Khi Việt Nam gia nhập WTO, bản quyền phần mềm là vấn đề vô cùng nhức nhối, được nhắc đến nhiều nhất trên các phương tiện thông tin đại chúng, bởi lẽ VN đứng nhất thế giới về nạn ăn cắp bản quyền phần mềm.

Giải pháp được nước ta nhắc đến nhiều nhất là sử dụng phần mềm nguồn mở (PMNM), chủ yếu dùng hệ điều hành Linux và OpenOffice để thay thế sản phẩm của Microsoft Windows và Office với giá cả hoàn toàn miễn phí. Giải pháp được đệ trình, được duyệt và đưa vào thử nghiệm ở nhiều nơi, và kết quả là... thương lượng với Microsoft để mua Windows và Office giá rẻ.

Vì sao kết quả như vậy? Nói thiệt, Lam viết bài này vì thấy quá nhiều người hiểu sai về PMNM, xây dựng nền tảng công việc trên 1 cơ sở không vững chắc, điều đó khiến kế hoạch đưa phần mềm nguồn mở trên diện rộng bị phá sản. Sau đây là 1 vài nguyên nhân chính:

- PMNM với hạt nhân (kernel) miễn phí, được rất nhiều lập trình viên hoặc các tổ chức, công ty đem về phát triển và cung cấp miễn phí ==> có nhiều phiên bản khác nhau về giao diện và cách sử dụng. Tài liệu đi kèm tất nhiên không được đầy đủ mọi góc cạnh như 1 phần mềm thương mại.

- PMNM nhiều lỗi hơn, bởi lẽ quy trình phát triển là do cá nhân hoặc tổ chức nhỏ, còn nhiều thiếu sót trong các công đoạn. Trong khi đó thì Microsoft hay Apple làm ra hệ điều hành của họ là cả 1 quy trình không hề đơn giản chút nào cả, ấy vậy mà Windows vẫn liên tục update để sửa lỗi, vậy thì Linux miễn phí thì việc có bản update liên tục là điều không thể, trong khi công việc thì không thể chờ đợi. PMNM cung cấp miễn phí, do vậy khi có trục trặc kỹ thuật, không có support hỗ trợ, người dùng chỉ đành ngồi đợi vô thời hạn cho đến khi có bản update mới.

- Hệ điều hành NM không tương thích với các thiết bị phần cứng như card màn hình, âm thanh, mạng LAN, chuột bàn phím không dây, modem v.v... bởi 1 điều đơn giản là các hãng sản xuất phần cứng chủ yếu phát triển driver chạy trên nền Windows, Macintosh. Bản thân hệ điều hành không thể liên tục cập nhật driver cho hàng trăm, hàng ngàn thiết bị ngoại vi liên tục phát triển mỗi ngày.

- Có quá nhiều phần mềm chuyên nghiệp chỉ phát triển trên Windows hay Mac như các sản phẩm của Adobe, 3D Studio... và các lĩnh vực khác nữa. Điều này ngăn cản người sử dụng đến với PMNM rất nhiều.

- Điều cuối cùng đó là PMNM chỉ miễn phí cho cá nhân hoặc tổ chức sử dụng với mục đích học tập, nghiên cứu. Nếu dùng PMNM để sinh lợi, bạn phải đăng ký và mua bản quyền, dĩ nhiên là chỉ rẻ hơn phần mềm thương mại 1 xíu, chứ ko phải là ko mất xu teng nào.

Nói tóm lại, tiềm năng của PMNM là rất to lớn, nhưng nó chưa đủ để thay thế phần mềm thương mại, nên sòng phẳng và tôn trọng bản quyền để có được phần mềm tốt cho công việc, hơn là chỉ chăm chăm tính toán chi phí mà cắt giảm những lợi ích do phần mềm thương mại đem lại. Để tiết kiệm chi phí sử dụng, ngoài Hệ Điều Hành phải mua, các ứng dụng khác nên tìm đến phần mềm FREEWARE trước khi bỏ tiền mua các phần mềm thương mại.

Tùng Lam.