Do Doan Hoang

Trên xứ Kinh Bắc (cũ) văn vật, truyền thống thượng võ của Yên Thế đã được biết đến từ nhiều đời, với câu ca: “Trai Cầu Vồng Yên Thế” – những người tài kiếm cung, giỏi võ thuật. Đặc biệt là chiến công hiển hách của anh hùng Hoàng Hoa Thám và các nghĩa binh của ông giữa núi rừng Yên Thế, từng 30 năm làm giặc Pháp bạt vía kinh hồn đã được sách sử chép rất kỹ. Tuy nhiên, hàng trăm năm qua, các võ sư cứ về trời dần, các lò võ cứ tan rã dần, trong khi vẫn chưa thể tìm được bằng chứng văn bản về việc Yên Thế là cái nôi của các lò võ cổ. Từ đó, việc tìm hiểu, nghiên cứu dòng võ cổ truyền của vùng đất từng nức tiếng tài võ nghệ Yên Thế ngày càng mong manh. Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Phong, chuyên gia Hán nôm hàng đầu cả nước, cán bộ Sở Khoa học và Công nghệ Bắc Giang đã nhiều lần thắc mắc: đất Bắc Giang từng có hàng trăm vị quận công, hàng chục ông Đề, hàng trăm ông Lãnh, toàn là các võ tướng cầm quân đánh giặc vang danh sách sử, thế các vị ấy học võ ở đâu? Đất Yên Thế, đất Bắc Giang phải có các lò võ cổ truyền, chứ không thể để “các cụ” lũ lượt kéo nhau về Kinh đô hay tỉnh ngoài để học quyền, cước, binh khí, võ thuật được. Nhất định phải có các lò võ, phải nỗ lực tìm ra dấu tích của các lò võ này.

Và, đến nay, quyển sách có từ hơn 100 năm trước, in nguyên văn bài “Văn Tế võ lâm” ở Yên Thế, đã được tìm thấy. Sách nhỏ, khổ 12cm x 6,5cm gồm 61 tờ bằng 112 trang, viết toàn chữ Hán. Trong sách, mỗi trang có 6 dòng, mỗi dòng có 15 chữ được viết trên giấy Lệnh hội (một loại giấy dó, mỏm, mềm, bền). Chữ Hán được viết chân phương, dễ đọc, dù rằng qua sử dụng cả trăm, nhiều tờ đã quăn mòn, rách tờ đôi. Một trong những nội dung quan trọng của sách, là bài Văn tế tổ sư võ phái, được soạn năm Thành Thái thứ 6, tức là năm 1894.

Gia đình người giao cuốn sách cổ cho Bảo tàng đã kể nhiều chiến công hiển hách, nhiều ngón võ kỳ khu của cha anh họ mà bà con trong cả vùng Yên Thế đều đã từng nghe danh. Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Phong và ông Trần Văn Lạng cùng dịch bài văn tế, trong đó có những đoạn như sau:

“Văn tế võ lâm
Ngày 22 Việt, Quý Mão, tức 01 Nhâm Tý, tháng năm Kỷ Nguyệt Kiến Kỷ Dậu, năm Giáp Ngọ, niên hiệu Thành Thái thứ sáu (1894).
Tế chủ là Nguyễn Văn… cùng cả họ, kính cẩn dâng bánh, xôi, rượu, hương hoa các thứ cùng trầu cau, xin được kính cáo tới các vị: Hoàng Lục Nguyễn chưởng, Chân y xứ giả, Từ lâm Đại tướng, Võ lâm đại thần, Giám hộ đại thần.
Giáng xuống nơi này…
Xin được các vi tôn thần là bậc thông minh chính trực, biến hóa vô cùng, khi cầu thì ứng, khi cảm thì thông…”.
(bài văn tế còn rất dài).

Bài văn tế võ lâm cách ngày nay 100 năm kể trên đã được các nhà nghiên cứu đánh giá là có ý nghĩa quan trọng trong việc tìm hiểu truyền thống thượng võ của Bắc Giang. Thời điểm cuốn sách cổ ra đời, khi bài văn tế được xướng lên, đúng là thời kỳ mà cụ Hoàng Hoa Thám đang phất cờ đánh giặc Pháp, cuốn sách cổ sẽ giúp các nhà nghiên cứu có thêm cơ sở nghiên cứu về các lò võ “danh bất hư truyền” từ nhiều đời ở Yên Thế, về vùng đất và những chiến công của nghĩa quân cụ Đề. Có lẽ, cần phải có những cuộc “tế võ lâm”, những lò võ bí truyền công phu như thế này, thì chúng ta mới lý giải được rõ hơn, rằng: tại sao Yên Thế được sử sách vinh danh là “Đất cụ Đề”: “Đất này là đất cụ Đề/ Tây lên thì có/ Tây về thì không”!

Bài và ảnh Đỗ Doãn Hoàng

ảnh 1: Cuốn sách cổ với bài “Văn tế võ lâm” chỉ nhỏ trong lòng bàn tay người trưởng thành.
ảnh 2: Nhà nghiên cứu Trần Văn Lạng dịch bài Văn tế võ lâm ra Quốc ngữ.[/ALIGN]