My OperaPhương pháp dạy bé tiểu học hiệu quả
Wednesday, September 26, 2012 2:42:06 AM
Dưới đây là chia sẻ của một thành viên trên www.webtretho.com:
Ở đây mình xin chia sẽ phương pháp dạy bé của ông anh ( ông Anh hiện đang GV ĐH và là tiến sĩ nước ngoài về ) rút ra sau khi dạy các cháu trong nhà, các mẹ có thể tham khảo và góp ý.
Dạy tóan cấp 1, Từ tính tóan đến tư duy
Tổng quan
Bài viết giới thiệu phương pháp phát triển tư duy nói chung thông qua học tóan. Tư duy tóan học được phân tích thành các thành phần cụ thể, đồng thời bài viết nêu ra các phương pháp và cách xây dựng từng thành phần
Con đường đến tư duy tóan học và tư duy tổng quát bước qua 4 giai đoạn chính
Mức 1: Nạp kiến thức vào bộ nhớ, bao gồm thuộc, hiểu đúng, sử dụng đúng các kiến thức cơ bản
Mức 2: Xử lý dữ liệu trong bộ nhớ, bao gồm nhớ kiến thức có cấu trúc, quan hệ, khả năng xử lý trong bộ nhớ
Mức 3: Tư duy, suy ra cái mới
Mức 4: Đam mê
Dụng cụ giảng dạy và học tập:
- Các phương pháp nêu ra ở đây dùng để dạy thêm, bổ sung kỹ năng cho bé. Trong đó phần Kiến thức là do nhà trường giảng dạy.
- Các bài tập không yêu cầu dụng cụ riêng biệt, giáo viên có thể sử dụng ngay sách giáo khoa đang học trên lớp, sách bài tập của nhà trường. Các bài nâng cao sử dụng sách có sẵn ở các nhà sách. Khác biệt chỉ ở cách giáo viên và bé sử dụng công cụ học tập như thế nào
Mức 1: Nắm vững kiến thức cơ bản
Mục đích
- Khả năng thuộc, hiểu đúng và sử dụng đúng các kiến thức cơ bản như công thức, định lý… là điều cơ bản đối với không chỉ môn tóan, mà tất cả các môn học khác, lẫn thể thao, lao động. Không thể suy luận được nếu không thuộc làu làu kiến thức và không thành thạo các kỹ năng cơ bản.
- Hình tượng hóa: ví dụ so sánh với môn thể thao bóng đá. Mức 1 là huấn luyện các kỹ thuật cơ bản như bước chạy, nhận bóng, dắt bóng, sút... Kỹ thuật cơ bản cần phải nắm vững.
Thực hiện
- Các bài tập trong sách giáo khoa cơ bản là những bài toán đơn giản, phục vụ việc nhớ công thức, khái niệm và sử dụng đúng. Bé cần làm tất cả các bài tóan trong sách giáo khoa và sách bài tập.
- Bé làm lại bài tóan nhiều lần, ví dụ đến giữa học kỳ cũng nên cho bé làm lại bài tập chương 1. Các kỳ nghỉ nên lấy bài tập cũ ra làm lại, để tăng kỹ năng, bảo đảm bé làm các bài nay như …cháo.
Chú ý:
Chú ý phát triển khả năng tính nhẩm và tăng lòng tự tin của bé. Khi bé tính nhẩm được bài tóan và tự kiểm định được kết quả, tự tin vào kết quả mình làm là lúc bé đã thực sự nắm vững kiến thức cơ bản, sẵn sàng cho tư duy và suy luận.
- Tính nhẩm: Khi bé làm lại lần 2, khuyến khích bé tính nhẩm, không sử dụng giấy nháp. Việc tính nhẩm sẽ khiến bé biết vận dụng các phép tính và nhớ số trong đầu.
- Kiểm tra lại kết quả: Luôn luôn bắt bé phải kiểm tra lại kết quả bài tóan, để bé biết chắc mình làm đúng. Yêu cầu bé viết hẳn một mục kiểm tra kết quả. Ví dụ kiểm tra kết quả bài tóan trừ bằng cách cộng ngược, kiểm tra bài đóan đố bằng cách tra số vào các điều kiện đề ra, kiểm tra bài tóan nhiều phép tính bằng cách đảo thứ tự các thông số, kiểm tra kết quả bài tóan đố….
Mức 2: Rèn luyện trí nhớ
Mục đích:
Thông thường trẻ em chỉ đọc, nghe theo kiểu vẹt nhưng không xử lý thông tin và không nhớ được thông tin, các đối tượng và mối liên hệ của các đối tượng. Bé cũng không quen xử lý các dữ liệu có trong đầu.
Bài tập tăng cường sử dụng kiến thức trong trí nhớ sẽ
- Tăng khả năng tập trung khi tiếp thu kiến thức trên lớp và khi học: trẻ phải làm việc tập trung, nghe và hiểu những gì mình nghe, và nạp vào bộ nhớ.
- Trẻ tập luyện trí nhớ và sử dụng trí nhớ, trong đó không chỉ nhớ như in (vẹt), mà phải nhớ mối quan hệ và tóm tắt lại
- Trẻ biết cách sử dụng và làm việc với các dữ liệu đã nhớ trong đầu mình
- Bước đầu xây dựng khả năng tư duy trên cơ sở dữ liệu đã nhớ
Các bài tập chủ yếu tập trung vào hai khả năng Nghe – Nhớ và Đọc – Nhớ. Trong đó:
- Nghe – Nhớ: khối lượng cần nhớ ít, nhưng yêu cầu chính xác trong thời gian ngắn. Kỹ năng Nhe – Nhớ rất quan trọng cho khả năng tiết thu bài trên lớp, và kỹ năng giải quyết các vấn đề đặt ra, kỹ năng trả lời câu hỏi.
- Đọc – Nhớ: khối lượng nhớ nhiều, nhớ có cấu trúc, thời gian dài hơn.
Hình tượng hóa: ví dụ so sánh với môn thể thao bóng đá. Mức 2 là huấn luyện các tố chất thể lực như sức mạnh, sức bền, độ dẻo... Có các yếu tố đó mới có thể điều khiển được cơ thể dễ dàng, dễ tiếp thu và vận dụng các kỹ thuật khác nhau.
Chú ý:
- Phát triển mức 2 không gắn liền với kiến thức cụ thể nào, chủ yếu đây là huấn luyện cách làm việc với bộ nhớ. Như vậy để thực hiện mức 2, giáo viên vẫn sử dụng các bài tập thông thường trong sách giáo khoa như ở mức 1, chỉ có khác ở cách ra bài, cách bé học.
- Phát triển mức 2 đòi hỏi phải xác định rõ khả năng hiện tại của bé, nâng dần từng bước độ khó của bài tập.
- Phương pháp nêu ra không khuyến khích dạy bé bài trước khi lên lớp. Dạy trước thì có vẻ bé sẽ tiếp thu bài mới nhanh hơn trên lớp. nhưng thực tế do đã biết bài trước, nên bé sẽ không tập trung nghe giảng và hiểu bài trên lớp, giảm khả năng sử dụng não bộ của bé
Bài 1: Nghe – Nhớ - Nhắc lại - Viết lại cho môn tiếng Việt
- Đọc cho trẻ nghe một câu hòan chỉnh (1, 2, 3) lần, sau đó trẻ lặp lại câu đã nghe và viết vào vở
- Xuất phát bằng câu đơn giản, ngắn, hoặc chia 1 câu thành hai phần. Lặp lại 3 lần.
- Sau đó kéo dài dần các câu ra, tăng độ phức tạp của câu.
- Giảm dần số lần lập lại
- Tăng số câu lên 2 câu, 3 câu
- Tăng dần tốc độ đọc
Bài 2: Nghe – Nhớ - Tóm tắt - Viết lại cho môn tiếng Toán, tập trung vào phần tóan đang học
- Đọc cho trẻ nghe một câu hòan chỉnh trong đề tóan (3) lần, sau đó trẻ nhắc lại và tự viết lại như viết chính tả.
- Xuất phát bằng câu đơn giản, ngắn, hoặc chia 1 câu thành hai phần.
- Lặp lại 3 lần, sau thời gian giảm thành 2
- Chú ý bé phải viết lại bài tóan, tóm tắt lại đề tóan:
o Viết lại tòan bộ nội dung đề tóan,
o Xác định các đối tượng của đề tóan: ví dụ số quả táo, số ngày làm việc,
o Xác định các dữ kiện đề ra: các mối quan hệ giữa các đại lượng mà đề cho
o Xác định các đại lượng cần tìm
- Yêu cầu bé không nhìn vào vở nhắc lại các điều trên
- Không yêu cầu bé giải bài tóan
Bài 3: Đọc – Nhớ - Tóm tắt - Viết lại
1.1. Mức đơn giản
- Cho bé đọc truyện ngắn, nội dung súc tích, khỏang 1, 2, 3 trang. Bé đọc 1 vài lần
- Bé cất sách đi và kể lại cho người lớn nghe, kể tóm tắt
- Người lớn đặt một vài câu hỏi, tập trung vào nội dung chính
1.2. Mức trung bình
- Cho bé chọn truyện ngắn để mua, khỏang vài chục trang. Bé đọc 1 vài lần trong 1 vài ngày khác nhau
- Bé cất sách đi và kể lại cho người lớn nghe, kể tóm tắt
- Người lớn đặt một vài câu hỏi, tập trung vào nội dung chính, thỉnh thỏang đặt 1 vài câu hỏi chi tiết.
1.3. Mức nâng cao
- Yêu cầu bé kể lại câu chuyện trên sau 1 tuần
- Chú ý: đây là bài tập cần thiết để bé luyện tập kỹ năng lục lọi trong trí nhớ, suy luận, ghép nối.
Mức 3: Phát triển tư duy
1. Từ bài tóan đơn giản đến bài tóan phức tạp
- Bài tóan đơn giản là các bài tóan kiểu 1 bước như trên hình 1, trong đó học sinh chỉ cần áp dụng đúng công thức, đúng đối tượng . Đây là các bài phải học kỹ ở mức 1, trong đó tất cả các đối tượng và kiến thức đã được xác định.
Hình 1: Bài tóan 1 bước, không cần suy luận
- Bài tóan cần tư duy sáng tạo là bài tóan được mô tả như trên hình 2. Trong bài này kết quả không được tính trực tiếp từ đề ra, mà người giải phải tự chế ra các bước trung gian. Đây là khác biệt cơ bản giữa các bài tóan bình thường trong sách giáo khoa và các bài tóan nâng cao. Các bài tóan càng phức tạp thì đòi hỏi càng nhiều bước trung gian như trên hình 3.
Hình 2: Bài tóan 2 bước, kết quả trung gian phải do người giải sáng tạo ra.
Hình 3: Bài tóan phức tạp, cần tự tạo ra nhiều bước trung gian
- Trẻ em chưa biết cách tư duy trừu tượng, các em có thể hiểu được lời giải của bài tóan, nhưng không nắm bắt được cách tìm ra lời giải. Đây là điều mấu chốt trong vấn đề dạy tóan cho học sinh cấp 1.
2. Không nên dạy tóan theo kiểu luyện thi
- Đây là cách dạy phổ biến ở các lớp dạy thêm số đông, thầy giáo giảng cho các em phương pháp tìm lời giải cho các dạng tóan phổ biến nhất.
- Đây là cách dạy hiệu quả cho việc đi thi, bảo đảm đạt điểm 7-8.
- Cách dạy này không tốt cho việc phát triển tư duy lâu dài . Tư duy của học sinh sẽ bị đóng khung. Học sinh bó tay hòan tòan khi gặp các bài tóan không trúng dạng. Các em cũng không ứng dụng được tóan cho các môn học khác như Lý, Hóa, Sinh…
3. Dạy tóan theo kiểu phát triển tư duy bằng kỹ thuật đơn giản hóa – phức tạp hóa.
- Sử dụng các bài tóan nâng cao, sau khi bé đã nắm vững kiến thức cơ bản đã đề cập ở mức 1.
- Thầy giáo sẽ không giảng cách giải bài tóan khó cho bé, mà tạo điều kiện cho bé tự tìm ra lời giải, tự bắc những nhịp cầu từ đề ra đến lời giải. Ban đầu bé sẽ bắc 1 nhịp ngắn, sau đó nhịp cầu dài hơn, rồi 2 nhịp cầu, 3 nhịp cầu…
- Kỹ thuật đơn giản hóa – phức tạp hóa: tức là nếu bài tóan quá khó, đòi hỏi nhiều bước suy luận, thầy giáo sẽ chẻ bài tóan ra làm nhiều bước đơn giản hơn để bé tự làm được, sau đó ra cho bé bài tóan tổng hợp, bước tiếp theo nữa sẽ ra cho bé bài tóan cùng dạng nhưng nâng cao mức phức tạp
- Thầy giáo phải biết rõ khả năng của bé, để càng ngày càng nâng cao mức phức tạp của bài tóan, phù hợp để nâng cao khả năng tư duy và suy luận của bé.
- Thầy giáo ở đây không giải bài tóan giúp bé, mà là người cấu tạo lại bài tóan phù hợp với khả năng suy luận tăng dần của bé.
4. Chú ý
- Tùy theo năng khiếu cá nhân, có bé sẽ suy luận nhanh hơn, có bé chậm hơn. Nhưng một khi bé “ngộ” ra nguyên lý thì lúc đó bé sẽ tiến bộ nhanh rõ rệt.
- Kiên trì, kiên trì, lập đi lập lại nhiều lần với bé với nhiều dạng bài tóan khác nhau, nhiều mức độ khác nhau
Ví dụ 1: Viết các số có 3 chữ số mà tích của các chữ số bằng 12.
Đơn giản hóa vấn đề:
- Viết 1 số có 3 chữ số mà tích của các chữ số bằng 1. Bài này dễ hơn nhiều, và chỉ có một đáp số.
- Viết các số có 3 chữ số mà tích của các chữ số bằng 2.
- Viết các số có 3 chữ số mà tích của các chữ số bằng 3, 4, 5, 6….
Phức tạp hóa vấn đề:
- Viết tất cả các số có 4, 5 … chữ số mà tích của các chữ số bằng 12….
Ví dụ 2: Hôm nay là thứ 4, ngày 10 tháng 8 năm 2011. Hỏi ngày 10 tháng 8 năm 2012 là ngày thứ mấy.
Đơn giản hóa:
- 7 ngày sau là ngày thứ mấy? 8, 9, 10 ngày? 20 ngày sau?
- 1 tuần sau? 5 tuần sau? 5 tuần 3 ngày sau?
Phức tạp hóa:
- Kết hợp nhiều năm, năm nhuận, tháng chẵn, tháng lẻ…
Ví dụ 3: Vừa gà vừa chó, 100 chân, 42 cái đầu. Hỏi bao nhiêu gà, bao nhiêu chó
Đơn giản hóa:
- 6 chân, 2 đầu
- 10 chân, 4 đầu…
Mức 4: Nuôi dưỡng đam mê
Tóan học là môn phức tạp và dài lâu. Đam mê mới học được tốt, và ngược lại học được thì sẽ đam mê.
Đam mê từ đâu mà ra?
Ví dụ: môn bóng đá. Nhưng bước đầu rất khó khăn, do chưa nắm bắt kỹ thuật, chưa có thể lực nên vụng về, đau nhức, mệt mỏi, chán nản... Nhưng càng về sau, khi bé thấy những quả bóng đi theo đúng sự điều khiển của mình, thấy mình ngày càng làm chủ những kỹ thuật tưởng chừng vô cùng khó khăn, bé sẽ thích thú, dần đến đam mê.
Đam mê là nhu cầu được tự thể hiện mình
Theo tháp nhu cầu con người của Maslow thì đam mê thuộc vào nhóm 5, đỉnh cao nhu cầu của con người. Đây là nhu cầu self – actualization, dịch tắt là nhu cầu được tự thực hiện khả năng của mình.
Hình 4: Tháp nhu cầu của Maslow
Đam mê là nhu cầu thật sự, không chỉ là nhu cầu của người lớn. Bé tuy nhỏ nhưng có nhu cầu thể hiện khả năng của mình. Do đó người lớn bằng các hình thức khác nhau, nên tạo một hình tượng môn Toán khác đối với bé. Học tóan không phải là trách nhiệm quan trọng và nặng nề của bé, người lớn hãy xây dựng hình tượng môn tóan là thách đố đối với bé. Bé là siêu nhân, bài tóan là đối thủ. Bé tập luyện, lớn mạnh và tự tay hạ từng đối thủ một, từ nhỏ đến lớn, từ ít đến nhiều…
Luôn chỉ rõ cho bé thấy bé tiến bộ như thế nào. Nên khuyến khích, khích lệ, kích động … lòng tự hào của bé về những sự tiến bộ của mình. Chú ý không khen bé Giỏi, mà khen bé Tiến bộ. Khen bé giỏi, bé sẽ tự cao, giỏi rồi học làm gì nữa. Khen thưởng sự cố gắng, tự vượt qua khó khăn của bé, lần sau bé lại cố gắng. “Bé tự làm được rồi à? Siêu quá, tuần trước còn sai bét. Bé làm sao mà hay vậy?”
Tóm tắt chiến lược nuôi dưỡng đam mê
- Vượt qua khó khăn ban đầu là giai đoạn khó nhất, bé dễ nản, dễ cáu, dễ lười, dễ ì… người lớn hãy kiên trì, kiên định, dẫn dắt và hỗ trợ bé. Thực hiện tốt huấn luyện mức 1 (nắm vững kiến thức cơ bản) và mức 2 (rèn luyện trí nhớ) sẽ tạo điều kiện cho bé vượt khó nhanh.
- Bé tự làm được, bé sẽ đam mê. Giáo viên cần thực hiện tốt huấn luyện mức 3, tạo điều kiện để bé tự làm, tự khám phá và phát triển khả năng của mình. Người lớn đánh giá và khuyến khích sự tiến bộ của bé.
Tổng kết
1. Nắm vững kiến thức cơ bản
- Làm nhiều bài cơ bản, đơn giản.
- Bé luyện tính nhẩm, tự kiểm tra kết quả mình làm ra.
2. Rèn luyện trí nhớ
- Các bài tập Nghe – Nhớ - Viết tiếng Việt luyện trí nhớ ngắn hạn.
- Các bài tập Nhe – Nhớ - Tóm tắt – Viết môn Tóan luyện trí nhớ ngắn hạn và cấu trúc nội dung.
- Các bài tập Đọc – Tóm tắt – Nhớ - Kể lại câu truyện luyện trí nhớ dài hạn và cách tóm tắt cấu trúc.
3. Phát triển tư duy
- Giải các tóan nâng cao, bé tự tìm ra lời giải.
- Nếu gặp bài tóan quá khó bé không giả được, thầy giáo tạo điều kiện cho bé tự tìm ra lời giải bằng cách đơn giản hóa rồi phức tạp hóa dần bài tóan.
4. Nuôi dưỡng đam mê
- Hỗ trợ, kiên định giúp bé vượt qua khó khăn ban đầu. Bé tự giải quyết vấn đề
- Đánh giá và khuyến khích tiến bộ của bé.
Ở đây mình xin chia sẽ phương pháp dạy bé của ông anh ( ông Anh hiện đang GV ĐH và là tiến sĩ nước ngoài về ) rút ra sau khi dạy các cháu trong nhà, các mẹ có thể tham khảo và góp ý.
Dạy tóan cấp 1, Từ tính tóan đến tư duy
Tổng quan
Bài viết giới thiệu phương pháp phát triển tư duy nói chung thông qua học tóan. Tư duy tóan học được phân tích thành các thành phần cụ thể, đồng thời bài viết nêu ra các phương pháp và cách xây dựng từng thành phần
Con đường đến tư duy tóan học và tư duy tổng quát bước qua 4 giai đoạn chính
Mức 1: Nạp kiến thức vào bộ nhớ, bao gồm thuộc, hiểu đúng, sử dụng đúng các kiến thức cơ bản
Mức 2: Xử lý dữ liệu trong bộ nhớ, bao gồm nhớ kiến thức có cấu trúc, quan hệ, khả năng xử lý trong bộ nhớ
Mức 3: Tư duy, suy ra cái mới
Mức 4: Đam mê
Dụng cụ giảng dạy và học tập:
- Các phương pháp nêu ra ở đây dùng để dạy thêm, bổ sung kỹ năng cho bé. Trong đó phần Kiến thức là do nhà trường giảng dạy.
- Các bài tập không yêu cầu dụng cụ riêng biệt, giáo viên có thể sử dụng ngay sách giáo khoa đang học trên lớp, sách bài tập của nhà trường. Các bài nâng cao sử dụng sách có sẵn ở các nhà sách. Khác biệt chỉ ở cách giáo viên và bé sử dụng công cụ học tập như thế nào
Mức 1: Nắm vững kiến thức cơ bản
Mục đích
- Khả năng thuộc, hiểu đúng và sử dụng đúng các kiến thức cơ bản như công thức, định lý… là điều cơ bản đối với không chỉ môn tóan, mà tất cả các môn học khác, lẫn thể thao, lao động. Không thể suy luận được nếu không thuộc làu làu kiến thức và không thành thạo các kỹ năng cơ bản.
- Hình tượng hóa: ví dụ so sánh với môn thể thao bóng đá. Mức 1 là huấn luyện các kỹ thuật cơ bản như bước chạy, nhận bóng, dắt bóng, sút... Kỹ thuật cơ bản cần phải nắm vững.
Thực hiện
- Các bài tập trong sách giáo khoa cơ bản là những bài toán đơn giản, phục vụ việc nhớ công thức, khái niệm và sử dụng đúng. Bé cần làm tất cả các bài tóan trong sách giáo khoa và sách bài tập.
- Bé làm lại bài tóan nhiều lần, ví dụ đến giữa học kỳ cũng nên cho bé làm lại bài tập chương 1. Các kỳ nghỉ nên lấy bài tập cũ ra làm lại, để tăng kỹ năng, bảo đảm bé làm các bài nay như …cháo.
Chú ý:
Chú ý phát triển khả năng tính nhẩm và tăng lòng tự tin của bé. Khi bé tính nhẩm được bài tóan và tự kiểm định được kết quả, tự tin vào kết quả mình làm là lúc bé đã thực sự nắm vững kiến thức cơ bản, sẵn sàng cho tư duy và suy luận.
- Tính nhẩm: Khi bé làm lại lần 2, khuyến khích bé tính nhẩm, không sử dụng giấy nháp. Việc tính nhẩm sẽ khiến bé biết vận dụng các phép tính và nhớ số trong đầu.
- Kiểm tra lại kết quả: Luôn luôn bắt bé phải kiểm tra lại kết quả bài tóan, để bé biết chắc mình làm đúng. Yêu cầu bé viết hẳn một mục kiểm tra kết quả. Ví dụ kiểm tra kết quả bài tóan trừ bằng cách cộng ngược, kiểm tra bài đóan đố bằng cách tra số vào các điều kiện đề ra, kiểm tra bài tóan nhiều phép tính bằng cách đảo thứ tự các thông số, kiểm tra kết quả bài tóan đố….
Mức 2: Rèn luyện trí nhớ
Mục đích:
Thông thường trẻ em chỉ đọc, nghe theo kiểu vẹt nhưng không xử lý thông tin và không nhớ được thông tin, các đối tượng và mối liên hệ của các đối tượng. Bé cũng không quen xử lý các dữ liệu có trong đầu.
Bài tập tăng cường sử dụng kiến thức trong trí nhớ sẽ
- Tăng khả năng tập trung khi tiếp thu kiến thức trên lớp và khi học: trẻ phải làm việc tập trung, nghe và hiểu những gì mình nghe, và nạp vào bộ nhớ.
- Trẻ tập luyện trí nhớ và sử dụng trí nhớ, trong đó không chỉ nhớ như in (vẹt), mà phải nhớ mối quan hệ và tóm tắt lại
- Trẻ biết cách sử dụng và làm việc với các dữ liệu đã nhớ trong đầu mình
- Bước đầu xây dựng khả năng tư duy trên cơ sở dữ liệu đã nhớ
Các bài tập chủ yếu tập trung vào hai khả năng Nghe – Nhớ và Đọc – Nhớ. Trong đó:
- Nghe – Nhớ: khối lượng cần nhớ ít, nhưng yêu cầu chính xác trong thời gian ngắn. Kỹ năng Nhe – Nhớ rất quan trọng cho khả năng tiết thu bài trên lớp, và kỹ năng giải quyết các vấn đề đặt ra, kỹ năng trả lời câu hỏi.
- Đọc – Nhớ: khối lượng nhớ nhiều, nhớ có cấu trúc, thời gian dài hơn.
Hình tượng hóa: ví dụ so sánh với môn thể thao bóng đá. Mức 2 là huấn luyện các tố chất thể lực như sức mạnh, sức bền, độ dẻo... Có các yếu tố đó mới có thể điều khiển được cơ thể dễ dàng, dễ tiếp thu và vận dụng các kỹ thuật khác nhau.
Chú ý:
- Phát triển mức 2 không gắn liền với kiến thức cụ thể nào, chủ yếu đây là huấn luyện cách làm việc với bộ nhớ. Như vậy để thực hiện mức 2, giáo viên vẫn sử dụng các bài tập thông thường trong sách giáo khoa như ở mức 1, chỉ có khác ở cách ra bài, cách bé học.
- Phát triển mức 2 đòi hỏi phải xác định rõ khả năng hiện tại của bé, nâng dần từng bước độ khó của bài tập.
- Phương pháp nêu ra không khuyến khích dạy bé bài trước khi lên lớp. Dạy trước thì có vẻ bé sẽ tiếp thu bài mới nhanh hơn trên lớp. nhưng thực tế do đã biết bài trước, nên bé sẽ không tập trung nghe giảng và hiểu bài trên lớp, giảm khả năng sử dụng não bộ của bé
Bài 1: Nghe – Nhớ - Nhắc lại - Viết lại cho môn tiếng Việt
- Đọc cho trẻ nghe một câu hòan chỉnh (1, 2, 3) lần, sau đó trẻ lặp lại câu đã nghe và viết vào vở
- Xuất phát bằng câu đơn giản, ngắn, hoặc chia 1 câu thành hai phần. Lặp lại 3 lần.
- Sau đó kéo dài dần các câu ra, tăng độ phức tạp của câu.
- Giảm dần số lần lập lại
- Tăng số câu lên 2 câu, 3 câu
- Tăng dần tốc độ đọc
Bài 2: Nghe – Nhớ - Tóm tắt - Viết lại cho môn tiếng Toán, tập trung vào phần tóan đang học
- Đọc cho trẻ nghe một câu hòan chỉnh trong đề tóan (3) lần, sau đó trẻ nhắc lại và tự viết lại như viết chính tả.
- Xuất phát bằng câu đơn giản, ngắn, hoặc chia 1 câu thành hai phần.
- Lặp lại 3 lần, sau thời gian giảm thành 2
- Chú ý bé phải viết lại bài tóan, tóm tắt lại đề tóan:
o Viết lại tòan bộ nội dung đề tóan,
o Xác định các đối tượng của đề tóan: ví dụ số quả táo, số ngày làm việc,
o Xác định các dữ kiện đề ra: các mối quan hệ giữa các đại lượng mà đề cho
o Xác định các đại lượng cần tìm
- Yêu cầu bé không nhìn vào vở nhắc lại các điều trên
- Không yêu cầu bé giải bài tóan
Bài 3: Đọc – Nhớ - Tóm tắt - Viết lại
1.1. Mức đơn giản
- Cho bé đọc truyện ngắn, nội dung súc tích, khỏang 1, 2, 3 trang. Bé đọc 1 vài lần
- Bé cất sách đi và kể lại cho người lớn nghe, kể tóm tắt
- Người lớn đặt một vài câu hỏi, tập trung vào nội dung chính
1.2. Mức trung bình
- Cho bé chọn truyện ngắn để mua, khỏang vài chục trang. Bé đọc 1 vài lần trong 1 vài ngày khác nhau
- Bé cất sách đi và kể lại cho người lớn nghe, kể tóm tắt
- Người lớn đặt một vài câu hỏi, tập trung vào nội dung chính, thỉnh thỏang đặt 1 vài câu hỏi chi tiết.
1.3. Mức nâng cao
- Yêu cầu bé kể lại câu chuyện trên sau 1 tuần
- Chú ý: đây là bài tập cần thiết để bé luyện tập kỹ năng lục lọi trong trí nhớ, suy luận, ghép nối.
Mức 3: Phát triển tư duy
1. Từ bài tóan đơn giản đến bài tóan phức tạp
- Bài tóan đơn giản là các bài tóan kiểu 1 bước như trên hình 1, trong đó học sinh chỉ cần áp dụng đúng công thức, đúng đối tượng . Đây là các bài phải học kỹ ở mức 1, trong đó tất cả các đối tượng và kiến thức đã được xác định.
Hình 1: Bài tóan 1 bước, không cần suy luận
- Bài tóan cần tư duy sáng tạo là bài tóan được mô tả như trên hình 2. Trong bài này kết quả không được tính trực tiếp từ đề ra, mà người giải phải tự chế ra các bước trung gian. Đây là khác biệt cơ bản giữa các bài tóan bình thường trong sách giáo khoa và các bài tóan nâng cao. Các bài tóan càng phức tạp thì đòi hỏi càng nhiều bước trung gian như trên hình 3.
Hình 2: Bài tóan 2 bước, kết quả trung gian phải do người giải sáng tạo ra.
Hình 3: Bài tóan phức tạp, cần tự tạo ra nhiều bước trung gian
- Trẻ em chưa biết cách tư duy trừu tượng, các em có thể hiểu được lời giải của bài tóan, nhưng không nắm bắt được cách tìm ra lời giải. Đây là điều mấu chốt trong vấn đề dạy tóan cho học sinh cấp 1.
2. Không nên dạy tóan theo kiểu luyện thi
- Đây là cách dạy phổ biến ở các lớp dạy thêm số đông, thầy giáo giảng cho các em phương pháp tìm lời giải cho các dạng tóan phổ biến nhất.
- Đây là cách dạy hiệu quả cho việc đi thi, bảo đảm đạt điểm 7-8.
- Cách dạy này không tốt cho việc phát triển tư duy lâu dài . Tư duy của học sinh sẽ bị đóng khung. Học sinh bó tay hòan tòan khi gặp các bài tóan không trúng dạng. Các em cũng không ứng dụng được tóan cho các môn học khác như Lý, Hóa, Sinh…
3. Dạy tóan theo kiểu phát triển tư duy bằng kỹ thuật đơn giản hóa – phức tạp hóa.
- Sử dụng các bài tóan nâng cao, sau khi bé đã nắm vững kiến thức cơ bản đã đề cập ở mức 1.
- Thầy giáo sẽ không giảng cách giải bài tóan khó cho bé, mà tạo điều kiện cho bé tự tìm ra lời giải, tự bắc những nhịp cầu từ đề ra đến lời giải. Ban đầu bé sẽ bắc 1 nhịp ngắn, sau đó nhịp cầu dài hơn, rồi 2 nhịp cầu, 3 nhịp cầu…
- Kỹ thuật đơn giản hóa – phức tạp hóa: tức là nếu bài tóan quá khó, đòi hỏi nhiều bước suy luận, thầy giáo sẽ chẻ bài tóan ra làm nhiều bước đơn giản hơn để bé tự làm được, sau đó ra cho bé bài tóan tổng hợp, bước tiếp theo nữa sẽ ra cho bé bài tóan cùng dạng nhưng nâng cao mức phức tạp
- Thầy giáo phải biết rõ khả năng của bé, để càng ngày càng nâng cao mức phức tạp của bài tóan, phù hợp để nâng cao khả năng tư duy và suy luận của bé.
- Thầy giáo ở đây không giải bài tóan giúp bé, mà là người cấu tạo lại bài tóan phù hợp với khả năng suy luận tăng dần của bé.
4. Chú ý
- Tùy theo năng khiếu cá nhân, có bé sẽ suy luận nhanh hơn, có bé chậm hơn. Nhưng một khi bé “ngộ” ra nguyên lý thì lúc đó bé sẽ tiến bộ nhanh rõ rệt.
- Kiên trì, kiên trì, lập đi lập lại nhiều lần với bé với nhiều dạng bài tóan khác nhau, nhiều mức độ khác nhau
Ví dụ 1: Viết các số có 3 chữ số mà tích của các chữ số bằng 12.
Đơn giản hóa vấn đề:
- Viết 1 số có 3 chữ số mà tích của các chữ số bằng 1. Bài này dễ hơn nhiều, và chỉ có một đáp số.
- Viết các số có 3 chữ số mà tích của các chữ số bằng 2.
- Viết các số có 3 chữ số mà tích của các chữ số bằng 3, 4, 5, 6….
Phức tạp hóa vấn đề:
- Viết tất cả các số có 4, 5 … chữ số mà tích của các chữ số bằng 12….
Ví dụ 2: Hôm nay là thứ 4, ngày 10 tháng 8 năm 2011. Hỏi ngày 10 tháng 8 năm 2012 là ngày thứ mấy.
Đơn giản hóa:
- 7 ngày sau là ngày thứ mấy? 8, 9, 10 ngày? 20 ngày sau?
- 1 tuần sau? 5 tuần sau? 5 tuần 3 ngày sau?
Phức tạp hóa:
- Kết hợp nhiều năm, năm nhuận, tháng chẵn, tháng lẻ…
Ví dụ 3: Vừa gà vừa chó, 100 chân, 42 cái đầu. Hỏi bao nhiêu gà, bao nhiêu chó
Đơn giản hóa:
- 6 chân, 2 đầu
- 10 chân, 4 đầu…
Mức 4: Nuôi dưỡng đam mê
Tóan học là môn phức tạp và dài lâu. Đam mê mới học được tốt, và ngược lại học được thì sẽ đam mê.
Đam mê từ đâu mà ra?
Ví dụ: môn bóng đá. Nhưng bước đầu rất khó khăn, do chưa nắm bắt kỹ thuật, chưa có thể lực nên vụng về, đau nhức, mệt mỏi, chán nản... Nhưng càng về sau, khi bé thấy những quả bóng đi theo đúng sự điều khiển của mình, thấy mình ngày càng làm chủ những kỹ thuật tưởng chừng vô cùng khó khăn, bé sẽ thích thú, dần đến đam mê.
Đam mê là nhu cầu được tự thể hiện mình
Theo tháp nhu cầu con người của Maslow thì đam mê thuộc vào nhóm 5, đỉnh cao nhu cầu của con người. Đây là nhu cầu self – actualization, dịch tắt là nhu cầu được tự thực hiện khả năng của mình.
Hình 4: Tháp nhu cầu của Maslow
Đam mê là nhu cầu thật sự, không chỉ là nhu cầu của người lớn. Bé tuy nhỏ nhưng có nhu cầu thể hiện khả năng của mình. Do đó người lớn bằng các hình thức khác nhau, nên tạo một hình tượng môn Toán khác đối với bé. Học tóan không phải là trách nhiệm quan trọng và nặng nề của bé, người lớn hãy xây dựng hình tượng môn tóan là thách đố đối với bé. Bé là siêu nhân, bài tóan là đối thủ. Bé tập luyện, lớn mạnh và tự tay hạ từng đối thủ một, từ nhỏ đến lớn, từ ít đến nhiều…
Luôn chỉ rõ cho bé thấy bé tiến bộ như thế nào. Nên khuyến khích, khích lệ, kích động … lòng tự hào của bé về những sự tiến bộ của mình. Chú ý không khen bé Giỏi, mà khen bé Tiến bộ. Khen bé giỏi, bé sẽ tự cao, giỏi rồi học làm gì nữa. Khen thưởng sự cố gắng, tự vượt qua khó khăn của bé, lần sau bé lại cố gắng. “Bé tự làm được rồi à? Siêu quá, tuần trước còn sai bét. Bé làm sao mà hay vậy?”
Tóm tắt chiến lược nuôi dưỡng đam mê
- Vượt qua khó khăn ban đầu là giai đoạn khó nhất, bé dễ nản, dễ cáu, dễ lười, dễ ì… người lớn hãy kiên trì, kiên định, dẫn dắt và hỗ trợ bé. Thực hiện tốt huấn luyện mức 1 (nắm vững kiến thức cơ bản) và mức 2 (rèn luyện trí nhớ) sẽ tạo điều kiện cho bé vượt khó nhanh.
- Bé tự làm được, bé sẽ đam mê. Giáo viên cần thực hiện tốt huấn luyện mức 3, tạo điều kiện để bé tự làm, tự khám phá và phát triển khả năng của mình. Người lớn đánh giá và khuyến khích sự tiến bộ của bé.
Tổng kết
1. Nắm vững kiến thức cơ bản
- Làm nhiều bài cơ bản, đơn giản.
- Bé luyện tính nhẩm, tự kiểm tra kết quả mình làm ra.
2. Rèn luyện trí nhớ
- Các bài tập Nghe – Nhớ - Viết tiếng Việt luyện trí nhớ ngắn hạn.
- Các bài tập Nhe – Nhớ - Tóm tắt – Viết môn Tóan luyện trí nhớ ngắn hạn và cấu trúc nội dung.
- Các bài tập Đọc – Tóm tắt – Nhớ - Kể lại câu truyện luyện trí nhớ dài hạn và cách tóm tắt cấu trúc.
3. Phát triển tư duy
- Giải các tóan nâng cao, bé tự tìm ra lời giải.
- Nếu gặp bài tóan quá khó bé không giả được, thầy giáo tạo điều kiện cho bé tự tìm ra lời giải bằng cách đơn giản hóa rồi phức tạp hóa dần bài tóan.
4. Nuôi dưỡng đam mê
- Hỗ trợ, kiên định giúp bé vượt qua khó khăn ban đầu. Bé tự giải quyết vấn đề
- Đánh giá và khuyến khích tiến bộ của bé.
