Nguyên Hưng

Hội thi bắn pháo bông quốc tế-Đà Nẵng 2009 - Cần mở rộng góc nhìn...

Sunday, 22. February 2009, 05:55:38

(Hoàng Minh Nhân thực hiện)

Quanh việc tổ chức hội thi bắn pháo bông quốc tế-Đà Nẵng 2009, đã có nhiều ý kiến trái ngược. Có ý kiến cho rằng đó là một chương trình độc đáo, hấp dẫn. Nhưng cũng có ý kiến ngược lại cho là xa xỉ, phù phiếm. Nhận thấy đây cũng là dịp hay để đào xới vào các vấn đề quanh chuyện tổ chức các liên hoan với lễ hội du lịch vốn tạo nên nhiều băn khoăn về ý nghĩa và lợi ích trong dư luận xã hội lâu nay, nên chúng tôi quyết định tiếp tục đề tài này. Dưới đây là cuộc trao đổi ngắn đáng chú ý của chúng tôi với anh Nguyên Hưng, nhà phê bình mỹ thuật, giám đốc sáng tạo công ty truyền thông nghệ thuật Sông Việt, người mấy năm gần đây được biết đến nhiều hơn ở tư cách chuyên gia tư vấn truyền thông và tổ chức sự kiện du lịch... (*)

Có ý kiến cho rằng tổ chức hội thi bắn pháo bông quốc tế như Đà Nẵng đã và đang làm là lãng phí. Ý anh thế nào?

Nếu chỉ bắn “bùm bùm...” cho công chúng địa phương xem chơi thì đúng là lãng phí. Nhưng, nếu để quảng bá thương hiệu du lịch Đà Nẵng, để lôi kéo du khách đến Đà Nẵng-thúc đẩy kinh tế du lịch Đà Nẵng phát triển-thì nói lãng phí sao được!

Đúng là hội thi bắn pháo bông quốc tế đã làm cho tên tuổi Đà Nẵng được nhiều người biết đến. Nhưng điều đó không có nghĩa là người ta sẽ hiểu Đà Nẵng hơn, yêu Đà Nẵng hơn và muốn đến Đà Nẵng sau đó. Nếu xét như một sự kiện truyền thông, hội thi bắn pháo bông quốc tế này chỉ thể hiện sự phù phiếm, xa hoa chứ không chuyển tải bản sắc văn hóa là yếu tố cơ bản làm nên giá trị, quyết định thế đứng bền vững cho thương hiệu Đà Nẵng.

Đủ mới lạ, đủ hấp dẫn để lôi kéo được nhiều người đến Đà Nẵng đã là thành công của bản thân sự kiện. Còn việc người ta đã đến có muốn quay lại Đà Nẵng vào những ngày bình thường khác sau đó hay không lại là vấn đề khác. Dĩ nhiên điều này cũng nằm trong trách nhiệm của những người tổ chức, nhưng vấn đề ở chổ là do có những bất cập trong việc hoạch định mục tiêu chiến lược, dẫn đến một số bất cập trong khâu tổ chức chứ không phải do nội dung sự kiện là gì. Trong truyền thông, quảng cáo, đặc biệt ở lãnh vực du lịch, không bao giờ chỉ thông qua một sự kiện mà thành. Nó cần phải được thực hiện thành một chiến dịch với rất nhiều hoạt động phối hợp khác nữa... Sự bất cập này khá phổ biến. Ngay liên hoan du lịch Tây Sơn-Bình Định được tổ chức khá tốn kém mới đây, và rất nhiều liên hoan, lễ hội du lịch tổ chức ở nhiều địa phương khác lâu nay cũng đã mắc phải...

Không phải hễ bắn pháo bông là xa xỉ, là lãng phí. Hội thi bắn pháo bông thì cũng như hội thi ca nhạc. Hiệu quả hay không hiệu quả tuỳ vào tiêu chí và cách thức tổ chức. Còn “văn hóa” hay “không văn hóa” là do thông điệp mà nó chuyển tải là gì. Tổ chức hội thi bắn pháo bông quốc tế mà chỉ quan tâm đến chuyện làm sao cho khác lạ, cho thật hoành tráng thì quả đúng là phù phiếm, xa hoa. Nhưng khi đi kèm với nó là một chủ đề, một thông điệp có ý nghĩa thì vấn đề sẽ khác hẳn. Nó có thể trở thành một thứ dung môi hay xúc tác quí giá. Điều tôi tiếc cho các hội thi bắn pháo bông quốc tế ở Đà Nẵng là vấn đề này đã không được quan tâm đúng mức. Bởi vậy mà đã hạn chế ý nghĩa, lợi ích chương trình, và tạo ra các phản ứng trái chiều. Nếu làm tốt điều này, sẽ chẳng có ai có thể nói tổ chức thi bắn pháo bông quốc tế là phù phiếm, xa hoa hay lãng phí...

Anh có thể nói rõ hơn về những bất cập trong việc hoạch định các mục tiêu chiến lược dẫn đến những bất cập trong khâu tổ chức mà anh vừa nói là gì không?

Tổ chức liên hoan hay lễ hội du lịch là tạo một cái cớ để truyền thông, để lôi kéo mọi người đến địa phương vào một thời điểm nhất định. Cái cớ mà hay, mà mới lạ thì sẽ hấp dẫn được nhiều người đến. Nhưng, người ta đã đến rồi thì sao nào? Phải chuẩn bị những gì để đáp ứng nhu cầu của người ta ở tư cách du khách-những người đi ra khỏi nhà để tận hưởng niềm vui sống, để trãi nghiệm một cuộc sống khác ở môi trường khác, để khám phá những điều mới lạ?... Các nhà tổ chức, trong khá nhiều trường hợp, rất ít khi đặt mình vào vị trí của một du khách. Cho nên, ngay cả việc xây dựng những kịch bản du lịch gợi ý hai mươi bốn giờ một ngày-nên đi đâu, làm gì v.v...-cho du khách trong mấy ngày ở địa phương mình..., và tổ chức thông tin hướng dẫn thật tốt cũng đã không được quan tâm thấu đáo. Sự bất cập này dễ dẫn đến sự thất vọng hay bất mãn nơi du khách. Không có gì làm nản lòng du khách cho bằng đến đâu, muốn gì, cũng không biết hỏi ở đâu, và phải trả giá mắc hơn bình thường cho những dịch vụ bình thường. Chưa nói, nó biến việc tổ chức liên hoan với lễ hội du lịch trở thành lãng phí. Với những nền kinh tế du lịch mới phát triển như ở Việt Nam, mỗi kỳ tổ chức liên hoan hay lễ hội du lịch, bên cạnh mục tiêu quảng bá thương hiệu, hấp dẫn du khách, còn cần phải đặc biệt quan tâm đến mục tiêu liên kết các doanh nghiệp du lịch cũng như các đơn vị, doanh nghiệp có liên quan khác trong các hoạt động phối hợp nhằm tạo ra một môi trường du lịch đa dạng, thống nhất hơn..., và cả mục tiêu thúc đẩy cho sự ra đời và phát triển những sản phẩm du lịch mới nữa...

Liên hoan hay lễ hội du lịch không phải là một chương trình văn hóa-văn nghệ quần chúng thuần tuý chỉ có ý nghĩa truyền thông với hấp dẫn. Nó cần phải được xem là một đòn bẫy chiến lược nhằm thúc đẩy cho sự phát triển của cả nền kinh tế du lịch. Nó phải có tác dụng định hướng thị trường và kích thích khả năng đáp ứng nhu cầu du lịch... Không riêng gì Đà Nẵng, rất tiếc là hiếm có địa phương nào ở Việt Nam biết sử dụng đòn bẩy này đúng cách...

Ở trên anh nói cần thiết phải có một chủ đề, một thông điệp phù hợp..., và có như vậy thì chương trình mới khỏi trở nên phù phiếm, mới phát huy được ý nghĩa và lợi ích. Anh có thể nói rõ hơn không?

Để đơn giản, dễ hiểu, tôi xin lấy ít chi tiết trong việc người Trung Quốc đã tổ chức Olympic Bắc Kinh như thế nào để làm ví dụ. Khi nói về Olympic Bắc Kinh, báo chí, dư luận ở ta, đa số chỉ đề cập đến chuyện sân vận động “Tổ chim” đã được xây dựng độc đáo và tốn kém như thế nào, các buổi lễ khai mạc với bế mạc do Trương Nghệ Mưu đạo diễn lạ lùng, hoành tráng ra làm sao..., và tiếp theo, chỉ là chuyện các cuộc thi đấu này nọ... Ít ai quan tâm đến chuyện người Trung Quốc đã tận dụng việc tổ chức Olympic Bắc Kinh để làm đòn bẩy chấn hưng dân khí và thúc đẩy kinh tế phát triển như thể nào. Chưa cần nói đến chuyện có rất nhiều cơ sở, trung tâm văn hóa, kinh tế mới được được xây dựng và có cơ hội phát triển, cũng như có rất nhiều chương trình văn hóa-giáo dục vận động công chúng được tổ chức ra làm sao..., chỉ riêng việc người ta đưa ra câu khẩu hiệu “Một thế giới, một ước mơ” với mẫu logo và năm biểu tượng “Cát tường” rồi diễn giải, rồi ứng dụng dưới mọi hình thức có thể, phổ biến ra khắp mọi nơi như vậy..., chúng ta đã thấy có vô số điều cần phải học. Nó không chỉ có tác dụng truyền thông, tác dụng giáo dục mà khi được thể hiện qua hình hài các vật phẩm lưu niệm nó trở thành các sản phẩm bán được... Có lẽ tôi không cần phải phân tích các lợi ích đa cấp, đa chiều từ việc làm này...!

Tại sao không đặt cho hội thi bắn pháo bông quốc tế này một chủ đề nào đó thể hiện các ước mơ hay lý tưởng của người dân Đà Nẵng (người dân Việt Nam nói chung) thuyết phục hơn, mà cứ là “Vũ điệu Tiên Sa” vừa điệu đàng vừa sáo rỗng như vậy? Rồi tại sao không từ chủ đề đó, thiết kế cho nó một mẫu logo, một hệ thống biểu tượng vui giàu tính khái quát-thể hiện bản sắc văn hóa địa phương-rồi phổ biến, rồi ứng dụng ra khắp mọi nơi... như người ta vẫn làm? Nên nhớ, hàng mỹ nghệ chỉ có thể trở thành hàng lưu niệm khi đàng sau nó có những câu chuyện độc đáo mang sắc thái địa phương. Khi quan tâm đến chuyện này, chúng ta có thể tạo ra được một tiền đề quan trọng để thúc đẩy cho việc sản xuất và kinh doanh vật phẩm lưu niệm ở địa phương phát triển. Tạo thêm công ăn việc làm là chuyện. Đó cũng là đóng góp tạo ra những “ký hiệu văn hóa mới” làm giàu diện mạo văn hóa địa phương.

Nói đến đây thì tôi cũng phải xin ghi chú lại: thực ra cũng không riêng gì Đà Nẵng với hội thi bắn pháo bông quốc tế. Tôi chưa thấy địa phương nào trên cả nước tổ chức liên hoan hay lễ hội du lịch mà quan tâm đến chuyện này đến nơi đến chốn. Ngay cả Hà Nội với đại lễ kỷ niệm “Ngàn năm Thăng Long”...

Nói như anh, để tổ chức một liên hoan hay lễ hội du lịch, người ta cần phải sáng tạo thích ứng trên nền tảng một nhãn quan chiến lược sâu rộng với thật nhiều tâm huyết, và cần phải nương tựa trên sự hiểu biết sâu sắc thực tiễn văn hóa-kinh tế-xã hội địa phương. Vậy, chúng ta hy vọng được gì khi trao trọn gói cho một đối tác nước ngoài thay ta như Đà Nẵng đã làm với hội thi bắn pháo bông quốc tế sắp tới?

Tôi không biết Đà Nẵng thuê đối tác nước ngoài làm những phần việc gì. Riêng tôi, tôi cho rằng đối tác nước ngoài nào thì cũng chỉ làm được các phần việc sự vụ mà thôi. Họ có thể tổ chức hội thi bắn pháo bông quốc tế thành một chương trình trình diễn ngoạn mục, nhưng chờ họ thay ta trong việc hoạch định chiến lược tổng thể cho toàn bộ sự kiện với các hoạt động phối hợp và gia tăng giá trị v.v... thì thực tế là điều không tưởng, sai lầm. Có thể lãnh đạo thành phố Đà nẵng chưa quan tâm đến điều này?

Tôi không phản đối việc Đà Nẵng thuê công ty nước ngoài chăm lo mọi chuyện của hội thi. Xét đến cùng thì trong nước cũng khó kiếm được công ty nào có thể quán xuyến được một chương trình như vậy thật hoàn hảo. Điều tôi quan tâm và muốn lưu ý là liệu Đà Nẵng có một “bộ não chiến lược” và có một bộ máy điều hành các hoạt động phối hợp tốt để khai thác, tận dụng hết các khả năng và thành quả từ chương trình sự kiện “hoàn hảo” như mong muốn này không?

Tôi nghĩ, giá như Đà Nẵng đề ra các mục tiêu rõ ràng rồi tổ chức đấu thầu tổ chức thì có lẽ sẽ hay hơn.

Nghĩ vậy, nói vậy thôi, chứ tôi cũng chưa thấy địa phương nào tổ chức đấu thầu tổ chức các sự kiện như vậy cả!

Xin cảm ơn anh

(*) Nguyên Hưng là người chịu trách nhiệm thiết kế trang trí và tổ chức các sự kiện văn hóa nghệ thuật phục vụ Hội nghị các bộ trưởng du lịch APEC ở Hội An năm 2006, tác giả của nhiều sự kiện du lịch độc đáo ở Hội An trong vòng ba năm qua (chương trình vẽ graffiti giữa dòng sông Hoài cuối năm 2006, chương trình vẽ trang trí dù đầu năm 2007...), và là tác giả chương trình nghệ thuật cộng đồng “Khám phá nghệ thuật Tuồng” đang được xem là hết sức độc đáo và có thể mang lại lợi ích nhiều mặt chuẩn bị triển khai ở Đà Nẵng đầu tháng 12-2008...