Chữ Việt có những cái dấu xinh xinh rất đặc trưng (sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng), từng làm khổ bao người nước ngoài khi học và phát âm tiếng Việt.

Bạn sẽ càng ngạc nhiên và thú vị về khả năng vô song của chúng, nếu bắt gặp những cái lỗi như tôi từng gặp trên bản thảo trong công tác biên tập báo chí của mình:

– “Bọn cò con bị bắt, bị thu giữ tang vật và bị phát tiền”. Từ phạt đến phát chỉ chệch một dấu, thế là từ chỗ mất tiền phạt lại được nhận thêm tiền phát!

– “Quỹ hỗ trợ bệnh nhân cỡ nhỏ”. Ơ hay! Bệnh nhân nào là cỡ nhỏ, và bệnh nhân nào cỡ lớn? Hóa ra người viết muốn nói về Quỹ hỗ trợ bệnh nhân cơ nhỡ.

– “Bộ trưởng Khatami đã tuyển những người có máu mê nghệ thuật thứ bảy vào làm việc trong bô của ông”. Từ bộ thành bô, chỉ thiếu một cái dấu nặng. Khổ thay cho ngài Khatami!

– “Khoa học thưởng thức”. Dấu huyền thành dấu hỏi, toan biến khoa học thường thức thành một nghệ thuật ẩm thực chăng?

– “Hà Tây, quê hương của cô võ sư Nguyễn Lộc”. Một cái dấu be bé bị bỏ sót đủ để biến đổi giới tính của cố võ sư Nguyễn Lộc. Mong vong linh ông thông cảm.

Nếu trong một từ chỉ sai một phụ âm đầu hoặc cuối, thừa hoặc thiếu một chữ cái… cũng đủ làm nên chuyện dở khóc dở cười. Ví dụ những lỗi sau đây, cũng nhặt trong bản thảo:

– “Chúng tôi dự định cất nhà trong phần đất chính giữa, má tôi quen sống khá đơn giản và thích có chỗ thờ cún”. Hỡi ơi, từ chuyện cúng bái thiêng liêng mà thành chuyện hài hước: thờ một chú cún?

– “Uốn ép, chửi bới đủ kiểu”. Chải bới là được rồi, xin đừng chửi bới!

– “Tranh sơn mài của họa sĩ Hoàng Tích Chù không gò bó theo một khuynh hướng nhất định mà tự do phóng đãng”. Ý là phóng khoáng, nhưng lơ mơ thế nào lại viết thành phóng đãng!?

– “Cuộc tiến công tàn bạo của du kích El Salvador”. Từ nghĩa tích cực (táo bạo) chuyển phắt thành nghĩa tiêu cực (tàn bạo) chỉ vì viết nhầm một chữ!

– “Phong trào đấu tranh dành độc lập dân tộc”. Đấu tranh để giành độc lập về cho đất nước mình, sao còn dành cho kẻ khác?

– “Đàn gia súc đi tới đâu thì dân cắm liều trại theo tới đó”. Từ lều ra liều, viết kiểu này kể cũng liều thiệt.

Ông bà ta đã có câu: Sai một li đi một dặm. Bởi vậy, bạn chớ vội hốt hoảng nếu một ngày kia đọc thấy dòng này trong tin Dự báo thời tiết: “Ngày nắng, đêm có ma rải rác”!!

(Bích Ngà, Sài Gòn Giải Phóng)