Đời là một cuộc chơi mà tất cả mọi người đều thích đùa và dù muốn hay không muốn thì ta vẫn phải tham gia trò chơi này.

Khi hỏi về cách xử thế giữa người với người. Khổng Tử nói sau

Kỷ sở bất dục, vật thị ư nhân (12:2)
Điều mà mình không muốn thì đừng làm cho người khác

Ngôn sở bất tri, Tri sở bất ngôn

Biết không nói, Nói Không biết

Dụng nhân như dụng mộc (用人如用木)

Không tin thì đừng dùng. Dùng thì đừng tỏ thái độ nghi nan.

Lúc nhỏ khí huyết chưa sung túc phải giữ gìn sắc dục

Lúc lớn khí huyết đang hăng phải giữ gìn việc tranh đấu
Lúc già khí huyết suy kém phải giữ gìn việc tham lam. (16:7)

Có ba thứ ngu dốt :

Không hiểu biết những gì mình đáng biết.
Hiểu biết không rành những gì mình biết.
Hiểu biết những gì mình không cần biết.

Ba điều hạnh phúc :

Một Thân xác khỏe mạnh.
Một Tinh thần tự do.
Một Trái tim trong sạch.

Làm thầy thuốc lầm thì giết một người.

Làm thầy địa lý lầm thì giết một họ.
Làm thầy chính trị lầm thì giết một nước.
Làm văn hóa lầm thì giết cả một đời.

Danh vi lớn , không mang lấy mãi.

Công việc lớn, không nên gánh lấy mãi.
Quyền thế lớn, không nên giử lấy mãi
Uy thế lớn, không nên bám lấy mãi.

Người biết Đạo tất không khoe.

Người biết Nghĩa tất không Tham.
Người biết Đức tất không thích tiếng Tâm lừng Lẩy.

Điều dưỡng cái KHÍ lúc đang giận.

Đề phòng CÂU NÓI lúc sướng mồm.
Lưu tâm SỰ NHẪN lúc bối rối.
Biết dùng ĐỒNG TIỄN lúc sẳn sàng.

Chúa tể của Thân là Tâm

Điều của Tâm phát ra là Ý
Bản thân của Ý là Tri
Ý để vào đâu là Vật -- Vương Dương Minh

Mỗi ngày ta xét ba điều :

Làm việc cho ai có hết lòng không?
Đối với bạn có vẹn chử tín không ?
Đạo thầy truyền có học không ? -- Tăng Tử (1:4)

Tự khiêm người ta càng phục, Tự khoe người ta càng khinh Lử Hồi

Kẻ hay hiếu danh, việc làm thường giả dối -- Lả Khôn

Làm điều gì thành thật, thì bụng an ổn, mỗi ngày mỗi hay
Làm điều gì gian dối, bụng băn khoăn, mỗi ngày mỗi dở

Ở đời cái gì trung dung thì còn, cấp bách quá thì mất

Việc mà trung dung thì có ý vị
Người mà trung dung thì sống lâu

Làm việc nghĩa chớ kể thiệt hại

Luận anh hùng chớ kể hơn thua

Tâm niệm trầm tĩnh thì lẽ gì nghĩ chẳng tới

Chí khí cao rộng thì việc gì làm chẳng xong

Tầm thuật quý nhất là sáng suốt

Tướng mạo quý nhất là chính đại
Ngôn ngữ quý nhất là giản dị, chân thật

Khí kiêng nhất là hung hăng.

Tâm kiêng nhất là hẹp hòi.
Tài kiêng nhất là bộc lộ.

Tâm phải rộng để dung nạp người trong thiên hạ

Tâm phải công bằng để làm việc trong thiên hạ
Tâm phải trầm tĩnh để xét lý trong thiên hạ
Tâm phải vững vàng để chống lại những biến cố trong thiên hạ

Việc sắp xảy ra mà ngăn được, việc đang xảy ra mà cứu được, Đó là quyền biến,

Chưa có việc mà biết việc sắp đến, mới có việc mà biết được việc sau, có tài năng
Định việc mà biết việc xảy ra thế này, thế nọ, như vậy là biết lo xa.
Người như thế là người có kiến thức rộng rãi

Trong thiên hạ có ba cái nguy :

Đức ít mà được ân sủng nhiều.
Tài kém mà ở địa vị cao.
Thân không lập được công to mà hưởng bổng lộc nhiều. -- Hòai Nam Tử

Ở đời có 3 điều đáng tiếc

Một là việc hôm nay bỏ qua
Hai là đời này chẳng học
Ba là thân này lỡ hư -- Chu Hi

Theo BBC
Trong bài Bấm tiểu luận trước, tôi đã đề cập đến những vấn đề, góc nhìn và sự phát triển gần đây mà người Việt cần biết trước khi họ mạo hiểm sang Phương Tây.

Tuy nhiên, tôi đã sao nhãng một câu hỏi rất quan trọng: “Nói chung, người Tây nhìn và đối xử với người Việt và người Châu Á như thế nào?”
Tin mừng là người Tây nói chung nhìn người Châu Á cũng giống như mọi người khác. Vì đạo đức tự do được phổ biến và cá nhân được đề cao, nhiều nước Phương Tây tin tưởng rằng mọi người nên được đối đãi bình đẳng và công bằng. Có pháp luật ở mỗi nước khuyến khích và bảo vệ lý tưởng này, tức là trong việc làm và cả trong đời sống công cộng, không phân biệt nam hay nữ, gia đình, giới tính, tôn giáo, dân tộc hoặc là chủng tộc. Quan trọng nữa là những đạo luật này phản ánh sự cởi mở và quyết tâm có công bằng xã hội mà đã giúp cho phương Tây thành công và đáng được đến thăm hay định cư.

Nhưng dĩ nhiên, xã hội phương Tây, như bất cứ xã hội nào, không phải lúc nào cũng sống đúng theo lý tưởng của mình. Mặc dù những vụ phân biệt chính thức hay quá khích ít xảy ra, nhưng sự phân biệt thực sự vẫn còn. Theo kinh nghiệm của tôi sau khi ở Úc hơn 30 năm, rất hiếm khi xảy ra các vụ tấn công bạo lực do kỳ thị chủng tộc. Vì vậy, mỗi người đi nước ngoài, dù phải lo về an toàn cá nhân, nhưng không phải vì thế mà ngần ngại làm chuyến “Tây du ký”.

Tệ phân biệt mà người Châu Á nên chú ý hơn là sự phân biệt “tinh tế hơn”, hiện hữu trong những cửa hàng và quán ăn nơi mà người bán hàng và hầu bàn có vẻ đối xứ với mình cộc lốc và uể oải hơn những khách không phải là người Châu Á. Đôi khi chúng ta bị bắt gặp đang nói chuyện to bằng tiếng Việt và người qua đường nhìn chúng ta với thái độ khinh miệt. Và chúng ta có thể nhận ra khi người khác cười khẩy vì những điều bình thường đại loại như râu tóc, ngón tay nhỏ dài, một món ăn không quen hay cách ta đậu xe hơi.
Ở nhiều nước phương Tây người Châu Á được xem như di dân thành công và hòa nhập tốt với cộng đồng mới. Vì vậy, sự phân biệt không phải là thách thức hay bất công to lớn nhất. Thay vào đó, nhà trí thức Úc, Waleed Aly, đã nói rất đúng khi miêu tả rằng ở Úc (và có lẽ ở nhiều nước khác), “có mức độ cao của sự phân biệt chủng tộc mức thấp”. Có nghĩa là người Châu Á bị ép buộc một cách vô hình sống theo sự mong chờ của người phương Tây và bị phê bình hay nhạo báng khi họ không tuân theo.

Người Châu Á ở các nước phương Tây nhiều khi bị coi như hoàn toàn khác biệt với người Tây và đồng thời hoàn toàn đồng nhất đối với tất cả người Châu Á khác. Tóc “ta” luôn luôn đen và thẳng, mắt luôn luôn nghiêng, làm việc luôn luôn vất vả, học toán luôn luôn giỏi và luôn luôn có hiếu. Đương nhiên, ấn tượng bất di bất dịch này không phải là vấn đề xấu thực chất; vấn đề ở đây là vấn đề rập khuôn.
Như tôi sẽ giải thích dưới đây: chúng ta nên chống lại mẫu rập khuôn này vì chúng ngăn trở sự quan hệ cá nhân và công việc chuyên nghiệp của người Châu Á ở nước ngoài và đôi khi cả ở trong nước. Hơn nữa, chúng ta nên phản đối sự phân biệt này không phải là vì sự tiến bộ trong đời sống của “người Ta” thôi, mà còn để nâng cao nền đức hạnh và văn minh của Phương Tây nữa. Như ông Martin Luther King đã dạy, “sự bất công ở bất kỳ nơi nào cũng là sự đe dọa bất công khắp mọi nơi”.
Quan hệ tình yêu

Có nhiều điều đáng kính trọng về mối quan hệ giữa người châu Á và người phương Tây. Quan hệ này có thể là cầu nối ở giữa hai xã hội khác nhau.

Cơ bản là, và chắc chắn là việc này không làm ai ngạc nhiên, phụ nữ Châu Á hấp dẫn với nam giới Tây hơn nam giới Châu Á hấp dẫn với phụ nữ Tây. Theo số liệu điều tra dân số ở Mỹ, khả năng phụ nữ Mỹ gốc Châu Á kết hôn với người ngoài chủng tộc cao gấp đôi nam giới Mỹ gốc Châu Á lấy vợ ngoài chủng tộc.

Một lý do giải thích sự chênh lệch này là hình tượng của phụ nữ Châu Á ở phương Tây là thanh lịch, quyến rũ và đẹp kỳ lạ. Một bằng chứng hiển nhiên là trong những phim nổi tiếng như Rambo: First Blood Part II, Good Morning Vietnam, Đông Dương và Người Mỹ Thầm Lặng (cả hai bản làm 1958 và 2002), các diễn viên nữ Việt Nam chính trong phim này rất xinh, nhưng cũng thần bí và có nhiều trắc trở trong đời sống.

Các học giả về giới và Châu Á học khẳng định rằng việc Tây Phương ham thích phụ nữ Châu Á gắn liền với cái nhìn cho rằng họ mềm mỏng và dễ phục tùng. Vì vậy, việc đàn ông Tây theo đuổi đàn bà Châu Á gắn với mộng tưởng cứu giúp, thuần hoá và truyền bá văn minh cho xã hội Châu Á. Ngoài ra, mẫu đàn bà hiền lành và nghiêm trang dễ thu hút những đàn ông Tây có quan niệm truyền thống – họ ngờ vực ảnh hưởng của chủ nghĩa nữ quyền lên sắc đẹp và vai trò về giới.

Cần nói rõ là tôi không có ý cho rằng mọi đàn ông Tây quan hệ với phụ nữ Châu Á đều có mộng tưởng thuộc địa hoặc luyến tiếc quá khứ. Tôi chỉ muốn nói là hai sự thôi thúc này đã đóng góp đưa tới hình tượng thống trị của phụ nữ Châu Á ở Phương Tây và có thể giúp giải thích tại sao quan hệ giữa “nữ Ta” và “nam Tây” phổ biến hơn quan hệ giữa “nữ Tây” và “nam Ta”.
Đàn ông Á Châu tương đối không hấp dẫn ở phương Tây nói chung vì bị xem là quá yểu điệu về cơ thể và quá gia trưởng về xã hội. Trong văn hóa phương Tây, tính điển hình của đàn ông Châu Á là đầy sát khí và thủ đoạn (nổi tiếng nhất là Hoàng Đế Nhà Minh tàn ác trong Flash Gordon). Những đàn ông Châu Á đáng yêu thường là hơi lập dị và tức cười (Jackie Chan, Pat Morita hay John Cho). Trong cả hai trường hợp (kẻ hung ác và bạn tri kỷ), nhân vật Châu Á không bao giờ bằng được anh hùng Phương Tây rắn chắc và tự tin, và ít khi giành được người đẹp.
Trong khi đàn bà Châu Á có thể đáp ứng quan niệm truyền thống của Tây Phương về phụ nữ, đàn ông Châu Á trở nên kém hấp dẫn hơn khi được so với quan niệm truyền thống ở Tây Phương về nam giới. Người đàn ông Phương Tây lý tưởng là vạm vỡ và quả quyết, còn người đàn ông Châu Á lý tưởng là khéo léo và kín đáo.

Quan niệm của Phương Tây về đàn ông Châu Á có thể thay đổi trong tương lai, nhất là nếu thế kỷ này tiến triển thành “Thế kỷ của Châu Á”. Tuy thế, cũng giống như không có môn thể thao hay trò chơi nào lại cao cấp hơn môn thể thao hay trò chơi khác, có lẽ nam giới Châu Á thực ra không khá hơn hay kém hơn đàn ông phương Tây, tối thiểu là về mỹ học? Có lý do nào trong thế kỷ 21 để ta tin rằng to lớn hơn thì luôn luôn tốt hơn?

Như vậy, quan trọng hơn là ta đối đầu với định kiến rằng đàn ông Châu Á không hấp dẫn vì nó không sáng tỏ và có tính chất sô vanh. Chúng ta cũng nên nghi ngờ tư tưởng Nho giáo đặt đàn ông vào vị trí cao nhất trong gia đình và cộng đồng. Những hệ thống cấp bậc gia trưởng đã lỗi thời và bất công, không chỉ làm phụ nữ Tây phát chán, mà phụ nữ Châu Á cũng thấy thế khi họ “đoạn tuyệt” với những truyền thống và đạo đức đã bắt họ ở nhà và sống dưới quyền hành của đàn ông.

Trong Tạp chí Châu Á và Hoa Kỳ Học nhà nghiên cứu Kumiko Nemoto đã phỏng vấn vài chục phụ nữ Hoa Kỳ gốc Châu Á, những người đã từng hẹn hò hay lấy chồng da trắng. Tất cả những phụ nữ này thể hiện sự buồn giận với đàn ông Châu Á vì họ nhìn thấy sự lạc hậu, thiếu thông cảm và hờ hững. Theo một người được phỏng vấn, đàn ông Châu Á, “không phải là người hào hoa phong nhã…Họ không trìu mến…Tôi nghĩ cá tính của tôi không phù hợp với nhiều đàn ông Châu Á vì tôi quá tự lập.…tôi có tinh thần hướng ngoại quá cao.”

Tôi đã từng nghe những người phụ nữ Việt Nam ở những độ tuổi khác nhau và ở những nơi khác nhau thể hiện sự buồn giận tương tự về đàn ông Việt. Mới đây, khi tôi ráng “làm mối” một người bạn nam cho một người nữ, tôi nhấn mạnh anh này chu đáo và hiện đại, anh ấy trưởng thành trong hoàn cảnh khó khăn nên biết lo cho mình và chăm sóc cho người khác, anh ấy nấu ăn ngon lành và lau nhà sạch sẽ.
Chị ấy trả lời, “Tất cả điều đó sẽ thay đổi khi anh ấy có vợ.” Câu này làm cho tôi phải cân nhắc rằng đàn ông Châu Á nên suy nghĩ lại thái độ của mình đối với tình bạn và tình yêu, công việc trong nhà và công việc nuôi con nếu muốn tránh cảnh cô đơn suốt đời.
Cái trần bằng tre
Tác giả Mỹ gốc Hàn Quốc, Wesley Yang, mới viết bài tranh luận trong New York Magazine khẳng định nhiều phòng làm việc ở Mỹ đã xuất hiện cái “trần bằng tre” có khả năng trấn áp một cách kín đáo người Châu Á không cho họ vươn lên. Ông Yang xác nhận trong những nghề làm ăn qua nhiều thập kỷ, người gốc Châu Á đã chiếm ưu thế như kinh doanh, luật, y khoa và công nghệ thông tin. Nhưng hiện nay có rất ít người Châu Á giành được vị trí quản lý và giám đốc
Ông Yang tố cáo cái “thành kiến vô thức” này, nhưng lại phê bình nặng nề hơn những người Châu Á làm cho thành kiến kéo dài. Đặc biệt, sự bất tài của người Đông Á trong thể hiện tình cảm, sáng kiến và ý chí của họ, có nghĩa là có định kiến nhìn người Châu Á như người máy hơn là con người.

Nói cách khác, người Châu Á ở Phương Tây được đánh giá như xe máy Honda chắc chắn và bền, nhưng còn thiếu điểm đặc trưng hiện đại và mốt của xe máy Vespa và thua xa xe hơi BMW mạnh mẽ và sang trọng. Nghĩa là ở phương Tây nhân viên Châu Á được đánh giá xuất sắc, miễn là họ cúi đầu làm việc chăm chỉ và không đòi hỏi nhiều quá.

Tôi cũng thích sự hăng hái của ông Yang, nhưng tự hỏi liệu có phải ông Yang chống đối đạo đức Châu Á chỉ để phục tùng lý tưởng Mỹ về công việc và sự lãnh đạo. Hình như ông Yang đang kêu inh ỏi, “Chúng ta người Châu Á cũng trở thành phương Tây được!”

Điều này đưa ra một câu hỏi, “Người Châu Á có thể đạt được thành công và đóng góp cho phương Tây trong lúc còn trung thành với Châu Á không?” Tôi hy vọng câu trả lời là “Có thể”.
Châu Á hơn nữa

Việc thứ nhất mà người Châu Á trẻ nên suy xét là học thêm về cội nguồn của chính mình. Người Châu Á muốn di chuyển đến phương Tây nên nắm lịch sử, văn hóa, mâu thuẫn, thách thức và sắc thái xã hội gốc của chính mình. Không có kiến thức này, thì không bao giờ thay đổi định kiến về Châu Á ở Phương Tây được.

Đối với nhiều du học sinh Châu Á, việc thông thạo kiến thức xã hội, thời sự và di sản văn hóa của mình có nhiều lợi ích cho việc học tập. Nhiều khi, tôi chứng kiến sinh viên Châu Á ở Úc không thành công trong bài tiểu luận và công trình nghiên cứu hoặc không tham gia vào thảo luận trong lớp, không phải là vì kém tiếng Anh, mà vì thiếu những ví dụ, vấn đề và ý tưởng được rút ra từ kinh nghiệm của đất nước mình.

Tôi thường nghe nói những loại suy nghĩ và học hành kiểu Châu Á (cụ thể ở Việt Nam) là quá bị động, nên phải cải tạo cho năng động và sáng tạo hơn. Có thể ý kiến này đúng, tuy nhiên có mâu thuẫn trong việc đấu tranh để cho năng động và sáng tạo hơn nhưng rốt cuộc chỉ thành ra “như phương Tây thôi”.

Cuốn sách gây tranh cãi và bán chạy như tôm tươi của bà Amy Chua, Khúc chiến ca của Hổ mẹ, thăm dò những sự khác biệt rõ ràng trong phương pháp nuôi con của người Trung Quốc và người Tây. Bà Chua mô tả những chuyện kinh khiếp và hài hước khi nuôi hai đứa con gái: bắt chúng thi điểm cao nhất, từ chối niềm vui phù phiếm và bắt buộc học bài và tập chơi nhạc vài tiếng mỗi ngày.
Bà Chua nói học gạo “bị đánh giá thấp ở Hoa Kỳ”, trong khi bà cho rằng học gạo giúp làm tăng tiến trí óc, dũng cảm chịu đựng và cho ta cảm giác mình đạt thành tích nhờ gắng sức. Sau khi con mình trở nên xuất sắc – trong trường học, khi chơi piano, bơi lội – con mình sẽ thấy hoạt động ấy vui hơn và giá trị hơn (ý niệm này cũng được thể hiện rõ trong loạt phim TheKarate Kid và Kung Fu Panda). Bà mẹ hổ cho rằng: hổ con kiên tâm chứ không yếu đuối, bà mẹ luôn chuẩn bị chúng cho tương lai và chứng minh tình yêu của mẹ hổ qua hy sinh lớn lao.

Khi làm việc với vài trăm sinh viên Tây mỗi năm, tôi thấy là họ cũng nên mang tính Châu Á hơn một chút. Nhiều khi họ bỏ quên hai bổn phận chính của sinh viên: im lặng và nghe lời. Sinh viên Tây thường nghĩ họ có lợi khi tweet, blog, SMS, hơn là cần phải học từ thầy cô giáo hoặc trong sách vở. Đôi khi vì họ rất bận “multi-tasking” (làm nhiều công việc trong một lúc), họ không thu được kết quả gì. Đương nhiên, hiện nay nhiều sinh viên Châu Á cũng thiếu tập trung và thiếu sự rèn luyện trí óc; những người này cũng nên mang tính Châu Á hơn.

Để hiểu người Tây thấy người Ta như thế nào, bạn nên biết là mỗi bên không phải là hoàn hảo và mỗi bên đều có những điểm và tính cách có thể giúp bên kia. Dĩ nhiên người Việt đã biết điều này từ lâu. Trong lịch sử lâu dài, người Việt nhiều lần phải vay mượn, thích nghi, và pha trộn ảnh hưởng từ nước ngoài, những ảnh hưởng mà sau một thời gian người Việt xem chúng là “của mình”.

“Không có văn hóa tinh khiết,” là lời nhắc của nhà nghiên cứu Hữu Ngọc. “Tất cả là sự pha trộn.” Quan niệm này được chứng minh trong thần thoại nguồn gốc dân tộc (“con Rồng cháu Tiên”), ngôn ngữ (quốc ngữ), tôn giáo (tam giáo), thời trang (áo dài) và thức ăn (phở). Vì vậy, nếu quá khứ là hướng dẫn cho hiện tại, thì người thanh niên Việt Nam chuyển đến phương Tây không cần sợ bị ô nhiễm văn hóa xa lạ làm cho mình mất thiêng. Chúng ta tồn tại ở giữa phương Đông, phương Tây và những nơi khác, và đồng thời vẫn là người Việt đầy kiêu hãnh.

Tôi cũng là một 8X, nhưng đành phải "thú nhận" rằng có lỗ hổng, sự thiếu hụt trong kiến thức thời sự kinh tế - chính trị - xã hội của một bộ phận không nhỏ thế hệ trẻ chúng tôi.

Chuyện kể rằng, một 8X đầy nhiệt huyêt, tốt nghiệp loại giỏi trường Đại học ngoại thương, nộp hồ sơ dự tuyển vào Toyota Việt Nam. Đến phần thi trắc nghiệm kiến thức xã hội, có câu hỏi: "Chủ tịch nước Việt Nam hiện nay là ai?” và “APEC 2006 diễn ra ở Việt Nam vào tháng mấy?”. 8X này đã không ngần ngại trả lời: “Bác Nông Đức Mạnh là … chủ tịch nước” và đành phải “Sorry, I don’t know" (Rất tiếc, tôi không biết) cho câu hỏi thứ hai.

Mới cách đây mấy hôm, trong cuộc thi hoa khôi của tỉnh VP (quê hương Hai Bà Trưng) để chọn người dự thi Hoa hậu toàn quốc năm nay, có cô bé - sinh năm 1987 - lọt được vào Top 10, đã hồn nhiên trả lời vòng thi ứng xử, rằng: "Khởi nghĩa Hai Bà Trưng diễn ra vào thời gian 1940 - 1943"!!! Ngẫm ra, năm 1941 Bác Hồ về nước, cùng lúc đó Hai Bà Trưng vẫn đang cưỡi voi tung hoành đánh giặc khắp nơi! Kiến thức về lịch sử cười ra nước mắt như thế, chúng ta đã bàn nhiều. Song thực tế hiện nay còn rất nhiều, rất nhiều 8X, 9X không thể phân biệt nổi Ban chấp hành trung ương Đảng, Ban Bí thư, Bộ Chính trị; không biết Đảng uỷ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp là như thế nào. Tóm lại là cứ rối tinh lên cả.

Tôi cũng là một 8X, nhưng đành phải "thú nhận" rằng có lỗ hổng, sự thiếu hụt trong kiến thức thời sự kinh tế - chính trị - xã hội của một bộ phận không nhỏ thế hệ trẻ chúng tôi.

Có thể biện minh, rằng đa số các 9X đang lao vào guồng quay của những lớp học (học chính, học thêm, rồi học tại nhà…) để nỗ lực vào trường tốt, tìm học bổng, hướng tới mục tiêu vào đại học; còn các 8X sinh viên thì 7h tối vẫn mải miết ngoài đường phố, không học thêm tin học, ngoại ngữ, thì cũng đang cùng người yêu, bạn bè tận hưởng buổi tối xả hơi sau một ngày học tập căng thẳng. Nếu có đọc báo, xem truyền hình, lướt web thì 8X, 9X cũng có xu hướng tìm đến những góc giải trí, những thông tin về đĩa CD, bộ phim mới, những phiên bản game, hay chít chát với bạn bè. Chứ mấy ai định tìm hiểu xem VIệt Nam hôm nay có sự kiện gì, Quốc hội đang họp thông qua dự thảo luật nào, tiến trình gia nhập WTO của Việt Nam đã đi đến đâu, để từ đó đặt ra những câu hỏi tại sao, như thế nào, nhằm chuẩn bị hành trang cho mình một cách tự tin.

Có thể đổ lỗi rằng mình phải dành thời gian để tập trung cho chuyên môn. Chuyên môn của dân khối tự nhiên, kỹ thuật lại thiếu hụt kiến thức xã hội, thiếu khả năng diễn đạt, trình bày. Chuyên môn của khối xã hội lại thiếu hụt khả năng khai thác thông tin trên internet, khả năng tiếp cận công nghệ, tư duy logic… Khả năng nghe nói ngoại ngữ của các 8X, 9X kém, có một nguyên nhân đáng nói là do “không có gì để nói” hoặc “không biết nói gì”, nên không thể thực hành ngoại ngữ. Nếu nắm được thông tin cập nhật của đời sống kinh tế - chính trị - xã hội, và biết phân tích sự kiện từng ngày, từng tháng thì vốn kiến thức của 8X, 9X ấy sẽ luôn đầy ắp, và chẳng có topic nào khiến chúng ta phải đầu hàng cả.

Có thể đổ lỗi cho nền giáo dục nói chung, mà cụ thể là những cuốn sách giáo khoa và những bài giảng nhàm chán trên giảng đường. Tuy nhiên, hãy thử nhìn lại xem, những chỉ số phát triển kinh tế xã hội, vị trí của Việt Nam hiện nay ở đâu, tại sao Việt Nam cần phải cải cách, Việt Nam cải cách đến đâu và như thế nào, vấn đề tài chính, ngân hàng, các tranh cãi về giá cả điện nước, viễn thông, bạn bè quốc tế nghĩ gì, cần gì ở Việt Nam… không thể thường xuyên được cập nhật vào sách giáo khoa. Các thầy cô giáo cũng không phải là nguồn cung cấp thông tin, bởi họ còn phải truyền đạt quá nhiều kiến thức cơ bản cho học sinh trong một tiết học.

Cũng có thể bào chữa, rằng chuyện chính trị không phải là chuyện của tuổi chúng mình, bọn mình chỉ học để sau này làm giàu thôi. Song, các bạn không để ý rằng các chính trị gia nổi tiếng lại là các học giả uyên thâm về kinh tế, pháp luật; rằng chuyện “chính trị” thật ra không chỉ là chuyện của Đảng, Nhà nước mà là chuyện liên quan đến lợi ích thiết thân của mỗi công dân.

Sự thờ ơ với các vần đề kinh tế chính trị, xã hội có lẽ còn do chính bản thân 8X, 9X chưa hiểu hết tầm quan trọng, sự cần thiết phải có những kiến thức ấy trong thời đại ngày nay. Cách đây 4 năm, thời còn là học sinh phổ thông trung học, tôi cũng vậy. Cứ 7h ăn xong là ngồi vào bàn học, không biết đến chương trình thời sự là gì. Tôi cũng đọc báo, đọc nhiều là đằng khác, đọc cả An ninh thế giới, Thế giới mới, Hoa học trò, nhưng chỉ coi báo chí là trò giải trí. Còn bây giờ, tôi đang nỗ lực hàng ngày để bù đắp khoảng trống thờ ơ đó.

Khi đã hình thành một thói quen tìm hiểu thông tin, xâu chuỗi và nhìn nhận, phân tích sự kiện, tôi đã thấy rất nhiều đổi thay, đã thêm hiểu và thêm yêu thực tế cuộc sống trên quê hương mình. Chỉ cần có kiến thức xã hội, bạn 8X kia sẽ dễ dàng vượt qua các vòng kiến thức xã hội (quan trọng không kém các vòng thi IQ, GMAT, tiếng anh, nghiệp vụ) của các tập đoàn, các công ty nước ngoài như Toyota, Honda, LG... một cách xuất sắc.

Trong các buổi thảo luận, thậm chí chỉ là chuyện phiếm với bạn bè, bạn sẽ có nhiều thông tin để trao đổi, sẽ thấy mình hoà nhập dễ dàng với mọi chủ đề, và sẽ có lúc bạn nhận được một lời khen: “Ô, cậu hiểu biết rộng thật”, “Ô, cậu đọc ở đâu mà hay thế?”, “Ô sao cậu biết?”, tự hào không nhỉ?

Nếu bạn coi mình là con người của xã hội hiện đại, thì thành công của bạn được quyết định bởi tri thức và thông tin bạn có. Thông tin xã hội thậm chí sẽ ảnh hưởng đến lợi ích trực tiếp của bạn. Nếu bạn có thông tin, bạn sẽ biết được rằng Việt Nam là nước duy nhất trên thế giới còn quản lý dân cư bằng hộ khẩu (trước đây Trung Quốc cũng dùng hộ khẩu song hiện nay đã bắt đầu bỏ dần ở một số tỉnh, thành phố). Quốc hội Việt Nam đang bàn bạc về Luật cư trú (đề cập đến quyền tự do cư trú còn bị cuốn sổ hộ khẩu hạn chế).

Các bạn sẽ đoán biết được, rằng chỉ trong nay mai thôi các bạn sẽ không còn phải lo về vấn đề hộ khẩu, sẽ không cần phải có hộ khẩu thì mới làm được sổ đỏ, mới đăng kí được xe, mới kiếm được việc làm ở các thành phố lớn…; và cũng không vì cuốn sổ hộ khẩu mà các nữ sinh ngoại tỉnh sau khi ra trường phải chăm chăm kiếm một anh chồng người Hà Nội để được nhập hộ khẩu thành phố. Các bạn sẽ biết Việt Nam đang từng bước học hỏi như thế nào, khi FDI, ODA và các nhà đầu tư nước ngoài đang quan tâm đến thị trường Việt Nam, khi thị trường chứng khoán Việt Nam sau 5 năm ốm yếu giờ đã sắp có các tổng công ty lên sàn giao dịch…

Nhìn ra bạn bè thế giới, khi giới trẻ Mỹ, Nhật, Hàn và Trung Quốc rất quan tâm đến giới lãnh đạo, đến tình hình nước họ, thì giới trẻ Việt Nam vẫn rất thờ ơ, lãnh đạm và coi như chẳng liên quan đến mình. Đó là sự thờ ơ nguy hiểm, bạn có thấy vậy không? Bởi không ai khác ngoài giới trẻ Việt Nam, ngoài tôi, ngoài bạn phải có trách nhiệm và góp phần vào sự chuyển động của đất nước mình.
Lê Trang
VietnamNet