My OperaCHIM - HOA và tên nhân vật
Sunday, July 5, 2009 12:26:00 PM
Tên gọi nhân vật trong "Hồng Lâu Mộng" là điều rất đáng chú ý. ví dụ như tên một vài loại chim, loại hoa thông thường qua ngòi bút của Tào Tuyết Cần sẽ trở thành tên gọi cho những nhân vật của mình, hoặc dùng để ngụ ý yêu ghét, khen chê, hoặc dùng ẩn dụ số phận, tính cách của nhân vật, rất đáng được suy ngẫm. Như tên Uyên Ương, Tử Quyên chẳng hạn.
Uyên Ương được xem là nhân vật khá quan trọng của "hồng Lâu Mộng". Nàng là một a hoàn kề cận của Giả Mẫu, rất được Giả Mẫu tin yêu, không rời Giả Mẫu nữa bước. Tại sao tác giả đặt cho nàng cái tên như thế? Đây là vấn đề không đơn giản. Chúng ta biết Uyên Ương là loại chim luôn sống thành đôi, con trống con mái không tách rời nhau. Trong những tác phẩm văn học, uyên ương thường được dùng để tượng trưng cho vợ chồng hay dùng để ca ngợi tình yêu trinh thục, thủy chung. Lư Chiếu Lân đời Đường có thơ rằng:
Tạm dịch:
Hoặc Lý Thương Ẩn trong bài "Đại tặng" có câu:
Tạm dịch:
Uyên Ương tượng trưng cho đời sống ân ái mỹ mãn, thủy chung. Thế nhưng số phận của cô a hoàn Uyên Ương trong HLM lại tương phản với loài chim uyên ương. Lẽ nào Tào Tuyết Cần đặt sai tên cho nhân vật của mình? Đương nhiên là không phải, đây chính là ngụ ý mà tác giả muốn gởi gắm. Nhân vật Uyên ương được miêu tả nhiều chỗ trong HLM, ở 80 hồi đầu của tác phẩm có ít nhất 3 hồi trực tiếp nhắc đến Uyên ương. Hồi thứ 41 với tiêu đề "Vườn Đại Quan hai lần sử thái quân mở tiệc, gieo xúc xắc Uyên Ương ra lệnh đố thơ" (Sử Thái Quân lưỡng yến Đại Quan Viên, Kim Uyên Ương tam tuyên nha bài lệnh) Hồi thứ 46 có tiêu đề "Người hiềm khích cố gây hiềm khích, gái Uyên ương vô tình gặp Uyên Ương" (hiềm khích nhân hữu tâm sanh hiềm khích, Uyên Ương nữ vô ý ngộ uyên ương). Trong hai hồi sau có hai đoạn tình tiết quan trọng về nhân vật Uyên ương, đối chọi nhau kịch liệt. Uyên Ương là loài vật sống có đôi có cặp không rời nhau còn Uyên Ương trong HLM lại muốn "thề dứt bạn uyên ương", "vô tình gặp uyên ương". Xem ra tác giả đặt tên nhân vật này là có thâm ý.
"Gái uyên ương thế dứt bạn uyên ương" là nói đến nhân vật Uyên Ương của "Hồng Lâu Mộng" có một sắc thái rất đặc biệt khiến người ta phải tán thưởng hành vi của cô, đó là một tình tiết quan trọng biểu hiện tính cách và tư tưởng của cô. Nguyên nhân vủa sự việc là do Giả Xá, ông anh cả ở bên phủ Ninh Quốc, thấy bên cạnh mẹ mình (Giả Mẫu) có cô a hoàn uyên ương xinh đẹp nên sai vợ là Hình phu nhân đích thân làm mối xin cưới uyên ương về làm thiếp. Ở thời đại của HLM, một lão gia của gia đình quí tộc có năm thê bảy thiếp là chuyện bình thường, làm vợ lẽ không bị coi là ngượng mặt. Nhất là đối với lại a hoàn như Uyên Ương được ông chủ cưới về làm thiếp chính là con đường thoát khỏi cảnh nô bộc. Như Vương Hy Phượng nói: "Đừng nói là con Uyên Ương, dù ai đi nữa cũng chẳng muốn trèo cao trông lên để mong được mơ mày mở mặt hay sao? Nó bỏ danh giá nửa bà chủ không làm mà đâm đầu đi làm a hoàn rồi sau này lấy một thằng ranh con, thế là xong đời." Còn Hình phu nhân cũng nói: "Không cứ gì con Uyên Ương, ngay cả đến những con a hoàn lớn coi việc ai mà chẳng thích được như thế?" và "Không lẽ cô không bằng lòng hay sao? Nếu vậy thì cô khờ dại quá không muốn làm bà chủ, lại muốn làm con hầu! Vài ba năm nữa, bất quá cô lấu một thằng bé con, đầy tớ lại hoàn đầy tớ!" Những lời nói ấy dưới con mắt của người đời xem ra đêu có tình có lý làm địa vị của một nữa bà chủ xem ra rất hấp dẫn, thử hỏi có ai không muốn nào? Thế mà không ngờ Uyên Ương lại từ chối đấy. uyên Ương nói rất rõ: “Đừng có nói ông ấy muốn cưới tôi làm thiếp, chứ dù bây giờ bà ấy (tức Hình phu nhân) có chết đi, ông ấy mối lái năm lần bảy lượt lấy tôi về làm vợ cả tôi cũng chẳng nghe đâu”. Tạo sao Uyên Ương không muốn làm vợ lẽ của Giả Xá? Giả Xá chẳng đã từng nghi ngờ Uyên Ương chê ông già, ông nói: “Xưa nay chị Hằng yêu tuổi trẻ, có lẽ Uyên Ương đã nhắm thằng Bảo Ngọc hay thằng Liễn rồi.” Về chuyện này, trước mặt Giả Mẫu Uyên Ương đã dứt khoát trả lời : “Vì cháu không bằng lòng nên ông Cả bảo cháu mê cậu Bảo Ngọc nếu không thì cũng đợi lấy người ngoài, lòng cháu đã tắt lạnh rồi! Cháu nói trước mặt mọi người ở đây, đừng nói là “Bảo Ngọc” chứ dù “Bảo Kim”, “Bảo Ngân” “Bảo Thiên Vương”, “Bảo Ngọc Hoàng” nào đi nữa, cháu cũng chẳng lấy, cứ ở vậy suốt đời là xong chuyện! Nếu cụ ép quá, cháu đành một nhát dao là xong đời chứ không thể tuân lời được!” Mấy lời ấy xuất phát từ miệng của một a hoàn thật đáng làm người ra thán phục biết bao!
Vì sao Uyên Ương từ chối làm vợ bé thì tiểu thuyết hoàn toàn không nói rõ, nhưng theo lời của bình Nhi, chúng ta biết Uyên Ương vốn đã có “chủ ý”, Bình Nhi nói: “Cứ ý tôi, việc này chưa chắc đã ổn. Những khi vắng người, chúng tôi thường gợi chuyện, nhưng nghe chủ ý của cô ấy xem ra chưa chắc đã chịu”. Uyên Ương có “chủ ý” gì thì Bình Nhi nói có vẻ mơ hồ quá. Sau đó, khi Bình Nhi, Tập Nhân cùng Uyên Ương nói đùa với nhau rằng có cách từ chối Giảe Xá tốt nhất là nói Giả Mẫu đã hứa đem Uyên Ương cho Giả Liễn hay Bảo Ngọc rồi. Thế là Uyên Ương nổi giận mắng: “Chúng mày tưởng rằng rồi đây sẽ tốt cả đấy, sẽ làm dì hai cả đấy! Cứ ý tao, việc trên đời này, chưa chắc đã được như ý cả đâu.” Theo đó ta thấy Uyên ương sở dĩ từ chối làm lẽ Giả Xá, thì ngoài cách nhìn nhận không tốt của ông già hiếu sắc Giả Xá ra, điều quan trọng là do cô thấu suốt cái kết quả không tốt đẹp của một người làm vợ bé. Khi người chị dâu của cô đến nói “có chuyện vui to bằng trời” Uyên Ương đã nổi giận mắng: “Chuyện gì hay? Chuyện con khỉ ăn gừng! Chuyện gì mừng? Chuyện ông huyện về quê! Thảo nào ngày thường các người cứ thèm thuồng bọn a hoàn nhà khác được làm bà trẻ, để cả nhà cậy thế làm càn, cả nhà đều được làm bà trẻ! Thấy thế là các người nóng mắt lên, chực đẩy tôi vào lò lửa. Nếu tôi đắc thế, các người ở ngoài tha hồ ngang tàng làm bậy, tự phong cho mình là ông cậu. Nếu tôi không ra gì, gặp lúc thất thế, các người sẽ rụt cổ lại, sống chết bỏ mặc tôi.” Như vậy Uyên ương đã thấu rõ cuộc sống của người vợ bé, cô hiểu biết sâu sắc hơn nhiều so với Bình Nhi và Tập Nhân về vấn đề này. Để bảo vệ sự trong trắng của người con gái trong đám bùn nhơ ô trọc và để giữ gìn sự cao quý của nhân cách con người, cô không tiếc đời mình, nếu cần có thể đi tu hoặc tự tử, dũng cảm chống lại sự dâm ô ở trên quyền thế của Giả Xá, tinh thần ấy ngay cả Giả Bảo Ngọc cũng không thể sánh kịp, đáng khâm phục thay! Cố nhiên Uyên Ương khéo léo lợi dụng mối quan hệ khăng khít giữa cô và Giả Mẫu, đấy cũng là cái gốc để cô dám cự tuyện cuộc hôn nhân với Giả Xá.
Nhưng Uyên ương chỉ tạm thời “thắng lợi” chứ không thể thay đổi được số phận chung cuộc của mình. Giả Xá đã nói: “Bảo nó nghĩ kỹ đi: dù nó lấy ai nữa, cũng khó thoát khỏi tay ta! Trừ phi nó chết đi, hay suốt đời không lấy chồng, ta mới chịu! Nếu không, bảo nó nên mau mau nghĩ lại, sẽ có nhiều điều hay đấy.” Cuối cùng, Uyên Ương không thoát nổi sự báo thù của Giả Xá.
Bốn mươi hồi sau của tiểu thuyết, tả cô sau khi Giả mẫu qua đời: “Gái Uyên ương theo chủ lên chầu trời”. Tức là cô tự tử chết theo Giả Mẫu. Người ta cho rằng kết cục như vậy không phù hợp với nguyên ý của Tào Tuyết Cấn. rấy có khả năng kết cục của Uyên ương là xuất gia làm ni cô. Mấy lần cô từng thề: “Tôi cắt tóc làm ni cô là xong” hoặc “Suốt đời không lấy chồng”. Cô cũng từng lấy kéo cắt tóc trước mặt Giả Mẫu và mọi người, tất cả đều thể hiện ý muốn đi tu của cô. Trong xã hội bình thường, con gái xinh đẹp trẻ trung đều muốn có một cuộc đời tình ái trong đầy chung thuỷ như loài chim uyên ương nhưng trong xã hội HLM phản ánh tất cả đều trở thành không bình thường, con gái xinh đẹp trong trắng đều gặp bất hạnh. Uyên Ương không có cuộc đời tình ái mà còn bị ép đến độ “thê dứt bạn Uyên ương”, thề suốt đời không lấy chồng” để cuối cùng phải dứt bỏ cuộc hồng trần trong lúc đang tràn đầy tuổi thanh xuân. Đấy là lối châm biếm sâu sắc biết bao, là lời tố cáo đầy phẩn nộ biết bao! Do đó, điều ngụ ý trong cái tên Uyên ương đã được nêu rõ ra vậy.
Dùng tên chim để đặt cho người con gái còn có Tử Quyên.Tử Quyên là a hoàn của Giả mẫu phái sang hầu hạ lâm Đại Ngọc và cùng với Đại Ngọc có mối quan hệ khá đặc biệt. Có thể nói trong HLM, ngoài Bảo Ngọc ra, cô là người bạn thân thiết nhất của Lâm Đại Ngọc. Quan hệ giữa họ với nhau vừa là quan hệ chủ tớ, vừa là quan hệ bạn bè, tình như chị em, ruột thịt. Tử quyên tức là đỗ quyên hay đổ vũ. Chim tử quyên theo truyền thuyết là hồn Thục Đế thác vào loài chim ấy, nó có tiếng kêu bi thương, thảm thiết. Phái cho Đại Ngọc một a hoàn có tên gọi như thế này chắc là điều có dụng ý. Đời Gia Khánh nhà Thanh có người nói: “Đại Ngọc hay khóc, đứa ở có tên là Tử Quyên ắt hẳn là loài chim Tử quyên hay kêu thảm thiết vào mùa hè.” Lời nói ấy chắc phải có lý do. Truyền thuyết về chim đỗ quyên kêu gào thảm thiết có nói trong “Hoa dương Quốc chi”: “Vọng đế” truyền ngôi lại cho Khai Minh rồi lên núi Tây Sơn ở ẩn. Vào khoảng tháng 2 chim tử quyên kêu, cho nên người Thục rất buồn khi nghe tiếng chim tử quyên”. Theo tiếng kêu buồn đến chảy máu của chim tử quyên, tự nhiên người ta nghĩ đến nước măt đầm đìa của nàng Tiêu Tương phi tử, nhân đó mà Đại Ngọc được gọi là “Tiêu Tương phi tử”. Rõ ràng Tào Tuyết Cần đặt cho a hoàn Đại Ngọc tên Tử quyên là có dụng ý muốn ám chỉ số phận bi thảm của lâm Đại Ngọc, nỗi bất hạnh kêu khóc đến khô nước mắt mà chết. Hồi thứ 70 của HLM, Lâm Đại Ngọc có bài thơ nhan đề “Đào hoa hành” người ta cho bài thơ này cùng với hai bài thơ trước là “Táng hoa ngâm” và “Thu song vũ tịch” là bộ ba đoản khúc nói về số phận bi kịch của Lâm Đại Ngọc. Bài thơ này ám chỉ Đại Ngọc sắp đi hết đoạn đường của cõi nhân sinh, như hai câu cuối:
Ngụ ý của tên gọi Tử Quyên rõ ràng không có gì khó hiểu nữa. Một người hay khóc, khóc đến khô nước mắt của Tiêu Tương phi tử, một chim Tử quyên kêu bi thương đến chảy máu, hai truyền thuyết xa xưa mà cùng bi thảm khéo kết hợp lại với nhau càng làm tăng không khí bi kịch của quán Tiêu Tương.
Lấy chim hoa đặt tên cho nhân vật trong HLM còn có một số người nữa như Hương Lăng, Hạ Kim Quế, Oanh Nhi, Tuyết Nhạn, Xuân Yến v.v…trong đó có ngụ ý như tên Hương Lăng, Hạ Kim Quế, Oanh Nhi còn mấy người khác thì khó nhận ra. Nhân vật trong HLM thì rất nhiều, tên của mỗi nhân vật không phải đều có ngụ ý và nhiều khi cũng không cần thiết. Lấy chim hoa đặt tên cho nhân vật là điều thường thấy trong những tác phẩm văn học cổ điển Trung Quốc chứ không phải là một thứ sáng tạo sau này của Tào Tuyết Cần nhưng khéo dùng đặc điểm của chim hoa mà đặt tên cho nhân vật giống như trong HLM để làm nổi bật tính cách của nhân vật hay ẩn dụ số phận của nhân vật thì đó là một điều hiếm thấy.
Nguồn: www.tvbvnfc.net do classic_season đăng
Uyên Ương được xem là nhân vật khá quan trọng của "hồng Lâu Mộng". Nàng là một a hoàn kề cận của Giả Mẫu, rất được Giả Mẫu tin yêu, không rời Giả Mẫu nữa bước. Tại sao tác giả đặt cho nàng cái tên như thế? Đây là vấn đề không đơn giản. Chúng ta biết Uyên Ương là loại chim luôn sống thành đôi, con trống con mái không tách rời nhau. Trong những tác phẩm văn học, uyên ương thường được dùng để tượng trưng cho vợ chồng hay dùng để ca ngợi tình yêu trinh thục, thủy chung. Lư Chiếu Lân đời Đường có thơ rằng:
Đắc thành tỉ mục hà từ tử
Nguyện tác uyên ương bất tiển tiên.
Nguyện tác uyên ương bất tiển tiên.
Tạm dịch:
Được làm tỉ mục nào sợ chết
Muốn giống uyên ương chẳng cầu tiên.
Muốn giống uyên ương chẳng cầu tiên.
Hoặc Lý Thương Ẩn trong bài "Đại tặng" có câu:
Uyên Ương khả tiển đầu câu bạch,
Phi khứ phi lai yên vũ thu."
Phi khứ phi lai yên vũ thu."
Tạm dịch:
Đáng phục uyên ương cùng đầu bạc,
lượn lờ vui thú khói mưa thu.
lượn lờ vui thú khói mưa thu.
Uyên Ương tượng trưng cho đời sống ân ái mỹ mãn, thủy chung. Thế nhưng số phận của cô a hoàn Uyên Ương trong HLM lại tương phản với loài chim uyên ương. Lẽ nào Tào Tuyết Cần đặt sai tên cho nhân vật của mình? Đương nhiên là không phải, đây chính là ngụ ý mà tác giả muốn gởi gắm. Nhân vật Uyên ương được miêu tả nhiều chỗ trong HLM, ở 80 hồi đầu của tác phẩm có ít nhất 3 hồi trực tiếp nhắc đến Uyên ương. Hồi thứ 41 với tiêu đề "Vườn Đại Quan hai lần sử thái quân mở tiệc, gieo xúc xắc Uyên Ương ra lệnh đố thơ" (Sử Thái Quân lưỡng yến Đại Quan Viên, Kim Uyên Ương tam tuyên nha bài lệnh) Hồi thứ 46 có tiêu đề "Người hiềm khích cố gây hiềm khích, gái Uyên ương vô tình gặp Uyên Ương" (hiềm khích nhân hữu tâm sanh hiềm khích, Uyên Ương nữ vô ý ngộ uyên ương). Trong hai hồi sau có hai đoạn tình tiết quan trọng về nhân vật Uyên ương, đối chọi nhau kịch liệt. Uyên Ương là loài vật sống có đôi có cặp không rời nhau còn Uyên Ương trong HLM lại muốn "thề dứt bạn uyên ương", "vô tình gặp uyên ương". Xem ra tác giả đặt tên nhân vật này là có thâm ý.
"Gái uyên ương thế dứt bạn uyên ương" là nói đến nhân vật Uyên Ương của "Hồng Lâu Mộng" có một sắc thái rất đặc biệt khiến người ta phải tán thưởng hành vi của cô, đó là một tình tiết quan trọng biểu hiện tính cách và tư tưởng của cô. Nguyên nhân vủa sự việc là do Giả Xá, ông anh cả ở bên phủ Ninh Quốc, thấy bên cạnh mẹ mình (Giả Mẫu) có cô a hoàn uyên ương xinh đẹp nên sai vợ là Hình phu nhân đích thân làm mối xin cưới uyên ương về làm thiếp. Ở thời đại của HLM, một lão gia của gia đình quí tộc có năm thê bảy thiếp là chuyện bình thường, làm vợ lẽ không bị coi là ngượng mặt. Nhất là đối với lại a hoàn như Uyên Ương được ông chủ cưới về làm thiếp chính là con đường thoát khỏi cảnh nô bộc. Như Vương Hy Phượng nói: "Đừng nói là con Uyên Ương, dù ai đi nữa cũng chẳng muốn trèo cao trông lên để mong được mơ mày mở mặt hay sao? Nó bỏ danh giá nửa bà chủ không làm mà đâm đầu đi làm a hoàn rồi sau này lấy một thằng ranh con, thế là xong đời." Còn Hình phu nhân cũng nói: "Không cứ gì con Uyên Ương, ngay cả đến những con a hoàn lớn coi việc ai mà chẳng thích được như thế?" và "Không lẽ cô không bằng lòng hay sao? Nếu vậy thì cô khờ dại quá không muốn làm bà chủ, lại muốn làm con hầu! Vài ba năm nữa, bất quá cô lấu một thằng bé con, đầy tớ lại hoàn đầy tớ!" Những lời nói ấy dưới con mắt của người đời xem ra đêu có tình có lý làm địa vị của một nữa bà chủ xem ra rất hấp dẫn, thử hỏi có ai không muốn nào? Thế mà không ngờ Uyên Ương lại từ chối đấy. uyên Ương nói rất rõ: “Đừng có nói ông ấy muốn cưới tôi làm thiếp, chứ dù bây giờ bà ấy (tức Hình phu nhân) có chết đi, ông ấy mối lái năm lần bảy lượt lấy tôi về làm vợ cả tôi cũng chẳng nghe đâu”. Tạo sao Uyên Ương không muốn làm vợ lẽ của Giả Xá? Giả Xá chẳng đã từng nghi ngờ Uyên Ương chê ông già, ông nói: “Xưa nay chị Hằng yêu tuổi trẻ, có lẽ Uyên Ương đã nhắm thằng Bảo Ngọc hay thằng Liễn rồi.” Về chuyện này, trước mặt Giả Mẫu Uyên Ương đã dứt khoát trả lời : “Vì cháu không bằng lòng nên ông Cả bảo cháu mê cậu Bảo Ngọc nếu không thì cũng đợi lấy người ngoài, lòng cháu đã tắt lạnh rồi! Cháu nói trước mặt mọi người ở đây, đừng nói là “Bảo Ngọc” chứ dù “Bảo Kim”, “Bảo Ngân” “Bảo Thiên Vương”, “Bảo Ngọc Hoàng” nào đi nữa, cháu cũng chẳng lấy, cứ ở vậy suốt đời là xong chuyện! Nếu cụ ép quá, cháu đành một nhát dao là xong đời chứ không thể tuân lời được!” Mấy lời ấy xuất phát từ miệng của một a hoàn thật đáng làm người ra thán phục biết bao!
Vì sao Uyên Ương từ chối làm vợ bé thì tiểu thuyết hoàn toàn không nói rõ, nhưng theo lời của bình Nhi, chúng ta biết Uyên Ương vốn đã có “chủ ý”, Bình Nhi nói: “Cứ ý tôi, việc này chưa chắc đã ổn. Những khi vắng người, chúng tôi thường gợi chuyện, nhưng nghe chủ ý của cô ấy xem ra chưa chắc đã chịu”. Uyên Ương có “chủ ý” gì thì Bình Nhi nói có vẻ mơ hồ quá. Sau đó, khi Bình Nhi, Tập Nhân cùng Uyên Ương nói đùa với nhau rằng có cách từ chối Giảe Xá tốt nhất là nói Giả Mẫu đã hứa đem Uyên Ương cho Giả Liễn hay Bảo Ngọc rồi. Thế là Uyên Ương nổi giận mắng: “Chúng mày tưởng rằng rồi đây sẽ tốt cả đấy, sẽ làm dì hai cả đấy! Cứ ý tao, việc trên đời này, chưa chắc đã được như ý cả đâu.” Theo đó ta thấy Uyên ương sở dĩ từ chối làm lẽ Giả Xá, thì ngoài cách nhìn nhận không tốt của ông già hiếu sắc Giả Xá ra, điều quan trọng là do cô thấu suốt cái kết quả không tốt đẹp của một người làm vợ bé. Khi người chị dâu của cô đến nói “có chuyện vui to bằng trời” Uyên Ương đã nổi giận mắng: “Chuyện gì hay? Chuyện con khỉ ăn gừng! Chuyện gì mừng? Chuyện ông huyện về quê! Thảo nào ngày thường các người cứ thèm thuồng bọn a hoàn nhà khác được làm bà trẻ, để cả nhà cậy thế làm càn, cả nhà đều được làm bà trẻ! Thấy thế là các người nóng mắt lên, chực đẩy tôi vào lò lửa. Nếu tôi đắc thế, các người ở ngoài tha hồ ngang tàng làm bậy, tự phong cho mình là ông cậu. Nếu tôi không ra gì, gặp lúc thất thế, các người sẽ rụt cổ lại, sống chết bỏ mặc tôi.” Như vậy Uyên ương đã thấu rõ cuộc sống của người vợ bé, cô hiểu biết sâu sắc hơn nhiều so với Bình Nhi và Tập Nhân về vấn đề này. Để bảo vệ sự trong trắng của người con gái trong đám bùn nhơ ô trọc và để giữ gìn sự cao quý của nhân cách con người, cô không tiếc đời mình, nếu cần có thể đi tu hoặc tự tử, dũng cảm chống lại sự dâm ô ở trên quyền thế của Giả Xá, tinh thần ấy ngay cả Giả Bảo Ngọc cũng không thể sánh kịp, đáng khâm phục thay! Cố nhiên Uyên Ương khéo léo lợi dụng mối quan hệ khăng khít giữa cô và Giả Mẫu, đấy cũng là cái gốc để cô dám cự tuyện cuộc hôn nhân với Giả Xá.
Nhưng Uyên ương chỉ tạm thời “thắng lợi” chứ không thể thay đổi được số phận chung cuộc của mình. Giả Xá đã nói: “Bảo nó nghĩ kỹ đi: dù nó lấy ai nữa, cũng khó thoát khỏi tay ta! Trừ phi nó chết đi, hay suốt đời không lấy chồng, ta mới chịu! Nếu không, bảo nó nên mau mau nghĩ lại, sẽ có nhiều điều hay đấy.” Cuối cùng, Uyên Ương không thoát nổi sự báo thù của Giả Xá.
Bốn mươi hồi sau của tiểu thuyết, tả cô sau khi Giả mẫu qua đời: “Gái Uyên ương theo chủ lên chầu trời”. Tức là cô tự tử chết theo Giả Mẫu. Người ta cho rằng kết cục như vậy không phù hợp với nguyên ý của Tào Tuyết Cấn. rấy có khả năng kết cục của Uyên ương là xuất gia làm ni cô. Mấy lần cô từng thề: “Tôi cắt tóc làm ni cô là xong” hoặc “Suốt đời không lấy chồng”. Cô cũng từng lấy kéo cắt tóc trước mặt Giả Mẫu và mọi người, tất cả đều thể hiện ý muốn đi tu của cô. Trong xã hội bình thường, con gái xinh đẹp trẻ trung đều muốn có một cuộc đời tình ái trong đầy chung thuỷ như loài chim uyên ương nhưng trong xã hội HLM phản ánh tất cả đều trở thành không bình thường, con gái xinh đẹp trong trắng đều gặp bất hạnh. Uyên Ương không có cuộc đời tình ái mà còn bị ép đến độ “thê dứt bạn Uyên ương”, thề suốt đời không lấy chồng” để cuối cùng phải dứt bỏ cuộc hồng trần trong lúc đang tràn đầy tuổi thanh xuân. Đấy là lối châm biếm sâu sắc biết bao, là lời tố cáo đầy phẩn nộ biết bao! Do đó, điều ngụ ý trong cái tên Uyên ương đã được nêu rõ ra vậy.
Dùng tên chim để đặt cho người con gái còn có Tử Quyên.Tử Quyên là a hoàn của Giả mẫu phái sang hầu hạ lâm Đại Ngọc và cùng với Đại Ngọc có mối quan hệ khá đặc biệt. Có thể nói trong HLM, ngoài Bảo Ngọc ra, cô là người bạn thân thiết nhất của Lâm Đại Ngọc. Quan hệ giữa họ với nhau vừa là quan hệ chủ tớ, vừa là quan hệ bạn bè, tình như chị em, ruột thịt. Tử quyên tức là đỗ quyên hay đổ vũ. Chim tử quyên theo truyền thuyết là hồn Thục Đế thác vào loài chim ấy, nó có tiếng kêu bi thương, thảm thiết. Phái cho Đại Ngọc một a hoàn có tên gọi như thế này chắc là điều có dụng ý. Đời Gia Khánh nhà Thanh có người nói: “Đại Ngọc hay khóc, đứa ở có tên là Tử Quyên ắt hẳn là loài chim Tử quyên hay kêu thảm thiết vào mùa hè.” Lời nói ấy chắc phải có lý do. Truyền thuyết về chim đỗ quyên kêu gào thảm thiết có nói trong “Hoa dương Quốc chi”: “Vọng đế” truyền ngôi lại cho Khai Minh rồi lên núi Tây Sơn ở ẩn. Vào khoảng tháng 2 chim tử quyên kêu, cho nên người Thục rất buồn khi nghe tiếng chim tử quyên”. Theo tiếng kêu buồn đến chảy máu của chim tử quyên, tự nhiên người ta nghĩ đến nước măt đầm đìa của nàng Tiêu Tương phi tử, nhân đó mà Đại Ngọc được gọi là “Tiêu Tương phi tử”. Rõ ràng Tào Tuyết Cần đặt cho a hoàn Đại Ngọc tên Tử quyên là có dụng ý muốn ám chỉ số phận bi thảm của lâm Đại Ngọc, nỗi bất hạnh kêu khóc đến khô nước mắt mà chết. Hồi thứ 70 của HLM, Lâm Đại Ngọc có bài thơ nhan đề “Đào hoa hành” người ta cho bài thơ này cùng với hai bài thơ trước là “Táng hoa ngâm” và “Thu song vũ tịch” là bộ ba đoản khúc nói về số phận bi kịch của Lâm Đại Ngọc. Bài thơ này ám chỉ Đại Ngọc sắp đi hết đoạn đường của cõi nhân sinh, như hai câu cuối:
“Nhất thanh đỗ vũ xuân quy tận
Tịch mịch liêm lung không nguyệt ngân”
(Tiếng quyên bỗng gọi xuân đi
Rèm này lặng lẽ trăng kia lờ mờ)
Tịch mịch liêm lung không nguyệt ngân”
(Tiếng quyên bỗng gọi xuân đi
Rèm này lặng lẽ trăng kia lờ mờ)
Ngụ ý của tên gọi Tử Quyên rõ ràng không có gì khó hiểu nữa. Một người hay khóc, khóc đến khô nước mắt của Tiêu Tương phi tử, một chim Tử quyên kêu bi thương đến chảy máu, hai truyền thuyết xa xưa mà cùng bi thảm khéo kết hợp lại với nhau càng làm tăng không khí bi kịch của quán Tiêu Tương.
Lấy chim hoa đặt tên cho nhân vật trong HLM còn có một số người nữa như Hương Lăng, Hạ Kim Quế, Oanh Nhi, Tuyết Nhạn, Xuân Yến v.v…trong đó có ngụ ý như tên Hương Lăng, Hạ Kim Quế, Oanh Nhi còn mấy người khác thì khó nhận ra. Nhân vật trong HLM thì rất nhiều, tên của mỗi nhân vật không phải đều có ngụ ý và nhiều khi cũng không cần thiết. Lấy chim hoa đặt tên cho nhân vật là điều thường thấy trong những tác phẩm văn học cổ điển Trung Quốc chứ không phải là một thứ sáng tạo sau này của Tào Tuyết Cần nhưng khéo dùng đặc điểm của chim hoa mà đặt tên cho nhân vật giống như trong HLM để làm nổi bật tính cách của nhân vật hay ẩn dụ số phận của nhân vật thì đó là một điều hiếm thấy.
(Trích Mạn đàm HLM)
Nguồn: www.tvbvnfc.net do classic_season đăng
