My OperaTHÁI ĐỘ CỦA THÁM XUÂN ĐỐI VỚI DÌ TRIỆU
Sunday, July 5, 2009 12:26:00 PM
Biệt danh của Thám Xuân là “hoa hồng”, tại sao lại có biệt danh này? Hồi thứ 65 của HLM có một đoạn giải thích khá đặc sắc của thằng Hưng, đứa hầu trai của Giả Liễn như sau: “Hoa hồng vừa đỏ vừa thơm, ai mà chẳng phải yêu, có điều lắm gai thôi. Đáng tiếc là cô ấy lại không phải bà Hai đẻ ra, thực là “phượng hoàng đẻ trong tổ quạ” Lời nói của thằng Hưng rất hình tượng để vẽ ra con người và tính cách của Thám Xuân. Thám Xuân đúng là cô gái không giống với phần đông các cô gái khác, ở người cô vưad có cái nhu mì của nữ tính, vừa lộ ra cái cương nghị, hào sảng của nam nhi. Trong HLM, sự chuyện về Thám Xuân cũng không nhiều lắm, nhưng có hai chuyện để lại ấn tượng sâu sắc đối với mọi người: một là việc quản lý gia chính, hai là những biểu hiện trong cuộc lục soát Đại Quan Viên, đặc biệt là chuyện đánh vợ Vương Thiện Bảo một bạt tai làm nổi bật một phần trong tính cách “gai góc” của cô. Hai sự chuyện trên đều được mọi người khen ngợi. Nhưng vì những cái gai ấy mà có một sự việc khiến người ta không thể hiểu nổi, thậm chí còn rước lấy không ít những lời bình phẩm, đó chính là cái gai chích ngay vào người dì Triệu, mẹ đẻ của cô.
Thám Xuân có thái độ hầu như “bất cận nhân tình” đối với dì Triệu, sự việc tập trung ở hồi thứ năm mươi lăm trong cuộc xung đột giữa hai mẹ con. Nguyên nhân của sự việc là cái chết của em dì Triệu là Triệu Quốc Cơ, Thám Xuân chiếu lệ cũ cấp cho nhà họ Triệu 24 lạng bạc dùng cho táng phí. Dì Triệu thấy số tiền cấp quá ít liền chạy đến chỗ Thám Xuân : “- Người trong nhà này ai cũng muốn giúi đầu tôi xuống, các cô hãy làm thế nào cho tôi hả giận mới phải!” Thám Xuân vội nói:”- Dì nói ai thế? Tôi thật không hiểu. Ai giúi đầu dì xuống? Xin cứ nói ra, tôi sẽ làm cho dì hả giận.”Dì Triệu liền nói Thám Xuân chỉ biết làm thế nào cho bà Hai thương mà không biết dắt díu nhà họ Triệu, đồng thời trách móc cô: “Bây giờ cô nói một là một, hai là hai. Cậu của cô chết, cô có cho thêm hai, ba mươi lạng, chẳng lẽ bà Hai lại không bằng lòng hay sao?... Sau này cô đi lấy chồng, tôi còn mong gì cô nhìn ngó đến nhà họ Triệu nữa! Bây giờ chưa mọc cánh mà đã quên tổ chỉ chực chọn cây cao mà bay thôi.” Thám Xuân chưa nghe hết lời, tức tái mặt, nghẹn ngào khóc nức khóc nở, hỏi: “- Ai là cậu tôi? Cậu tôi đã thăng chức tuần kiểm chín tỉnh rồi! Bây giờ lại còn một cậu nào nữa. Xưa nay tôi vẫn kính trọng lẽ phải, nhưng khi nào lại kính trọng đến những hạng thân thích như thế? Dì nói thế thì sao mỗi khi em Hoàn đi ra, Triệu Quốc Cơ lại phải đứng dậy? Lại phải theo hầu nó đi học? Sao không giở cái lối ông cậu ra!”… Kết quả của cuộc tranh cãi ấy thật đúng như tiêu đề của đầu hồi: “Mắng con gái mình, dì Triệu tức nhảm”. Dì Triệu đã không tranh thêm được lạng nào mà còn phải bị một phen tức hảo.
Về cuộc tranh cãi của hai mẹ con, ai đọc đến đấy cũng đều cảm thấy nghi ngờ, khó hiểu: Thám Xuân đối với mẹ đẻ của chính mình sao lại có thể tàn nhẫn đến thế? Tại sao mỗi lời mỗi chữ của Thám Xuân lại gọi mẹ đẻ của mình là “dì”? Tại sao không thừa nhận Triệu Quốc Cơ là cậu mà gọi là nô tài? Dì Triệu yêu cầu Thám Xuân dắt díu nhà họ Triệu là có hợp tình hợp lý không? Dì Triệu trách Thám Xuân chỉ muốn lấy lòng bà hai, chỉ muốn chực chọn cây cao mà bay có lý do hay không? Muốn trình bày rõ những rất đề trên không phải là một chuyện dễ dàng. Ở đây, chúng ta có thể phân tích cụ thể theo ba phương diện sau để làm sáng tỏ các câu hỏi ấy. Đó là chế độ tông pháp phong kiến, tâm lý và tính cách tự tôn của Thám Xuân, phẩm hạnh và cách sống của dì Triệu.
Theo chế độ tông pháp phong kiến, thê thiếp, đích thứ đều có sự phân biệt rất nghiêm khắc. Dì Triệu, mẹ đẻ ra Thám Xuân và Giả Hoàn là thiếp, quan hệ giữa bà và Vương phu nhân không thể xem là quan hệ giữa vợ lớn và thiếp mà là quan hệ giữa đầy tớ và chủ nô. Thông thườngm thiếp là do từ a hoàn của chủ nhân mà ra, như Giả Xá cho a hoàn Thu Đồng của mình về làm thiếp Giả Liễn, hoặc là do mua con gái của người nghèo khổ từ ngoài vào như Giả Xá không cưới được Uyên Ương đã bỏ ra 500 lạng mua Yên hồng mới 17 tuổi về làm thiếp. Bất kể là nữ nô của nhà mình hay con gái mua ngoài về, tuy làm thiếp, địa vị có cao hơn , nhưng thân phận vẫn không thay đổi là mấy. Hồi thứ 60 của HLM, Phương Quan cãi nhau với dì Triệu, cô ấy nói thẳng thừng: “Dì không thể mắng được tôi, tôi không phải là người dì mua về. “Con hầu lạy thằng ở”, cũng đều là bọn đầy tớ cả thôi!” Trong con mắt của Phương Quan, một đứa bé học hát có địa vị thấp kém thì “bà dì” cũng chẳng cao quý hơn nó là mấy. Tuy bảo thân phận của “bà dì” chỉ như thế nhưng con cái của bà sẽ là người chủ chính cống. Có điều con của họ cũng chỉ là “con hạng thứ”, nhất luật chỉ lấy người vợ chính pháp làm mẹ còn mẹ đẻ ra mình thì chỉ là “mẹ thứ”. Như vậy là thiếp đối với con cái của mình sinh ra, do thân phận giữa họ khác nhau, bà không thể ở ngôi “mẹ” được, thậm chí cả quyền dạy dỗ con cái cũng không có. Ví dụ như hồi thứ 20 của HLM, đương khi dì Triệu ở nhà dạy Giả Hoàn, vừa bị Phượng Thư đứng ngoài cửa sổ nghe được, Phượng Thư tức thời mắng dì Triệu: “Dù nó thế nào chăng nữa, đã có ông và bà cai quản, sao lại ngoạc cái mồm ra mắng nó? Nó là cậu ấm, đã có người dạy bảo, việc gì đến dì?” ở đây, Phượng Thư đã nói rõ thân phận và địa vị của dì Triệu: “Giả Hoàn là cậu chủ , dì Triệu là nô tài, nô tài làm sao “Dạy bảo” được cậu chủ? Đó là quy định của chế độ tông pháp phong kiến, đó cũng chính là căn cứ để Thám Xuân hùng hỗ trách móc gì Triệu mẹ ruột của mình là “hồ đồ không biết lẽ”, mỗi chữ mỗi lời đều gọi mẹ ruột của mình là “dì” và không thừa nhận Triệu Quốc Cơ là cậu mà gọi là nô tài.
Đúng là chế độ tông pháp phong kiến có những sai trái đối với nhân luân, thường tính, đó không phải là lỗi của Thám Xuân. Nhưng chỉ căn cứ vào đó thì hầu như không thể giải thích rõ tại sao Thám Xuân đối xử với mẹ đẻ của mình mà lạnh nhạt và tàn nhẫn như vậy. Với laik trong cuộc xung đột trên, dì Triệu chỉ mong Thám Xuân nâng đỡ, dắt díu nhà họ Triệu , thêm một vài lạng bạc. Là mẹ bách thịt đẻ mình ra thì yêu cầu ấy cũng là điều tự nhiên thôi, không có gì là không hợp tình hợp lý cả. Lúc đó Lý Hoàn đứng bên cạnh cũng khuyên: “- Dì đừng nóng nảy thế, cũng không nên trách cô ấy. Dù trong bụng cô ấy muốn dắt díu chăng nữa, cũng không khi nào nói ra miệng được” Thế nhưng lời khuyên của Lý Hoàn gặp phải sự phản bác của Thám Xuân: “Chị Cả cũng hồ đồ! Tôi dắt díu được ai? Có các cô nhà nào lại đi dắt díu bọn đầy tớ? Họ hay dở thế nào, các người chắc cũng biết đấy, can gì đến tôi?” Nhưng trong lời nói của Lý Hoàn chúng ta cảm thấy Lý Hoàn xem việc nâng đỡ nhà họ Triệu không có gì là không được cả, chỉ ngại những lễ cũ trong phủ và thân phận của Thám Xuân không tiện nói ra mà thôi. Sau đó, Bình Nhi đến truyền đạt lời Phượng Thư “Nếu chiếu theo lệ cũ thì chỉ cấp 20 lạng. Nay xin cô cứ việc định liệu, có thể thêm một ít cũng được. Xem thế đủ thấy những người khác đều coi yêu cầu của dì Triệu không có gì là quá đáng cả, “nâng đỡ” nhà họ Triệu cũng là chuyện bình thường, nhất là ở đây, cấp tiền tống táng thì có phá lệ cũ xưa nay cũng được thôi. Như khi Bình Nhi truyền đạt “hảo ý” của Phượng Thư lại gặp sự cự tuyệt gay gắt của Thám Xuân. Thám Xuân đối với mẹ đẻ ra mình như vậy thật chẳng nể nang gì làm cho chúng ta cảm thấy cô là người không có tình. Nghiên cứu tìm hiểu nguyên nhân sâu xa, chúng ta có thể nhận ra điều ấy có mối quan hệ chủ yếu với nét tâm lý tự tôn và ý chí vương lên trong tính cách của Thám Xuân.
Thám Xuân “chí cao tài giỏi” là một cô gái có tài năng có kiến thức, có ý chí, cô đã từng nói thẳng thừng rằng : “Nếu tôi là con trai, tôi đã ra đi lập nghiệp từ sớm rồi, lúc ấy tự tôi sẽ có lý của tôi” Xem thế đủ thấy cô là người có ý chí hơn người. Thế nhưng lòng tự tôn và ý chí vươn lên cùng với phận con gái và địa vị con bà thứ của cô đã hình thành mối mâu thuẩn trong con người của cô. Thằng Hưng nói về Thám Xuân: “Đáng tiếc không phải con bà Hai đẻ ra” Vương Hy Phượng cũng nói: “- Cô Ba khá đấy! Ta nói không sai. Chỉ tiếc là cô ấy xấu số không phải bà Hai đẻ ra.” Cùng là tiểu thư, con của lão gia là con đích, con thứ thì có quan hệ gì nào? Bình Nhi nghe Phượng Thư nói mới hiêu ra, Phượng thư giải thích: “- Chị biết đâu được! Con vợ lẽ cũng như con vợ cả thực, nhưng là con gái thì bì thế nào được với con trai. Sau này đến tuổi lấy chồng, những hạng khinh bạc thường hay dò hỏi con vợ cả hay con vợ lẽ, chỉ vì con vợ lẽ mà nhiều người không dạm.” Xem thế này thì thấy thân phận con bà thứ đối với số phận của cô gái tự tôn mà có chí tiến thủ như Thám Xuân là một điều có quan hệ đặc biệt. Cho dù ngoài miệng Thám Xuân nói với Bảo Ngọc: “Phụ là gì, thứ là gì, tôi cũng không cần biết.” Thực ra trong lòng cô đã biêt rõ như thế nào rồi. Cô không có cách gì thay đổi thân phận con bà thứ của mình được nhưng lại cam tâm chịu sự an bài của số phận. Do đó cô tuyên bố: “Tôi chỉ biết có lão gia và bà hai, còn ai khác tôi không cần để ý đến” từ đó cô có ý cách biệt dần với dì Triệu, mẹ đẻ của mình mà tỏ ra thân thiết với Vương phu nhân, cố gắng làm cho Vương phu nhân thương mến, điều này hoàn toàn dễ hiểu. Nhưng khổ tâm và sự cố gắng của Thám Xuân lại dẫn đến nỗi bất mãn của dì Triệu, mẹ đẻ cô. Từng giờ từng phút Thám Xuân muốn xoá dần thân phận con bà thứ của mình, còn dì Triệu lại nhắc nhở Thám Xuân không được quên là con bà “bách thịt đẻ ra”. Thám Xuân kiên quyết không thừa nhận quan hệ thân thích với họ Triệu, còn dì Triệu lại nhắc nhở cô nâng đỡ họ Triệu. Là mẹ đẻ của Thám Xuân, yêu cầu của dì Triệu không có gì quá đáng nhưng lại tổn thương lòng tự tôn của Thám Xuân một sách sâu sắc: “Ai chả biết dì đẻ ra tôi, cứ vài ba tháng lại tìm cách gây chuyện, đào bới nhau lên, sợ người ta không biết, nên cố ý bêu ra! Ai làm cho ai mất thể diện đây! May tôi là đứa biết điều, nếu hồ đồ không giữ lễ thì đã nóng máu lên rồi.” Trong lời của Thám Xuân bao hàm biết bao khổ tâm và oán hận. Điều làm cho Thám Xuân đau khổ chính là sự hay gây ồn ào “vô lý” của dì Triệu làm ảnh hưởng đến quan hệ giữa cô và Vương phu Nhân. Thám Xuân đã từng nói “Cứ ý tôi, hiện giờ bà Hai đi vắng chưa về, dì nên yên tĩnh giữ sức khỏe, tội gì phải bận lòng thế. Bà Hai rất thương tôi, vì dì cứ hay tính chuyện, nên mấy lần người rất phiền lòng.” Những điều Thám Xuân nói có Vương Hy Phượng chứng thực “ Bà hai thương mến cô ấy nhưng chì vì dì Triệu ấy gây ồn ào…” Chuyện hay sanh sự của dì Triệu là điều mà tính tự tôn và tính cách tiến thủ trong con người của Thám Xuân không có cách gì nhẫn nhịn được.
Khi bàn đến thái bộ bất cận nhân tình của Thám Xuân đối với dì Triệu, chúng ta không thể bỏ qua một nhân tố khác, đó là tư cách tồi tệ của dì Triệu. Về con người dì Triệu, trong HLM có không ít chi tiết cụ thể như hồi 35 “Mắc thuật 5 con quỷ, chị em hoá điên rồ” dì Triệu cùng Mã đạo bà âm mưu dùng bùa chú ám hại Bảo Ngọc và Hy Phượng. Hồi thứ 60 với tiêu đề “Đem phân mạt lỵ thay cho bột tường tường vi” dì Triệu cùng bọn trẻ học hát như Phương Quan cãi lộn v.v… Nói một cách đại thể, tư cách của bà là : một là ngu, hai là tâm bất chính, ba là không tự trọng. Ngay như Thám Xuân cũng nói bà là “thâm độc, nhỏ nhen, đê tiện”. Sau lần dì Triệu gây gổ với Phương Quan, Thám Xuân đã không khách sáo trách mẹ đẻ mình: “tội gì không biết tự trọng mà lại gào thét ầm lên, làm mất cả thể thống. Dì thử xem dì Chu, có ai dám khinh nhờn đâu, mà dì ấy cũng chẳng gây chuyện với ai. Xin dì hãy về nhà dẹp cơn giận lại, đừng nghe kẻ nói bậy xúc xiểm, để cho người ta cười mình là ngu ngốc, chỉ tốn công lo việc vu vơ hão huyền cho người ta thôi.” Rồi cô nói tiếp : “- Nhiều tuổi như thế mà còn làm những việc không để cho người ta nể! Câu chuyện có ra gì đâu, cũng cãi nhau ồn lên, không biết giữ gìn thể thống!” Đó đâu phải như con nói với mẹ mà như chủ nói với tớ, người trên nói với kẻ dưới, lời nói đầy chán ghét và coi thường. Dì Triệu đúng là người nhỏ nhen, chúng ta thật không hiểu sao Tào Tuyêt Cần lại xây dựng một nhân vật như thế đến nỗi người ta nghi ngờ một chính nhân quân tử như Giả Chính lại đi kiếm một bà vợ bé tồi bại như vậy!
Cho dù thái bộ bất cận nhân tình của Thám Xuân đối với mẹ đẻ của mình như thế nào cũng có một vài lý do và nguyên nhân, cho dù chúng ta đối với Thám Xuân, một đoá hồng “gai hóc, vô cùng yêu thích và tôn trọng nhưng chúng ta không thể không chỉ trích thái độ của Thám Xuân đối với Dì Triệu đúng là có chỗ quá đáng. Dĩ nhiên trong cung cách và thái độ lạnh nhạc của Thám Xuân đối với dì triệu, ngoài tâm lý tự tôn, tính cách hiếu thắng ưa vươn lên của bản thân Thám Xuân và sự nhỏ nhen hèn mọn của dì Triệu ra còn tất cả chủ yếu đều do xã hội, do đức tính tốt đẹp của con người bị thay đổi và cũng do quan hệ trong sáng giữa người và người bị chuyển hoá mà chế độ tông pháp phong kiến đã tạo nên. Đúng như Tưởng Hoà Sâm nhận định trong bài “Luận Thám Xuân” nổi tiếng của ông như sau: “Mọi chế độ xã hội không hợp lý thì thường làm tổn thương tình cảm giữa con người với con người, cho dù là tình cốt nhục thiêng liêng đi nữa cũng không ngoại lệ”
Nguồn: www.tvbvnfc.net do classic_season đăng
Thám Xuân có thái độ hầu như “bất cận nhân tình” đối với dì Triệu, sự việc tập trung ở hồi thứ năm mươi lăm trong cuộc xung đột giữa hai mẹ con. Nguyên nhân của sự việc là cái chết của em dì Triệu là Triệu Quốc Cơ, Thám Xuân chiếu lệ cũ cấp cho nhà họ Triệu 24 lạng bạc dùng cho táng phí. Dì Triệu thấy số tiền cấp quá ít liền chạy đến chỗ Thám Xuân : “- Người trong nhà này ai cũng muốn giúi đầu tôi xuống, các cô hãy làm thế nào cho tôi hả giận mới phải!” Thám Xuân vội nói:”- Dì nói ai thế? Tôi thật không hiểu. Ai giúi đầu dì xuống? Xin cứ nói ra, tôi sẽ làm cho dì hả giận.”Dì Triệu liền nói Thám Xuân chỉ biết làm thế nào cho bà Hai thương mà không biết dắt díu nhà họ Triệu, đồng thời trách móc cô: “Bây giờ cô nói một là một, hai là hai. Cậu của cô chết, cô có cho thêm hai, ba mươi lạng, chẳng lẽ bà Hai lại không bằng lòng hay sao?... Sau này cô đi lấy chồng, tôi còn mong gì cô nhìn ngó đến nhà họ Triệu nữa! Bây giờ chưa mọc cánh mà đã quên tổ chỉ chực chọn cây cao mà bay thôi.” Thám Xuân chưa nghe hết lời, tức tái mặt, nghẹn ngào khóc nức khóc nở, hỏi: “- Ai là cậu tôi? Cậu tôi đã thăng chức tuần kiểm chín tỉnh rồi! Bây giờ lại còn một cậu nào nữa. Xưa nay tôi vẫn kính trọng lẽ phải, nhưng khi nào lại kính trọng đến những hạng thân thích như thế? Dì nói thế thì sao mỗi khi em Hoàn đi ra, Triệu Quốc Cơ lại phải đứng dậy? Lại phải theo hầu nó đi học? Sao không giở cái lối ông cậu ra!”… Kết quả của cuộc tranh cãi ấy thật đúng như tiêu đề của đầu hồi: “Mắng con gái mình, dì Triệu tức nhảm”. Dì Triệu đã không tranh thêm được lạng nào mà còn phải bị một phen tức hảo.
Về cuộc tranh cãi của hai mẹ con, ai đọc đến đấy cũng đều cảm thấy nghi ngờ, khó hiểu: Thám Xuân đối với mẹ đẻ của chính mình sao lại có thể tàn nhẫn đến thế? Tại sao mỗi lời mỗi chữ của Thám Xuân lại gọi mẹ đẻ của mình là “dì”? Tại sao không thừa nhận Triệu Quốc Cơ là cậu mà gọi là nô tài? Dì Triệu yêu cầu Thám Xuân dắt díu nhà họ Triệu là có hợp tình hợp lý không? Dì Triệu trách Thám Xuân chỉ muốn lấy lòng bà hai, chỉ muốn chực chọn cây cao mà bay có lý do hay không? Muốn trình bày rõ những rất đề trên không phải là một chuyện dễ dàng. Ở đây, chúng ta có thể phân tích cụ thể theo ba phương diện sau để làm sáng tỏ các câu hỏi ấy. Đó là chế độ tông pháp phong kiến, tâm lý và tính cách tự tôn của Thám Xuân, phẩm hạnh và cách sống của dì Triệu.
Theo chế độ tông pháp phong kiến, thê thiếp, đích thứ đều có sự phân biệt rất nghiêm khắc. Dì Triệu, mẹ đẻ ra Thám Xuân và Giả Hoàn là thiếp, quan hệ giữa bà và Vương phu nhân không thể xem là quan hệ giữa vợ lớn và thiếp mà là quan hệ giữa đầy tớ và chủ nô. Thông thườngm thiếp là do từ a hoàn của chủ nhân mà ra, như Giả Xá cho a hoàn Thu Đồng của mình về làm thiếp Giả Liễn, hoặc là do mua con gái của người nghèo khổ từ ngoài vào như Giả Xá không cưới được Uyên Ương đã bỏ ra 500 lạng mua Yên hồng mới 17 tuổi về làm thiếp. Bất kể là nữ nô của nhà mình hay con gái mua ngoài về, tuy làm thiếp, địa vị có cao hơn , nhưng thân phận vẫn không thay đổi là mấy. Hồi thứ 60 của HLM, Phương Quan cãi nhau với dì Triệu, cô ấy nói thẳng thừng: “Dì không thể mắng được tôi, tôi không phải là người dì mua về. “Con hầu lạy thằng ở”, cũng đều là bọn đầy tớ cả thôi!” Trong con mắt của Phương Quan, một đứa bé học hát có địa vị thấp kém thì “bà dì” cũng chẳng cao quý hơn nó là mấy. Tuy bảo thân phận của “bà dì” chỉ như thế nhưng con cái của bà sẽ là người chủ chính cống. Có điều con của họ cũng chỉ là “con hạng thứ”, nhất luật chỉ lấy người vợ chính pháp làm mẹ còn mẹ đẻ ra mình thì chỉ là “mẹ thứ”. Như vậy là thiếp đối với con cái của mình sinh ra, do thân phận giữa họ khác nhau, bà không thể ở ngôi “mẹ” được, thậm chí cả quyền dạy dỗ con cái cũng không có. Ví dụ như hồi thứ 20 của HLM, đương khi dì Triệu ở nhà dạy Giả Hoàn, vừa bị Phượng Thư đứng ngoài cửa sổ nghe được, Phượng Thư tức thời mắng dì Triệu: “Dù nó thế nào chăng nữa, đã có ông và bà cai quản, sao lại ngoạc cái mồm ra mắng nó? Nó là cậu ấm, đã có người dạy bảo, việc gì đến dì?” ở đây, Phượng Thư đã nói rõ thân phận và địa vị của dì Triệu: “Giả Hoàn là cậu chủ , dì Triệu là nô tài, nô tài làm sao “Dạy bảo” được cậu chủ? Đó là quy định của chế độ tông pháp phong kiến, đó cũng chính là căn cứ để Thám Xuân hùng hỗ trách móc gì Triệu mẹ ruột của mình là “hồ đồ không biết lẽ”, mỗi chữ mỗi lời đều gọi mẹ ruột của mình là “dì” và không thừa nhận Triệu Quốc Cơ là cậu mà gọi là nô tài.
Đúng là chế độ tông pháp phong kiến có những sai trái đối với nhân luân, thường tính, đó không phải là lỗi của Thám Xuân. Nhưng chỉ căn cứ vào đó thì hầu như không thể giải thích rõ tại sao Thám Xuân đối xử với mẹ đẻ của mình mà lạnh nhạt và tàn nhẫn như vậy. Với laik trong cuộc xung đột trên, dì Triệu chỉ mong Thám Xuân nâng đỡ, dắt díu nhà họ Triệu , thêm một vài lạng bạc. Là mẹ bách thịt đẻ mình ra thì yêu cầu ấy cũng là điều tự nhiên thôi, không có gì là không hợp tình hợp lý cả. Lúc đó Lý Hoàn đứng bên cạnh cũng khuyên: “- Dì đừng nóng nảy thế, cũng không nên trách cô ấy. Dù trong bụng cô ấy muốn dắt díu chăng nữa, cũng không khi nào nói ra miệng được” Thế nhưng lời khuyên của Lý Hoàn gặp phải sự phản bác của Thám Xuân: “Chị Cả cũng hồ đồ! Tôi dắt díu được ai? Có các cô nhà nào lại đi dắt díu bọn đầy tớ? Họ hay dở thế nào, các người chắc cũng biết đấy, can gì đến tôi?” Nhưng trong lời nói của Lý Hoàn chúng ta cảm thấy Lý Hoàn xem việc nâng đỡ nhà họ Triệu không có gì là không được cả, chỉ ngại những lễ cũ trong phủ và thân phận của Thám Xuân không tiện nói ra mà thôi. Sau đó, Bình Nhi đến truyền đạt lời Phượng Thư “Nếu chiếu theo lệ cũ thì chỉ cấp 20 lạng. Nay xin cô cứ việc định liệu, có thể thêm một ít cũng được. Xem thế đủ thấy những người khác đều coi yêu cầu của dì Triệu không có gì là quá đáng cả, “nâng đỡ” nhà họ Triệu cũng là chuyện bình thường, nhất là ở đây, cấp tiền tống táng thì có phá lệ cũ xưa nay cũng được thôi. Như khi Bình Nhi truyền đạt “hảo ý” của Phượng Thư lại gặp sự cự tuyệt gay gắt của Thám Xuân. Thám Xuân đối với mẹ đẻ ra mình như vậy thật chẳng nể nang gì làm cho chúng ta cảm thấy cô là người không có tình. Nghiên cứu tìm hiểu nguyên nhân sâu xa, chúng ta có thể nhận ra điều ấy có mối quan hệ chủ yếu với nét tâm lý tự tôn và ý chí vương lên trong tính cách của Thám Xuân.
Thám Xuân “chí cao tài giỏi” là một cô gái có tài năng có kiến thức, có ý chí, cô đã từng nói thẳng thừng rằng : “Nếu tôi là con trai, tôi đã ra đi lập nghiệp từ sớm rồi, lúc ấy tự tôi sẽ có lý của tôi” Xem thế đủ thấy cô là người có ý chí hơn người. Thế nhưng lòng tự tôn và ý chí vươn lên cùng với phận con gái và địa vị con bà thứ của cô đã hình thành mối mâu thuẩn trong con người của cô. Thằng Hưng nói về Thám Xuân: “Đáng tiếc không phải con bà Hai đẻ ra” Vương Hy Phượng cũng nói: “- Cô Ba khá đấy! Ta nói không sai. Chỉ tiếc là cô ấy xấu số không phải bà Hai đẻ ra.” Cùng là tiểu thư, con của lão gia là con đích, con thứ thì có quan hệ gì nào? Bình Nhi nghe Phượng Thư nói mới hiêu ra, Phượng thư giải thích: “- Chị biết đâu được! Con vợ lẽ cũng như con vợ cả thực, nhưng là con gái thì bì thế nào được với con trai. Sau này đến tuổi lấy chồng, những hạng khinh bạc thường hay dò hỏi con vợ cả hay con vợ lẽ, chỉ vì con vợ lẽ mà nhiều người không dạm.” Xem thế này thì thấy thân phận con bà thứ đối với số phận của cô gái tự tôn mà có chí tiến thủ như Thám Xuân là một điều có quan hệ đặc biệt. Cho dù ngoài miệng Thám Xuân nói với Bảo Ngọc: “Phụ là gì, thứ là gì, tôi cũng không cần biết.” Thực ra trong lòng cô đã biêt rõ như thế nào rồi. Cô không có cách gì thay đổi thân phận con bà thứ của mình được nhưng lại cam tâm chịu sự an bài của số phận. Do đó cô tuyên bố: “Tôi chỉ biết có lão gia và bà hai, còn ai khác tôi không cần để ý đến” từ đó cô có ý cách biệt dần với dì Triệu, mẹ đẻ của mình mà tỏ ra thân thiết với Vương phu nhân, cố gắng làm cho Vương phu nhân thương mến, điều này hoàn toàn dễ hiểu. Nhưng khổ tâm và sự cố gắng của Thám Xuân lại dẫn đến nỗi bất mãn của dì Triệu, mẹ đẻ cô. Từng giờ từng phút Thám Xuân muốn xoá dần thân phận con bà thứ của mình, còn dì Triệu lại nhắc nhở Thám Xuân không được quên là con bà “bách thịt đẻ ra”. Thám Xuân kiên quyết không thừa nhận quan hệ thân thích với họ Triệu, còn dì Triệu lại nhắc nhở cô nâng đỡ họ Triệu. Là mẹ đẻ của Thám Xuân, yêu cầu của dì Triệu không có gì quá đáng nhưng lại tổn thương lòng tự tôn của Thám Xuân một sách sâu sắc: “Ai chả biết dì đẻ ra tôi, cứ vài ba tháng lại tìm cách gây chuyện, đào bới nhau lên, sợ người ta không biết, nên cố ý bêu ra! Ai làm cho ai mất thể diện đây! May tôi là đứa biết điều, nếu hồ đồ không giữ lễ thì đã nóng máu lên rồi.” Trong lời của Thám Xuân bao hàm biết bao khổ tâm và oán hận. Điều làm cho Thám Xuân đau khổ chính là sự hay gây ồn ào “vô lý” của dì Triệu làm ảnh hưởng đến quan hệ giữa cô và Vương phu Nhân. Thám Xuân đã từng nói “Cứ ý tôi, hiện giờ bà Hai đi vắng chưa về, dì nên yên tĩnh giữ sức khỏe, tội gì phải bận lòng thế. Bà Hai rất thương tôi, vì dì cứ hay tính chuyện, nên mấy lần người rất phiền lòng.” Những điều Thám Xuân nói có Vương Hy Phượng chứng thực “ Bà hai thương mến cô ấy nhưng chì vì dì Triệu ấy gây ồn ào…” Chuyện hay sanh sự của dì Triệu là điều mà tính tự tôn và tính cách tiến thủ trong con người của Thám Xuân không có cách gì nhẫn nhịn được.
Khi bàn đến thái bộ bất cận nhân tình của Thám Xuân đối với dì Triệu, chúng ta không thể bỏ qua một nhân tố khác, đó là tư cách tồi tệ của dì Triệu. Về con người dì Triệu, trong HLM có không ít chi tiết cụ thể như hồi 35 “Mắc thuật 5 con quỷ, chị em hoá điên rồ” dì Triệu cùng Mã đạo bà âm mưu dùng bùa chú ám hại Bảo Ngọc và Hy Phượng. Hồi thứ 60 với tiêu đề “Đem phân mạt lỵ thay cho bột tường tường vi” dì Triệu cùng bọn trẻ học hát như Phương Quan cãi lộn v.v… Nói một cách đại thể, tư cách của bà là : một là ngu, hai là tâm bất chính, ba là không tự trọng. Ngay như Thám Xuân cũng nói bà là “thâm độc, nhỏ nhen, đê tiện”. Sau lần dì Triệu gây gổ với Phương Quan, Thám Xuân đã không khách sáo trách mẹ đẻ mình: “tội gì không biết tự trọng mà lại gào thét ầm lên, làm mất cả thể thống. Dì thử xem dì Chu, có ai dám khinh nhờn đâu, mà dì ấy cũng chẳng gây chuyện với ai. Xin dì hãy về nhà dẹp cơn giận lại, đừng nghe kẻ nói bậy xúc xiểm, để cho người ta cười mình là ngu ngốc, chỉ tốn công lo việc vu vơ hão huyền cho người ta thôi.” Rồi cô nói tiếp : “- Nhiều tuổi như thế mà còn làm những việc không để cho người ta nể! Câu chuyện có ra gì đâu, cũng cãi nhau ồn lên, không biết giữ gìn thể thống!” Đó đâu phải như con nói với mẹ mà như chủ nói với tớ, người trên nói với kẻ dưới, lời nói đầy chán ghét và coi thường. Dì Triệu đúng là người nhỏ nhen, chúng ta thật không hiểu sao Tào Tuyêt Cần lại xây dựng một nhân vật như thế đến nỗi người ta nghi ngờ một chính nhân quân tử như Giả Chính lại đi kiếm một bà vợ bé tồi bại như vậy!
Cho dù thái bộ bất cận nhân tình của Thám Xuân đối với mẹ đẻ của mình như thế nào cũng có một vài lý do và nguyên nhân, cho dù chúng ta đối với Thám Xuân, một đoá hồng “gai hóc, vô cùng yêu thích và tôn trọng nhưng chúng ta không thể không chỉ trích thái độ của Thám Xuân đối với Dì Triệu đúng là có chỗ quá đáng. Dĩ nhiên trong cung cách và thái độ lạnh nhạc của Thám Xuân đối với dì triệu, ngoài tâm lý tự tôn, tính cách hiếu thắng ưa vươn lên của bản thân Thám Xuân và sự nhỏ nhen hèn mọn của dì Triệu ra còn tất cả chủ yếu đều do xã hội, do đức tính tốt đẹp của con người bị thay đổi và cũng do quan hệ trong sáng giữa người và người bị chuyển hoá mà chế độ tông pháp phong kiến đã tạo nên. Đúng như Tưởng Hoà Sâm nhận định trong bài “Luận Thám Xuân” nổi tiếng của ông như sau: “Mọi chế độ xã hội không hợp lý thì thường làm tổn thương tình cảm giữa con người với con người, cho dù là tình cốt nhục thiêng liêng đi nữa cũng không ngoại lệ”
(Trích mạn dàm HLM)
Nguồn: www.tvbvnfc.net do classic_season đăng
