::...I LoVe yOu...::

Những năm gần đây, đề thi tuyển sinh ĐH môn văn được cải cách thành ba câu, dưới dạng là những câu hỏi trực tiếp về các vấn đề cụ thể của văn học như tiểu sử - sự nghiệp văn học của tác giả, hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, ý nghĩa giá trị tư tưởng và nghệ thuật của hình tượng...

Những đề thi này đặt yêu cầu cao về kiến thức và khả năng cảm thụ văn học của thí sinh. Nhưng với những gì diễn ra hiện nay cho thấy trong khi nỗ lực khắc phục nhược điểm của đề thi truyền thống thì đề thi cải cách lại rơi vào một cực đoan khác, đáng quan ngại hơn.

Người ra đề lại lâm vào thế “tiến thoái lưỡng nan” giữa lối mòn có sẵn và những hướng đi mới.

Rất nhiều thầy cô giáo giàu tâm huyết và thừa khả năng để ra những đề thi hay như ở các nước nhưng ai ủng hộ, ai cho phép? Họ phải xoay xở, đánh vật với hàng loạt quy định ngặt nghèo do bộ đưa ra về phạm vi, giới hạn chương trình, về tính chất nội dung câu hỏi, về đối tượng dự thi, về đáp án chi li đến từng 0,25 điểm.

Họ chỉ được chọn trong khoảng 30 tác phẩm - tác giả thuộc chương trình lớp 11 và lớp 12 làm đề thi và không được lặp lại đề năm trước. Mà mỗi năm bộ cần bốn đề (hai đề chính thức, hai đề dự bị), mỗi đề ba câu, mỗi câu chỉ hỏi về một tác phẩm - tác giả.

Vị chi mỗi năm có gần phân nửa số tác phẩm - tác giả được chọn ra đề, và đương nhiên năm sau đề thi phải chọn những tác phẩm - tác giả còn lại. Thành ra, đề thi cứ quanh đi quẩn lại và ai cũng có thể đoán được.

Với đáp án chi li, chính xác từ 15-20 cột điểm, hình như người ta đã cố tình xé nát bài văn, biến môn văn thành môn toán, biến giám khảo thành những thợ chấm, “máy chấm” vô hồn.

Giám khảo không chỉ ngán ngẩm vì đọc quá nhiều bài na ná nhau rút ra từ bộ đề, sách văn mẫu mà còn vật vã với những phép cộng, phép chia tới hai số lẻ thì còn đâu hứng thú, còn đâu con mắt xanh, còn đâu xúc cảm liên tài.

Nực cười và khó hiểu là không ít thí sinh giới thiệu tác giả, hoàn cảnh ra đời, xuất xứ tác phẩm sai bét nhưng phân tích về nội dung và nghệ thuật có phần đúng với đáp án (do học thuộc một số đoạn trong bộ đề) nên giám khảo buộc phải cho điểm phần đó. Hoặc như một bài văn đầy rẫy lỗi chính tả nhưng có giám khảo cho đến 7 điểm với lập luận “phần lớn các ý đều giống như đáp án”!

Bộ nhắc nhở: “Đề thi không được đánh đố”, nghĩa là đề thi phải giản dị, chân phương và nhất là phải trúng trọng tâm sao cho học sinh trung bình ở tận Mù Căng Chải hay tít mũi Cà Mau đều có thể làm được. Nếu ra đề khó và kín một chút là rất dễ bị phạm quy. Cho nên để xoa dịu (hay đánh lừa) dư luận, người ra đề thường chấp nhận giải pháp đổi mới nửa vời hoặc đổi mới giả vờ. Đề thi và đáp án năm nay chính là một sự nửa vời, một sự giả vờ như thế.