Peteran's Blog

Hễ nói gì đến mụ Bột là người ta đã có sẵn cái thành kiến: "Bà ấy hay lu loa gớm đấy. Xưa kia cũng vào hạng ăn vạ có nghề". Mụ năm nay dễ đã ngoài năm mươi, người sồ sề, tóc xén ngắn vừa che kín tai, kín gáy, mắt đột vẩy cá nên sự nhìn không được tinh tường. Nhiều người bảo mụ điếc nhưng không có gì làm bằng chứng. Có câu chuyện nói hai ba lần mụ vẫn gặng : "Nói to lên một tí, tai tôi kém", nhưng cũng có những câu chỉ nói thoảng qua mà mụ cũng đón lấy được đầy đủ và có lời lại ngay. Ngày trước người anh túng đói quá đi làm ăn xa có gửi lại mụ cái hòm gian. Đến khi ông ta chết, con về làng làm ăn có xin lại cái hòm đó nhưng mụ chần chừ không trả. Người ta cứ đến khiêng về thì mụ te tái chạy đến tận nhà chửi bới rồi nằm lăn ra cổng ăn vạ, vu cho đánh. Nằm từ sáng đến tối, đứa cháu điên tiết vác gậy ra đánh thật, không đánh cũng mang tiếng là đánh rồi, mụ không ngờ đến cơ sự ấy, bị đánh đau quá vén váy chạy mất. Trong giảm tô có người tố mụ lén bỏ thuốc độc cho gà ăn, khi đội rút mụ gây sự với người đó rồi cũng nằm lăn ra sân ăn vạ. Suốt hai đêm một ngày, con cháu mang cơm đến mụ nhất mực không ăn, kiến đen bò lên mồm cũng không động đậy. Người nhà đó cũng già gan, làm ăn như thường, tối khóa cửa lại sang hàng xóm ngủ. Sáng ngày thứ hai thì đói không chịu được mụ đành chống đòn gánh về.


Nhưng từ sau "vụ Hữu-vi" mà mụ là nhân vật chính thì tiếng tăm mụ càng lừng lẫy, không phải chỉ một thôn biết mụ mà cả năm xứ cũng biết mụ.

Câu chuyện đó xảy ra sau cải cách ruộng đất bốn tháng, vào dịp gặt mùa.

Hôm ấy trời nắng ấm áp. Ngoài đồng chỉ có hai sào của anh Khái là lúa dự chưa gặt, còn toàn là nếp, tám. Những bông lúa được nắng càng vàng ra, nặng thêm, trĩu cong xuống như cái liềm nhỏ. Hai sào của anh Khái nằm trong số năm mẫu lấy ra của nhà chung chia cho nông dân trong cải cách ruộng đất. Khi chia vào tháng sáu nên anh Khái cũng được hưởng cả hoa màu kèm theo. Một vài người không ưa chế độ dân chủ cộng hòa xui giục một số con chiên đứng ra đòi lại hoa màu vụ mùa này của hai sào ấy lấy cớ trả nhà xứ đèn nến, bù lại số hoa màu tháng sáu anh Khái lấy không. Vì lẽ đó nên lúa chín đỏ mà vẫn rập rình chưa gặt về. Sau đó ủy ban xã có lệnh lúa ai cấy người ấy gặt, ruộng được chia là của mình thì hai vợ chồng anh Khái mới yên trí ra gặt.

Quá trưa thì mụ Bột từ trong làng đi ra, theo sau bảy, tám cô cầm hái. Đến ruộng Khái mụ ngồi thụp xuống đầu bờ, nói trõ xuống :

- Cái số lúa ở hai sào này bà con đã có ý kiến là anh cho lại để các thầy đèn nến ở thánh đường.

- Ruộng này đã chia cho tôi rồi, vợ chồng tôi xới ải, chăm bón mới được bông lúa thì chúng tôi phải gặt chứ. Lúa có tự nhiên mọc lên đâu.

- Đã đành thế, nhưng vụ tháng sáu anh đã lấy không ngót hai chục thúng thóc còn gì. Lúa ấy anh chăm bón hay nhà chung ?

- Đã có chính sách chứ. Sao trong cải cách bà không nói bây giờ bà lại sinh chuyện với tôi.

Mụ đứng thốc dậy, chít lại khăn vuông rồi quay lại bảo mấy cô đi theo :

- Đã thế cứ xuống gặt đi, tội vạ đâu tôi chịu !

Anh Khái mặt đỏ gay, vừa tức, vừa luống cuống :

- Người cùng giai cấp bần cố cả sao bà lại làm thế! Thế nào cũng còn có ủy ban chứ...

Từ lúc này mụ bắt đầu điếc đặc, các cô kia ngần ngừ một lúc rồi cũng ùa xuống gặt nốt. Anh Khái lên bờ đứng nhìn, ngón chân ngón tay máu chạy giần giật. Vợ Khái nước mắt chạy quanh, chạy một mạch về làng hô hoán. Một lát người kéo ra vây kín hai sào. Một tiểu đội bộ đội đóng gần đấy cũng chạy ra. Những người gặt bắt đầu bó lúa đội về. Vợ chồng Khái chạy theo giằng lại, thóc rụng xuống đường rào rào. Trước còn bốn người giằng nhau, sau thành sáu người, thành mười người, thành hai đám xô xát nhau. Bó lúa từ đầu người này quẳng xuống đất lại lên đầu người khác, lại quẳng xuống đất, mỗi lúc một nhẹ đi.

Người to tiếng nhất là mụ Bột. Mụ đội một bó lúa, một tay cầm hái, vừa chạy trước vừa hò hét :

- Cứ đem về nhà xứ! Chẳng đứa nào có quyền giữ lại!

Tiểu đội trưởng bộ đội đứng chắn ngang ngăn. Mụ ta đâm sấn đến rồi lùi lại :

- Việc này là việc của giáo dân chúng tôi chứ của các anh đâu mà ra ngăn ?

- Cụ nên nghe tôi để lúa lại chờ ủy ban đến sẽ hay.

- Không ai chờ được !

Rồi mụ dun anh đó sang một bên, chạy dướn lên. Anh đó cầm tay mụ giữ lại. Mụ lập tức vứt bó lúa ra đường rồi từ từ khuỵu xuống, lăn ngay xuống mé ruộng nằm cứng đờ. Một tiếng thét thất thanh :

- Bộ đội đánh chết bà Bột rồi !

Những bó lúa vứt chỏng chơ ra đường, mọi người quây lại cái xác chết. Đầu xác chết kê trên một hòn đất hơi dốc nên lật ra sau, một tia nắng chiếu thẳng vào mặt, nhưng có lẽ chưa chết hẳn vì thấy cái xác đó khe khẽ cựa quậy rồi lật nghiêng lại, đầu gối lên một cánh tay cho cao hơn, còn tay kia co lên che lấy mặt cho khỏi nắng, cái vạt áo đằng trước hếch lên để lộ cả một mảng bụng thở phập phồng. Những cô gái gặt lúa lúc nãy lại xô về phía bộ đội nói léo xéo :

- Bộ đội đánh chết người à ? Thế mà cũng là quân đội của nhân dân !

- Lấy tay thụi hay báng súng nện mà chết được ngay như thế ?

- Mắt tôi thấy rõ ràng là cái anh bộ đội đứng kia, anh ấy lấy tay thụi vào mạng mỡ bà lão, bà ấy ngã ra rồi anh ta còn thúc mũi giầy bồi thêm mấy cái nữa.

Lời phân trần của bộ đội, của một số người thấy rõ sự thật bị tiếng chuông nhà thờ đổ hồi và làn sóng công phẫn át đi.

- Bà ấy lại ăn vạ bộ đội đấy mà, chứng nào vẫn tật ấy.

- Ăn vạ bộ đội thì được cái gì, chết cứng đờ kia kìa. Không đánh sao chết?

- Đã chết đâu, còn thở rốc như con cá mè kia!

Một vài người lấy rơm che lên mảng bụng, rắc lên mặt mụ. Có một cô khóc rống lên :

- úi mẹ ơi, sao mẹ đã vội bỏ con bỏ cháu lên thiên đàng hở mẹ ơi !

Nhiều tiếng khóc khác ùa theo. Những người khóc toàn kêu là bà, là mẹ, là bá, là thím cả.

ủy ban xã đến, y tá xã và y tá của bộ đội cũng đến. Người ở các xứ khác cũng đến. Người đứng chật đường kéo dài mãi tới đầu xóm Một, trèo lên các trụ đá, xúm quanh cái xác vẫn còn thở thoi thóp. Người ta hỏi nhau :

- Ai đấy ?

- Bà Bột !

- à, lại bà Bột.

Có người cúi xuống nhấc cánh tay lên để xem tận mặt. Lúc đầu cái tay còn dễ nhắc, sau nó bíu chặt lấy mặt, càng giằng tay càng cứng lại. Tiếng rên to hơn, cái đầu nhúc nhích, chân sẽ cựa quậy.

- Đã chết đâu?

- Cũng sắp chết!

- Từ dạo xưa đến giờ đã chết mấy lần nhưng có thấy đưa đám lần nào?

Thế là có người khóc lại có cả người cười. Sự việc càng thê thảm lại càng khôi hài. Ngay cả mụ Bột đã nằm xuống đó cũng mẩm thấy tình hình này không yên được rồi. Ai ngờ lại to chuyện đến thế. Những lần mụ giả chết trước người ta chỉ chú ý bình thường thôi, nhiều người còn chê bai nữa. Đã thế mụ càng muốn chết thật, càng nằm cho gan. Nhưng hôm nay người ta bảo mụ chết thật rồi, có người khóc mụ nữa. Câu chuyện lây ra cả bộ đội, cả ủy ban, cả năm xứ. Rồi mụ lo lắng nhỡ không chết thì sao, mà chết làm sao được, ai đánh mà chết...

ủy viên của ủy ban hỏi mọi người :

- Nếu các bà định đem lúa về nhà chung vậy ai đứng ra ký nhận số lúa đó ?

Không ai trả lời, một số đùn lẫn nhau nhưng rút lại vẫn lặng im.

ủy viên lại hỏi :

- Không ai nhận thì số lúa đó đem về trụ sở ủy ban đợi giải quyết sau, các bà các ông nghĩ thế nào?

Cũng không ai trả lời, sau đó một số không đồng ý nhưng phần đông đều thấy nên giải quyết như thế thì ổn hơn.

Còn mụ Bột, ủy viên đề nghị :

- Nếu bộ đội có đánh thật thì xin cho y tá khám nghiệm rồi cáng bà cụ về nhà.

Tiếng khóc lại bắt đầu bật lên, ồn ào : Bà ơi, mẹ ơi, u ơi, bá ơi...

Mụ Bột càng bối rối, ruột gan nóng như lửa. Việc gì phải y tá khám nữa, giá có ai dìu được mụ về thì hay quá, cho nó yên chuyện đi... Đầu mụ ngọ nguậy rồi khe khẽ nhấc lên, mấy cuống rạ rơi xuống, nắng chói vào mặt làm mụ phải mở mắt ra, nhấp nháy mấy cái. Một bàn tay đàn ông vít đầu mụ xuống, một giọng nói quen thuộc thì thào :

- Nằm xuống !

Mụ lại để đầu xuống nhưng đầu dốc quá nên càng khó chịu hơn trước, hơi thở cố nén mãi nay không giữ được nữa càng hổn hển. Võng đã đem đến, y tá lách vào, một vài người đẩy y tá ra đòi anh bộ đội đánh chết bà Bột phải ra nhận tội, xin lỗi trước nhân dân. Nhưng ai là người đã đánh chết? Tiểu đội trưởng bộ đội chăng ? Không phải. Anh chỉ cầm tay bà cụ giữ lại. Vậy ai thụi, ai đá, bắt người đó ra nhận tội và xin lỗi. Nhưng làm gì có ai ? Mà cũng không ai trông thấy sự hành hung đó nốt để làm chứng. Vậy làm thế nào ? án mạng xảy ra giữa ban ngày, trước đông người mà đã rắc rối, phức tạp không tìm ra đầu mối.

Tiếng khóc vừa lúc nãy ầm ĩ thế, giờ đã im hẳn, không có cả tiếng thút thít nữa. Kể ra tình hình này mà khóc cũng vô lý thế nào ấy.

Vòng người đứng sát bờ lúa bắt đầu rẽ ra về trước. Rẽ đến đâu thì vòng người bó chặt chung quanh cũng tháo tung ra đến đó. Lúc chạy đến họ gọi nhau í ới, mặt hớt hải, lo sợ thì lúc về họ lại chòng ghẹo nhau, nhại tiếng khóc, cười đùa ầm ĩ.

Rồi về hết, cả ủy ban, cả bộ đội nữa vì mọi người đã thấy rõ sự thật rồi.

Trời bắt đầu tối, rồi tối hẳn. Sương mù xuống trắng xóa. Mụ Bột trước còn nằm nghiêng, chân duỗi, sau co dần, co mãi, hai tay thu vào lòng mà vẫn không thấy ấm hơn. Mụ khẽ mở mắt, chung quanh tối đen, chẳng có người nào. Mụ nhấc đầu lên rồi chống tay ngồi hẳn dậy, lưng mỏi rừ vì cố nằm mãi một chiều suốt buổi. Người ta định bỏ mặc mụ hay sao đây, ngần này tuổi đầu mà còn bị chúng nó xúc siểm, xui dại. Mụ lần ra mép bờ, bò lên rồi tập tễnh về nhà. Con dâu ngồi ẵm con ở ngưỡng cửa thấy mẹ về hỏi một câu :

- Bà đã về !

Y như bà đi làm đồng hay chơi ở nhà hàng xóm về chứ không phải bà vừa sống lại. Mụ ngồi ở thềm hè, cơn tức đã lên đến cổ :

- Chúng bay có để phần cơm tao không ?

- Định nấu cháo đem ra cho bà nhưng ông Lưu ngăn lại, ông ấy bảo cứ để bà nằm nốt đêm nay thì ngày mai có đứa chết.

Mụ quay lại rít lên :

- Ngày mai đứa nào chết, chỉ có đứa này chứ còn đứa nào? Chúng mày muốn cho bà chết nhưng bà còn sống để hưởng phúc Chúa, bà chẳng phải dại !

Rồi mụ cầm đèn vào buồng xúc bát gạo đi nấu cơm.