My OperaSỰ RA ĐỜI CỦA BẢO TÀNG VÀ NGÀY QUỐC TẾ BẢO TÀNG 18/5
Sunday, January 3, 2010 1:04:18 PM
SỰ RA ĐỜI CỦA BẢO TÀNG VÀ NGÀY QUỐC TẾ BẢO TÀNG 18/5
Nguyễn Thị Huê - Bảo tàng Hải Dương
Các bảo tàng hiện nay đang ngày càng có một vai trò quan trọng trong đời sống xã hội. Thông qua hệ thống trưng bày, những hoạt động giáo dục các bảo tàng đã và đang tạo ra những ảnh hưởng không nhỏ tới các đối tượng công chúng và sự phát triển của xã hội. Đúng như tổ chức Bảo tàng Quốc tế nhận xét "Các Bảo tàng là những phương tiện quan trọng trong việc trao đổi văn hoá, làm giàu thêm văn hoá và phát triển sự hiểu biết đa dạng hợp tác và hoà bình giữa mọi người".
Tuy chưa có khái niệm đầy đủ về bảo tàng như hiện nay, song vào thời cổ đại của Hy lạp và La Mã đã xuất hiện những hình thức đầu tiên của bảo tàng. Tư liệu về lịch sử văn hoá cổ đại cho chúng ta được biết từ thế kỷ II trước công nguyên ở Hy Lạp thời bấy giờ (ngày nay là thành phố A-lếch-xăng-đờ-ri ở Ai cập) đã có Bảo tàng mang tên A-lếch-xăng-đờ-ri do Maplolimce Philadenphe xây dựng. Đó là một bảo tàng nổi tiếng thời cổ đại, không chỉ lưu giữ phần lớn các bản chép tay, các bút tích quý bằng giấy, mà còn là một trung tâm nghiên cứu khoa học với những cơ quan phụ trợ như: Phòng giải phẫu, vườn thực vật, động vật… Còn tại Hy Lạp cổ đại cũng vào khoảng cuối thế kỷ II TCN, khi viên tướng Lu - Cun, sau cuộc hành quân vào đất Hy Lạp ở Tiểu Á đã chở về Rôma rất nhiều tượng và tác phẩm nghệ thuật và ông đã cho xây dựng một bảo tàng để trưng bày. Như vậy, việc thu thập các hiện vật, tác phẩm nghệ thuật, báu vật quý ở thời kỳ cổ đại đã bước đầu hình thành nên bảo tàng, mặc dù chưa thật sự đầy đủ như khái niệm bảo tàng ngày nay.
Bước sang thời kỳ Trung cổ của lịch sử thế giới như Mác gọi "Thời trung cổ tối mò của Châu Âu" chúng ta chỉ còn thấy hiện tượng thu thập các báu vật của nhà thờ và vua chúa phong kiến. Tuy nhiên, từ thế kỷ XV-XVIII thì lịch sử thế giới đã thực sự thay đổi, đây là thời kỳ hồi sinh của văn hoá và khoa học, được lịch sử gọi là "thời đại phục hưng". Trong thời gian này, đã xuất hiện nhiều nhà sưu tầm là các nhà bác học, nhân văn, lịch sử…và nhiều bảo tàng được hình thành ở Nga, Ý, Pháp, Mỹ… Đặc biệt là những phát kiến địa lý sang phương Đông của châu Mỹ đã như một luồng sinh khí mới cho các ngành khoa học và bảo tàng. Các bảo tàng đã phát triển hơn về thể loại cũng như số lượng. Ngoài những bảo tàng về lịch sử tự nhiên, lịch sử xã hội, mỹ thuật thì các bảo tàng như khoáng sản, thực vật, động vật, dân tộc học… đã lần lượt ra đời.
Vào những năm 70 của thế kỷ XX thì thế giới đã có trên 20.000 bảo tàng, trong đó một nửa thuộc về Châu Âu, còn lại ở Châu Mỹ và các nước khác. Thuật ngữ phương Đông và phương Tây về bảo tàng tuy có khác nhau, song từ khi ra đời đến nay bảo tàng vẫn có những dấu hiệu chung không hề thay đổi, như những hằng số bất biến đó là việc sưu tầm và gìn giữ hiện vật gốc.
Trước sự ra đời và phát triển mạnh mẽ của các bảo tàng trên thế giới, năm 1946, Hội đồng bảo tàng quốc tế (International Council of Museums) gọi tắt là ICOM đã ra đời theo sáng kiến của ngài Chauncey J.Hanlinn- Chủ tịch Hiệp hội các bảo tàng Mỹ. ICOM có trụ sở đặt tại thành phố Paris (Pháp), là tổ chức phi chính phủ quốc tế của các bảo tàng và cán bộ bảo tàng chuyên nghiệp nhằm thúc đẩy mối quan tâm đến khoa học bảo tàng và những vấn đề khác liên quan đến công tác quản lý và hoạt động bảo tàng. ICOM cũng là cơ quan tư vấn của UNESCO và giúp đỡ thực hiện các chương trình về bảo tàng của tổ chức Khoa học, Giáo dục và Văn hóa thuộc Liên hợp quốc. Hiện nay, ICOM có trên 26.000 thành viên tổ chức và cá nhân tham gia tại 139 quốc gia, các thành viên tham gia hoạt động tại 112 Uỷ ban quốc gia và 30 Ủy ban Quốc tế. ICOM có liên minh với 07 tổ chức khu vực và quan hệ liên kết với 17 tổ chức quốc tế.
Hội nghị ICOM lần thứ 12 họp vào tháng 5 năm 1977 tại thành phố Lê-nin-grát của Liên Xô (trước đây) nay là thành phố Xanh Pe-téc-bua Liên bang Nga đã quyết định lấy ngày 18/5 hằng năm là "Ngày Quốc tế Bảo tàng" (International Museum Day). Và để hoạt động của bảo tàng ngày càng được cụ thể hoá, đạt hiệu quả cao, từ năm 1992 ICOM quyết định chọn một chủ đề cụ thể cho Ngày Quốc tế Bảo tàng. Chúng ta có thể biết đến như vào năm 1992 Ngày Quốc tế bảo tàng có chủ đề "Bảo tàng và Môi trường",… năm 2006 "Bảo tàng và thế hệ trẻ", năm 2007 "Bảo tàng và Di sản Universal", năm 2008 "Bảo tàng như là đại lý của xã hội thay đổi và phát triển" và năm 2009 Ngày quốc tế Bảo tàng có chủ đề "Bảo tàng và Du lịch".
Sự ra đời của Hội đồng bảo tàng quốc tế đã giúp cho các bảo tàng cũng như những người làm công tác bảo tàng trên thế giới có điều kiện trao đổi và hợp tác nghề nghiệp; phổ biến kiến thức và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tàng; đào tạo cán bộ; bảo tồn di sản và đấu tranh chống buôn bán trái phép tài sản văn hoá…
Ở nước ta hiện nay có 127 bảo tàng. Năm 2002, Chính phủ cho phép các bảo tàng Việt Nam gia nhập Hội đồng Bảo tàng quốc tế và thành lập “Hội đồng bảo tàng Việt Nam” (ICOM Việt Nam) với 5 thành viên: Cục Di sản văn hóa, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Bảo tàng Địa chất Việt Nam, Bảo tàng Hải dương học Việt Nam. Đến tháng 8 năm 2008, ICOM đã kết nạp thêm 6 thành viên là Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Mỹ thuật, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Trung tâm tư vấn thiết kế bảo tàng, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh (Thành phố Hồ Chí Minh). Như vậy, đến nay ICOM Việt Nam đã có 11 thành viên.
Việc tham gia tổ chức ICOM đã giúp cho hệ thống bảo tàng Việt Nam có điều kiện để học tập, nâng cao hiểu biết, chia sẻ kinh nghiệm từ ICOM thế giới. Đồng thời với tư cách là thành viên của ICOM, các bảo tàng Việt Nam sẽ được tham dự vào các cuộc thảo luận và trao đổi văn hóa của cộng đồng bảo tàng quốc tế, cũng như tham gia vào việc thảo luận liên quan đến tương lai của cán bộ bảo tàng.
Từ khi tham gia ICOM (2002) đến nay, nhân ngày quốc tế Bảo tàng các bảo tàng đều có những hoạt động thiết thực, bám sát với chủ đề mà ICOM đưa ra để tổ chức, trưng bày giới thiệu những chương trình, chuyên đề hoạt động của bảo tàng mình, như chương trình "Bảo tàng và gia đình", "Bảo tàng và di sản phi vật thể" năm 2004; "Hội thảo phương pháp trưng bày và giới thiệu hiện vật bảo tàng" do Cục Di sản Văn hoá tổ chức tại Hà Nội năm 2005; "Bảo tàng với công tác giáo dục học sinh phổ thông" do Cục Di sản văn hoá phối hợp với bảo tàng Hồ Chí Minh tổ chức năm 2006; "Thế giới cùng nhau làm việc mãi mãi" năm 2006, "Sinh nở: hành vi, hiện vật và nghi lễ" năm 2008 của Bảo tàng Dân tộc học…
Năm nay, chủ đề của Ngày quốc tế Bảo tàng do tổ chức ICOM đưa ra là "Bảo tàng và Du lịch" - Đó là một chủ đề rất hay nhằm gắn kết giữa hoạt động bảo tàng với du lịch. Thông qua du lịch để quảng bá, giới thiệu bảo tàng, đồng thời với nội dung giáo dục, nâng cao kiến thức bảo tàng sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững cho du lịch. Tuy nhiên để làm được điều này một mặt các bảo tàng cần tích cực tăng cường hơn nữa trong việc quảng bá hình ảnh của mình; gắn kết một cách chủ động đối với các doanh nghiệp du lịch, lữ hành. Mặt khác hệ thống trưng bày hiện vật cần phải được thay đổi thường xuyên, liên tục với các chuyên đề cụ thể thu hút sự chú ý của khách tham quan; đào tạo đội ngũ thuyết minh viên bảo tàng cần linh hoạt chuyên nghiệp hơn theo phong cách hướng dẫn viên du lịch và các bảo tàng hơn lúc nào hết là cần lắng nghe ý kiến đóng góp từ các doanh nghiệp du lịch để việc phục vụ khách tham quan đạt hiệu quả tốt hơn!
Nguyễn Thị Huê - Bảo tàng Hải Dương
Các bảo tàng hiện nay đang ngày càng có một vai trò quan trọng trong đời sống xã hội. Thông qua hệ thống trưng bày, những hoạt động giáo dục các bảo tàng đã và đang tạo ra những ảnh hưởng không nhỏ tới các đối tượng công chúng và sự phát triển của xã hội. Đúng như tổ chức Bảo tàng Quốc tế nhận xét "Các Bảo tàng là những phương tiện quan trọng trong việc trao đổi văn hoá, làm giàu thêm văn hoá và phát triển sự hiểu biết đa dạng hợp tác và hoà bình giữa mọi người".
Tuy chưa có khái niệm đầy đủ về bảo tàng như hiện nay, song vào thời cổ đại của Hy lạp và La Mã đã xuất hiện những hình thức đầu tiên của bảo tàng. Tư liệu về lịch sử văn hoá cổ đại cho chúng ta được biết từ thế kỷ II trước công nguyên ở Hy Lạp thời bấy giờ (ngày nay là thành phố A-lếch-xăng-đờ-ri ở Ai cập) đã có Bảo tàng mang tên A-lếch-xăng-đờ-ri do Maplolimce Philadenphe xây dựng. Đó là một bảo tàng nổi tiếng thời cổ đại, không chỉ lưu giữ phần lớn các bản chép tay, các bút tích quý bằng giấy, mà còn là một trung tâm nghiên cứu khoa học với những cơ quan phụ trợ như: Phòng giải phẫu, vườn thực vật, động vật… Còn tại Hy Lạp cổ đại cũng vào khoảng cuối thế kỷ II TCN, khi viên tướng Lu - Cun, sau cuộc hành quân vào đất Hy Lạp ở Tiểu Á đã chở về Rôma rất nhiều tượng và tác phẩm nghệ thuật và ông đã cho xây dựng một bảo tàng để trưng bày. Như vậy, việc thu thập các hiện vật, tác phẩm nghệ thuật, báu vật quý ở thời kỳ cổ đại đã bước đầu hình thành nên bảo tàng, mặc dù chưa thật sự đầy đủ như khái niệm bảo tàng ngày nay.
Bước sang thời kỳ Trung cổ của lịch sử thế giới như Mác gọi "Thời trung cổ tối mò của Châu Âu" chúng ta chỉ còn thấy hiện tượng thu thập các báu vật của nhà thờ và vua chúa phong kiến. Tuy nhiên, từ thế kỷ XV-XVIII thì lịch sử thế giới đã thực sự thay đổi, đây là thời kỳ hồi sinh của văn hoá và khoa học, được lịch sử gọi là "thời đại phục hưng". Trong thời gian này, đã xuất hiện nhiều nhà sưu tầm là các nhà bác học, nhân văn, lịch sử…và nhiều bảo tàng được hình thành ở Nga, Ý, Pháp, Mỹ… Đặc biệt là những phát kiến địa lý sang phương Đông của châu Mỹ đã như một luồng sinh khí mới cho các ngành khoa học và bảo tàng. Các bảo tàng đã phát triển hơn về thể loại cũng như số lượng. Ngoài những bảo tàng về lịch sử tự nhiên, lịch sử xã hội, mỹ thuật thì các bảo tàng như khoáng sản, thực vật, động vật, dân tộc học… đã lần lượt ra đời.
Vào những năm 70 của thế kỷ XX thì thế giới đã có trên 20.000 bảo tàng, trong đó một nửa thuộc về Châu Âu, còn lại ở Châu Mỹ và các nước khác. Thuật ngữ phương Đông và phương Tây về bảo tàng tuy có khác nhau, song từ khi ra đời đến nay bảo tàng vẫn có những dấu hiệu chung không hề thay đổi, như những hằng số bất biến đó là việc sưu tầm và gìn giữ hiện vật gốc.
Trước sự ra đời và phát triển mạnh mẽ của các bảo tàng trên thế giới, năm 1946, Hội đồng bảo tàng quốc tế (International Council of Museums) gọi tắt là ICOM đã ra đời theo sáng kiến của ngài Chauncey J.Hanlinn- Chủ tịch Hiệp hội các bảo tàng Mỹ. ICOM có trụ sở đặt tại thành phố Paris (Pháp), là tổ chức phi chính phủ quốc tế của các bảo tàng và cán bộ bảo tàng chuyên nghiệp nhằm thúc đẩy mối quan tâm đến khoa học bảo tàng và những vấn đề khác liên quan đến công tác quản lý và hoạt động bảo tàng. ICOM cũng là cơ quan tư vấn của UNESCO và giúp đỡ thực hiện các chương trình về bảo tàng của tổ chức Khoa học, Giáo dục và Văn hóa thuộc Liên hợp quốc. Hiện nay, ICOM có trên 26.000 thành viên tổ chức và cá nhân tham gia tại 139 quốc gia, các thành viên tham gia hoạt động tại 112 Uỷ ban quốc gia và 30 Ủy ban Quốc tế. ICOM có liên minh với 07 tổ chức khu vực và quan hệ liên kết với 17 tổ chức quốc tế.
Hội nghị ICOM lần thứ 12 họp vào tháng 5 năm 1977 tại thành phố Lê-nin-grát của Liên Xô (trước đây) nay là thành phố Xanh Pe-téc-bua Liên bang Nga đã quyết định lấy ngày 18/5 hằng năm là "Ngày Quốc tế Bảo tàng" (International Museum Day). Và để hoạt động của bảo tàng ngày càng được cụ thể hoá, đạt hiệu quả cao, từ năm 1992 ICOM quyết định chọn một chủ đề cụ thể cho Ngày Quốc tế Bảo tàng. Chúng ta có thể biết đến như vào năm 1992 Ngày Quốc tế bảo tàng có chủ đề "Bảo tàng và Môi trường",… năm 2006 "Bảo tàng và thế hệ trẻ", năm 2007 "Bảo tàng và Di sản Universal", năm 2008 "Bảo tàng như là đại lý của xã hội thay đổi và phát triển" và năm 2009 Ngày quốc tế Bảo tàng có chủ đề "Bảo tàng và Du lịch".
Sự ra đời của Hội đồng bảo tàng quốc tế đã giúp cho các bảo tàng cũng như những người làm công tác bảo tàng trên thế giới có điều kiện trao đổi và hợp tác nghề nghiệp; phổ biến kiến thức và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tàng; đào tạo cán bộ; bảo tồn di sản và đấu tranh chống buôn bán trái phép tài sản văn hoá…
Ở nước ta hiện nay có 127 bảo tàng. Năm 2002, Chính phủ cho phép các bảo tàng Việt Nam gia nhập Hội đồng Bảo tàng quốc tế và thành lập “Hội đồng bảo tàng Việt Nam” (ICOM Việt Nam) với 5 thành viên: Cục Di sản văn hóa, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Bảo tàng Địa chất Việt Nam, Bảo tàng Hải dương học Việt Nam. Đến tháng 8 năm 2008, ICOM đã kết nạp thêm 6 thành viên là Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Mỹ thuật, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Trung tâm tư vấn thiết kế bảo tàng, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh (Thành phố Hồ Chí Minh). Như vậy, đến nay ICOM Việt Nam đã có 11 thành viên.
Việc tham gia tổ chức ICOM đã giúp cho hệ thống bảo tàng Việt Nam có điều kiện để học tập, nâng cao hiểu biết, chia sẻ kinh nghiệm từ ICOM thế giới. Đồng thời với tư cách là thành viên của ICOM, các bảo tàng Việt Nam sẽ được tham dự vào các cuộc thảo luận và trao đổi văn hóa của cộng đồng bảo tàng quốc tế, cũng như tham gia vào việc thảo luận liên quan đến tương lai của cán bộ bảo tàng.
Từ khi tham gia ICOM (2002) đến nay, nhân ngày quốc tế Bảo tàng các bảo tàng đều có những hoạt động thiết thực, bám sát với chủ đề mà ICOM đưa ra để tổ chức, trưng bày giới thiệu những chương trình, chuyên đề hoạt động của bảo tàng mình, như chương trình "Bảo tàng và gia đình", "Bảo tàng và di sản phi vật thể" năm 2004; "Hội thảo phương pháp trưng bày và giới thiệu hiện vật bảo tàng" do Cục Di sản Văn hoá tổ chức tại Hà Nội năm 2005; "Bảo tàng với công tác giáo dục học sinh phổ thông" do Cục Di sản văn hoá phối hợp với bảo tàng Hồ Chí Minh tổ chức năm 2006; "Thế giới cùng nhau làm việc mãi mãi" năm 2006, "Sinh nở: hành vi, hiện vật và nghi lễ" năm 2008 của Bảo tàng Dân tộc học…
Năm nay, chủ đề của Ngày quốc tế Bảo tàng do tổ chức ICOM đưa ra là "Bảo tàng và Du lịch" - Đó là một chủ đề rất hay nhằm gắn kết giữa hoạt động bảo tàng với du lịch. Thông qua du lịch để quảng bá, giới thiệu bảo tàng, đồng thời với nội dung giáo dục, nâng cao kiến thức bảo tàng sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững cho du lịch. Tuy nhiên để làm được điều này một mặt các bảo tàng cần tích cực tăng cường hơn nữa trong việc quảng bá hình ảnh của mình; gắn kết một cách chủ động đối với các doanh nghiệp du lịch, lữ hành. Mặt khác hệ thống trưng bày hiện vật cần phải được thay đổi thường xuyên, liên tục với các chuyên đề cụ thể thu hút sự chú ý của khách tham quan; đào tạo đội ngũ thuyết minh viên bảo tàng cần linh hoạt chuyên nghiệp hơn theo phong cách hướng dẫn viên du lịch và các bảo tàng hơn lúc nào hết là cần lắng nghe ý kiến đóng góp từ các doanh nghiệp du lịch để việc phục vụ khách tham quan đạt hiệu quả tốt hơn!
