Jesu Chryste, jesteś Panie mym Bogiem i mym zbawieniem

TEKST NOWEGO TESTAMENTU:
PAPIRUSY
Obecnie posiadamy ok. 90 papirusów. Oznaczamy je literą P z indeksem numerycznym, np. P52.
Powstawały one od II w. Z najważniejszych należy wymienić:
- P52 - J. Rylandsa – z ok. 125 r. znaleziony w Egipcie, zawierający na małych skrawkach (ok. 9x6 cm)
tekst Jana 18:31-33.37-38;
- kolekcja A. Chester Beatty’ego z II/III wieku składająca się z papirusów: P45 – posiada 28 kart, na
których znajduje część Ewangelii i Dziejów, P46 – składa się z 86 kart i część zbioru listów Pawła,
P47 - zawiera na 10 kartach fragment Apokalipsy;
- kolekcja M. Bodmera z II/III wieku, na którą składają się papirusy: P66 – zawiera 75 kart (600 linii), na których zamieszczona jest znaczna część Ewangelii św. Jana, P75 – zawiera 41 kart kodeksu z 659 liniami tekstu z Ewangelii Łukasza i 609 liniami z Ewangelii Jana.

KODEKSY MAJUSKUŁOWE
Kodeksy majuskułowe (uncjalne), to teksty pisane dużymi literami. Jest ich około 250.
Oznaczamy je kolejnymi cyframi poprzedzonymi zerem np. 068. Natomiast pierwsze 45 kodeksów oznaczamy literami alfabetu łacińskiego i greckiego.
Niestety, z okresu pierwszych trzech wieków nie zachował się żaden pełen odpis ksiąg Nowego Testamentu.
Powodem tego była duża nietrwałość materiałów, na których były one sporządzane (np. papirus
jest materiałem bardzo nietrwałym i może zachować się głównie w warunkach pustynnych. Stąd
tez prawie wszystkie papirusy biblijne, które posiadamy, znaleziono na pustyniach Egiptu).
Powodem niewielkiej ilości odpisów było również niszczenie ksiąg biblijnych na mocy dekretów cesarskich, co było wynikiem trwającego prześladowania chrześcijaństwa.
Dopiero dekret mediolański z 313 roku cesarza Konstantyna Wielkiego zniósł prześladowania i przyznał fundusze na sporządzanie kodeksów pergaminowych.
W najstarszych kodeksach pisano stychometrią, tzn. w kolumnach, bez odstępów między wyrazami i
zdaniami. Linia (stych) miała zwykle 16 sylab lub 36 liter. Od IV wieku stosuje się kolometrię, tzn.
w każdej linii umieszczano frazę mającą wewnętrzny sens, podobnie jak dziś stosuje się taki zabieg przy pisaniu tekstów poetyckich. Pergamin był bardzo kosztowny, dlatego często dla oszczędności używano
kart już zapisanych po wyskrobaniu z nich zapisanego tekstu.
Były to palimpsesty (gr. palin psao – ponownie wymazuję).
Z najważniejszych kodeksów należy wymienić:
- Kodeks Synajski, oznaczany najczęściej: S lub 01. Odkryty został w XIX wieku przez C. Tischendorfa
w klasztorze św. Katarzyny na Synaju. Obecnie znajduje się w British Museum. Powstał w Egipcie
lub Cezarei Palestyńskiej w IV wieku i zawiera niemal kompletny tekst grecki Starego Testamentu
oraz cały Nowy Testament.
- Kodeks Watykański (B, 03), przechowywany od XV wieku w bibliotece watykańskiej. Powstał w
Egipcie w IV wieku i zawiera cały tekst grecki Pisma Świętego z wyjątkiem kilku listów św. Pawła (1-
2 Tymoteusza, Tytusa, Filemona) oraz Apokalipsy.
10
- Kodeks Aleksandryjski (A, 02), jeden z najkompletniejszych rękopisów Nowego Testamentu był w
posiadaniu patriarchów aleksandryjskich od XI wieku. W XVII wieku patriarcha Lukaris podarował go
Karolowi I, królowi Anglii i obecnie znajduje się w British Museum. Kodeks ten powstał w Egipcie w
V wieku i zawiera cały tekst grecki Pisma Świętego z wyjątkiem części ewangelii Mateusza, Jana oraz
Drugiego Listu św. Pawła do Koryntian.
- Kodeks Bezy (D, 05), został znaleziony przez T. Bezę w Lyonie i podarowany Uniwersytetowi w
Cambridge w XVI wieku. Powstał w Galii w V wieku i zawiera Ewangelie i Dzieje Apostolskie napisane
po grecku (lewa strona) i po łacinie (prawa strona tekstu).
- Kodeks Efrema zwany również palimpsestem Efrema (C, 04). Do XVI wieku znajdował się we Florencji,
skąd do Francji przywiozła go Katarzyna Medycejska. Obecnie znajduje się w Bibliotece Narodowej
w Paryżu. Tekst Pisma Świętego został w XII wieku wyskrobany i na nim napisano poematy
Efrema. Wyskrobany tekst został ponownie odczytany przez Tischendorfa.
- Kodeks Claromontanus (D, 06), powstał w VI wieku w Italii, a obecnie znajduje się w Bibliotece Narodowej w Paryżu. Dwujęzyczny tekst grecko-łaciński uzupełnia kodeks Bezy o 13 listów Pawła.
- Kodeks Laudianus (E, 08). Jego nazwa pochodzi od imienia arcybiskupa Canterbury Laudy.
Kodeks znajduje się obecnie w Oksfordzie, powstał zaś na Sardynii w VI wieku.
Dwujęzyczny tekst łacińsko-grecki zawiera Dzieje Apostolskie z wyjątkiem 2 ostatnich rozdziałów.
- Kodeks Purpureus (N, 022), powstał w Konstantynopolu w VI wieku. Jest on pisany na purpurowym
pergaminie srebrnym kolorem (imiona są pisane złotem). Zachowały się 182 karty w Petersburgu, po
kilkanaście kart w rożnych muzeach i klasztorach.
- Kodeks Waszyngtoński (W, 032). Został on kupiony przez Ch. Freera w 1907 r. w Egipcie. Pochodzi
z V wieku i zawiera tekst Ewangelii.
- Kodeks Koridethi (038) znajduje się w Tbilisi w Gruzji i zawiera tekst Ewangelii z VII-IX wieku;

KODEKSY MINUSKUŁOWE
Obecnie znamy ok. 2700 kodeksów minuskułowych. Były one pisane tak wielkimi, jak i małymi literami
na pergaminie, a od XIV wieku również na papierze. Oznaczane są kolejnymi cyframi. Większość
z nich zawiera jedynie tekst Ewangelii. Tylko 50 rękopisów posiada cały Nowy Testament.
Znaczna ich liczba oraz rozproszenie po rożnych bibliotekach spowodowało, ze uczeni usiłowali pogrupować je w rodziny tekstów. Stąd teŜ od nazwisk tych uczonych wyodrębniamy dziś rodzinę kodeksów
z Ferrary i Lake.
Pomimo późnego czasu powstania niektóre z tych kodeksów zawierają bardzo stare teksty. Jednak przy
ustalaniu tekstu oryginalnego nie odgrywają większej roli, ponieważ większość z nich posiada prototyp
sięgający IX wieku (najstarszym jest Kodeks Uspienski z 835 r.). Z waŜniejszych tekstów należy wymienić:
- 1 - z XII w. przechowywany w Bazylei. Na nim wzorował się Erazm z Rotterdamu wydając pierwszy
tekst krytyczny Nowego Testamentu;
- 33 - z IX w. przechowywany w Bibliotece Narodowej w Paryżu, zwany jest często królową minuskułów.
Zdaniem wielu uczonych jest to najlepszy kodeks minuskułowy;
11
- 61 - z XVI wieku jest znany z tego, iż jako jedyny z kodeksów greckich zawiera tzw. comma Johanneum
(Jana 5:7-8) zapożyczone z Wulgaty.

LEKCJONARZE
Obecnie posiadamy około 2000 lekcjonarzy. Są to kodeksy zawierające czytania biblijne ułożone
zgodnie z potrzebami roku liturgicznego. Są napisane zarówno majuskułą, jak i minuskułą. Oznacza
się je literą „l” i cyfrą, np. l10. Najstarsze z nich pochodzą z V wieku np. l1596 znajdujący się w
Wiedniu lub 1043.

CYTATY OJCÓW KOŚCIOŁA
Cytaty z pism Ojców Kościoła mają znaczenie wtedy, gdy autorzy tych pism Ŝyli przed najwcześniejszymi
kodeksami biblijnymi. Do grupy więc tych Ojców Kościoła można zaliczyć: Klemensa Aleksandryjskiego,
Orygenesa, Euzebiusza, Tertuliana, Cypriana, Ambrożego, Hieronima i Augustyna. Mają
one małe znaczenie, chociaż jest ich bardzo wiele, gdyż Ojcowie Kościoła prawie nigdy nie cytowali
fragmentów Pisma Świętego dosłownie, ale przytaczali je z pamięci, parafrazowali, streszczali, czy tez
celowo zmieniali. Obecnie posiadamy około 250 tys. wariantów tekstowych, z czego znacząca ilość
mocno zniekształca tekst, są jednak i takie, które przekazują starszą postać tekstu od najwcześniejszych
kodeksów biblijnych.

RECENZJE, Z KTÓRYCH POWSTAŁY RODZINY TEKSTÓW
- rodzina aleksandryjska (oznacza się ją literą H). Często nazywana jest rodziną hezychiańską. Tą nazwę
zawdzięcza przypuszczeniu, iŜ kapłan Hezychiusz Ŝyjący w Aleksandrii w IV wieku był autorem
tej recenzji. Nalezą do niej najbardziej liczące się kodeksy: Synajski, Watykański, Efrema, P75, 33,
1596, cytaty w pismach Orygenesa i Atanazego. Kodeksy z tej rodziny posiadają tekst staroŜytny,
używa konsekwentnie textus brevior, język jest prosty, brak jest harmonizacji. Opuszcza jednak trudne
fragmenty Ewangelii (Marka 16:9-20; Łk 22,43n; Jana 7:53-8:11).
- rodzina antiocheńska (skrót K pochodzi od gr. koine – wspólny) zwana jest równieŜ rodziną bizantyńską.
Przypuszczalnie zapoczątkował tę recenzję kapłan Lukian Ŝyjący w Antiochii w IV wieku. Za
podstawę przyjął recenzję H, jednakŜe poprawił jej formę literacką i usunął semityzmy. Z Antiochii
przeszła do Konstantynopola i rozeszła się po całym cesarstwie bizantyjskim. Przez wiele wieków był
to oficjalny tekst grecki Pisma Świętego (textus receptur). Przedstawicielami tej recenzji są Kodeks
Aleksandryjski, Bazylejski (E), cytaty w pismach Cyryla Aleksandryjskiego i Chryzostoma. Cechami
charakterystycznymi tego tekstu są staranie o piękno języka i poprawność stylu, objaśnianie miejsc
niezrozumiałych i harmonizacje.
- rodzina cezarejska (C) wywodzi się z Cezarei Palestyńskiej z III wieku. Ten typ tekstu reprezentuje
kodeks Koridethi (038), papirus P45, liczne minuskuły i lekcjonarze, cytaty z pism Orygenesa i Euzebiusza.
Tekst wyróżnia się elegancją stylu i dokładnością, ale nie cieszył się popularnością w Kościele.
- rodzina zachodnia (D). Głównym reprezentantem tej rodziny jest kodeks Bezy (D). Ten typ tekstu
rozpowszechniony był głównie na zachodzie Europy. Służył za podstawę dla tłumaczeń staro łacińskich
i przekładów syryjskich i dlatego można sądzić, iż sięga II wieku. Tekst rodziny D był cytowany w
dziełach Marcjona, Justyna, Tacjana i Ireneusza. Jego cechą charakterystyczną jest tendencja do wyjaśniania lekcji trudnych i wygładzania stylu. Przejawia on skłonność do harmonizacji i daje parafrazy wyjaśniające. Tekst ma charakter wyraźnie semicki.