lon, còn lấy giấy Än lau sạch sẽ rá»i má»i ÄÆ°a hai tay ra má»i.
Trong sá»± thanh bình có vẻ Äó, Äang Än trÆ°a, chợt anh Hạnh, Äá»n phó Tây Trang gá»i chúng tôi ra nói nhá»: xin các Äá»ng chà cho mượn cái xe ô tô Äang lái Äi TGV âÄặc chủngâ nà y. Chúng tôi có xe, nhÆ°ng Äi xe U-oát biá»n sá» mà u xanh của tôi thì dá» bá» lá» lắm. 4 chiến sỹ nai ná»t gá»n gà ng, dá» chừng bữa cÆ¡m, ângÆ°á»i ngá»±a ngáºm tÄmâ chá» Äợi, tin báo Äã dá»i vá»: má»t Äá»i tượng nguy hiá»m, bá» tóm vá»i tang váºt là 2 bánh heroin. Ai Äó thá» dà i: sá» âcái chết trắngâ Äó Äủ Äá» âdá»±a cá»tâ 2 sinh linh lầm lá»i, cái gã ấy, anh em vẫn thÆ°á»ng gặp hắn má»i ngà y, suá»t bao nhiêu nÄm quaâ¦. Hóa ra, ngay khi tiếp chúng tôi, giúp chúng tôi là m thủ tục xuất cảnh sang Là o má»t cách hữu tình nhất, má»t chuyên án lá»n Äã tạm thá»i khép lại. Công an vây trÆ°á»c nhà , máºt phục á» các ÄÆ°á»ng Äèo, ngõ xóm, các chiến sỹ biên phòng dà n quân sau nhà Äá» phòng Äá»i tượng tÃnh nÆ°á»c chuá»n sá»m khá»i Na Ư. Má»t cảm giác xao xuyến, vừa nhÆ° mình vừa má»i góp phần nhá» bé tiá» u trừ 2 bánh heroin trÆ°á»c khi nó Äược thẩm láºu và o Äất Viá»t, vừa có gì rợn rợn khi nghÄ©, vì thế mà chúng tôi Äã trá»±c tiếp tham gia chút Äá»nh, Äá» góp phần giúp chúng ta Äà nh phải loại bá» kẻ phạm tá»i khá»i cõi sá»ng nà y trong nay mai. ÄÆ°á»ng ra cá»a khẩu, xe của lá»±c lượng cÆ¡ Äá»ng rải Äầy, các chiến sỹ nai ná»t gá»n gà ng lÄm lÄm xách súng bên vá» ÄÆ°á»ng Äã gieo và o chúng tôi má»t cảm giác khó tả, rằng: âlãnh Äá»a của Hoà ng Tá» Chết Khun Saâ Äang Äến gần lắm? TGV vẫn thò cái nanh vuá»t ma quái của nó sang Äến dải rừng êm Äá»m nghe rõ từng tiếng chim khuyên lÃu rÃu, từng tiếng chà o mà o tÆ°Æ¡i vui lảnh lót nà y Æ°? Khắp má»i nẻo ÄÆ°á»ng mà xe chúng tôi Äang lÄn bánh, chá» nà o là lá»i mòn là m Än phi pháp, là lán nÆ°Æ¡ng giao hà ng tà n Äá»c Äến ma quái của các Äá»i tượng âcÆ¡m trắngâ, âcÆ¡m Äenâ? Theo Äại diá»n của CÆ¡ quan phòng chá»ng ma túy và tá»i phạm của Liên hợp quá»c tại Äông Nam à và Thái Bình DÆ°Æ¡ng, trong nÄm 2008, tá»ng sản lượng thuá»c phiá»n á» khu vá»±c Tam Giác Và ng tÄng 3,3%, tức là có khoảng 424 tấn thuá»c phiá»n Äược sản xuất (thông tin chÃnh thá»ng nà y Äược chuyên san Há» sÆ¡ Sá»± kiá»n của Tạp chà Cá»ng sản dá»ch và ÄÄng tải và o tháng 10 nÄm 2009). Hóa ra, sá»± yên bình kia chá» là giả tạo.
Qua cá»a khẩu quá»c tế Tây Trang, lá cá» Äá» sao và ng Viá»t Nam trên nóc cá»a khẩu lùi dần á» phÃa sau, chúng tôi Äã chÃnh thức nháºp cảnh Là o, lÄn bánh trên Äá»a phần tá»nh Phong Sa Lỳ, thuá»c Bắc Là o. Bắt Äầu những cung ÄÆ°á»ng cá»±c xấu, xe cá» vấy trong bùn Äất, Äôi lúc xe vÄng mình, quẫy Äà nh Äạch nhÆ° con cá quả bá» tấn công. Thá»nh thoảng lại và o má»t khúc cua, chiếc xe hai cầu quen chinh phục các Äá»a hình âghá»nh thácâ cÅ©ng phải dừng lại, ngần ngừ, toan tÃnh. Con ÄÆ°á»ng xuyên quá»c gia từ Tây Trang Äi MÆ°á»ng Mà y Äang Äược thi công bá»i lá»±c lượng công nhân kỹ thuáºt ngÆ°á»i Viá»t. Thá»nh thoảng lại thấy những chiếc xe khá»ng lá», bò nhÆ° con rùa giữa lép nhép bùn nhão chá» sắt thép váºt liá»u phục vụ viá»c phá tuyến, xây cầu. Bản là ng chìm trong mÆ°a và bùn. Chiá»u vá» hoe hoắt biên cÆ°Æ¡ng, những nếp nhà sà n Äứng co chân so ro trong cÆ¡n gió là nh lạnh. Vẻ mặt ngÆ°á»i phụ nữ vùng biên nÆ°á»c Là o, so vá»i những Äà n bà vùng biên Tây Trang, tuyá»t Äá»i không có nét nà o khác nhau. Chá» có tiếng nói là khác, quá»c tá»ch là khác. Từ Äây, chúng tôi buá»c phải nhá» mình là âTây ba lôâ Äi xuyên Là o, Thái Lan, Myanmar, nếu bà con không nói tiếng Anh, tiếng Pháp hay tiếng Viá»t, thì coi như⦠chá» còn cách dùng ngôn ngữ tay chân và Äiá»u bá» của toà n cÆ¡ thá».
Mây Äùn lên vá»i và ng nhÆ° sợ trá»i sắp tá»i sẽ không còn ai nhá» tá»i mình nữa. Mây nhá»c nhoà i sáng lên trong những vá»t sáng cuá»i ngà y mà u mỡ gà ỠtÃt dãy núi xa xÄm. Trẻ em trần truá»ng chạy ra xem Äoà n quay phim hay nhà báo gì Äó (chắc há» nghÄ© váºy, chá» dám Äoán váºy). Những ngÆ°á»i Äà n bà Äi lầm lÅ©i trong mây, những quán bán hà ng vắng ngắt trong mÆ°a gió nhá» mặt ngÆ°á»i. Có bé gái á» trần truá»ng, úp sụp chiếc túi nilon trắng lóa lên Äầu che mÆ°a, cháu há»n nhiên vục vÅ©ng nÆ°á»c ven ÄÆ°á»ng rá»a mặt⦠Cháu là m viá»c Äó nhÆ° Äang thá»±c hiá»n thủ tục của má»t trò chÆ¡i Äá»ng dao há»n nhiên nhất, nguyên thủy nhất. Không phải sợ vÅ©ng nÆ°á»c bẩn, không phải buá»t lòng vì sá»± Äói nghèo nà o Äó, khách lãng du thấy xôn xao nghÄ© vá» sá»± bình yên của má»t cuá»c sá»ng há»n nhiên, vá» cái giá của hoang sÆ¡ so vá»i những Äánh Äá»i của ná»n vÄn minh kỹ trá»!
Chiếc xe lầm lÅ©i dÅ©i bùn mà Äi. Báºt hết Äèn lên, hy vá»ng sông suá»i không bắt chúng tôi phải dá»±ng lá»u chá»â¦ trá»i sáng xem nÆ°á»c có rút Äi không. Có khi lo lắng, Äêm thÄm thẳm, dò há»i ÄÆ°á»ng khi khách và chủ không còn nhìn rõ mặt nhau, chủ không biết há»i gì, khách không biết nói gì, Äêm thanh vắng, chá» hai chữ âMÆ°Æ¡ng Khoaâ (huyá»n MÆ°á»ng Khoa, nÆ¡i chúng tôi Äang tìm cách Äến) vang lên, thế là tay chá» trá», là mặt mà y rạng rỡ. Khắp nhân gian, tên ngÆ°á»i, tên Äá»a danh là thứ chẳng cần phiên dá»ch. ÄÆ°á»ng biên tái, không biá»n chá» dẫn, cứ lầm lÅ©i Äi giữa hoang vu, Äôi lúc bói mắt ao Æ°á»c có má»t ánh Äèn cho bá»t cảm giác lo âu của bá»n gã bá» Äô thà nh âbá» rÆ¡iâ.
Khuya, huyá»n lỵ MÆ°á»ng Khoa của tá»nh Phong Sa Lỳ hiá»n ra. Trong lúp xúp lá»u quán vá»i ánh Äiá»n lom dom, rá»i tiếng lao xao của ngÆ°á»i Là o, hãn hữu lắm có cả tiếng lóe xóe tÆ°Æ¡i vui của ngÆ°á»i Äà n bà Viá»t. NhÆ° chết Äuá»i vá» phải cá»c. Sau ba bá»n lần tìm nÆ°á»c tÆ°á»i cá» và o gÆ°Æ¡ng chiếu háºu, tÆ°á»i lau Äèn pha bá» bùn bÃt kÃn tá»i um, chúng tôi Äã kiá»t sức vá»i những nẻo ÄÆ°á»ng vÅ©ng trâu Äằm, á»â¦ khủng long. Nhiá»u con suá»i sâu, Äà n trâu Äi qua chá» còn thò lên cái Äầu lóp ngóp, chá» mãi, Äoà n khách Viá»t chúng tôi cÅ©ng không dám mạo hiá»m, thấy chiếc xe bán tải âÄá»â (chế thêm thiết bá» tránh bá» chết máy khi lá»i nÆ°á»c) của ngÆ°á»i Là o ùng ục lao qua, nÆ°á»c tung tóe trắng xóa cả dòng suá»i, thế là tắt Äiá»u hòa, cà i sá» 1, kéo kÃn các cá»a kÃnh, chiếc xe biến thà nh âchiến binh lá»i nÆ°á»câ. Ãng ục sang bên nà y sông, suá»i, quay sang má»i thấy biết Æ¡n cái âá»ng thá»â của chiếc xe mình Äang Äi, nó Äược âchếâ cao vòi Äặt trên nóc xe, nhÆ° cái á»ng khói của nhà máy xi mÄng!
NhÆ°ng, trung tâm huyá»n MÆ°á»ng Khoa nhìn thấy rá»i, mà sao biá»n trá»i cách mặt! Dù Äã Äược bạn bè trên mạng cảnh báo trÆ°á»c, nhÆ°ng chúng tôi cÅ©ng không thá» ngá» cái viá»c vá» nhà ngủ của ông lái phà qua sông Náºm U à o ạt nÆ°á»c xá»i nà y nó lại quan trá»ng Äến váºy. Bất quá cÅ©ng chá» là má»t ông lái phà , phà ná» máy phà nh phạch Äôi phút Äã vượt qua con sông bé nhá», bất quá cÅ©ng chá» là thêm má»t chú lái là m ca Äêm nhÆ° Viá»t Nam và cả thế giá»i vẫn là m, cá» sao chá» vì giấc ngủ của anh lái phà Ãt chữ nà o Äó mà Äá» cả Äoà n xe phải nằm chá» bên lúp xúp hoang vu, vấy bẩn bùn Äất thế nà y cả má»t Äêm ròng!? Chúng tôi nhìn Äoà n xe nằm im nghe tiếng lao xao thá» thà nh cách mình mấy chục mét sông Náºm U mà lòng buá»n rÆ°á»i rượi. Lá»u quán tre nứa á»p ẹp, không má»t ánh Äèn, không má»t tiếng ngÆ°á»i, mùi bùn Äất khÄn khẳn. Có vẻ nhÆ° Äây là má»t dãy chợ tạm bẩn thá»u Äang cô Äá»c trong Äêm mÆ°a gió. Thế má»i biết thế nà o là cách trá» Äò ngang, là sang sông thì phải lụy⦠phà . Tiếng gá»i có cái gì bắt Äầu thảm thiết, tuyá»t vá»ng, cứ gá»i bằng tiếng Viá»t thôi, nhÆ°ng Äèn pin nhấp nháy, tiếng gá»i oai oái và Äeo bám thế, chẳng hò Äò thì là gì nữa! Trong Äêm tá»i, má»t con thuyá»n nhóc nhách rẽ nÆ°á»c tiến sang, nó nhÆ° con thuyá»n bà ẩn của yêu quái bá»ng dÆ°ng xuất hiá»n Äầy khả nghi trên con sông Äen ká»t không trông thấy bá» bến trong phim Tây Du Ký váºy. Cảnh ấy từng khiến thầy trò ÄÆ°á»ng TÄng không khá»i thảng thá»t. Những chiếc Äèn pin há» thân Äược báºt tuá»t. Chiếc ô tô nằm lại, khuất bóng trong Äêm Äen bá» sông, chúng tôi dùng dằng, lo lắng ôm các cá» máy chụp ảnh, quay phim nhiá»u trÄm triá»u Äá»ng bÆ°á»c lên thuyá»n, thôi thì phó mặc tất cả cho anh lái Äò không biết từ Äâu xuất hiá»n, khách há»i gì, nhà thuyá»n cÅ©ng chá» âno, noâ (không, không biết).
Má»t thá» trấn tiêu Äiá»u, bên dòng sông thÆ¡ má»ng Äến Äiá»u! Bữa cÆ¡m Äầu tiên, trong Äêm lom dom Äèn Äiá»n quán lẻ huyá»n lẻ, sá»± phóng khoáng và hà o hiá»p của bà con miá»n Äất lạ âtừ trên trá»i rÆ¡i xuá»ngâ khiến những ngÆ°á»i lỡ Äá» ÄÆ°á»ng không thá» nà o quên. Nó có gì Äó rất là hiá»p khách, rất là Thủy Há». Nhà trá» chá» 20.000 kÃp/ ngÆ°á»i (khoảng 40 nghìn tiá»n Viá»t Nam) cho má»t ngà y Äêm. Quán lợp tranh, nhà lợp fibroximang, nhà và quán Äá»u thòi ra mép sông, có cái gì Äó rất giá»ng Tây Nam Bá» nÆ°á»c ta. Cái bến nÆ°á»c âLÆ°Æ¡ng SÆ¡n Bạc: nà y tháºt lạ, chủ quán quý khách Äến mức Äem máy ảnh ra chụp vá»i những vá» khách xa xôi, Äem rượu Là o ra chúc từng ngÆ°á»i trong nhiá»u Äợt, nghe chán Äiá»u nhạc LÄm Vông là lÆ¡i tÆ°Æ¡i trẻ, Noy - cô con gái chủ nhà còn ý tứ má» cả Äá»a TrÆ°á»ng SÆ¡n Äông nhá» TrÆ°á»ng SÆ¡n Tây cho cả nhóm khách Viá»t cùng xao xuyến.
RÅ© áo phong sÆ°Æ¡ng trong quán trá». Sáng ra, thò mặt ra lá»u quê nhÆ° cái tá» chim thòi ra mép sông Náºm U, chúng tôi há»i há»p chá» trá»i sáng dần dà , dần dần xem cái xe ô tô Äi TGV của mình có còn Äá» au bùn Äất Äứng giữa các hà ng quán tranh tre bên kia sông hay không! Xe vẫn còn. Bà chá» ngÆ°á»i Viá»t Äá»nh cÆ° á» MÆ°á»ng Khoa Äã lâu, nghe tin có Äoà n khách Viá»t cÅ©ng qua chà o, thấy chúng tôi rất tá» vói mắt tìm xe, hiá»u ý, nói: bên nà y hầu nhÆ° không có kẻ trá»m, các chú ạ. NgÆ°á»i Là o phần nhiá»u theo Äạo Pháºt, há» sá»ng lÆ°Æ¡ng thiá»n, tháºt thà bằng niá»m tin và o sức mạnh chá» che của má»t Äấng siêu nhiên. Chú cứ bá» xe á» Äó 1 nÄm, cái gì của chú vẫn nguyên vẹn của chú. Tiếng cÆ°á»i ran ran, chúng tôi thấy niá»m xúc Äá»ng len lén lan và o từ ngoà i dòng Náºm U. á» ven sông có những há» nÆ°á»c nhá», nÆ°á»c xanh ngắt, trong veo; há» hững những con thuyá»n dà i, thon, sÆ¡n mà u mè nằm thảnh thÆ¡i⦠nhÆ° cõi riêng ngao du của nà ng công chúa và chà ng hoà ng tá» nà o Äó.
Từ MÆ°á»ng Khoa và o tá»nh Udomsay còn 200km, qua Hủa PhÄn nữa, rá»i phải thêm gần 300 km nữa sẽ Äến Luông Pra BÄng, cá» Äô nÆ°á»c Là o, thà nh phá» Äược vinh danh là nÆ¡i Äược bảo tá»n tá»t nhất Äông Nam Ã.
Chợt gặp ven ÄÆ°á»ng khi chạm chân Äến Äất Udomsay, là khu tượng Äà i Tình Äoà n kết quân Äá»i hai nÆ°á»c Viá»t Là o Äá»i Äá»i bá»n vững. Không gian rợp sắc hoa. Chợt nhá» Äến lá»i hứa vá»i ngÆ°á»i cá»±u binh già Hoà ng VÄn Phẩm, phải mất má»t hà nh trình ngót má»t nghìn cây sá» nữa chúng tôi má»i Äến Äược nÆ¡i ông Äã hoạt Äá»ng, lấy vợ, sinh Äược 3 ngÆ°á»i con mang hai dòng máu âtình sâu nhÆ° nÆ°á»c Há»ng Hà Cá»u Longâ. Cạnh Äó là khu chùa vá»i bức tượng Pháºt khá»ng lá», và ng óng trong nắng trÆ°a, á» nÆ¡i cao nhất của tá»nh lỵ Udomsay. Má»t không gian Äặc sá»t Là o, âtrá»i từ Äây chẳng xanh mà u xứ sá»â.
ÄÆ°á»ng rừng hoang vu, Äôi lúc, giữa bạt ngà n rừng ráºm, cá» cây lúp xúp lan ra trÆ°á»c mắt, chim rừng kêu lảnh lót, chúng tôi ngỡ mình lạc và o ÄÆ°á»ng cụt á» má»t khu bảo tá»n nguyên sinh nà o Äó. Cảm giác vá» TGV nhÆ° lùi xa hẳn, chá» còn là những thác, Äá»ng, núi cao và sông sâu, là thiên ÄÆ°á»ng của âTây ba lôâ. Cà ng Äi, cà ng thấm thÃa cái chân lý: hầu hết các thá» tứ, thá» trấn, các Äiá»m Äến Äá»c Äáo á» Là o, Äá»u do Tây ba lô há» tìm ra. Há» cứ Äi xe Äạp, cứ là m hết mình á» chÃnh quá»c rá»i Äi du lá»ch hết mình á» bất kỳ nÆ¡i nà o trên thế giá»i, há» trải lòng vá»i thiên nhiên và các cá»ng Äá»ng ngÆ°á»i á» nÆ¡i há» Äến má»t cách chân thà nh và da diết nhất. Du lá»ch, vá»i há», không phải (không chá») là Äánh phá»m, yêu ÄÆ°Æ¡ng hay mua sắm nhÆ° nhiá»u ngÆ°á»i Viá»t vẫn là m. Há» Äi, trải nghiá»m, ngắm nghÃa, thÆ°á»ng thức hết mình. âThiên ÄÆ°á»ng Tây ba lôâ Nong Khiêu á» tá»nh Hủa PhÄn hay thá» xã Vang Viêng (thuá»c tá»nh Vientiane, cách thủ Äô Viên ChÄn 150km) là những trÆ°á»ng hợp nhÆ° thế. Không phải là chÃnh quyá»n hay bà con á» Là o thấy các Äiá»m Äến kia quá Äẹp, quá có tiá»m nÄng, há» hÆ°á»ng du khách nÆ°á»c ngoà i và o Äó Äá» âkhai thác du lá»châ. Mà chá» ÄÆ¡n giản là các Äiá»u há»n nghá» sỹ Äến táºn cùng của du khách (chủ yếu là ) châu Ãu, há» ham Äi, ham khám phá, há» thÃch Äá»ng Äá, núi Äá, thÃch dòng sông Äủ ghá»nh thác, Äủ êm Äá»m, Äủ hoang sÆ¡ quyến rÅ© Äá» chèo thuyá»n, trôi kyak, thế là há» dừng chân. Và quán xá, dá»ch vụ tÆ°Æ¡ng thÃch vá»i yêu cầu Äó của Tây ba lô cứ viá»c tuần tá»± má»c lên. âThiên ÄÆ°á»ng của Tây ba lôâ toà n hà ng quán nhá» lợp lá, giản dá», món Än Tây, Äá» chÆ¡i Tây nhẹ nhà ng. Bên sông, trong Äá»ng, các con ÄÆ°á»ng leo núi miá»t mà i, chi chÃt các ngõ phá» lúp xúp⦠là nÆ¡i thá»ng trá» của Tây Ba Lô. Tháºm chÃ, trong những dãy quán cà phê, vừa Än, vừa ngủ âbụi bặmâ á» Vang Viêng, giữa má»t thung lÅ©ng ven ÄÆ°á»ng, giữa bủa vây của những dãy núi cao trắng toát mây mù, những há» nÆ°á»c trong xanh hoa cá» lún phún từ thá»i, cả chục du khách chung thuê má»t chiếc giÆ°á»ng, có gá»i kê lÆ°ng, có chÄn má»ng Äắp há», há» ngá»i chi chÃt nhÆ° Äang⦠tắm nắng trên bãi biá»n. NgÆ°á»i lim dim ngủ, ngÆ°á»i xem tivi, ngÆ°á»i vá»nh râu Äá»c sách trong⦠cÄn chòi lá. Có cả ngÆ°á»i bá»n bá»â¦ yêu ÄÆ°Æ¡ng.
Cái cách Tây Ba lô tá»± tìm và tôn vinh nhuáºn sắc các Äiá»m Äến cho mình á» lãnh thá» nÆ°á»c ngoà i nhÆ° thế, có lẽ nó sẽ khiến những ngÆ°á»i âkhai thácâ du lá»ch á» Viá»t Nam phải sá»m nhìn lại mình. Khu thắng cảnh hùng vÄ© và thÆ¡ má»ng tuyá»t vá»i mang tên Noong Khiêu của tá»nh Hủa PhÄn, ven ÄÆ°á»ng Äi từ Udomsay vá» Luang Pra BÄng cÅ©ng váºy. Trên mạng internet, du khách nÆ°á»c ngoà i ÄÆ°a ra kết luáºn vá»i nhau, Äến Bắc Là o, có thá» chÆ°a Äến Luang Pra BÄng, nhÆ°ng không thá» nà o bá» qua chá»n hoang vu mà tuyá»t sắc, có núi Äá» leo bá», có Äá»ng du thám, có sông Náºm Du miá»t mà i chảy Äá» Äua thuyá»n, có ngã ba sông hữu tình huyá»n thoạiâ¦
Chiếc xe của chúng tôi vấy bùn Äến mức, có ngÆ°á»i góp ý, lem luá»c thế nà y, có khi ngÆ°á»i ta không cho và o cá» Äô sang trá»ng của ngÆ°á»i ta Äâu! Bên Là o vắng vẻ, cả nÆ°á»c có chừng 10 t
Chừng ná»a thế ká»· qua, cái tên âTam Giác Và ngâ (Golden Triangle) Äã ám ảnh loà i ngÆ°á»i bá»i nhiá»u lẽ. Miá»n Äất hiá»m trá» âtrÄm bảy mÆ°Æ¡i thác trÄm ba mÆ°Æ¡i Äèoâ nằm giữa ba quá»c gia Là o, Thái Lan, Myanmar nà y từng là âthủ phủâ của cây thuá»c phiá»n, nÆ¡i sản xuất và buôn bán ma túy lá»n nhất thế giá»i. Lãnh Äá»a bà ẩn của Thần Chết nà y gắn liá»n vá»i tên tuá»i má»t ngÆ°á»i Äược âxÆ°ng tônâ là âHoà ng tá» Chếtâ, là âÃng hoà ng thuá»c phiá»nâ, âVá» vua không ngaiâ - ngÆ°á»i từng có tá»i 15.000 tay súng dữ dằn báºc nhất, Äược trang bá» cả tên lá»a phòng không vác vai và súng chá»ng tÄng Äá» tuyên chiến vá»i ChÃnh phủ Myanmar và các bÄng Äảng buôn bán ma túy khác. NgÆ°á»i ấy là âtrùm của những ông trùmâ ma túy vùng Tam Giác Và ng: Khun Sa. Suá»t từ nÄm 1955 cho Äến khi âcá»i giáp gác kiếmâ, quy hà ng chÃnh phủ Myanmar và o nÄm 1996, hÆ¡n 40 nÄm ròng, Khun Sa và hà ng vạn thuá»c hạ của y Äã biến ba chữ Tam Giác Và ng trá» thà nh má»t cÆ¡n mÆ¡ hãi hùng báºc nhất của nhân loại tiến bá», nÆ¡i Äây sản xuất hÆ¡n 70% lượng ma túy của cả Äá»a cầu.
Bà ẩn Tam Giác Và ng cứ treo trong trà tÆ°á»ng tượng và niá»m khát khao chinh phục của nhóm chúng tôi, gá»m bá»n gã thÃch Äi, ham tìm hiá»u. Má»t nhà quay phim ná»i tiếng, má»t doanh nhân thà nh Äạt, má»t ngÆ°á»i khoảng chừng bá»n chục tuá»i Äã bá» tiá»n lang bạt âdu khảoâ tá»i hÆ¡n 80 quá»c gia, má»t âôngâ nhà báo Äã xem cuá»c Äá»i là m phóng sá»± của mình là dấu cá»ng của những chuyến lang thang bất táºn. Äã từ lâu, vá»i nhóm chúng tôi, dấu há»i âÄÆ°á»ng Äến Tam Giác Và ngâ, âTam Giác Và ng - huyá»n thoại và sá»± tháºt?â cứ lÆ¡ lá»ng nhÆ° má»t cảm giác mắc nợ của ai Äó, vì ai Äó. Cà ng âtreoâ lâu, món nợ ấy, nó lại cà ng ám ảnh.
Äến má»t ngà y, Äã Äi hết nÆ°á»c mình rá»i, giữa má»t Äá»nh Äèo cheo leo xa ngái, Äiá»m xuyết thêm con sông vắt mình thÆ¡ má»ng bên ngá»c ngà mà u xanh núi rừng, bá»n gã chợt quay sang nói chuyá»n mÆ¡ mà ng hÆ¡n cả⦠mây gió. Chúng ta Äã dầm mình vá»i các chuyến lang thang, chúng ta Äi chá» vì chúng ta muá»n Äược lên ÄÆ°á»ng, chứ chÆ°a chắc Äã vì chá» Äợi hoặc nÆ°Æ¡ng theo má»t tiếng gá»i mÆ¡ há» nà o Äó. Chúng ta Äã lái xe máy, lái ô tô Äi dá»c ngang bao nhiêu dải Äất, bao nhiêu quá»c gia, tại sao không nghÄ© Äến má»t cái trải nghiá»m Äá» Äá»i nhÆ° thế nà y. âNhÆ° thế nà o?â, tiếng ba ngÆ°á»i bạn lãng du khác tuá»i, khác nghá», khác quê quán ngá»i cạnh Äá»u thảng thá»t, háo hức. Giữa bao la, tiếng của há» cứ phiêu du nhÆ° vá»ng ra từ má»t bá» phim cÅ©, lá»ng tiếng á»m á»m, róng riết Äá» rá»i có cái gì Äó Äầy hoà i niá»m. âLái ô tô Äi vòng quanh thế giá»i. Chá» nà o là miá»n của âbá»n biá»nâ thì ta cho xe lên tà u thủy, Äến mênh mông Äất trá»i của ânÄm châu lụcâ, ta lại nhấn ga, bẻ lái, phóng chiếc ô tô của ta, Äeo biá»n kiá»m soát của Viá»t Nam mà Äi. Äó sẽ là chiếc ô tô Äầu tiên của Viá»t Nam Äi vòng quanh thế giá»iâ. âChắc chắn là Äầu tiên. Ta không cần nghÄ© nhiá»u vá» những ká»· lục, ká»· lục là thứ ngÆ°á»i ta láºp ra Äá»â¦ vượt qua. Ta hãy Äi cho chÃnh cái khát vá»ng khám phá thế giá»i của thân pháºn mình. Thế giá»i ngà y cà ng phẳng, nhÆ°ng khát vá»ng lái ô tô từ Viá»t Nam Äi vòng quanh thế giá»i vẫn còn⦠gá» ghá» lắm Äấy. Äó là má»t sá»± án lá»n, má»t ý tÆ°á»ng hay nhÆ°ng cÅ©ng Äầy phiêu lÆ°u. Ã, cÅ©ng nên chụp tháºt nhiá»u ảnh, quay tháºt nhiá»u những thÆ°á»c phim tuyá»t kỹ có thá» có Äược. Bá»i chuyến lái xe khắp Äá»a cầu ấy, nếu Äi Äược, nó sẽ là má»t cuá»c lang thang lá»n. Lá»n Äến mức, chá» nghÄ© Äến Äấy, tôi Äã thấy nghẹt thá», ông ạâ. âÄá»i ngÆ°á»i, nhân sinh ba vạn sáu nghìn ngà y, bất quá, dù dÅ©ng cảm lắm, già u có lắm, Äánh Äá»i lắm, ngÆ°á»i ta cÅ©ng chá» Äi Äược má»t chuyến nhÆ° váºy thôiâ - giá»ng chà ng nghá» sỹ Æ°u tú, vừa Äược bá» nhiá»m là m Phó Giám Äá»c má»t hãng phim chợt trá» nên sÆ°Æ¡ng khói nhÆ° má»t ông già ưu Äầu râu tóc bạc. Gã Äi bụi xuyên quá»c gia kéo má»i ngÆ°á»i vá» vá»i thá»±c tại: âÃng Æ¡i, xin thủ tục Äem cái âxác phà mâ của mình Äi vòng quanh thế giá»i Äã khó lắm rá»i, huá»ng há» lại Äi quay phim, lại lái chiếc ô tô của mình Äi suá»t 2 nÄm ròng rã. Tá»i thiá»u phải mất 2 nÄm, bản Äá» Äây, tôi vạch cho ông, tá»i thiá»u phải Äi xuyên 80 quá»c gia khác nhau. Ãng nà o xung phong bá» vợ con, công viá»c, cá»a bá» nhà , quê quán Äó suá»t 2 nÄm Äá» ngà y nà o cÅ©ng lái xe rong ruá»i khắp quả Äất? Lấy Äâu ra tiá»n Äi và là m phim nhá», cả chục triá»u Äô-la Äấy?â.
Chuyá»n không ÄÆ¡n giản, mà lại cÅ©ng ÄÆ¡n giản. Thế giá»i nà y vá»n không có ÄÆ°á»ng, rá»i bá»i chÆ°ng ngÆ°á»i ta cứ dằm xéo mãi thì ÄÆ°á»ng nó hiá»n ra. Và tất cả những phát minh của loà i ngÆ°á»i, lúc má»i thai nghén, nó cÅ©ng từng bá» xem là Äiên rá», ông ạ - giá»ng gã nhà báo an ủi, tá»± tin và có cái gì tháºt⦠tá»± trà o. Ta bắt tay và o viá»c nhé. NgÆ°á»i Äi bà n tìm phom cho chÆ°Æ¡ng trình/ chuyến Äi, ngÆ°á»i Äi váºn Äá»ng tà i trợ, ngÆ°á»i Äi má»i cá» vấn chuyên gia cho cả khá»i lượng khá»ng lá» Äến kinh ngạc các vấn Äá» Äá» bÆ°á»c và o lá» trình âthế giá»i trong lòng tayâ hÆ¡i nhiá»u lãng mạn kia. Lại thêm ngÆ°á»i mua sắm thiết bá» là m phim, liên lạc vá»i các Äà i truyá»n hình, các cÆ¡ quan báo chà Äá» phát sóng, ÄÄng tải. Mục ÄÃch cao nhất là những gì mà chuyến Äi hấp dẫn và âto lá»nâ Äến choáng ngợp của nhóm là sẽ Äược ghi lại, sẽ có thá» chia sẻ cảm xúc và các trải nghiá»m từ chuyến âlái ô tô BKS Viá»t Nam vòng quanh thế giá»iâ Äó vá»i bà con mình. Công viá»c cứ tuần tá»±, bỡ ngỡ, vÆ°á»ng mắc á» Äâu thì lần tìm và tháo nút á» Äó, sá»± tiến triá»n của dá»± án khiến ai cÅ©ng mừng, cÅ©ng háo hức chá» ngà y lên ÄÆ°á»ng Äi khắp nhân gian; nhÆ°ng ngay cả khi chuyến Äi âkhá»i Äá»ng bằng Tam Giác Và ngâ Äá» Äá»i Äang Äến gần, xe Äã ná» máy con ÄÆ°á»ng Äã rá» rỡ dÆ°á»i chân, nhóm vẫn vá» vai nhau: cái ÄÃch 700 ngà y lái ô tô Viá»t Nam vòng quanh thế giá»i vẫn còn xa Äấy. Äôi khi nhìn thấy cái ÄÃch của hà nh trình, ngÆ°á»i ta vẫn không dám tin Äó là sá»± tháºt, nhÆ° váºy Äó!
Thế thì phải thá» cho chắc Än, phải Äi các cung ÄÆ°á»ng ngắn và thá» sức mình, tay lái của mình, kiến thức và túi tiá»n của mình, khả nÄng là m chÆ°Æ¡ng trình tác phẩm Äá» phát sóng, ÄÄng tải của mình Äã chứ. Và , cái giấc mÆ¡ Tam Giác Và ng treo sẵn trên Äầu bá»n anh em má»i Äược dá»p kéo xuá»ng. Lái xe Äi Tam Giác Và ng (TGV). TGV giá» là miá»n Äất mà mafia, các ông trùm ma túy hãi hùng nhất hoặc Äã thúc thủ, hoặc Äã Äi và o hoạt Äá»ng tinh vi, bà máºt; và thế là ngÆ°á»i của 3 quá»c gia nhảy ra là m⦠du lá»ch TGV. Huyá»n thoại Hoà ng Tá» Chết, Vùng Äất Tá» Thần bá»ng chá»c biến thà nh con gà Äẻ trứng và ng cho ngà nh du lá»ch ven cái thẻo Äất bé xÃu mà Äầy huyá»n thoại giữa ngã ba sông, là khá»i nguá»n của tên gá»i TGV ấy. Vì thế, muá»n du ngoạn TGV theo kiá»u ngắm nghÃa chụp ảnh, chá» cần bá» chút tiá»n má»n mua vé máy bay, vù sang dòm dá» má»t tà rá»i vá» thì rất dá» . Thế cÅ©ng Äà nh rằng là má»t chuyến Äi Äến táºn TGV âkinh thiên Äá»ng Äá»aâ. Gá»m Äi nhÆ° thế thì cóp tiá»n mua vé tà u bay, bay vòng quanh thế giá»i luôn, và o vÅ© trụ luôn có phải hÆ¡n không. Bá»n anh em hạ quyết tâm: lái xe ô tô Äá»a hình, vượt Äèo dá»c, vượt ngầm há» rợn ngÆ°á»i từ Bắc Viá»t Nam, Bắc Là o và Bắc Thái Lan rá»i sang Myanmar Äá» thá»±c sá»± chinh phục Äược các cung ÄÆ°á»ng Äến TGV, phải vẽ Äược chân dung TGV xÆ°a và nay, chân dung Ãng Hoà ng Ma Túy Khun Sa, vá»i những ngả rẽ và nháºt ký cụ thá» nhất trên con ÄÆ°á»ng xe ô tô biá»n sá» Viá»t Nam Äi và o lãnh Äá»a của Hoà ng tá» Chết.
Chúng tôi chá»n con ÄÆ°á»ng xuyên qua Tây Bắc Viá»t Nam, qua Bắc Là o, sang Bắc Thái Lan, Myanmar Äá» khám phá TGV. Bá»i con ÄÆ°á»ng Quá»c lá» 6 hôm nay vá»i các tá»nh Hòa Bình, SÆ¡n La, Äiá»n Biên, vá»i Äèo dá»c và các Äiá»m nóng bá»ng vá» ma túy, là khu vá»±c từng trà n ngáºp hoa anh túc, nÆ¡i mà Äến giá» phút nà y vẫn hằng ngà y hằng giá» bá» âthẩm láºuâ, trung chuyá»n ma túy từ khu vá»±c TGV và o. Tức là , nÆ¡i ấy, nó có nhiá»u tÆ°Æ¡ng Äá»ng vá»i khái niá»m TGV mà chúng tôi Äang lÄn bánh tá»i. NÆ¡i hiá»m trá», núi cao Äèo sâu nhất Viá»t Nam, là Tây Bắc. Tây Bắc, nÆ¡i mà Äầu những nÄm 1990, nhiá»u khu vá»±c vẫn sặc sỡ, bạt ngà n hoa anh túc, từng Äược má»nh danh là âvá»t dầu loangâ, vòng sóng loangâ nà o Äó của cái gá»i là Tam Giác Và ng; nÆ¡i mà Äến táºn hôm nay, cuá»c chiến ngÄn chặn nạn buôn bán và váºn chuyá»n ma túy vẫn hết sức khá»c liá»t, vá»i không Ãt những Äá» máu, nhiá»u ngÆ°á»i của Nhà nÆ°á»c ta Äã hy sinh tÃnh mạng trÆ°á»c mÅ©i súng của âcác ông trùmâ.
Rá»i Hà Ná»i chá» 70km rìa thủ phủ tá»nh Hòa Bình, Äã thấy những dãy núi hình rÄng cÆ°a hiá»n ra. Äó là âÄặc sảnâ, là má»t biá»u trÆ°ng ám ảnh của Tây Bắc. Từ Äây, phá» xá lùi xa, Äã Äến lúc cất lên tiếng hát dặm trÆ°á»ng, âqua miá»n Tây Bắc, núi vút ngà n trùng xaâ. Quá»c lá» 6 hôm nay có phần thênh thang hÆ¡n, những khúc cua tay áo, cua âÄÅ©ng quầnâ ba bá»n âÄá»â từng Äe dá»a các tay lái thiá»n chiến nhất Äã Äược uá»n nắn, cắt xẻ. Ven ÄÆ°á»ng là cá»t má»c sá» 0 Äược xây dá»±ng nhÆ° má»t tượng Äà i lÆ°u niá»m, nÆ¡i Äánh dấu Äiá»m khá»i Äầu của con ÄÆ°á»ng mà Äoà n quân Tây Tiến nÄm xÆ°a Äã Äi. Con ÄÆ°á»ng và o cảng Thượng LÆ°u Äi Chợ Bá» huyá»n thoại giá» trải nhá»±a và cÅ©ng mang tên âÄÆ°á»ng Tây Tiếnâ.
âDá»c lên khúc khuá»·u, dá»c thÄm thẳm/ Heo hút cá»n mây, súng ngá»i trá»iâ, câu thÆ¡ Äầy cung báºc bá»ng trầm nhÆ° Äèo dá»c của thi sỹ Quang DÅ©ng, má»t thà nh viên của Äoà nh binh Tây Tiến oai hùng nÄm xÆ°a Äã Äược cảm khái viết nhÆ° váºy. Con ÄÆ°á»ng hiá»m trá» vá»i sá»t rét khiến âQuân xanh mà u lá dữ oai hùmâ, khiến âRải rác biên cÆ°Æ¡ng má» viá» n xứâ nÄm xÆ°a, giá» Äã bá»t ma thiêng nÆ°á»c Äá»c. NhÆ°ng chúng tôi vẫn tiến vá» phÃa Tây, vẫn sang Bắc Là o, vẫn qua dãy núi lá»n Pha Luông vá»i vợi, vá»i nạn sá»t rét từng xóa sá» các bản là ng hiu hắt trong mây xám kia. Trong Äoà n tiá» n các âchiến binh ngÆ°á»i Viá»tâ lái xe Äến TGV, có má»t ngÆ°á»i bạn khá Äặc biá»t, hoa háºu Viá»t Nam Nguyá» n Thu Thủy.
NÆ¡i khá»i Äầu con ÄÆ°á»ng Tây Tiến, rá»i âmá»t Äèo má»t Äèoâ¦, lại má»t Äèoâ, khen ai khéo vẽ cảnh cheo leo, cứ cheo leo mãi! Dá»c Cun, Äèo Thung Khe, Äèo Má»c Châu, Äèo SÆ¡n La, Äèo Pha Äin, Äèo Tây Trang... dá»c Äèo cứ ná»i tiếp nhau, phong cảnh hữu tình má»i lúc lại má» ra chất ngất thêm. Dá»c Pha Äin chá» gánh anh thá»/ Äèo LÅ©ng Lô anh hò chá» hát. Rá»i lại âRuá»i và ng bá» chó gió Tây Trangâ. Äèo Pha Äin dà i tá»i 32 km, Äá»nh Äèo tháºt sá»±, bây giá» nằm buá»n vá»i con ÄÆ°á»ng Quá»c lá» 6 cÅ©, cả hai Äang lùi dần và o dÄ© vãng. Bá»i, bây giá», ÄÆ°á»ng Sáu CÅ© chá» còn là lá»i âmònâ dân sinh, dà nh cho những ngÆ°á»i Æ°a hoà i niá»m, Æ°a cảm giác du lá»ch mạo hiá»m, muá»n tìm vá» bÆ°á»c chân hùng vÄ© của cha anh mình nÄm xÆ°a. ÄÆ°á»ng Quá»c lá» 6 má»i thênh thang Äã thu hút hết lượng ngÆ°á»i và phÆ°Æ¡ng tiá»n tham gia giao thông vá» phÃa mình, nó nhÆ° sợi chá» Äá» tÆ°Æ¡i má»i ná»i liá»n các tá»nh Tây Bắc, sang tÃt mù khÆ¡i Bắc Là o, nó nhÆ° mạch máu Äánh thức miá»n rừng xa thẳm nhÆ°ng hữu tình Äó vá»i miá»n xuôi.
Hoa háºu Thu Thủy chÆ°a nguôi xúc Äá»ng vá» hình ảnh hà o hoa, quả cảm và nhiá»u bi tráng của Äoà n quân Tây Tiến nÄm xÆ°a, nên cứ má»t má»±c Äòi rẽ từ QL 6 má»i thênh thang và o ÄÆ°á»ng sá» Sáu cÅ©. NgÆ°á»i má» ÄÆ°á»ng thế ká»· 21 cÅ©ng hữu tình lắm, ngoà i những khúc trùng khÃt lên nhau của ÄÆ°á»ng Sáu CÅ© và ÄÆ°á»ng Sáu Má»i, các chá» ânắn dòngâ ÄÆ°á»ng má»i truá»i Äi, bá» lại ÄÆ°á»ng cÅ© giữa bá»i bÆ¡i lau lách gợi vá» hoang vu, thì ngÆ°á»i ta luôn là m các ÄÆ°á»ng ná»i Äá» hai con ÄÆ°á»ng ná»i vá»i nhau, nhiá»u Äoạn chạy song song nhau. NghÄ©a là Äang từ cảm giác êm ru ÄÆ°á»ng trải nhá»±a luá»n trong mây của Äèo Pha Äin thế ká»· 21, bạn có thá» dÅ©i mÆ°a gió, mây mù báºp bánh xe của mình và o ngoắt ngóe chữ chi của ÄÆ°á»ng Sáu CÅ©. Äá» nhá» vá» má»t thá»i hà o hùng, ÄỠôn cá» tri tân, ÄÆ°á»ng ta rá»ng thênh thang tám thÆ°á»c thì rất cần rá»i, nhÆ°ng Äến, cảm nháºn Äá» hiá»u vá» cái thá»i dá»c Äèo (âdá»c Pha Äin chá» gánh anh thá»â/ âÄèo LÅ©ng Lô anh hò chá» hátâ/ âRét Thái Nguyên rét vá» Yên Thế/ Gió qua rừng, Äèo Khế gió sangâ) cá»±c nhá»c, táºn cùng khá» cá»±c nÄm xÆ°a, cÅ©ng là không thá» thiếu!
ÄÆ°á»ng Sáu CÅ© và cái hÆ°á»ng ngược từ Kinh Äô ThÄng Long lên Tây Bắc của nó luôn chứa trong mình nhiá»u câu chuyá»n lá»ch sá» bất ngá» và thú vá». XÆ°a, các vua chúa phong kiến không Äi ná»i trên các lá»i mòn chuá»t chạy từ kinh thà nh của mình lên vùng Äất mà nay chúng ta gá»i là Tây Bắc hôm nay, nÆ¡i ấy vá»n chá» dà nh cho ngÆ°á»i Äi bá» và Äám ngá»±a thá» tháºt thon vó thóp bụng, vá»n Äầy giặc giã, phiến loạn và ma thiêng nÆ°á»c Äá»c. Vì thế, thá»i trÆ°á»c, vua chúa phong kiến toà n phải cưỡi thuyá»n rá»ng dá»c sông Há»ng, rá»i bắt nhá»p vá»i sông Äà , men mãi từ Chợ Bá», Suá»i Rút, lên mạn PhÆ°Æ¡ng Lâm, Phù Bắc Yên, ngược SÆ¡n La, leo thác mãi tá»i Thuáºn Châu, Quỳnh Nhai rá»i Äến táºn cõi Äá»a Äầu - ânÆ¡i cuá»i trá»i Tây Bắc có Lai Châuâ. TrÆ°á»c, trong Äôi chuyến dẹp giặc cá» miá»n biên viá» n, nhiá»u vá» vua Lê có Äá» lại chữ của mình trên các vách Äá ven sông. Nghá» thuáºt tức cảnh sinh tình, rút gÆ°Æ¡m khoét chữ lên vách Äá, ÄÆ°Æ¡ng thá»i gá»i là âma nhaiâ. Chữ của vua, Äã nhÆ° cái cá»t má»c minh quân ái quá»c, trà dÅ©ng song toà n trong lòng dân! NhÆ° lá cá» yá»m và o mái núi, xua Äuá»i Äám phản tặc và ngoại bang. Hòa Bình, SÆ¡n La, Lai Châu hôm nay, má»i tá»nh Äá»u giữ cho mình má»t di tÃch quý báu, Äó là bà i tiêu dẫn, bà i thÆ¡ Äầy khà phách của vua Lê Thái Tá» (Lê Lợi), là di tÃch quá»c gia Chữ Của Vua Lê Thái Tông⦠Nhân câu chuyá»n âsá» sáchâ vá» má»t cung ÄÆ°á»ng hiá»m trá», Äèo dá»c nhÆ° thế, hoa háºu Thu Thủy muá»n Äược chiêm ngưỡng bà i thÆ¡ âQuế Lâm Ngá»± Chếâ của vua Lê Thái Tông, khắc trên vách Äá tuyá»t mỹ ven thá» xã SÆ¡n La và o thế ká»· 15. Bà i thÆ¡ của vá» vua triá»u Lê âlÆ°ng Äeo gÆ°Æ¡m, tay má»m mại bút hoaâ ấy Äược khắc lên vách Äá từ chuyến ngà i thân chinh Äi dẹp phản tặc Thượng Nghiá» m á» vùng Thuáºn Châu, Äá» rá»i hÆ¡n 500 nÄm sau, Äến nÄm 1965, má»i Äược ngÆ°á»i Viá»t Nam phát hiá»n trá» lại. Hiá»n, vÄn bia âQuế Lâm Ngá»± Chếâ là má»t di tÃch quá»c gia ná»i tiếng, gợi nhá» vá» má»t thá»i thá»nh trá» âÄến Äá»i Thái Tá», Thái Tông/ thóc lúa Äầy Äá»ng trâu chẳng buá»n Änâ.
Cái âkhungâ của ÄÆ°á»ng Quá»c lá» Sáu hôm nay, tiếc thay, lại không phải do ngÆ°á»i Viá»t Nam thiết kế, chá» huy thi công. Nó Äược thá»±c dân Pháp dùng roi cặc bò và báng súng dữ, tuyá»n phu má» lÃnh ngÆ°á»i Viá»t, bắt há» phải phá tuyến san ÄÆ°á»ng phục vụ cho mÆ°u Äá» cai trá» và bóc lá»t thuá»c Äá»a của chúng. Dù vá»i mÆ°u Äá» và sá»± tà n ác nà o, thì há» cÅ©ng có công khai sinh ra má»t con ÄÆ°á»ng cho những chiếc xe bánh tròn Äầu tiên có thá» tiến và o vá»i hoang ráºm, những thứ của xã há»i vÄn minh cÅ©ng sẽ nhè lá»i Äó mà lên Äá»ng bà o miá»n thượng du. Con ÄÆ°á»ng ấy từng mang tên là ÄÆ°á»ng Bá»n Má»t, bá»i nó Äược hoà n thà nh nÄm 1941 sau mấy chục nÄm sức lao phu ngÆ°á»i Viá»t húc và o các vách núi như⦠châu chấu Äá xe. TÆ°á»ng rằng chấu ngã, chẳng dè xe nghiêng. ÄÆ°á»ng cÅ©ng từng mang tên viên công sứ Sanh Pu Lá»p, ngÆ°á»i Pháp, bá»i ông ta Äã Äá»c thúc, cai quản viá»c phá Äá má» ÄÆ°á»ng. Äến thá»i ông Tá» Hữu viết thÆ¡: âDá»c Pha Äin chá» gánh anh thá»/ Äèo LÅ©ng Lô anh hò chá» hátâ, là tả cảnh ngÆ°á»i Viá»t ái quá»c ná» lá»±c chuẩn bá» lÆ°Æ¡ng thảo, khà giá»i tiến quân lên Äáºp tan táºp Äoà n cứ Äiá»m Äiá»n Biên Phủ của Thá»±c dân Pháp và tay sai và o ná»a chừng những nÄm 1953-1954. Bấy giá», ÄÆ°á»ng Quá»c lá» Sáu Äã khang trang hÆ¡n nhiá»u cho xe cÆ¡ giá»i Äi. NhÆ°ng, trong ký ức, cảm giác và so sánh của má»i ngÆ°á»i, nó vẫn má»t mù gian khó. Con ÄÆ°á»ng Sá» Sáu Má»i hôm nay, lÆ°á»t êm giữa mỠảo mây cao, giữa cÆ¡n mÆ°a rừng thÆ¡ má»ng, nó nhÆ° má»t giấc mÆ¡ ảo diá»u của miá»n Tây Bắc, cái nÆ¡i từng Äá»i Äá»i kiếp kiếp phải âbá» khôn bằng ngá»±a, thủy khôn bằng thuyá»nâ.
Qua vùng Má»c Châu của SÆ¡n La, nhìn dãy Pha Luông (chiết tá»± tiếng Äá»a phÆ°Æ¡ng là Núi Lá»n) sừng sững, vòi vòi; án ngữ, sẫm tá»i cả chân trá»i, giáp ÄÆ°á»ng biên hai nÆ°á»c Viá»t - Là o, ai Äó lại Äá»c thÆ¡ âTây Tiếnâ. Giữa ângà n thÆ°á»c lên cao ngà n thÆ°á»c xuá»ngâ, chợt gặp cảnh âNhà ai Pha Luông mÆ°a xa khÆ¡iâ. SÆ¡n La là cái rá»n sá»t rét lá»n nhất Viá»t Nam, Äầu những nÄm 1990, liên tiếp các tráºn dá»ch xóa sá» các bản là ng. Cái ârá»nâ chết chóc vì sá»t rét Äó chÃnh là khu vá»±c Pha Luông âmÆ°a xa khÆ¡iâ từng khiến Äoà n binh Tây Tiến âquân xanh mà u láâ vá»i nÆ°á»c da xanh rá»t, rá»i âTây Tiến Äoà n binh không má»c tócâ (trá»c Äầu) vì sá»t rét ác tÃnh. Äoà n quân Äi vá» hÆ°á»ng Tây ấy sang Äến Bắc Là o. Con ÄÆ°á»ng thuá»c Äá»a xÆ°a cÅ©ng xuyên từ Bắc Viá»t sang Bắc Là o. Rừng núi giá»ng nhau, thắm tình Äoà n kết, cùng gánh chá»u những lầm than của thá»i thuá»c Pháp rá»i gian nan kháng Pháp nhÆ° nhau.
Thá» trấn có cái tên lãng mạn⦠báºc nhất Viá»t Nam, thá» trấn Thảo Nguyên của huyá»n Má»c Châu, tá»nh SÆ¡n La hiá»n ra. Thá» trấn cÅ©, nó cÅ©ng bá» Ãt nhiá»u lãng quên nhÆ° con ÄÆ°á»ng Sá» Sáu CÅ©, giữa những nÆ°Æ¡ng chè mênh mông, nhấp nhô nhÆ° sóng biá»n. Chợt, bên quán nghèo có ngÆ°á»i nhắc Äến con ÄÆ°á»ng thuá»c Äá»a, nhắc Äến há»i thằng Pháp tung hoà nh từ Viá»t Namm sang Äến nÆ°á»c bạn Là o, và những ngÆ°á»i con của thá» trấn Thảo Nguyên bá» chúng cưỡng chế Äi phu Äi lÃnh, lang bạt mãi sang vùng Tam Giác Và ng (TGV). Ãng cụ Hoà ng VÄn Phẩm ấy, nÄm nay Äã 92 tuá»i. Từ chá» cay Äắng bá» chúng dá»a giết, áo chế Äi lÃnh phục vụ cho quân Äá»i của cú diá»u xâm lÄng (cùng nhiá»u ngÆ°á»i nữa), cáºu thanh niên 18 tuá»i Hoà ng VÄn Phẩm sá»m Æ°á»c mÆ¡ có Äược má»t tiếng gá»i hiá»u triá»u Äi trả thù nhà , Äá»n nợ nÆ°á»c. Äược giác ngá» lý tÆ°á»ng yêu nÆ°á»c, Hoà ng VÄn Phẩm Äà o thoát khá»i hà ng ngÅ© lÃnh thá»±c dân, theo Cách Mạng. Ãng cùng nhiá»u Äá»ng chà nữa tham gia hoạt Äá»ng á» các tá»nh Luông Náºm Thà (khu vá»±c TGV), Udomsay, Hủa PhÄn⦠của nÆ°á»c bạn Là o. Äeo bao da cà i súng ngắn và lá»±u Äạn Äi trong rừng quanh nÄm suá»t tháng, thÆ°á»ng trá»±c Äá»i mặt vá»i kẻ thù và bè lÅ© tay sai, lâu ngà y Äến mức con dáºn con má»i bám Äầy thắt lÆ°ng⦠quần. Nhiá»u Äêm chạy giặc, phải lấy dây rừng buá»c ngang mình Äá» ngủ trên cà nh cây cao vì biết có lÅ© há» rình Än thá»t ngÆ°á»i bên dÆ°á»i. Ãng Phẩm ânằm vùngâ kỹ Äến mức biết Äược 10 thứ tiếng của các dân tá»c Tây Bắc Viá»t Nam và Bắc Là o. Äá» bám rá» trong dân nhiá»u hÆ¡n, tá» chức cho phép ông Phẩm và má»t sá» Äá»ng chà lấy vợ ngÆ°á»i Là o, vá»i Äám cÆ°á»i, các cuá»c sinh ná» Äà ng hoà ng. Äó là má»t quyết Äá»nh sáng suá»t và Äầy nhân vÄn! Ba ngÆ°á»i con mang hai dòng máu Là o - Viá»t của ông Phẩm và ngÆ°á»i phụ nữ Là o á» bản Tùng Khoa (tá»nh Luang Náºm Thà ) lần lượt ra Äá»i (bản Äó nằm gần sân bay Luông Náºm Thà hiá»n nay). Sau Äó, cuá»i những nÄm 1940, vì giặc Pháp và những tên tay sai á» chÃnh quyá»n Äá»a phÆ°Æ¡ng nghi ngá», chúng Äiá»u tra, dá»a sẽ giết cả nhà nếu muá»n âlà m loạnâ (theo Cách Mạng), ông Phẩm và má»t sá» Äá»ng chà của mình phải dá»±ng lên âmà n ká»châ giả là m ngÆ°á»i Äánh cá⦠bá» chết trôi Äá»â¦ Äược mất tÃch. Ãng phải mất tÃch thì vợ và Äà n con của ông má»i Äược an toà n. Tá» chức cỠông sang Trung Quá»c há»c và hoạt Äá»ng, rá»i vá» Viá»t Nam tham gia chiến dá»ch Äiá»n Biên Phủ âlừng lẫy nÄm châu, chấn Äá»ng Äá»a cầuâ và o cuá»i nÄm 1953, Äầu nÄm 1954. Miá»n Bắc hoà n toà n giải phóng, ông Phẩm trá» vá» sá»ng á» thá» trấn Thảo Nguyên, trong cÄn nhà ÄÆ¡n sÆ¡ có nhiá»u huân huy chÆ°Æ¡ng của Äảng và Nhà nÆ°á»c hai dân tá»c Viá»t Nam, Là o. Má»i rá»i, á» tuá»i ngoại cá»u tuần, mắt má» chân cháºm, trong thá»t da còn lá»n nhá»n mảnh Äạn mảnh pháo, ông Phẩm gá»i Äà n con ngÆ°á»i Viá»t (sau giải phóng Äiá»n Biên, ông Phẩm Äã lấy vợ ngÆ°á»i Viá»t) của mình lại, nói rằng trÆ°á»c khi chết, bá» cần phải gặp lại những ngÆ°á»i con lÆ°u lạc, không biết sá»ng chết ra sao á» Luông Náºm Thà . 60 nÄm Äã trôi qua! NÄm bá» buá»c phải âbiến mấtâ nhÆ° má»t ngÆ°á»i cầm nÆ¡m Äi Äánh cá bá» suá»i nÆ°á»c lá»n Náºm Thà trôi mất xác, bấy giá», con gái cả (bà Phom nay còn sá»ng, Äã ngoại lục tuần) má»i chá» 4 tuá»i Äầu. Sau má»t hà nh trình cá»±c khá», mò kim Äáy bá», Äến má»t ngà y cả thá» trấn Thảo Nguyên xôn xao, có 2 Äứa con Äầu lá»m Äá»m hoặc bạc phếch của ông Phẩm, từ bên Là o xuất hiá»n, há» quỳ thà nh hà ng á» trÆ°á»c sân ngôi nhà thanh bạch ven nÆ°Æ¡ng chè, rá»i tiếng khóc rầm vang, những Äứa con luân lạc Äi bằng hai Äầu gá»i tiến lại phÃa ông bá» già Hoà ng VÄn Phẩm. Bá»n bá» con vá»i nhau bằng tiếng Là o, ai cÅ©ng bảo, còn sá»ng cả, gặp Äược nhau, Äá»i không gì vui bằng nữa rá»i.
Ãng Phẩm Äã già quá, có lẽ từ giá» Äến lúc vá» trá»i, ông không dám mÆ¡ má»t ngà y Äến Äược Luông Náºm Thà lần nữa. Khi Äoà n viên, bà vợ tảo tần và táºn khá» của ông cÅ©ng không còn Äược chứng kiến ná»i vui. Mắt ông Phẩm chan hòa nÆ°á»c. Hai ngÆ°á»i con Äến từ Là o, Äầu hoa Äã râm vẫn quỳ má»p và khóc rầm lên cho thá»a lòng vui. Ãng Phẩm Äã Äược vợ và các con thá» cúng trên chiếc ban thá» cắm lông chim và cây ná» cÅ© cà ng ấy suá»t ná»a thế ká»· qua! Bà con thá» trấn Thảo Nguyên gá»i ông Phẩm là âNgÆ°á»i trá» vá» từ bà n thá»â. Chúng tôi hứa, trên ÄÆ°á»ng Äến TGV, sẽ qua Luông Náºm Thà thÄm ngôi nhà của vợ và Äà n con ông Phẩm. Nghe nói, bây giá», tÃnh riêng Äà n con cháu á» bên Là o của ông, Äã có tá»i 30 thà nh viên!
Những vá»t sáng cuá»i ngà y giót và o Äá»nh mây mù của Äèo Pha Äin, á» Äiá»m cao mà những chiếc Äại xa bò bên mép vá»±c chá» bé nhÆ° con cua Äá, Äã khuếch tán ra má»t vẻ Äẹp kỳ ảo. Sau 2 Äêm là m lữ khách lỡ Äá» ÄÆ°á»ng của Tây Bắc Viá»t Nam, chúng tôi Äã Äặt chân tá»i lòng chảo Äiá»n Biên Phủ, vá»i cánh Äá»ng MÆ°á»ng Thanh rá»ng lá»n, mà u mỡ, thÆ¡m thảo nhất của Miá»n Tây Bắc. Vá»i chiá»u dà i 20km, rá»ng 8km, MÆ°á»ng Thanh còn gá»i là MÆ°á»ng Trá»i trong tâm thức dân gian ngÆ°á»i Thái bản Äá»a, là vì thế. HÆ¡n ba chục cây sá» nữa là Äến nÆ°á»c bạn Là o. Con ÄÆ°á»ng vượt Äèo Tây Trang, qua âthung lÅ©ng tá» thần Na Ưâ, nÆ¡i há»i tụ của rất rất nhiá»u ÄÆ°á»ng dây buôn bán ma túy lá»n của cả nÆ°á»c, nhÆ° cà ng hiá»m trá» hÆ¡n, lắt léo và hoang biá»t hÆ¡n bá»i ná»i ám ảnh âcÆ¡m Äenâ và âcái chết trắngâ suá»t nhiá»u tháºp niên qua. Thuá»c phiá»n, heroin, và Äủ loại ma túy tá»ng hợp khác Äã hà nh hoà nh á» nÆ°á»c ta, gây nên bao Äiá»u thảm khá»c. Những nÆ°Æ¡ng thuá»c phiá»n nhá» lẻ, trá»ng trái phép á» Tây Bắc và o Äến tây Thanh Hóa, Tây Nghá» An vẫn Ãt nhiá»u tá»n tại, nhÆ°ng nó chá» là những hạt cát so vá»i lượng ma túy khá»ng lá» Äược thẩm láºu và o nÆ°á»c ta, hầu hết ÄÆ°á»ng Äi của nó từ khu vá»±c TGV, qua Là o và o Viá»t Nam rá»i biến thà nh khói ma má» hoặc tiếp tục tuá»n ra nÆ°á»c khác.
Còn nhá», khi Viá»t Nam Äem ra xét xá» vụ Xiêng Phênh, VÅ© Xuân TrÆ°á»ng và ÄÆ°á»ng dây buôn bán ma túy xuyên quá»c gia của chúng, thì Äây là vụ án âbuôn cái chết chócâ lá»n nhất trong lá»ch sá» pháp Äình nÆ°á»c ta. NhÆ°ng, từ bấy, có bao nhiêu vụ ám ma túy khác, lá»n hÆ¡n, tinh quái hÆ¡n, sá» lượng khủng khiếp hÆ¡n, Äá»i tượng tà n Äá»c hÆ¡n bá»n Xiêng Phênh - VÅ© Xuân TrÆ°á»ng rất nhiá»u. Và ÄÆ°á»ng dây nà o cÅ©ng từ miá»n chết chóc TGV, qua Là o, sang nÆ°á»c ta... Ngay sá»± liên kết VÅ© Xuân TrÆ°á»ng vá»i Xiêng Phênh, cÅ©ng là sá»± hợp tác giữa âmá»t Äá»ng má»t cá»tâ, má»t âbá» già â ngÆ°á»i Viá»t và má»t âmầm má»ng mafiaâ ngÆ°á»i Là o. NÄm 2006, ngÆ°á»i Viá»t Nam bầu chá»n những ngÆ°á»i phụ nữ tiêu biá»u của nÄm trên cả nÆ°á»c, có má»t ângÆ°á»i ná»i tiếngâ sáng giá Äược chÃnh thức ÄÆ°a và o danh sách, là Thượng tá Ngô Thá» Thủy, Phó Phòng Cảnh sát phòng chá»ng tá»i phạm ma túy, Công an tá»nh Äiá»n Biên. Äó là má»t ngÆ°á»i Äà n bà thép, ngá»i trên xe thiết giáp vá»i khiên giáp và các loại vÅ© khà trang bá» táºn âchân rÄngâ của các trung Äoà n cÆ¡ Äá»ng Äi trấn áp, bắt giữ các âông bà trùmâ buôn bán ma túy; Äó cÅ©ng là ngÆ°á»i Äà n bà tà i tình trinh sát hóa trang và o rất nhiá»u ÄÆ°á»ng dây xuyên quá»c gia Äá» vạch mặt những kẻ ânháºp khẩuâ tá» thần và o Äất Viá»t. Trong báo cáo của Thượng tá Thủy, trong thá»i gian ngắn, riêng sá» heroin mà chá» tóm Äược trong các chuyên án chá» trá»±c tiếp chá» huy, tham gia, Äã là 85 bánh! Chiá»u theo luáºt pháp nÆ°á»c ta hiá»n hà nh, sá» lượng ấy, Äủ Äá» Äem ra tá» hình 85 ngÆ°á»i vi phạm.
Trong cuá»n sách mang tên âBức tÆ°á»ng lá»a lặng lẽâ Äược NXB Công an Nhân dân vừa ấn hà nh của chúng tôi, chá» viết vá» riêng lá»±c lượng cảnh sát phòng chá»ng ma túy của công an tá»nh Äiá»n Biên, Äã Äủ dá»±ng lên má»t bức tranh thảm khá»c, hãi hùng vá» thá»±c trạng thẩm láºu ma túy từ phÃa có TGV và o Viá»t Nam. Äá» dá»±ng Äược âBức tÆ°á»ng lá»aâ ngÄn thác nguá»n chết chóc từ ma túy kia, lá»±c lượng công an và quần chúng tá»t cÅ©ng Äã phải hy sinh rất nhiá»u. Äá»nh Äèo Tây Trang, chúng tôi dừng lại thắp nhang cho Trung úy Phạm VÄn CÆ°á»ng (công an Äiá»n Biên) và 2 ngÆ°á»i tá»t giúp công an phá án, há» cùng thiá»t mạng trong tÃch tắc, bá»i há»ng súng lá»n bắn á» cá»± ly cá»±c gần của tên Lý A Va, cùng ÄÆ°á»ng dây buôn bán, Äóng bánh heroin khá»ng lá» của chúng. TrÆ°á»c khi chúng tôi có mặt Ãt ngà y, má»t chiến sỹ của Äá»n biên phòng Tây Trang cÅ©ng vừa bá» trá»ng thÆ°Æ¡ng trong cuá»c váºt lá»n khá»ng chế má»t Äá»i tượng là ngÆ°á»i Na Ư, khi hắn váºn chuyá»n 4 bánh heroin. TrÆ°á»c Äó Ãt ngà y, 3 Äá»ng chà công an, trong Äó có phó trÆ°á»ng Công an huyá»n Mai Châu, Hòa Bình hy sinh khi vây bắt A Khua, Äá»i tượng buôn bán ma túy từ Là o vá», cùng Äá»ng bá»n tại nhà riêng của Khua.
Xin phép Bá» Chá» huy Biên phòng tá»nh Äiá»n Biên, chúng tôi Äược Äá»n phó Äá»n Biên phòng Tây Trang ÄÆ°a và o âThung lÅ©ng tá» thần Na Ưâ. Ngoà i viá»c há»i tụ rất nhiá»u các ÄÆ°á»ng dây buôn bán ma túy của cả nÆ°á»c, Na Ư cÅ©ng còn giữ ká»· lục buá»n, là cái xã sá» hữu má»t danh sách các Äá»i tượng dÃnh án tá» hình nhiá»u nhất trong há» thá»ng xã phÆ°á»ng nÆ°á»c ta! Chủ tá»ch UBND, Chủ tá»ch Há»i Äá»ng nhân dân, Chủ tá»ch Mặt tráºn tá» quá»c, Phó chủ tá»ch UBND, TrÆ°á»ng công an, Phó Công an⦠xã Na Ư, cả ngÆ°á»i ÄÆ°Æ¡ng kim giữ chức và o lúc nà y và ngÆ°á»i từng giữ chức trÆ°á»c khi bá» Äi tù, có quá nhiá»u ngÆ°á»i dÃnh án ma túy hoặc có vợ con lâm vòng lao lý vì buôn bán, váºn chuyá»n ma túy. NgÆ°á»i cán bá» biên phòng 10 nÄm cắm á» Na Ư, nay Äang là Phó Bà thÆ° thÆ°á»ng trá»±c Äảng ủy xã, sau má»t há»i bấm Äá»t ngón tay thá»ng kê, mà rằng: hiá»n giá», tôi má»i chá» chá»n Äược anh Phó Chủ tá»ch UBND xã ÄÆ°Æ¡ng nhiá»m ấy là ngÆ°á»i không âdÃnhâ án ma túy, không có vợ, con mắc vòng lao lý vì buôn bán, váºn chuyá»n thuá»c phiá»n và heroin.
Cá» xanh ngợp núi, lúa xanh óng ả giữa thung lÅ©ng sÆ¡n thủy hữu tình, dù Äã nhiá»u lần và o Na Ư, khi thì công an, khi thì biên phòng âhá» tá»ngâ, khi thì Äi bắt Äá»i tượng vừa xả súng và o công an, án dà nh dà nh, ngÆ°á»i rá» rỡ, nhÆ°ng chÆ°a bao giá» tôi thấy thiên nhiên của Na Ư vì thế mà không Äẹp. Sá»± tÆ°Æ¡i má»i, sá»± ná»n nã Äến khó tin á» nÆ¡i mà suá»t nhiá»u nÄm qua, ngÆ°á»i ta luôn gá»i là vùng Äất chết khiến ai nấy giáºt mình. Mà sá»± tháºt là có quá nhiá»u sá»± chết chóc á» Äây. Dẫu xe ô tô xá»n, xe máy xá»n, nhà lầu xe hÆ¡i trà n ngáºp Na Ư, dẫu ông trùm chÆ°a lá» mặt xây nhà nghênh ngang, lắp cả camera theo dõi⦠trâu bò qua ÄÆ°á»ng, dẫu liên tục các Äá»i tượng là cán bá» xã, là con em cán bá», Äảng viên trong xã phải tra tay và o còng - dẫu thế, phong cảnh Na Ư vẫn tháºt thanh bình. Thanh bình Äến mức, Äầu bản có cắm biá»n âNa Ưâ, chữ trắng, bảng xanh tuyá»t Äẹp, nhà có Äánh sá» nhÆ° á» Thủ Äô, ngÆ°á»i dân Äi xe máy, Äi ô tô rất ná» nếp, cán bá» và o nhà há» má»i uá»ng bia, trÆ°á»c khi báºt nắp lon, còn lấy giấy Än lau sạch sẽ rá»i má»i ÄÆ°a hai tay ra má»i.
Trong sá»± thanh bình có vẻ Äó, Äang Än trÆ°a, chợt anh Hạnh, Äá»n phó Tây Trang gá»i chúng tôi ra nói nhá»: xin các Äá»ng chà cho mượn cái xe ô tô Äang lái Äi TGV âÄặc chủngâ nà y. Chúng tôi có xe, nhÆ°ng Äi xe U-oát biá»n sá» mà u xanh của tôi thì dá» bá» lá» lắm. 4 chiến sỹ nai ná»t gá»n gà ng, dá» chừng bữa cÆ¡m, ângÆ°á»i ngá»±a ngáºm tÄmâ chá» Äợi, tin báo Äã dá»i vá»: má»t Äá»i tượng nguy hiá»m, bá» tóm vá»i tang váºt là 2 bánh heroin. Ai Äó thá» dà i: sá» âcái chết trắngâ Äó Äủ Äá» âdá»±a cá»tâ 2 sinh linh lầm lá»i, cái gã ấy, anh em vẫn thÆ°á»ng gặp hắn má»i ngà y, suá»t bao nhiêu nÄm quaâ¦. Hóa ra, ngay khi tiếp chúng tôi, giúp chúng tôi là m thủ tục xuất cảnh sang Là o má»t cách hữu tình nhất, má»t chuyên án lá»n Äã tạm thá»i khép lại. Công an vây trÆ°á»c nhà , máºt phục á» các ÄÆ°á»ng Äèo, ngõ xóm, các chiến sỹ biên phòng dà n quân sau nhà Äá» phòng Äá»i tượng tÃnh nÆ°á»c chuá»n sá»m khá»i Na Ư. Má»t cảm giác xao xuyến, vừa nhÆ° mình vừa má»i góp phần nhá» bé tiá» u trừ 2 bánh heroin trÆ°á»c khi nó Äược thẩm láºu và o Äất Viá»t, vừa có gì rợn rợn khi nghÄ©, vì thế mà chúng tôi Äã trá»±c tiếp tham gia chút Äá»nh, Äá» góp phần giúp chúng ta Äà nh phải loại bá» kẻ phạm tá»i khá»i cõi sá»ng nà y trong nay mai. ÄÆ°á»ng ra cá»a khẩu, xe của lá»±c lượng cÆ¡ Äá»ng rải Äầy, các chiến sỹ nai ná»t gá»n gà ng lÄm lÄm xách súng bên vá» ÄÆ°á»ng Äã gieo và o chúng tôi má»t cảm giác khó tả, rằng: âlãnh Äá»a của Hoà ng Tá» Chết Khun Saâ Äang Äến gần lắm? TGV vẫn thò cái nanh vuá»t ma quái của nó sang Äến dải rừng êm Äá»m nghe rõ từng tiếng chim khuyên lÃu rÃu, từng tiếng chà o mà o tÆ°Æ¡i vui lảnh lót nà y Æ°? Khắp má»i nẻo ÄÆ°á»ng mà xe chúng tôi Äang lÄn bánh, chá» nà o là lá»i mòn là m Än phi pháp, là lán nÆ°Æ¡ng giao hà ng tà n Äá»c Äến ma quái của các Äá»i tượng âcÆ¡m trắngâ, âcÆ¡m Äenâ? Theo Äại diá»n của CÆ¡ quan phòng chá»ng ma túy và tá»i phạm của Liên hợp quá»c tại Äông Nam à và Thái Bình DÆ°Æ¡ng, trong nÄm 2008, tá»ng sản lượng thuá»c phiá»n á» khu vá»±c Tam Giác Và ng tÄng 3,3%, tức là có khoảng 424 tấn thuá»c phiá»n Äược sản xuất (thông tin chÃnh thá»ng nà y Äược chuyên san Há» sÆ¡ Sá»± kiá»n của Tạp chà Cá»ng sản dá»ch và ÄÄng tải và o tháng 10 nÄm 2009). Hóa ra, sá»± yên bình kia chá» là giả tạo.
Qua cá»a khẩu quá»c tế Tây Trang, lá cá» Äá» sao và ng Viá»t Nam trên nóc cá»a khẩu lùi dần á» phÃa sau, chúng tôi Äã chÃnh thức nháºp cảnh Là o, lÄn bánh trên Äá»a phần tá»nh Phong Sa Lỳ, thuá»c Bắc Là o. Bắt Äầu những cung ÄÆ°á»ng cá»±c xấu, xe cá» vấy trong bùn Äất, Äôi lúc xe vÄng mình, quẫy Äà nh Äạch nhÆ° con cá quả bá» tấn công. Thá»nh thoảng lại và o má»t khúc cua, chiếc xe hai cầu quen chinh phục các Äá»a hình âghá»nh thácâ cÅ©ng phải dừng lại, ngần ngừ, toan tÃnh. Con ÄÆ°á»ng xuyên quá»c gia từ Tây Trang Äi MÆ°á»ng Mà y Äang Äược thi công bá»i lá»±c lượng công nhân kỹ thuáºt ngÆ°á»i Viá»t. Thá»nh thoảng lại thấy những chiếc xe khá»ng lá», bò nhÆ° con rùa giữa lép nhép bùn nhão chá» sắt thép váºt liá»u phục vụ viá»c phá tuyến, xây cầu. Bản là ng chìm trong mÆ°a và bùn. Chiá»u vá» hoe hoắt biên cÆ°Æ¡ng, những nếp nhà sà n Äứng co chân so ro trong cÆ¡n gió là nh lạnh. Vẻ mặt ngÆ°á»i phụ nữ vùng biên nÆ°á»c Là o, so vá»i những Äà n bà vùng biên Tây Trang, tuyá»t Äá»i không có nét nà o khác nhau. Chá» có tiếng nói là khác, quá»c tá»ch là khác. Từ Äây, chúng tôi buá»c phải nhá» mình là âTây ba lôâ Äi xuyên Là o, Thái Lan, Myanmar, nếu bà con không nói tiếng Anh, tiếng Pháp hay tiếng Viá»t, thì coi như⦠chá» còn cách dùng ngôn ngữ tay chân và Äiá»u bá» của toà n cÆ¡ thá».
Mây Äùn lên vá»i và ng nhÆ° sợ trá»i sắp tá»i sẽ không còn ai nhá» tá»i mình nữa. Mây nhá»c nhoà i sáng lên trong những vá»t sáng cuá»i ngà y mà u mỡ gà ỠtÃt dãy núi xa xÄm. Trẻ em trần truá»ng chạy ra xem Äoà n quay phim hay nhà báo gì Äó (chắc há» nghÄ© váºy, chá» dám Äoán váºy). Những ngÆ°á»i Äà n bà Äi lầm lÅ©i trong mây, những quán bán hà ng vắng ngắt trong mÆ°a gió nhá» mặt ngÆ°á»i. Có bé gái á» trần truá»ng, úp sụp chiếc túi nilon trắng lóa lên Äầu che mÆ°a, cháu há»n nhiên vục vÅ©ng nÆ°á»c ven ÄÆ°á»ng rá»a mặt⦠Cháu là m viá»c Äó nhÆ° Äang thá»±c hiá»n thủ tục của má»t trò chÆ¡i Äá»ng dao há»n nhiên nhất, nguyên thủy nhất. Không phải sợ vÅ©ng nÆ°á»c bẩn, không phải buá»t lòng vì sá»± Äói nghèo nà o Äó, khách lãng du thấy xôn xao nghÄ© vá» sá»± bình yên của má»t cuá»c sá»ng há»n nhiên, vá» cái giá của hoang sÆ¡ so vá»i những Äánh Äá»i của ná»n vÄn minh kỹ trá»!
Chiếc xe lầm lÅ©i dÅ©i bùn mà Äi. Báºt hết Äèn lên, hy vá»ng sông suá»i không bắt chúng tôi phải dá»±ng lá»u chá»â¦ trá»i sáng xem nÆ°á»c có rút Äi không. Có khi lo lắng, Äêm thÄm thẳm, dò há»i ÄÆ°á»ng khi khách và chủ không còn nhìn rõ mặt nhau, chủ không biết há»i gì, khách không biết nói gì, Äêm thanh vắng, chá» hai chữ âMÆ°Æ¡ng Khoaâ (huyá»n MÆ°á»ng Khoa, nÆ¡i chúng tôi Äang tìm cách Äến) vang lên, thế là tay chá» trá», là mặt mà y rạng rỡ. Khắp nhân gian, tên ngÆ°á»i, tên Äá»a danh là thứ chẳng cần phiên dá»ch. ÄÆ°á»ng biên tái, không biá»n chá» dẫn, cứ lầm lÅ©i Äi giữa hoang vu, Äôi lúc bói mắt ao Æ°á»c có má»t ánh Äèn cho bá»t cảm giác lo âu của bá»n gã bá» Äô thà nh âbá» rÆ¡iâ.
Khuya, huyá»n lỵ MÆ°á»ng Khoa của tá»nh Phong Sa Lỳ hiá»n ra. Trong lúp xúp lá»u quán vá»i ánh Äiá»n lom dom, rá»i tiếng lao xao của ngÆ°á»i Là o, hãn hữu lắm có cả tiếng lóe xóe tÆ°Æ¡i vui của ngÆ°á»i Äà n bà Viá»t. NhÆ° chết Äuá»i vá» phải cá»c. Sau ba bá»n lần tìm nÆ°á»c tÆ°á»i cá» và o gÆ°Æ¡ng chiếu háºu, tÆ°á»i lau Äèn pha bá» bùn bÃt kÃn tá»i um, chúng tôi Äã kiá»t sức vá»i những nẻo ÄÆ°á»ng vÅ©ng trâu Äằm, á»â¦ khủng long. Nhiá»u con suá»i sâu, Äà n trâu Äi qua chá» còn thò lên cái Äầu lóp ngóp, chá» mãi, Äoà n khách Viá»t chúng tôi cÅ©ng không dám mạo hiá»m, thấy chiếc xe bán tải âÄá»â (chế thêm thiết bá» tránh bá» chết máy khi lá»i nÆ°á»c) của ngÆ°á»i Là o ùng ục lao qua, nÆ°á»c tung tóe trắng xóa cả dòng suá»i, thế là tắt Äiá»u hòa, cà i sá» 1, kéo kÃn các cá»a kÃnh, chiếc xe biến thà nh âchiến binh lá»i nÆ°á»câ. Ãng ục sang bên nà y sông, suá»i, quay sang má»i thấy biết Æ¡n cái âá»ng thá»â của chiếc xe mình Äang Äi, nó Äược âchếâ cao vòi Äặt trên nóc xe, nhÆ° cái á»ng khói của nhà máy xi mÄng!
NhÆ°ng, trung tâm huyá»n MÆ°á»ng Khoa nhìn thấy rá»i, mà sao biá»n trá»i cách mặt! Dù Äã Äược bạn bè trên mạng cảnh báo trÆ°á»c, nhÆ°ng chúng tôi cÅ©ng không thá» ngá» cái viá»c vá» nhà ngủ của ông lái phà qua sông Náºm U à o ạt nÆ°á»c xá»i nà y nó lại quan trá»ng Äến váºy. Bất quá cÅ©ng chá» là má»t ông lái phà , phà ná» máy phà nh phạch Äôi phút Äã vượt qua con sông bé nhá», bất quá cÅ©ng chá» là thêm má»t chú lái là m ca Äêm nhÆ° Viá»t Nam và cả thế giá»i vẫn là m, cá» sao chá» vì giấc ngủ của anh lái phà Ãt chữ nà o Äó mà Äá» cả Äoà n xe phải nằm chá» bên lúp xúp hoang vu, vấy bẩn bùn Äất thế nà y cả má»t Äêm ròng!? Chúng tôi nhìn Äoà n xe nằm im nghe tiếng lao xao thá» thà nh cách mình mấy chục mét sông Náºm U mà lòng buá»n rÆ°á»i rượi. Lá»u quán tre nứa á»p ẹp, không má»t ánh Äèn, không má»t tiếng ngÆ°á»i, mùi bùn Äất khÄn khẳn. Có vẻ nhÆ° Äây là má»t dãy chợ tạm bẩn thá»u Äang cô Äá»c trong Äêm mÆ°a gió. Thế má»i biết thế nà o là cách trá» Äò ngang, là sang sông thì phải lụy⦠phà . Tiếng gá»i có cái gì bắt Äầu thảm thiết, tuyá»t vá»ng, cứ gá»i bằng tiếng Viá»t thôi, nhÆ°ng Äèn pin nhấp nháy, tiếng gá»i oai oái và Äeo bám thế, chẳng hò Äò thì là gì nữa! Trong Äêm tá»i, má»t con thuyá»n nhóc nhách rẽ nÆ°á»c tiến sang, nó nhÆ° con thuyá»n bà ẩn của yêu quái bá»ng dÆ°ng xuất hiá»n Äầy khả nghi trên con sông Äen ká»t không trông thấy bá» bến trong phim Tây Du Ký váºy. Cảnh ấy từng khiến thầy trò ÄÆ°á»ng TÄng không khá»i thảng thá»t. Những chiếc Äèn pin há» thân Äược báºt tuá»t. Chiếc ô tô nằm lại, khuất bóng trong Äêm Äen bá» sông, chúng tôi dùng dằng, lo lắng ôm các cá» máy chụp ảnh, quay phim nhiá»u trÄm triá»u Äá»ng bÆ°á»c lên thuyá»n, thôi thì phó mặc tất cả cho anh lái Äò không biết từ Äâu xuất hiá»n, khách há»i gì, nhà thuyá»n cÅ©ng chá» âno, noâ (không, không biết).
Má»t thá» trấn tiêu Äiá»u, bên dòng sông thÆ¡ má»ng Äến Äiá»u! Bữa cÆ¡m Äầu tiên, trong Äêm lom dom Äèn Äiá»n quán lẻ huyá»n lẻ, sá»± phóng khoáng và hà o hiá»p của bà con miá»n Äất lạ âtừ trên trá»i rÆ¡i xuá»ngâ khiến những ngÆ°á»i lỡ Äá» ÄÆ°á»ng không thá» nà o quên. Nó có gì Äó rất là hiá»p khách, rất là Thủy Há». Nhà trá» chá» 20.000 kÃp/ ngÆ°á»i (khoảng 40 nghìn tiá»n Viá»t Nam) cho má»t ngà y Äêm. Quán lợp tranh, nhà lợp fibroximang, nhà và quán Äá»u thòi ra mép sông, có cái gì Äó rất giá»ng Tây Nam Bá» nÆ°á»c ta. Cái bến nÆ°á»c âLÆ°Æ¡ng SÆ¡n Bạc: nà y tháºt lạ, chủ quán quý khách Äến mức Äem máy ảnh ra chụp vá»i những vá» khách xa xôi, Äem rượu Là o ra chúc từng ngÆ°á»i trong nhiá»u Äợt, nghe chán Äiá»u nhạc LÄm Vông là lÆ¡i tÆ°Æ¡i trẻ, Noy - cô con gái chủ nhà còn ý tứ má» cả Äá»a TrÆ°á»ng SÆ¡n Äông nhá» TrÆ°á»ng SÆ¡n Tây cho cả nhóm khách Viá»t cùng xao xuyến.
RÅ© áo phong sÆ°Æ¡ng trong quán trá». Sáng ra, thò mặt ra lá»u quê nhÆ° cái tá» chim thòi ra mép sông Náºm U, chúng tôi há»i há»p chá» trá»i sáng dần dà , dần dần xem cái xe ô tô Äi TGV của mình có còn Äá» au bùn Äất Äứng giữa các hà ng quán tranh tre bên kia sông hay không! Xe vẫn còn. Bà chá» ngÆ°á»i Viá»t Äá»nh cÆ° á» MÆ°á»ng Khoa Äã lâu, nghe tin có Äoà n khách Viá»t cÅ©ng qua chà o, thấy chúng tôi rất tá» vói mắt tìm xe, hiá»u ý, nói: bên nà y hầu nhÆ° không có kẻ trá»m, các chú ạ. NgÆ°á»i Là o phần nhiá»u theo Äạo Pháºt, há» sá»ng lÆ°Æ¡ng thiá»n, tháºt thà bằng niá»m tin và o sức mạnh chá» che của má»t Äấng siêu nhiên. Chú cứ bá» xe á» Äó 1 nÄm, cái gì của chú vẫn nguyên vẹn của chú. Tiếng cÆ°á»i ran ran, chúng tôi thấy niá»m xúc Äá»ng len lén lan và o từ ngoà i dòng Náºm U. á» ven sông có những há» nÆ°á»c nhá», nÆ°á»c xanh ngắt, trong veo; há» hững những con thuyá»n dà i, thon, sÆ¡n mà u mè nằm thảnh thÆ¡i⦠nhÆ° cõi riêng ngao du của nà ng công chúa và chà ng hoà ng tá» nà o Äó.
Từ MÆ°á»ng Khoa và o tá»nh Udomsay còn 200km, qua Hủa PhÄn nữa, rá»i phải thêm gần 300 km nữa sẽ Äến Luông Pra BÄng, cá» Äô nÆ°á»c Là o, thà nh phá» Äược vinh danh là nÆ¡i Äược bảo tá»n tá»t nhất Äông Nam Ã.
Chợt gặp ven ÄÆ°á»ng khi chạm chân Äến Äất Udomsay, là khu tượng Äà i Tình Äoà n kết quân Äá»i hai nÆ°á»c Viá»t Là o Äá»i Äá»i bá»n vững. Không gian rợp sắc hoa. Chợt nhá» Äến lá»i hứa vá»i ngÆ°á»i cá»±u binh già Hoà ng VÄn Phẩm, phải mất má»t hà nh trình ngót má»t nghìn cây sá» nữa chúng tôi má»i Äến Äược nÆ¡i ông Äã hoạt Äá»ng, lấy vợ, sinh Äược 3 ngÆ°á»i con mang hai dòng máu âtình sâu nhÆ° nÆ°á»c Há»ng Hà Cá»u Longâ. Cạnh Äó là khu chùa vá»i bức tượng Pháºt khá»ng lá», và ng óng trong nắng trÆ°a, á» nÆ¡i cao nhất của tá»nh lỵ Udomsay. Má»t không gian Äặc sá»t Là o, âtrá»i từ Äây chẳng xanh mà u xứ sá»â.
ÄÆ°á»ng rừng hoang vu, Äôi lúc, giữa bạt ngà n rừng ráºm, cá» cây lúp xúp lan ra trÆ°á»c mắt, chim rừng kêu lảnh lót, chúng tôi ngỡ mình lạc và o ÄÆ°á»ng cụt á» má»t khu bảo tá»n nguyên sinh nà o Äó. Cảm giác vá» TGV nhÆ° lùi xa hẳn, chá» còn là những thác, Äá»ng, núi cao và sông sâu, là thiên ÄÆ°á»ng của âTây ba lôâ. Cà ng Äi, cà ng thấm thÃa cái chân lý: hầu hết các thá» tứ, thá» trấn, các Äiá»m Äến Äá»c Äáo á» Là o, Äá»u do Tây ba lô há» tìm ra. Há» cứ Äi xe Äạp, cứ là m hết mình á» chÃnh quá»c rá»i Äi du lá»ch hết mình á» bất kỳ nÆ¡i nà o trên thế giá»i, há» trải lòng vá»i thiên nhiên và các cá»ng Äá»ng ngÆ°á»i á» nÆ¡i há» Äến má»t cách chân thà nh và da diết nhất. Du lá»ch, vá»i há», không phải (không chá») là Äánh phá»m, yêu ÄÆ°Æ¡ng hay mua sắm nhÆ° nhiá»u ngÆ°á»i Viá»t vẫn là m. Há» Äi, trải nghiá»m, ngắm nghÃa, thÆ°á»ng thức hết mình. âThiên ÄÆ°á»ng Tây ba lôâ Nong Khiêu á» tá»nh Hủa PhÄn hay thá» xã Vang Viêng (thuá»c tá»nh Vientiane, cách thủ Äô Viên ChÄn 150km) là những trÆ°á»ng hợp nhÆ° thế. Không phải là chÃnh quyá»n hay bà con á» Là o thấy các Äiá»m Äến kia quá Äẹp, quá có tiá»m nÄng, há» hÆ°á»ng du khách nÆ°á»c ngoà i và o Äó Äá» âkhai thác du lá»châ. Mà chá» ÄÆ¡n giản là các Äiá»u há»n nghá» sỹ Äến táºn cùng của du khách (chủ yếu là ) châu Ãu, há» ham Äi, ham khám phá, há» thÃch Äá»ng Äá, núi Äá, thÃch dòng sông Äủ ghá»nh thác, Äủ êm Äá»m, Äủ hoang sÆ¡ quyến rÅ© Äá» chèo thuyá»n, trôi kyak, thế là há» dừng chân. Và quán xá, dá»ch vụ tÆ°Æ¡ng thÃch vá»i yêu cầu Äó của Tây ba lô cứ viá»c tuần tá»± má»c lên. âThiên ÄÆ°á»ng của Tây ba lôâ toà n hà ng quán nhá» lợp lá, giản dá», món Än Tây, Äá» chÆ¡i Tây nhẹ nhà ng. Bên sông, trong Äá»ng, các con ÄÆ°á»ng leo núi miá»t mà i, chi chÃt các ngõ phá» lúp xúp⦠là nÆ¡i thá»ng trá» của Tây Ba Lô. Tháºm chÃ, trong những dãy quán cà phê, vừa Än, vừa ngủ âbụi bặmâ á» Vang Viêng, giữa má»t thung lÅ©ng ven ÄÆ°á»ng, giữa bủa vây của những dãy núi cao trắng toát mây mù, những há» nÆ°á»c trong xanh hoa cá» lún phún từ thá»i, cả chục du khách chung thuê má»t chiếc giÆ°á»ng, có gá»i kê lÆ°ng, có chÄn má»ng Äắp há», há» ngá»i chi chÃt nhÆ° Äang⦠tắm nắng trên bãi biá»n. NgÆ°á»i lim dim ngủ, ngÆ°á»i xem tivi, ngÆ°á»i vá»nh râu Äá»c sách trong⦠cÄn chòi lá. Có cả ngÆ°á»i bá»n bá»â¦ yêu ÄÆ°Æ¡ng.
Cái cách Tây Ba lô tá»± tìm và tôn vinh nhuáºn sắc các Äiá»m Äến cho mình á» lãnh thá» nÆ°á»c ngoà i nhÆ° thế, có lẽ nó sẽ khiến những ngÆ°á»i âkhai thácâ du lá»ch á» Viá»t Nam phải sá»m nhìn lại mình. Khu thắng cảnh hùng vÄ© và thÆ¡ má»ng tuyá»t vá»i mang tên Noong Khiêu của tá»nh Hủa PhÄn, ven ÄÆ°á»ng Äi từ Udomsay vá» Luang Pra BÄng cÅ©ng váºy. Trên mạng internet, du khách nÆ°á»c ngoà i ÄÆ°a ra kết luáºn vá»i nhau, Äến Bắc Là o, có thá» chÆ°a Äến Luang Pra BÄng, nhÆ°ng không thá» nà o bá» qua chá»n hoang vu mà tuyá»t sắc, có núi Äá» leo bá», có Äá»ng du thám, có sông Náºm Du miá»t mà i chảy Äá» Äua thuyá»n, có ngã ba sông hữu tình huyá»n thoạiâ¦
Chiếc xe của chúng tôi vấy bùn Äến mức, có ngÆ°á»i góp ý, lem luá»c thế nà y, có khi ngÆ°á»i ta không cho và o cá» Äô sang trá»ng của ngÆ°á»i ta Äâu! Bên Là o vắng vẻ, cả nÆ°á»c có chừng 10 t
