My OperaCuộc trò chuyện giữa thầy giáo và học sinh
Sunday, January 20, 2008 6:33:18 AM
Cuộc trò chuyện giữa thầy giáo và học sinh
Lê Thị Liên Hoan
TG: Chào em. Em đang làm gì đấy?
HS: Dạ thưa thầy, em đang đọc một cuốn tiểu thuyết.
TG: Hay lắm. Vì sao em đọc nó?
HS: Thưa thầy, em muốn trở thành nhà văn.
TG: Rất tốt.
HS: Và em cho rằng, muốn thành nhà văn, thì việc đầu tiên là phải đọc các nhà văn khác.
TG: Rồi quyên đi!
HS: Sao ạ?
TG: Thầy nói rồi đấy. Em đọc, rồi em phải quên ngay.
HS: Nếu không?...
TG: Nếu không thì em sẽ trở thành một nhà văn… tương tự. Mà trong nghệ thuật, sự tương tự không khác sự…hỏng bét bao nhiêu.
HS: Ý thầy là?
TG: Ý tôi là văn học nói riêng và nghệ thuật nói chung không có mẫu.
HS: Em tin thầy.
TG: Tuy tin, nhưng em vẫn hay làm theo mẫu, hay bắt chước mẫu. Đấy là một trong những thói quen nguy hại nhất của người nghệ sĩ
HS: Em chưa phải là nghệ sĩ thưa thầy.
TG: Thế nghệ sĩ là gì? Là một cá nhân có khả năng sáng tạo. Thế sáng tạo là gì? Là làm ra một cái gì đó không giống với tất cả những cái đã từng có trước đây, đúng không nào?
HS: Thưa thầy đúng.
TG: Muốn làm ra một thứ độc đáo, chúng ta có hai cách: Một là, tìm hiểu tất cả những cái gì đã có; hai là, chả cần tìm hiểu gì hết, cứ làm theo trí tưởng tượng của mình.
HS: Thưa thầy, vậy thầy khuyên em cách nào?
TG: Cách thứ ba. Em cứ đọc, em cứ học nhưng khi sáng tác em phải quên đi.
HS: Quên cả Tolstoy? Quyên cả Gorki?
TG: Đúng. Quên hết. Dù các nhà văn đó có vĩ đại đến đâu. Nếu em tên Tèo, thì tác phẩm của em là tác phẩm mang dấu ấn Tèo, không thể, dù là Sheakspeara Tèo hay Victo Hugo Tèo gì cả.
HS: Thưa thầy, em hiểu.
TG: Em chưa hiểu hết đâu, trong văn hóa không có gì khó hơn việc thóat ra khỏi ảnh hưởng của người khác.
HS: Tại sao ạ?
TG: Tại vì đầu tiên, những người khác đó quá hấp dẫn và nổi tiếng. Nổi tiếng đến mức chỉ cần giống như họ cũng sang trọng lắm rồi. Thứ hai là người ta có thói quen dạy nhau bắt chước.
HS: Khoan đã. Thưa thầy. Chính bắt chước đã hình thành phản xạ. Chính phản xạ đã hình thành bản năng. Rồi chính bản năng đã tạo nên hành động.
TG: Rồi chính hành động đã tạo thành kinh nghiệm. Rồi chính kinh nghiệm đã dẫn dắt ta đi vào chỗ…kẻ khác đã đi rồi.
HS: Ô!...
TG: Những điều tôi nói thực ra không có gì mới. Nhưng trong thực tế cuộc sống, thói quen dạy, học và làm theo sự bắt chước đã trở nên trầm trọng và nguy hiểm hơn nữa, sự trầm trọng này càng ngày càng mang dấu ấn…tự nhiên!
HS: Nghĩa là?...
TG: Nghĩa là người ta coi bắt chước thành chuyện đương nhiên, chuyện cần làm, và kinh khủng nhất, thành tiêu chuẩn! Hậu quả của nó là, trong văn học, trong phim ảnh, trong sân khấu đầy rẫy những nhân vật và những tình huống giống hệt nhau.
HS: Thưa thầy, phải chăng đó là mặt trái của giáo dục?
TG: Giáo dục không bao giờ có mặt trái. Nhưng phương pháp giáo dục thì có. Phương pháp thuận tiện nhất, dễ làm nhất và đơn giản nhất của giáo dục là dạy học sinh phải làm giống như cái này hoặc làm giống như cái kia. Nó có lợi ích là tiện và nhanh, an tòan nhưng phương pháp đó sẽ thủ tiêu sự sáng tạo, vốn là hành vi quan trọng nhất của mọi con người.
HS: Chính vì thế mà…
TG: Thầy khuyên em đọc sách để biết. Nhưng biết rồi để quên. Thầy khẳng định rằng, sức mạnh của quên đôi khi còn cao hơn sức mạnh của nhớ. Bởi chỉ có dám quên, em mới dám có những trang viết của riêng mình.
HS: Thầy có thể đưa ra dẫn chứng được không?
TG: Được chứ. Các nhà văn nổi tiếng mà em biết chả có ai học ở trường viết văn. Họ tự học trong cuộc sống là chính. Mà cuộc sống, chắc em cũng biết, rất ít kiểm tra ta bằng cách thuộc lòng.
HS: Vâng!
TG: Không cứ văn học, rất nhiều môn nghệ thụât cũng phát triển theo cách đó, theo cách mỗi cá nhân khác nhau phải có một con đường khác nhau. Đó là nguyên tắc cơ bản nhất. Và suy cho cùng, quên còn chưa nguy hại bằng…vờ quên. Em thân yêu của thầy ạ.
HS: Em xin cám ơn thầy.
(Theo ANTG cuối tháng 11/2007)
Lê Thị Liên Hoan
TG: Chào em. Em đang làm gì đấy?
HS: Dạ thưa thầy, em đang đọc một cuốn tiểu thuyết.
TG: Hay lắm. Vì sao em đọc nó?
HS: Thưa thầy, em muốn trở thành nhà văn.
TG: Rất tốt.
HS: Và em cho rằng, muốn thành nhà văn, thì việc đầu tiên là phải đọc các nhà văn khác.
TG: Rồi quyên đi!
HS: Sao ạ?
TG: Thầy nói rồi đấy. Em đọc, rồi em phải quên ngay.
HS: Nếu không?...
TG: Nếu không thì em sẽ trở thành một nhà văn… tương tự. Mà trong nghệ thuật, sự tương tự không khác sự…hỏng bét bao nhiêu.
HS: Ý thầy là?
TG: Ý tôi là văn học nói riêng và nghệ thuật nói chung không có mẫu.
HS: Em tin thầy.
TG: Tuy tin, nhưng em vẫn hay làm theo mẫu, hay bắt chước mẫu. Đấy là một trong những thói quen nguy hại nhất của người nghệ sĩ
HS: Em chưa phải là nghệ sĩ thưa thầy.
TG: Thế nghệ sĩ là gì? Là một cá nhân có khả năng sáng tạo. Thế sáng tạo là gì? Là làm ra một cái gì đó không giống với tất cả những cái đã từng có trước đây, đúng không nào?
HS: Thưa thầy đúng.
TG: Muốn làm ra một thứ độc đáo, chúng ta có hai cách: Một là, tìm hiểu tất cả những cái gì đã có; hai là, chả cần tìm hiểu gì hết, cứ làm theo trí tưởng tượng của mình.
HS: Thưa thầy, vậy thầy khuyên em cách nào?
TG: Cách thứ ba. Em cứ đọc, em cứ học nhưng khi sáng tác em phải quên đi.
HS: Quên cả Tolstoy? Quyên cả Gorki?
TG: Đúng. Quên hết. Dù các nhà văn đó có vĩ đại đến đâu. Nếu em tên Tèo, thì tác phẩm của em là tác phẩm mang dấu ấn Tèo, không thể, dù là Sheakspeara Tèo hay Victo Hugo Tèo gì cả.
HS: Thưa thầy, em hiểu.
TG: Em chưa hiểu hết đâu, trong văn hóa không có gì khó hơn việc thóat ra khỏi ảnh hưởng của người khác.
HS: Tại sao ạ?
TG: Tại vì đầu tiên, những người khác đó quá hấp dẫn và nổi tiếng. Nổi tiếng đến mức chỉ cần giống như họ cũng sang trọng lắm rồi. Thứ hai là người ta có thói quen dạy nhau bắt chước.
HS: Khoan đã. Thưa thầy. Chính bắt chước đã hình thành phản xạ. Chính phản xạ đã hình thành bản năng. Rồi chính bản năng đã tạo nên hành động.
TG: Rồi chính hành động đã tạo thành kinh nghiệm. Rồi chính kinh nghiệm đã dẫn dắt ta đi vào chỗ…kẻ khác đã đi rồi.
HS: Ô!...
TG: Những điều tôi nói thực ra không có gì mới. Nhưng trong thực tế cuộc sống, thói quen dạy, học và làm theo sự bắt chước đã trở nên trầm trọng và nguy hiểm hơn nữa, sự trầm trọng này càng ngày càng mang dấu ấn…tự nhiên!
HS: Nghĩa là?...
TG: Nghĩa là người ta coi bắt chước thành chuyện đương nhiên, chuyện cần làm, và kinh khủng nhất, thành tiêu chuẩn! Hậu quả của nó là, trong văn học, trong phim ảnh, trong sân khấu đầy rẫy những nhân vật và những tình huống giống hệt nhau.
HS: Thưa thầy, phải chăng đó là mặt trái của giáo dục?
TG: Giáo dục không bao giờ có mặt trái. Nhưng phương pháp giáo dục thì có. Phương pháp thuận tiện nhất, dễ làm nhất và đơn giản nhất của giáo dục là dạy học sinh phải làm giống như cái này hoặc làm giống như cái kia. Nó có lợi ích là tiện và nhanh, an tòan nhưng phương pháp đó sẽ thủ tiêu sự sáng tạo, vốn là hành vi quan trọng nhất của mọi con người.
HS: Chính vì thế mà…
TG: Thầy khuyên em đọc sách để biết. Nhưng biết rồi để quên. Thầy khẳng định rằng, sức mạnh của quên đôi khi còn cao hơn sức mạnh của nhớ. Bởi chỉ có dám quên, em mới dám có những trang viết của riêng mình.
HS: Thầy có thể đưa ra dẫn chứng được không?
TG: Được chứ. Các nhà văn nổi tiếng mà em biết chả có ai học ở trường viết văn. Họ tự học trong cuộc sống là chính. Mà cuộc sống, chắc em cũng biết, rất ít kiểm tra ta bằng cách thuộc lòng.
HS: Vâng!
TG: Không cứ văn học, rất nhiều môn nghệ thụât cũng phát triển theo cách đó, theo cách mỗi cá nhân khác nhau phải có một con đường khác nhau. Đó là nguyên tắc cơ bản nhất. Và suy cho cùng, quên còn chưa nguy hại bằng…vờ quên. Em thân yêu của thầy ạ.
HS: Em xin cám ơn thầy.
(Theo ANTG cuối tháng 11/2007)
