Đỗ Doãn Hoàng

cá chiên lớn.

Friday, April 22, 2011 6:29:59 AM

Số phận loài cá khổng lồ trên sông hồ Việt Nam:
Cuộc vây ráp tàn độc với các “chúa tể lòng sông” !

Phóng sự của Lãng Quân

http://laodong.com.vn/Tin-Tuc/San-ca-lon/41900

Cá chiên, một loài cá da trơn hung dữ, được mệnh danh là chúa tể lòng sông, nó từng hiện diện khá thân thuộc với đồng bào vùng cao và những người sát cá ở Bắc Bộ một thời. Những con cá khổng lồ, có khi nặng tới 70-80kg, được miêu tả như những thây người nằm úp dưới đáy sông, nằm sấp trên khoang thuyền lớn khi bị bắt. Mỗi lần chúa tể lòng sông vừa sa lưới mà cáu tiết, “ngài” quẫy mình một cái, thì con thuyền hay chiếc xe tải hạng nhẹ chứa nước đang chở ngài về… quán nhậu cũng phải chòng chành, chao liệng, ngất ngư. Thịt cá chiên vàng như nghệ, xắt khúc ra, xả thành từng súc ánh lên rười rượi. Đến mức, không ai nghĩ đó là… miếng cá nữa. Đặc biệt, ở nhiều bản làng dọc sông Lô, sông Gâm, sông Đà (các dòng nước chảy xiết, nơi có nhiều hang hốc, là nơi cư trú yêu thích của cá chiên), mỗi khi bắt được các “cụ” cá chiên không thể to lớn hơn kia, bà con vẫn thường mở hội khao vui rinh rượp. Lúc bị “lai dắt” vào bờ, chúa tể lòng sông nằm đó, vừa như một quả bom tấn đen trũi, trơn nhẵn; lại vừa như một khúc gỗ mục lởm chởm cũ kỹ. Ngài cứ lừ đừ “ngủ” dưới đáy nước. Đầu ngài to lớn, bèn bẹt, đen sẫm, rong rêu đất đá đóng két trên xương trán ngài cứ u sùi lên, lởm chởm. Cứng như đá. Nhiều người giữ thói quen mài dao, mài rừu vào khối “thủ cấp” phủ thạch nhũ rắn sắc đó trước khi xuống tay…làm thịt ngài.

Lòng cá chiên, có khi một bộ khi làm được đôi mâm cỗ. Nó là một thứ thời trân quý báu, danh bất hư truyền. Cái dạ dày cá chiên to, dày như dạ dày lợn, giòn sậm sật. Xưa, cùng với cá Anh Vũ và chim Sâm Cầm, phủ tạng của cá chiên là thứ thức quà vô giá chỉ để Tiến (dâng) lên các bậc Vua chúa.

Vài chục triệu đồng 1 “quái vật sông hồ”

Trong những năm cuối thế kỷ 20, đầu thế kỷ 21, tôi - nhà báo - may mắn được theo những chuyến săn “chúa tể sông hồ” còn sót lại của Việt Nam. Có lẽ bộ ảnh này sẽ dần vắng bóng, những con cá này dần đi vào huyền thoại, bởi nạn săn bắt, vây ráp, bán buôn cá chiên – thứ đặc sản đắt đỏ, bởi lối quản lý kiểu thả các loài quý hiếm đứng trước nguy cơ tuyệt chủng của nước nhà cho cánh thợ săn tàn độc vẫn dùng mìn để hủy hoại cả hệ sinh thái hiện nay. Đây, tôi đã chụp những con cá to như thây người, nằm choán hết cả lòng thuyền. Những đứa trẻ ngồi cạnh con cá mà như đang cưỡi… trâu. Con cá Chiên ở sông Lô, tỉnh Tuyên Quang, nó được TS Phạm Báu của Viện nghiên cứu nuôi trồng thủy sản 1 chụp, nặng tới 50kg, đàn cá lớn này nằm kín khoang thuyền, thân xác chúng to hơn cả những người đàn ông lực lưỡng đang vây bắt chúng. Ngài “chúa tể” lòng sông Năng (Bắc Cạn) kia nữa, khi bị tóm, nằm thiêm thiếp trên 3 tàu lá chuối lớn mà vẫn thừa đầu thừa đuôi ra ngoài đất. Một cụ cá chiên khác nặng hơn một người trưởng thành, 2 chàng trai bản ở Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng phải lên gồng mới bế được, người hiếu kỳ kéo đến xem nườm nượp, đặt lên cân tạ, cá nặng 49 kg. Những thợ săn cá chiên chết dưới đáy sông, máu trào ra thất khiếu, lồi mắt khỏi cơ thể bởi áp lực của nước xoáy. Những mũi tên lớn bắn được ở dưới nước, để tiêu diệt cá cụ, máu cá loang đỏ cả khúc sông dài. Những lưỡi câu to như ngón tay trỏ người lớn, được rèn bằng thứ thép đặc biệt chuyên để đúc mỏ neo thì mới đủ sức lôi cá khổng lồ ra khỏi vực sâu và các hang động ngầm. Đặc biệt là các lồng bẫy cá, nó choán hết cả một đận sông Mã thượng du xứ Thanh, hai bên hai rọ đá lớn, trước mặt là vách đá cao sừng sững, tôi cứ nghĩ, vài bạn trẻ đôi mươi tắm sông kia, nếu không kiểm soát tốc độ trước dòng nước được, nếu tọt vào các lồng bẫy cá chiên đó thì cầm chắc cảnh nằm giãy bất lực như chú gà nhép nằm trong bu!

Tôi và nhóm các nhà nghiên cứu đã “đặt hàng” thợ săn, đặt hàng các nhà hàng đặc sản thường xuyên thu mua cá lớn phục vụ thực khách “ném tiền qua cửa sổ”, rằng chúng tôi cần chụp ảnh, tìm hiểu về cá chiên khổng lồ để duy trì nguồn lợi này được lâu dài hơn, để nó không bị tuyệt chủng trong nay mai, chúng tôi sẵn sàng có mặt để chụp ảnh, nghiên cứu và vẫn trả tiền cho người kiếm được cá như những thực khách thật sự. Những người từng chứng kiến sự đông đàn dài lũ, từng gắn bó nhiều kỷ niệm như “huyền thoại” với loài cá khổng lồ từng được coi như vật linh thiêng, như là quái vật của sông ngòi nước xiết này, họ rất biết xót xa, rất tiếc nuối trước sự biến mất dần của “chúa tể lòng sông”. Vì thế, họ hợp tác với chúng tôi, song, các cuộc gọi “xem cá lớn” cứ thưa vắng dần. Bởi cá lớn không còn nữa, nó đang đứng bên bờ diệt vong. Bởi sự truy lùng ráo riết của những trọc phú thích biến đời mình thành một cuộc hiến hưởng phàm phu liên miên, bất chấp các quy định và ý nghĩa nhân văn của việc bảo tồn các loài vật quý mà cả thế giới đang đau đáu. Bởi nạn nơi nơi xây thủy điện, các con sông dữ biến thành hồ lành, hồ lành thì nhiều loài thủy sản nước xiết sẽ không sống nổi. Điều đáng sợ hơn, ở nhiều nơi, nạn săn bắt, tiêu diệt muôn loài thủy hải sản bằng kích điện, xiết điện, bằng mìn vẫn phổ biến. Bước chân của lũ thợ săn chọc tiết sông ngòi đó đi đến đâu, rong rêu và lươn trạch dưới đáy hồ còn tuyệt diệt, chứ nói gì đến những cụ cá chiên sống đã trăm năm, đã mắt mờ vây chậm, lừ đừ dưới đáy sông, trong vách đá thẳm sâu và bí ẩn.

Hiện nay, ở miền Bắc, có hai trung tâm rao bán cá chiên khá thường xuyên, đó là vùng Hòa Bình và vùng ven Thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ (ngã ba Bạch Hạc). Các chủ nhà hàng lớn, họ tung quân đi thu mua rầm rập, họ bỏ tiền đầu tư thiết bị, lương thảo cho các thợ săn cá. Khách thường là người giàu có, họ thích thưởng thức chim cá tiến vua, cái gì càng hiếm họ càng muốn ăn, để họ được tự ngỡ mình là Vua Chúa xưa kia. Thế là, chúa tể lòng sông biến thành một “nạn nhân tiêu biểu”. Giá một ky-lô-gam thịt (cân hơi) cá chiên lên đến cả triệu đồng, một con cá bắt được, cả chục, có khi cả chục triệu đồng như chơi. Chẳng trách riêng thợ săn, mà cũng chẳng trách một mình bọn lái buôn xúi bẩy được. Cái họ đang nghĩ đến là cái dạ dày gào réo, là đồng tiền giúp họ sống qua hôm nay, qua cái tháng giáp hạt này. Chỉ tiếc, các nhà khoa học và các nhà bảo tồn có lương tâm, hình như bao giờ họ cũng đến muộn. Thợ săn và con buôn cứ khuấy nước, bới bùn ở các chốn hang ổ cuối cùng của quái vật sông hồ lên. Bắt được cá, họ ngay lập tức gọi điện thoại về cho hệ thống Quán Cá rao bán, xe tải nhỏ chứa lõng bõng nước được điều đến bến thuyền. Họ khênh cá đi, cá quẫy một cái, xe chao nghiêng lật đật. Cuộc xẻ thịt các cụ cá chiên đó ( cụ nào cũng vài cọng “râu” to, dài, ve vẩy; đầu to bạnh và bèn bẹt, cứng như đá; thịt cá vàng như nghệ; bộ lòng như lòng lợn… ) bao giờ cũng khiến nhiều người hiếu kỳ phải ngạc nhiên. Chứng kiến cảnh đó, bao giờ tôi cũng nghĩ miên man về cái ngày loài cá chúa tể này sẽ vĩnh viễn biến mất. Tại nhiều vùng người Thái, người Tày, người Hà Nhì, người Mông ở Tây Bắc, Việt Bắc, bà con vẫn có cái gì giống như tín ngưỡng với các cây cổ thụ, với những loài vật đã sống qua nhiều thập niên, mà các cụ cá chiên chỉ là một thí dụ nhỏ. Tôi từng chứng kiến cảnh bà con không dám giết thịt một con lươn dài gần 2m, nặng chừng 20kg, bởi họ nghĩ đó là thần linh ở dưới sông quê mình. Nhiều con cá chiên quá già, cứ lờ đờ trôi ven sông Đà, bà con người Thái cũng ngại bắt, cũng nghĩ đó là vị chúa tể bảo vệ cho sự bình yên của bến nước quê mình. Và, ngài ấy đã chứng kiến cảnh bố mình, ông mình tắm truồng ngoài sông từ khi còn thơ ấu. Các ngài là thần linh. Các cuộc săn cá chiên nhỏ lẻ từng diễn ra như những nghi lễ “ăn của trời” ở các bản làng đó. Bà con tưng bừng ra sông, bủa vây, hò reo, bắt được cá thì chia đều các nhà, ướp cá trong vại thành cá chua ăn từ năm này qua năm khác. Họ khai thác tài nguyên “bền vững”, lành lẽ như vậy, nên bao đời nay, cá chiên nặng 50-60kg cứ chung sống hiền lành với các con sông, các bản làng nền nã đó. Cá chiên lành lắm, dẫu nó là loài cá ăn thịt, cá ăn cá, nó nằm ở chân thác, ở trong hang sâu, ở dưới đáy nước cuồn cuộn, nó vểnh râu, lom lom đôi mắt tìm thức ăn, sẵn sàng lao như mũi tên hung dữ nhất để nuốt chửng các loài cá bé. “Nhất điểu nhì ngư”, cá dữ là loài đáng sợ danh bất hư truyền. Nhưng cá chiên, đặc biệt nó không bao giờ tấn công người, có khi nó nằm như khúc gỗ mục, lừ đừ nhìn mấy chục đứa trẻ tắm suối mà không bao giờ thèm quẫy nước để các cháu phải sợ. Cá chiên và bà con tin tưởng nhau lắm. Cho đến khi đám thợ săn coi cá chiên là thứ hàng thương phẩm đắt đỏ xuất hiện.

Cuộc chiến thảm khốc dưới đáy sông nước xiết

Thợ săn cá chiên, trong đầu họ chỉ nghĩ đến thứ duy nhất là tiền. Họ sẵn sàng giết chết muôn loài thủy sản, sẵn sàng đào bới xới lộn cả lòng sông và các hang nước ngầm triệu triệu năm bí ẩn trong núi lên, để bắt bằng được con cá trị giá mấy chục triệu đồng. Họ tàn độc và thất học.

Cuối những năm 1990, tôi đi theo thợ săn cá vùng Bảo Lâm, Bảo Lạc của Cao Bằng, dọc sông Gâm đi mãi sang phía Đồng Văn, Mèo Vạc của Hà Giang. Đi hết sông Gâm, đi dọc sông Nho Quế, những dòng sông biên giới thơ mộng và ghềnh thác nhất Việt Nam. Khoa, thợ săn người Pác Miều leo núi như sơn dương, hắn khoác theo bộ chài đánh cá khổng lồ với những con chì to bằng cái bát ăn cơm, nặng trịch. Khoa và 2 tay sát cá khác đi đến đâu, bủa lưới, các con chì nạo vét dòng sông đến đó. Không con vật nào thoát được, trừ đá sỏi và những chú cá bé hơn… bắp đùi. Hắn chỉ bắt cá lớn. Cá lớn bắt được, bọn hắn đan rọ tre, khênh lên khỏi sông Nho Quế, dùng xe Min-khơ chở về quê. Có khi dùng cả công nông để chở mười mấy con cá lớn như… khúc gỗ trơn láng. Những con cá nặng từ 40 đến 70kg, được cõng, khênh lên khỏi mặt nước trông đàn cá thuồi luồi, to lớn, ngáp ngáp như những chiến binh tử thương nơi trận mạc đang được đồng đội thu dọn chiến trường vậy. Khoa vừa tham cá, lại vừa tiếc xót cho sự phung phí của những thứ lộc trời tuyệt diệu đó. Bởi cá ấy dễ ươn lắm, lên bờ là chết. Chết là nhanh thối, nhanh tanh lắm. Khoa bán được con cá lớn nào thì bán, còn lại xẻ thịt làm cá ướp chua, làm cá gác bếp sấy khô, rồi vẫn thừa, cá ấy được xắt nhỏ thả vào nấu cho lợn ăn. Lợn cả xóm ăn tơi bời không hết. Nếu tính như cách tính của thời buổi cá chiên là đặc sản tiền triệu này, thì hành động bỏ cá chiên vào nấu cho lợn ăn của Khoa, nó giống như việc người ta đốt đồng đô la để tìm… một quả táo héo mà con trẻ đánh rơi trong đám cỏ.

Đến thời “lộc trời” khó khăn hơn, tôi vẫn lại theo Khoa đi dọc sông Gâm, đi mãi về tận cuối nguồn của nó là sông Chảy, sông Lô, xuyên các tỉnh về tít dưới Tuyên Quang, Yên Bái, Phú Thọ. Khoa xăm trổ đầy mình, coi việc kiếm cá Anh Vũ và cá Chiên là kế sinh nhai duy nhất. Tôi và Khoa đi bè mảng, đi thật chậm, dò luồng nước xiết và các hang hốc hiểm họa nhất mà xông tới, bởi chỉ ở đó mới có cá chiên lớn. Đã qua rồi cái thời sông Gâm tinh khiết với những mỏ tôm cá nhung nhúc, phải vớt cá ra thì mới múc được… nước. Cá Chiên vào nhà hàng đặc sản, và nó thành một thứ đắt đỏ, hiếm hoi. “Càng hiếm, cũng buồn mà cũng chẳng buồn, bởi cá càng hiếm cá thì giá tiền bán một con cá lại càng cao. Cái thời một ngày quăng chài, rải lưỡi câu lớn bắt được một xe công nông cá, tớ vẫn nghèo, vì cá nấu cho lợn ăn. Bây giờ, một tuần câu chả được một con nhưng tớ vẫn giàu. Vì mấy chục triệu một con cá. Cứt cá hơn lá rau, các cụ nói cấm có sai”, giọng Khoa tưng tửng, bỗng dưng ghềnh thác sông Gâm làm tôi lạnh sống lưng. Bởi con người ta ứng xử với thiên nhiên ngày càng độc địa quá.

Thủy điện Thác Bà trên sông Chảy, sông Chảy là khúc dưới của sông Gâm, sông Nho Quế tôi đã kể ở trên. Khi xây dựng thủy điện xong, cán bộ nhà máy vẫn rùng mình khi thấy những “quả bom tấn” đâm thẳng vào cửa ngăn rác bằng sắt mép lòng hồ, có khi “bom” ấy vượt qua cửa ngăn, húc thẳng vào một tuốc-bin, cái gì loang đỏ rực một khúc sông phía dưới. Mọi người hốt hoảng. Trời ạ, một con cá chiên khổng lồ, có bị người ta nắn dòng, nắn nước để đến nỗi cá lớn phải trồi lên, có khi chàng cá khó chịu quá mà phải bay qua cửa chắn, tọt vào trong tuốc-bin. Bởi cá chiên là loài chỉ ưa nước xiết nay bị đẩy vào cái hồ tù đọng kia! Xây hồ thủy điện, là đem vàng trắng về cho tổ quốc (điều này ít ra là đúng với hồ Thác Bà, thủy điện đầu tiên của Việt Nam), nhưng giết chết con sông nước xiết, cũng có nghĩa là đưa cá chiên cùng cả hệ sinh thái nước xiết kia vào cái guồng quay của sự tuyệt diệt.

Và, cái lúc khốn khó của chúa tể lòng sông đó, tôi lại chứng kiến cảnh A Vàng ở xã Thúy Loa, huyện Nà hang, tỉnh Tuyên Quang đi săn cá lớn dưới chân Thác Đổ. Sông Gâm chảy từ Bắc Mê, Hà Giang về qua đây, sông gặp một khu vực núi đá lớn, núi ở đó bửa ra muôn hình vạn trạng, nó như cái đập ngăn nước, nước giót từ trên cao xuống ầm ầm, bị đá đè làm sông phải vỡ ra nhiều ngọn thác. Cá chiên rất ưa sống ở đây. A Vàng và thợ săn ở Thúy Loa dùng súng mua từ Trung Quốc về để săn cá lớn. Súng như cây cung của quân Mông Cổ xưa kia, nó bắn ra các mũi tên sắt, mỗi mũi tên đều có dây buộc vào cung nỏ, buộc vào cả cổ tay của người bắn. Vàng sẽ đeo ống thở, lặn xuống chân thác Đổ, mở mắt ra mà nhìn cá. Những con cá lớn nằm lim dim, chúng quét các cái râu to, nhọn và dài thượt của mình dưới đó, cá nằm lừ đừ quan sát. Thấy “sinh vật lạ” cầm súng, cá cũng không bỏ chạy hay tấn công. Vàng gương cung nỏ, phập! Mũi tên cắm vào lớp da thịt dày cộp, trơn nhẫy của cá lớn. Lớp da đó đã được qua hàng chục và cả trăm năm tôi luyện trong hang đá sâu, trong dòng nước xiết, nên dày và cứng lắm. Mũi tên có ngạnh dài. Vàng lặng lẽ lên bờ, buộc những cái can nhựa vào đầu dây nối với mũi tên trúng đích kia. “Cụ” cá, dù khỏe, dù hung dữ, dù hang ngầm ngóc ngách đến đâu, thì máu cụ cũng vẫn cứ loang đỏ mặt nước. Tanh òm. Cụ đi đâu, dòng nước đỏ kéo lên đến đó. Những cái can nhựa màu trắng cũng theo con đường giãy chết của cụ mãi không thôi. Đến khi hàng can nhựa trắng yên ả bập nhềnh trên dòng nước “xanh màu nước hến” của sông Gâm (chữ của nhà văn Nguyễn Tuân), thì Vàng chỉ việc kéo sợi dây, nhẹ nhàng “lai dắt” cụ cá vào bờ. Trai bản hò nhau ra giúp Vàng khênh cá về.

Trước sự tối tân của các loài vũ khí thợ săn hiện đại, thì đến hổ dữ, rắn độc, cá mập hung dữ đệ nhất trong muôn loài còn tồn tại trên thế gian kia… cũng phải bị tận diệt, chứ nói gì đến những con cá chiên hiền lành, ngốc nghếch, to xác, gặp người không thèm chạy nhường ấy. Tuy nhiên, cũng có quá nhiều cuộc chiến thảm khốc giữa cá chiên khổng lồ và con người, khiến cho thờ săn phải bỏ mạng, giống như một lời nguyền độc địa của thiên nhiên bí hiểm. Ở dọc sông Đà, vùng Thuận Châu, Quỳnh Nhai xa xôi, giờ đây dường như là cái nôi cuối cùng của cá chiên khổng lồ. Bởi vách đá sông Đà nơi này cao và nhiều hang hố lắm, hai vách đá cao ép lòng sông như hẹp khít lại, đi thuyền dưới sông thấy bức tối, tối tăm. Đây là chỗ mà nhà văn Nguyễn Tuân từng mô tả, con hổ con nai, đứng ở vách đá bờ sông bên này có thể nhảy sang bờ bên kia được. Thợ săn bắt hết những con cá dễ bắt, họ bắt đầu chui vào hang ngầm để lùng tìm, truy sát cá chiên “quái vật”. Họ lặn xuống đáy sông, lượn trong các vách đá để lục lọi. Bởi, cá chiên bây giờ là… vàng ròng đối với cái hầu bao nghèo khốn giữa thời gạo châu củi quế. Họ làm tất cả để tìm “vàng”. Hai anh em Long và Vinh đã cho tôi đi theo “đâm” cá chiên ở bến nước sông Đà xã Cà Nàng, huyện Quỳnh Nhai, Sơn La. Họ đi xuồng máy ra giữa sông, anh ở trên cầm dây, em buộc dây ngang hông mình, đeo ống thở, cầm cây khiên dài, lặn ngoẳng xuống bụng nước sâu và xiết. Anh ở trên nhìn dây thừng cụ cựa thì biết em ra sao, khi dây giật theo tín hiệu cấp cứu thì kéo em lên. Máu cá loang dài, thì giữ đầu dây buộc vào cây khiên có ngạch để rong tàu theo đường trốn chạy của cá mà đuổi bắt. Thế rồi ống thở bị hở, Long chết ngạt, sức ép của đáy nước làm mắt Long lồi ra khỏi tròng, máu trào khắp thất khiếu. Vinh ở trên, cứ tưởng máu em mình là máu cá. Cho đến lúc kéo lên, thì ra là kéo xác ông em.

Nhiều thợ săn cá lớn khác cũng đã chết không toàn thây. Bởi sau khi đâm cá, cá lớn quẫy mạnh, họ bật ra khỏi vách đá, không làm sao lên mặt nước được, do trần hang ngầm dưới lòng sông đã án ngữ. Họ chết đuối - dẫu nghề của họ là “phá sơn lâm, đâm hà bá” theo đúng nghĩa đen, họ bơi giỏi hơn rái cá. Có người hãi hùng trước làn nước đỏ đòng đọc toàn máu cá lớn, không nhìn được đường rút lui, họ ngoi lên mặt nước đúng vào lúc thuyền bè đi qua. Chân vịt của con thuyền lớn khoáy vào ổ bụng của thợ săn, nội tạng của một người to béo vỡ toang trên mặt nước. Máu người và máu cá hòa lẫn trong một buổi chiều rùng rợn chốn sơn khê. Người ta bảo, ăn của rừng rưng rưng nước mắt, phá sơn lâm đâm hà bá là dễ sẩy mạng lắm. Nếu ai không tin, cứ nhìn đôi mắt lủng lểu lòi ra khỏi tròng của Long, cứ nhìn nội tạng của chàng mò đâm giết cá chiên loang ra trong nước sông Đà vì sức xoáy tan hoang của cái chân vịt thuyền máy… thì khắc thấy. Nhưng, nỗi đau khác, cũng lớn không kém, ấy là sự biến mất của một loài cá quý từng được mệnh danh là chúa tể sông hồ Việt Nam. Nó biến mất bởi cái cách uống thuốc độc để giải khát của những người ích kỷ, bởi cả cái cách buông lỏng quản lý của những người, những cơ quan đơn vị lẽ ra phải có trách nhiệm quản lý các “di sản thiên nhiên” quý báu này.

Chúng ta đã phung phí, đã tàn độc và đã quá vô lý khi ứng xử với thiên nhiên, với những thứ thời trân của đất nước ông bà như thế đấy. Phải làm sao?

L.Q

Kèm theo chùm ảnh cá chiên khổng lồ (đã gửi). Chú thích từng ảnh như sau (xem kỹ tên file).

ca lon hoa binh ca chien.jp: Cá chiên được bán ở một nhà hàng tại Hòa Bình.

ca nang0000.jpg; ca nang0001 rrrr.jpg ok.jpg; ca nang0002 444.jpg ok.jpg; ca nang0002 444.jpg ok.jpg: Một con cá chiên 49 kg vừa bị thợ săn tóm tại Bảo Lạc, Cao Bằng, năm 2011.

9.ca chien.jpg.jpg; 2 cha chien.jpg.jpg; 8.cachien.jpg.jpg: Một con cá chiên mà PV TTĐS đã đi cùng thợ săn, chứng kiến họ bắt được trên sông Gâm (giáp ranh giữa Cao Bằng và Hà Giang). Ảnh nhỏ là bộ lòng cá chiên, một thứ từng được sưu tầm để tiến vua.

ca chien nang 32.jpg: Một con cá chiên 45kg được bắt ở Cao Bằng.

ca chien nang 40kg namf saps tren thuyen.jpg: Những con cá chiên to nằm kín một khoang thuyền (chụp tại điểm thu mua cá phục vụ cho nhà hàng ở Tuyên Quang).

ca chien.jpg: “Chúa tể lòng sông” này có thân xác nằm hết 3 tàu lá chuối lớn, nó được bắt ở sông Năng, trên địa bàn Ba Bể, Bắc Cạn.

6 ca chien.jpg.JPG: Một bẫy bắt cá làm bằng lồng tre, chặn đá lớn, trên sông Luồng, nơi góp nước với sông Mã, trên địa bàn huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa.

ca chien lon IMG_1650 (5).JPG; luoi cau cau ca chien o xi ne, ong khoang phu ca.JPG; ca chien lon IMG_1650 (1).JPG: Dụng cụ câu, bắt cá chiên của người Hà Nhì, trên địa bàn xã Mù Cả, huyện Mường Tè, Lai Châu (thượng nguồn sông Đà).

ca lon con cuong.JPG: Cá bắt trên sông Lam, huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An.

Thay lời của người nằm mơ hiến tạng gửi Bộ trưởng Bộ Y tế…Quan tài treo.