Đỗ Doãn Hoàng

Tải bài lên khi đang ở Đăk Nông, cái mạng không dây thỉnh thoảng chập chờn, nên không tải ảnh được...

Thursday, October 23, 2008 2:09:59 AM

Lương giáo viên 500 nghìn đồng!

Phóng sự của Đỗ Doãn Hoàng

Bài đăng trên báo Lao Động:

http://www.laodong.com.vn/Home/Luong-giao-vien-500-nghin-dong/200810/110867.laodong

Hàng trăm giáo viên ở tỉnh Nghệ An trong gần 10 năm qua, vẫn phải đủ các giờ vàng ngọc trong ngày liên tục đứng lớp, rất nhiều người là Đảng viên, là giáo viên chủ nhiệm lớp, mà tháng đến lĩnh vỏn vẹn khoảng 500 nghìn đồng tiền lương. Năm học mới 2008 - 2009 này, giá cả leo thang khủng khiếp thế, mà ở huyện Tân Kỳ vẫn có chừng 200 thầy cô giáo mỗi tháng lĩnh 500 nghìn, lại còn không được quyền đóng bảo hiểm (con số cả này trên cả tỉnh sẽ là rất lớn). Số tiền không đủ để đổ xăng xe máy đến trường. Số tiền, nói thề có cao xanh, thề có chị giúp việc nhà tôi, chưa bằng 1/3 số tiền mà hầu hết các gia đình ở Hà Nội đang trả cho o-sin hiện nay! Tại sao có chuyện khó tin nhưng có thật đó; tại sao 10 năm rồi mà tình trạng vẫn ì ạch đến chua xót như thế?
Tôi có cảm giác sượng sùng khi ngồi trước hàng loạt các nhà giáo hưởng lương 500 nghìn đó.

Mỗi tháng mang về nhà 330 nghìn đồng!

Đêm, tôi với thầy Trần Quốc Dũng, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Tân Xuân nằm ngủ tạm ở một căn phòng nhỏ tại trường, điện tù mù, ngoài ô cửa là mênh mông đồng lúa, thấp thểnh núi non của miền Tây xứ Nghệ xa xôi. Thầy Dũng thương các thầy cô giáo mà mình đang quản lý đến… buồn bực. Trường gồm 27 giáo viên, thì đã có tới 10 thầy cô “dính” cái dạng hợp đồng ngắn hạn, nghĩa là lương chỉ 500 nghìn đồng/ tháng. Thầy cô nào “già đòn” thì bị đã 10 năm nay, cô lính mới thì cũng phải… 7 năm bị lâm vào cảnh đi lĩnh lương mà rớt nước mắt. Tôi bâng quơ, 10 năm cặm cụi dạy học liên tục, làm chủ nhiệm lớp hẳn hoi, số lương thực mang về nhà (sau khi trừ các khoản “đóng góp”, “phí”), nếu giả dụ nhịn ăn nhịn tiêu tuyệt đối, mỗi cô giáo viên hợp đồng ngắn hạn chỉ được chưa đầy 40 triệu trong tay ư? Cả nước đang đau đầu với nạn giá cả leo thang, 500 nghìn/ tháng, chưa được đóng bảo hiểm, lại đủ thứ “phí” không đóng không được, số tiền thực lĩnh của anh chị em mỗi tháng là bao nhiêu? Đây có phải là một sự vi phạm luật lao động, có phải là một mức lương phản “nhân văn” giành cho cái “nghề cao quý nhất trong những nghề cao quý”?

Thầy Dũng thở dài: với tôi, thật ra thì quản lý người hưởng lương 500 nghìn cũng giống như quản lý người lương 5 triệu. Nhưng, đúng là xót xa lắm. Cô Trần Thị Phúc, nuôi con nhỏ, có cô mang cả mẹ già lên Tân Xuân (cách TP Vinh 100km) để thuê nhà trọ dạy học trong khi các cô không có khoản thu nào khác ngoài… 500 tiền lương. Anh chồng làm diễn viễn ở đoàn dân ca địa phương, lương cũng chỉ hơn 1 triệu đồng/ tháng, có lẽ vừa đủ đổ xăng xe máy và trả phí điện thoại. Nuôi con thơ, mẹ già, chúng tôi đến, nghe cô Phúc ao ước mua được cái máy xay sinh tố cho đứa con thơ để khỏi phải dùng vải xô lọc bột và nước hoa quả mà lòng tôi tê tái. Ngồi bên cạnh, cô Thu bụng mang dạ chửa, gặp nhà báo, mắt dơm dớm khi anh chồng đến đón về ăn cơm: số tiền lương vừa đủ đổ xăng để chồng đi đón em mỗi ngày. Em đi dạy học nhiều năm, vẫn phải “vay bên ni mượn bên tê” để… chi tiêu hằng ngày; vẫn phải “dựa tiền vào bên ngoại là chính”.

… Ếch nhái kêu ran, bóng điện đỏ đòng đọc. Im lặng một lát, thầy Dũng thở hắt: các cô vẫn phải bám trường, bám lớp. Bỏ nghề ư? Đi học thêm ư? Đi thi trường nào ngoài trường sư phạm mà các cô đã chính thức tốt nghiệp ư? Không dễ đâu. Các cô cứ bám lấy trường, cả huyện này có 200 người bám trường như thế, với mức lương chua chát như thế để chờ được vào biên chế. Họ đã chờ 10 năm chưa được, vẫn cứ phải chờ. Thầy Phan Cảnh Hoài (SN 1974), vợ là cô giáo Hoàng Thị Kim, đều là giáo viên hợp đồng ngắn hạn với huyện, đều dạy ở trường Tân Xuân, cặm cụi mỗi tuần, hai vợ chồng dạy đủ 46 tiết bắt buộc, ngày nào cũng đến trường; để rồi, cuối tháng, hai vợ chồng lại dắt tay nhau xuống thủ quỹ lĩnh 1 triệu đồng tiền lương. Số tiền ấy chỉ đủ mua 3 hộp sữa cho con! Hình như cay đắng quá, làm việc với nhà báo rất cầu thị đấy, nhưng thầy Cảnh Hoài kiên quyết không cho chụp ảnh cái “gương mặt” người nhiều năm đứng lớp vẫn chỉ hưởng lương 500 nghìn/ tháng của mình. Có lẽ thầy thấy tủi lắm lắm.
Lại nhớ lời cô giáo Lê Thị Hằng vừa nói với tôi lúc nhá nhem tối, rằng: cô tốt nghiệp Trường Cao đẳng Sư phạm Nghệ An đã được 10 năm, từ năm 1999 đã hợp đồng với huyện để chính thức làm giáo viên. Háo hức ghê lắm. Bấy giờ là hợp đồng dài hạn, được lĩnh những 800 nghìn đồng/ tháng. Đùng một cái, 5 năm nay, cô bị “bật” xuống ngắn hạn, lương chỉ ở mức 500 hoặc 550 nghìn đồng tùy theo từng năm. Anh chồng ở chốn thôn ổ rẻo cao, lại đứa con 2 tuổi nheo nhóc (riêng tiền gửi con đi nhà trẻ, mua bảo hiểm cho con trai hằng tháng, thế là đã mất trọn vẹn suất lương của mẹ), thật là khó khăn đến mức chính cô không tưởng tượng được. Thế mà, cô Hằng vẫn còn theo học một lớp Đại học từ xa của Huế, nhằm nâng cao nghiệp vụ. Không lẽ lại bỏ cái công việc mình được đào tạo để làm, và mình đã làm 11 năm nay? Mà bỏ dạy rồi làm gì? Ruộng đất không, buôn bán không biết, làm gì? Đau mãi nó cũng… tự dịu dần. Cái cô hoang mang hơn cả lúc này là: vì lương của cô năm nay bị ‘tụt” xuống còn 500 nghìn, số tiền đó chưa đủ để được quyền đóng bảo hiểm như trước đây (theo quy định là phải trên 540 nghìn đồng/ tháng thì mới được đóng). Không lẽ cái bảo hiểm đóng đã 11 năm, nay bị vứt bỏ ư?

Cả huyện Tân Kỳ, theo trưởng phòng Giáo dục Trịnh Hữu Thành, có hơn 190 giáo viên đang ở tình trạng như cô Hằng. Ông Thành nhấn mạnh: năm ngoái, con số này là 250 giáo viên! Nhiều người đã phải tuyệt vọng “mất dạy” (bỏ nghề), số ít đã có được biên chế do đạt thành tích là giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh hoặc may mắn được suất “thế chân” những người mới về hưu.

Những suất lương phản… “nhân văn”!

Trường tiểu học Tân Xuân có tới 10/27 giáo viên đang phải nhận suất lương 500 nghìn tháng (năm 2008). Số tiền 10 nhà giáo này đang nhận, đúng bằng số tiền thực lĩnh của 1 người trong chính cái trường đó, như nhà giáo Trương Thị Dụ. Các thầy cô giáo hưởng lương 500 nghìn như gồm: Hoài, Niệm, Tâm, Tân, Bắc, Thương, Phúc… họ đều đứng lớp với tư cách là giáo viên chủ nhiệm! Đáng chú ý, hai đồng chí Niệm, Tân (lương 500 nghìn) đã vinh dự đứng trong hàng ngũ của Đảng.

Cô giáo Hoàng Thị Thu tốt nghiệp Đại học Thái Nguyên đàng hoàng, đi dạy từ năm 2002, lương của cô lúc thì 300 nghìn/ tháng, nay thì 500 nghìn/ tháng. Bụng chửa kềnh, chồng đi xe máy vượt 8km đường vùng cao, từ xã Nghĩa Hoàn sang xã Tân Xuân đưa đón hàng ngày. Tôi hỏi, “lương cô giáo mà thấp thế, nhà chồng kêu ca gì không?”; Thu lúng túng: “Do em nịnh được chồng, nên cũng… đỡ, anh ạ”. Thu có lý, khi so sánh, hồi sinh viên, xa nhà, mỗi tháng bố mẹ cho em hơn 500 nghìn đồng để thuê nhà, ăn cơm bụi suốt 4 năm; đến lúc tốt nghiệp Đại học, tưởng “làm vương làm tướng” gì, đi làm cô giáo hẳn hoi mà lương tháng chưa bằng số tiền bố mẹ chi cho để ăn cơm bụi thời sinh viên. “Lương thấp quá, lương đối với em không quan trọng nữa, em chỉ bám trường để yêu trẻ và hy vọng nhà nước thu xếp, nghĩ đến cống hiến của các thầy cô suốt nhiều năm qua, mở ra một cái cửa để chúng em được vào biên chế…” – giọng cô Thu xa xôi.

Trăm thứ tội đều được người có trách nhiệm đổ cho thành tích của ngành dân số! Là vì kiềm chế được tỷ lệ sinh, nên số trẻ em đi học, số lớp học giảm dần, số giáo viên hợp đồng cứ dư thừa theo mỗi năm. Từ năm 2002 đến nay, huyện Tân Kỳ không ký thêm một cái hợp đồng dạy học nào với bất cứ giáo viên nào, thế nhưng càng ngày nó càng thừa. Nhiều người bỏ nghề, hoặc không thể tiếp tục dạy học với mức lương 500 nghìn được, họ đã “rơi rụng” dần trong suốt 7 năm qua, nếu không, con số người hưởng lương 500 nghìn ở riêng huyện Tân Kỳ sẽ lớn hơn “số tồn” gần 200 hiện nay rất nhiều.

Vấn đề đặt ra là: khi huyện Tân Kỳ (và một số huyện khác của Nghệ An) tiến hành ký các hợp đồng tự nguyện dạy học 10 tháng một (hằng năm), họ có nghĩ được cái điều rằng: mức lương 500 nghìn trong thời buổi “gạo châu củi quế” này là quá ỏn sót và nhẫn tâm? Vẫn biết là chẳng ai muốn điều đó xảy ra, nhưng cán bộ địa phương có tính được phương án nào khả dĩ hơn không? Ông Trưởng phòng Giáo dục Tân Kỳ thẳng thắn: trước hết, ở góc độ tình người là không được, ở góc độ Luật Lao động, với mức lương dưới “sàn” lương tối thiểu thế, lại không đóng bảo hiểm như hiện nay, là “vi phạm”. Thế nhưng sử dụng cái quyền chấm dứt hợp đồng, đẩy hàng trăm giáo viên vào tình trạng “bỏ dạy”, thì cũng là thiếu nhân văn. Phải làm sao?

Phương án được lãnh đạo và ngành giáo dục huyện Tân Kỳ đưa ra hiện nay là: thành lập các đoàn “rà soát” chất lượng giáo viên đang đứng lớp, để đánh giá xếp loại và “mời” một số người về trước tuổi theo chế độ, “khai thác” dần các chỗ trống để đưa giáo viên lương 500 nghìn vào biên chế. Khuyến khích giáo viên hợp đồng ngắn hạn nâng cao nghiệp vụ bằng “giải thưởng”: ai đạt giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh thì được vào biên chế. Và, ông Trưởng phòng Giáo dục có vẻ tự tin: sắp tới sẽ, sắp tới sẽ… Tuy nhiên, đây là những phương án đã được hứa nhiều lần, nhiều thầy cô đã nghe lời hứa hẹn này suốt vài nghìn ngày qua mà chửa biết bao giờ cái đích biên chế xa xôi kia mới về gần gụi hơn.

Có một sự thật là: ngành giáo dục Nghệ An, vẫn sử dụng lực lượng giáo viên lương 500 nghìn đồng/ tháng như những “nòng cốt” đứng lớp trong các nhà trường. Như thế không thể nào nói “bạc” là các thầy cô giáo có thâm niên đứng lớp kia là thứ hoàn toàn dư thừa, chỉ “ăn bám” vào ngân sách giáo dục được. Mà cần hiểu là: khi đã sử dụng họ đắc lực như thế, thì dù thế nào đi nữa, địa phương cũng cần sớm chấm dứt tình trạng đẩy hàng trăm giáo viên và gia đình họ vào hoàn cảnh sống dở chết dở với mức lương thấp đến thê thảm như hiện nay. PV Lao Động đã nhiều lần liên lạc phỏng vấn lãnh đạo Sở GĐ-ĐT Nghệ An và sẽ sớm trở lại với bài toán này, khi nhận được phản hồi từ quý Sở./.

Phản hồi sau khi báo Lao Động đăng bài viết kể trên:
Giáo dục Nghệ An:
Bao giờ chấm dứt những suất lương thiếu… “nhân văn” ?

Sau khi Báo Lao Động đăng phóng sự “Lương giáo viên 500 nghìn đồng” (số ra ngày 18/10/2008), chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với ông Trần Thế Sơn, Trưởng Phòng Giáo dục Tiểu học, Sở Giáo dục Đào tạo tỉnh Nghệ An xung quanh những suất lương “phản nhân văn” trong thời buổi giá cả leo thang mà PV LĐ đã khảo sát ở một số huyện thị của tỉnh. Điều bất ngờ là cả tỉnh Nghệ An, riêng hệ Tiểu học đã có tới 400 thầy cô giáo đang chịu cảnh hợp đồng lao đao vì đồng lương quá ỏn sót, trong khi họ chính là nòng cốt của giáo dục tiểu học ở địa phương. Và, ông Sơn cũng láy đi láy lại trong câu chuyện, rằng trả lương 500 nghìn/ tháng cho các thầy cô nhiệt huyết, trẻ khỏe, là nòng cốt tạo nên chất lượng giáo dục tiểu học ở địa phương như thế là thiếu nhân văn! Có giáo viên đoạt giải dạy giỏi cấp quốc gia (giải nhì) vẫn phải chịu cảnh hợp đồng, Sở Giáo dục phải “đấu tranh” mãi vừa rồi mới được châm chước…

Ông Trần Thế Sơn nói:

- Nếu chúng ta không có cách động viên họ (giáo viên hợp đồng, lương thậm chí chỉ 500 nghìn/ tháng suốt nhiều năm qua – PV) thì họ sẽ xin nghỉ việc. Vì họ là những người tâm huyết, trẻ khỏe, là “lao động” chính trong các trường tiểu học, thậm chí họ có cả “thâm niên” công tác rồi.

-PV: Chúng tôi khảo sát ở một số trường, thì có đến hơn 1/3 số giáo viên trong trường là những người hưởng lương 500 nghìn đồng/ tháng.

- Ông Trần Thế Sơn: Bộ Giáo dục Đào tạo vẫn có chủ trương thu tiền từ học sinh học hai buổi một ngày để trả lương cho các cô. Vì lâu nay, vẫn chỉ có một giáo viên đứng một lớp là người trong biên chế. Nếu tăng học hai buổi một ngày thì buộc phải dùng các thầy cô hợp đồng để dạy buổi thứ hai. Trong khi ngân sách đã khoán theo đầu huyện rồi, số tiền không dư ra một đồng nào nữa.

-PV: Thưa ông, vậy thì ngành giáo dục Nghệ An phải “vận dụng” thế nào để đời sống giáo viên bớt khổ cực?

- Ông Trần Thế Sơn: Hợp đồng theo thỏa thuận, thì người ta có thể trả 500 nghìn đến 700 nghìn đồng/ tháng, vẫn biết là quá ỏn sót (là không đúng!), nhưng các cô không kêu được. Còn khi đã nhận họ vào biên chế, thì phải trả lương theo thang bậc lương sẽ không biết lấy tiền đâu ra để trả. Cho nên chúng tôi đã có phương án trình lên Sở Tài chính xin phép thu tiền từ gia đình các học sinh (học hai buổi/ ngày) để trả lương cho các cô hợp đồng. Nếu như Sở Tài chính chấp nhận mức thu chúng tôi đề xuất thì mức lương của các thầy cô sẽ được khoảng 1,5 triệu đồng/ tháng. Các cháu giờ hầu hết học ngày 2 buổi ngày, mức đóng 1.200 đồng/ buổi/ học sinh - số tiền này đúng là không bằng tiền để… gửi xe đạp. Tôi đang tính phương án để làm sao nâng mức thu lên 3,5 nghìn đồng/ buổi là vừa đủ. Đối tượng chính sách là 10% học sinh sẽ không thu tiền.
Tôi rất băn khoăn vì họ (các giáo viên hợp đồng) lại chính là lực lượng làm nên chất lượng giáo dục tiểu học của chúng tôi. Tôi rất bức xúc điều này, cả khi làm việc với Chủ tịch UBND tỉnh tôi cũng nói thẳng thắn như vậy..

- PV: Tăng tiền lương là một chuyện, nhưng cái mục đích của các thầy cô hợp đồng lại là vươn đến ngày được vào biên chế...

- Ông Trần Thế Sơn: Tôi đảm bảo với anh là sau năm 2010 là sẽ có thể giải quyết được vấn đề biên chế cho họ. Tiền nó phụ thuộc vào ngân sách giót về từ Trung ương (năm ấy, có thể quy định về ngân sách sẽ thay đổi cho phù hợp). Nếu số giáo viên hợp đồng này (4.000 người) sẽ dần được vào biên chế thì chất lượng giáo dục tiểu học của chúng tôi sẽ “ngon lành” hơn.

-PV: Theo ông đâu là bản chất vấn đề giáo viên hợp đồng quá đông, lương quá thấp như thế này ở tỉnh nhà?

- Ông Trần Thế Sơn: Vấn đề nó có lịch sử của nó. Đó là biên độ giảm dân số ở nghệ An, lúc cao điểm, tỉnh có 415 nghìn học sinh tiểu học; giờ đây, chỉ còn 240 nghìn học sinh tiểu học, giảm gần 1 nửa. Một năm giảm gần 1 nghìn lớp, trong khi số giáo viên về hưu ít lắm, vài ba trăm thôi. Nên các giáo viên hợp đồng cứ “nằm” đó chờ. Có cô 10 năm rồi, năm ngoái có giáo viên dạy giỏi quốc gia, như cô Hằng ở phường Lê Lợi, đoạt giải nhì Cuộc thi giáo viên dạy giỏi cấp quốc gia, vẫn đang là hợp đồng, vừa rồi chúng tôi đấu tranh mới được vào biên chế đấy.

- PV:Xin được hỏi, cá nhân ông, là một nhà giáo, ông thấy thế nào về suất lương 500 nghìn đồng/ tháng cho một giáo viên, thậm chí là Đảng viên, giáo viên chủ nhiệm đã 10 năm?

- Ông Trần Thế Sơn: Tôi nói với anh, là mức lương đó đứng về giác độ quản lý là mức lương thiếu nhân văn, không thể chấp nhận được. Ta cứ khai thác mãi lòng tốt của các thầy cô giáo với giáo dục địa phương thì mình trở thành kẻ nhẫn tâm.

-PV: Xin cảm ơn ông!

Đỗ Doãn Hoàng
(thực hiện)

Khi một câu chuyện buồn được kể. Ai là người buồn nhất? Người kể. Không tin hãy đọc phóng sự này :)Nhật ký Tây Nguyên