My OperaOdnalezione zwoje-Stary Testament
Sunday, January 6, 2013 5:32:56 PM
TEKST KSIĄG STAREGO TESTAMENTU
Nie posiadamy autografów, czyli oryginałów tekstu kanonicznego, ale alografy, czyli odpisy. Tekst
biblijny był przepisywany wielokrotnie dla potrzeb synagog oraz wyznawców judaizmu i chrześcijaństwa.
Dzięki pracy kopistów teksty święte zachowały się na papirusach, zwojach pergaminowych, w
kodeksach, lekcjonarzach i w dziełach pisarzy chrześcijańskich w formie cytatów. Takie teksty nazywamy
„świadkami tekstu”. Świadectwa te mogą mieć postać bezpośrednią, kiedy przekazują tekst w
formie ciągłej i pośrednią, gdy pewne fragmenty tekstu znajdujemy w innych dziełach, jak chociażby u
Ojców Kościoła. Teksty te zachowały się w formie bezsamogłoskowej lub opatrzonej samogłoskami.
W okresie bowiem od VIII-X w. uczeni Żydowscy zwani „masoretami” (od masorah – tradycja) zaopatrzyli
tekst hebrajski w samogłoski, akcenty i znaki przestankowe, a na marginesach zostawili glosy.
Stąd tez dzielimy świadków tekstu Starego Testamentu na teksty przedmasoreckie i masoreckie.
RĘKOPISY PRZEDMASORECKIE
- papirus Nash (od nazwiska angielskiego odkrywcy). Znany od 1902 r., zawiera teksty Wj 20,2-17 i
Pwt 6,4. 5, pochodzi z I wieku przed Chrystusem.
- teksty qumrańskie znalezione w latach 1947-56 w grotach nad Morzem Martwym zawierają fragmenty
wszystkich ksiąg Starego Testamentu oprócz Księgi Estery z czasów od III wieku przed, do I wieku
po Chrystusie. Jedyną całą, odnalezioną księgą jest Księga Izajasza.
- rękopisy z genizy4 kairskiej znalezione w 1896 r. pochodzą z VII-VIII wieku. Jedną z cenniejszych
znalezionych ksiąg była Księga Syracha w języku hebrajskim.
- fragmenty tekstów biblijnych pisanych na skórze i filakterie używane do prywatnej modlitwy znalezione
w wadi Murabba’t nad Morzem Martwym z II wieku po Chrystusie.
- Pięcioksiąg samarytański, tzw. zwój Abiszy, datowany na I wiek po Chrystusie przez T. Gastera, znaleziony
w 1616 roku, znajduje się w Nablus w gminie samarytańskiej. Jego powstanie związane jest ze
schizmą, jaka dokonała się w religii Ŝydowskiej po niewoli babilońskiej, kiedy to Samarytanie uznali
za natchnioną jedynie Torę Mojżeszową. Oprócz zwoju Abiszy jest jeszcze ok. 40 większych rękopisów
samarytańskich.
KODEKSY MASORECKIE
Kodeks jest zbiorem pergaminowych kart zszytych ze sobą. Liczba kodeksów masoreckich, będących
odpisem całego Starego Testamentu lub poszczególnych jego ksiąg, sięga 2000 rękopisów. Tylko 4
pochodzą z IX-X wieku, 4 z XI wieku, 8 z XII wieku. Reszta została napisana pomiędzy XIII-XV wiekiem.
Najstarsze i najważniejsze kodeksy to:
4 Geniza, to miejsce, gdzie Żydzi składowali zniszczone, zużyte święte księgi. Wynikało to z wielkiego szacunku dla
Pisma Świętego.
8
- Kairski (C) z 895 roku zawierający księgi proroków,
- Petropolitanus (P) z 916 roku zawierający księgi proroków,
- z Aleppo z ok. 930 roku zawierający cały Stary Testament,
- Leningradzki (L) z 1008 roku zawierający cały Stary Testament.
RECENZJE
W najstarszych odpisach tekst Starego Testamentu nie był ujednolicany. Starania o ustalenie jednobrzmiącego tekstu Biblii hebrajskiej pojawiają się dopiero po synodzie w Jamne (90 r. po Chr.), gdy ustalono kanon Żydowski. Pierwszą recenzją jest praca Józefa ben Akiby (50-137). Jego ustalenia stały się obowiązującymi i traktowane są jako niepodważalne. Od czasu jego ustaleń kopiści zaczęli traktować tekst spółgłoskowy jako nienaruszalny. Znaleźć jedynie można uwagi (qerê – ketîb) oznaczające,jak należy dane słowo czytać (qerê), jeśli należy to czynić inaczej, niż jest w tekście napisane (ketîb).
Bardzo szybko zaczęto równieŜ zliczać wiersze, wyrazy i litery Pisma Świętego, podzielono je również
na perykopy liturgiczne (tzw. sedery i parasze), co dawało gwarancję na przekazywanie tekstu świętego
bez zmian.
Po upadku powstania Bar Kochby w 135 r. część uczonych wyemigrowała do Babilonii. Wtedy tez
powstają akademie biblijne m.in. w Nehardei, Surze, a także na terenie Palestyny w Cezarei, Tyberiadzie
i Seforis. Dzięki pracy uczonych zwanych tannaitami i amoraitami powstały Miszna (II-III w.) i
Gemara (IV-V w.), tworzące razem Talmud5. Opracowali oni takŜe zasady przepisywania ksiąg świętych
tak, aby uniknąć błędów.
Masoreci, którzy pracowali nad tekstami świętymi od VII w., wprowadzili system znaków samogłoskowych
zapewniający jednolitość brzmienia tekstu. JednakŜe między masoretami pracującymi w tych
dwóch wymienionych ośrodkach zachodzi zasadnicza różnicą: Masoreci babilońscy stawiali znaki nad
spółgłoskami, masoreci palestyńscy pod spółgłoskami w formie kropek i kresek. Ostatecznie przyjął
się system rodu ben Aszera z Tyberiady i z tym systemem znaków drukowano pierwsze wydanie Biblii
hebrajskiej.
WYDANIA TEKSTU DRUKOWANEGO STAREGO TESTAMENTU
Pierwszą Biblię hebrajską drukowaną wydał dominikanin Feliks z Prato u Bomberga w Wenecji w
1516/17 r. Tekst ten został poprawiony przez Jakuba ben Chajima i wydany w 1524/25 r. W XX w.
nowe krytyczne wydanie tekstu przygotował R. Kittel w 1927 r. i wznawiał P. Kahle pod tytułem Biblia
Hebraica. Od 1951 r. uwzględnia ona równieŜ rękopisy qumrańskie. Najlepszym wydaniem tekstu
biblijnego Starego Testamentu jest Biblia Hebraica Stuttgartensia oparta na kodeksie Leningradzkim,
wydana przez K. Elligera i W. Rudolpha w latach 1967-77.
5 Talmud pochodzi od hebr. czasownika lamad – uczyć się. Jest on głównym źródłem nauki ustnej w judaizmie. Jest uważany za następstwo i kontynuację Biblii. Talmud przedstawia przebieg i wynik studiów oraz dyskusji nad Biblią, które prowadzili Ŝydowscy uczeni w Palestynie, a następnie w Babilonii. Wyjaśniano prawdy i zasady Biblii, przystosowując je do zmieniających się warunków Ŝycia. Początkowo Talmud przekazywany był ustnie, potem nastąpiło spisanie. Nazwy Talmud uŜywa się dla określenia zbioru powstałego z połączenia w całość Miszny i Gemary. Talmud zachował się w dwóch kolekcjach spisanych w Palestynie i Babilonii, stąd teŜ jest Talmud Palestyński (w wydaniu
drukowany w 1523-24 nadano mu tytuł Talmud Jerozolimski) i Talmud Babiloński. Natomiast Miszna to
zbiór ustnego Prawa, zredagowanego w j. hebrajskim przez rabbiego Judę ha-Nasi (od hebr. szana – powtarzać, nauczać; stąd Miszna – powtarzanie, nauka). Miszna składa się z sześciu działów, zwanych „porządkami” (hebr. sedarim – porządek). Gemara zaś to komentarz do Miszny.
Nie posiadamy autografów, czyli oryginałów tekstu kanonicznego, ale alografy, czyli odpisy. Tekst
biblijny był przepisywany wielokrotnie dla potrzeb synagog oraz wyznawców judaizmu i chrześcijaństwa.
Dzięki pracy kopistów teksty święte zachowały się na papirusach, zwojach pergaminowych, w
kodeksach, lekcjonarzach i w dziełach pisarzy chrześcijańskich w formie cytatów. Takie teksty nazywamy
„świadkami tekstu”. Świadectwa te mogą mieć postać bezpośrednią, kiedy przekazują tekst w
formie ciągłej i pośrednią, gdy pewne fragmenty tekstu znajdujemy w innych dziełach, jak chociażby u
Ojców Kościoła. Teksty te zachowały się w formie bezsamogłoskowej lub opatrzonej samogłoskami.
W okresie bowiem od VIII-X w. uczeni Żydowscy zwani „masoretami” (od masorah – tradycja) zaopatrzyli
tekst hebrajski w samogłoski, akcenty i znaki przestankowe, a na marginesach zostawili glosy.
Stąd tez dzielimy świadków tekstu Starego Testamentu na teksty przedmasoreckie i masoreckie.
RĘKOPISY PRZEDMASORECKIE
- papirus Nash (od nazwiska angielskiego odkrywcy). Znany od 1902 r., zawiera teksty Wj 20,2-17 i
Pwt 6,4. 5, pochodzi z I wieku przed Chrystusem.
- teksty qumrańskie znalezione w latach 1947-56 w grotach nad Morzem Martwym zawierają fragmenty
wszystkich ksiąg Starego Testamentu oprócz Księgi Estery z czasów od III wieku przed, do I wieku
po Chrystusie. Jedyną całą, odnalezioną księgą jest Księga Izajasza.
- rękopisy z genizy4 kairskiej znalezione w 1896 r. pochodzą z VII-VIII wieku. Jedną z cenniejszych
znalezionych ksiąg była Księga Syracha w języku hebrajskim.
- fragmenty tekstów biblijnych pisanych na skórze i filakterie używane do prywatnej modlitwy znalezione
w wadi Murabba’t nad Morzem Martwym z II wieku po Chrystusie.
- Pięcioksiąg samarytański, tzw. zwój Abiszy, datowany na I wiek po Chrystusie przez T. Gastera, znaleziony
w 1616 roku, znajduje się w Nablus w gminie samarytańskiej. Jego powstanie związane jest ze
schizmą, jaka dokonała się w religii Ŝydowskiej po niewoli babilońskiej, kiedy to Samarytanie uznali
za natchnioną jedynie Torę Mojżeszową. Oprócz zwoju Abiszy jest jeszcze ok. 40 większych rękopisów
samarytańskich.
KODEKSY MASORECKIE
Kodeks jest zbiorem pergaminowych kart zszytych ze sobą. Liczba kodeksów masoreckich, będących
odpisem całego Starego Testamentu lub poszczególnych jego ksiąg, sięga 2000 rękopisów. Tylko 4
pochodzą z IX-X wieku, 4 z XI wieku, 8 z XII wieku. Reszta została napisana pomiędzy XIII-XV wiekiem.
Najstarsze i najważniejsze kodeksy to:
4 Geniza, to miejsce, gdzie Żydzi składowali zniszczone, zużyte święte księgi. Wynikało to z wielkiego szacunku dla
Pisma Świętego.
8
- Kairski (C) z 895 roku zawierający księgi proroków,
- Petropolitanus (P) z 916 roku zawierający księgi proroków,
- z Aleppo z ok. 930 roku zawierający cały Stary Testament,
- Leningradzki (L) z 1008 roku zawierający cały Stary Testament.
RECENZJE
W najstarszych odpisach tekst Starego Testamentu nie był ujednolicany. Starania o ustalenie jednobrzmiącego tekstu Biblii hebrajskiej pojawiają się dopiero po synodzie w Jamne (90 r. po Chr.), gdy ustalono kanon Żydowski. Pierwszą recenzją jest praca Józefa ben Akiby (50-137). Jego ustalenia stały się obowiązującymi i traktowane są jako niepodważalne. Od czasu jego ustaleń kopiści zaczęli traktować tekst spółgłoskowy jako nienaruszalny. Znaleźć jedynie można uwagi (qerê – ketîb) oznaczające,jak należy dane słowo czytać (qerê), jeśli należy to czynić inaczej, niż jest w tekście napisane (ketîb).
Bardzo szybko zaczęto równieŜ zliczać wiersze, wyrazy i litery Pisma Świętego, podzielono je również
na perykopy liturgiczne (tzw. sedery i parasze), co dawało gwarancję na przekazywanie tekstu świętego
bez zmian.
Po upadku powstania Bar Kochby w 135 r. część uczonych wyemigrowała do Babilonii. Wtedy tez
powstają akademie biblijne m.in. w Nehardei, Surze, a także na terenie Palestyny w Cezarei, Tyberiadzie
i Seforis. Dzięki pracy uczonych zwanych tannaitami i amoraitami powstały Miszna (II-III w.) i
Gemara (IV-V w.), tworzące razem Talmud5. Opracowali oni takŜe zasady przepisywania ksiąg świętych
tak, aby uniknąć błędów.
Masoreci, którzy pracowali nad tekstami świętymi od VII w., wprowadzili system znaków samogłoskowych
zapewniający jednolitość brzmienia tekstu. JednakŜe między masoretami pracującymi w tych
dwóch wymienionych ośrodkach zachodzi zasadnicza różnicą: Masoreci babilońscy stawiali znaki nad
spółgłoskami, masoreci palestyńscy pod spółgłoskami w formie kropek i kresek. Ostatecznie przyjął
się system rodu ben Aszera z Tyberiady i z tym systemem znaków drukowano pierwsze wydanie Biblii
hebrajskiej.
WYDANIA TEKSTU DRUKOWANEGO STAREGO TESTAMENTU
Pierwszą Biblię hebrajską drukowaną wydał dominikanin Feliks z Prato u Bomberga w Wenecji w
1516/17 r. Tekst ten został poprawiony przez Jakuba ben Chajima i wydany w 1524/25 r. W XX w.
nowe krytyczne wydanie tekstu przygotował R. Kittel w 1927 r. i wznawiał P. Kahle pod tytułem Biblia
Hebraica. Od 1951 r. uwzględnia ona równieŜ rękopisy qumrańskie. Najlepszym wydaniem tekstu
biblijnego Starego Testamentu jest Biblia Hebraica Stuttgartensia oparta na kodeksie Leningradzkim,
wydana przez K. Elligera i W. Rudolpha w latach 1967-77.
5 Talmud pochodzi od hebr. czasownika lamad – uczyć się. Jest on głównym źródłem nauki ustnej w judaizmie. Jest uważany za następstwo i kontynuację Biblii. Talmud przedstawia przebieg i wynik studiów oraz dyskusji nad Biblią, które prowadzili Ŝydowscy uczeni w Palestynie, a następnie w Babilonii. Wyjaśniano prawdy i zasady Biblii, przystosowując je do zmieniających się warunków Ŝycia. Początkowo Talmud przekazywany był ustnie, potem nastąpiło spisanie. Nazwy Talmud uŜywa się dla określenia zbioru powstałego z połączenia w całość Miszny i Gemary. Talmud zachował się w dwóch kolekcjach spisanych w Palestynie i Babilonii, stąd teŜ jest Talmud Palestyński (w wydaniu
drukowany w 1523-24 nadano mu tytuł Talmud Jerozolimski) i Talmud Babiloński. Natomiast Miszna to
zbiór ustnego Prawa, zredagowanego w j. hebrajskim przez rabbiego Judę ha-Nasi (od hebr. szana – powtarzać, nauczać; stąd Miszna – powtarzanie, nauka). Miszna składa się z sześciu działów, zwanych „porządkami” (hebr. sedarim – porządek). Gemara zaś to komentarz do Miszny.
