My OperaNhững danh từ không thể thay thế
Tuesday, April 15, 2008 1:49:28 PM
Chúng ta nên dịch các từ sau như thế nào?
1. Phở
2. Nem
3. Bia hơi
4. Áo dài
5. Tết
Nếu ai đó định dịch là Noddles with beef (chicken), springroll, longdress, Lunar (Chinese) new year, v.v. thì phải xem lại ngay. Một là không chính xác, hai là rất lệch lạc về văn hóa.
1. Không chính xác
Tôi tên là Lâm, tự nhiên mà bị giới thiệu “Đây là anh Kobayashi của Việt Nam chắc sẽ nổi điên lên mất! Bạn tên là Thảo, tự dưng bị gọi là Ms. Grass thì có tức không? Chắc chắn là tức rồi, các bạn “Phở”, “Nem”, “Bia hơi” cũng tức giận lắm, nhưng không nói ra được mà thôi.
Không hiểu xuất phát từ khi nào mà chúng ta có thói quen dùng danh từ chung dịch danh từ riêng? Noodles là một khái niệm quá rộng để dịch “phở”, tương tự như thế với các danh từ còn lại. Thậm chí, người ta còn mạnh dạn dịch cả danh từ riêng “Chùa Hương” thành “Perfume Pagoda” (danh từ tiếng Anh này rất nổi tiếng với dân du lịch bụi, và được sử dụng ở hầu hết sách hướng dẫn du lịch). Nếu noodles/macaroni mà tương đương với Udon của Nhật, Spaghetti của Ý, Phở của Việt Nam… thì cuộc sống này thật là nhàm chán và tẻ nhạt. Tại sao người Mỹ không nói “Oh, I’m happy because it’s now our TẾT time” mà chúng ta lại phải dùng “New Year Holiday” của họ thay cho TẾT của ta? Tại sao người Nhật không gọi Sashimi của họ là raw fish (dù thực tế là thế), người Ấn không gọi Lassi của họ là yoghurt mà chúng ta lại phải gọi nem là springroll?
Người ta hoàn toàn có lý khi làm vậy, đó không phải là cục bộ chủ nghĩa, địa phương chủ nghĩa mà đó là đa dạng văn hóa, tôn trọng bản sắc dân tộc, và hơn hết là tình yêu nước.
2. Tình yêu nước được “trả công” sòng phẳng
Mỗi khi đi du lịch xa, bạn mong muốn gì nào? Chiêm ngưỡng những mảnh đất, con người mới, trải nghiệm, tận hưởng văn hóa ẩm thực các nơi khác nhau… đương nhiên là thế rồi. Thật tự hào nếu được kể cho bạn bè nghe cảm giác ăn Spaghti dưới chân tháp nghiêng Pizza, được thưởng thức các loại sashimi tại Nhật trong mùa anh đào nở, được xuýt xoa vì cay khi ăn Tom Yang Kum tại một chợ đêm Bangkok, v.v. Nếu nếu mà thay Spaghetti, Tom Yang Kum bằng noddles, sashimi bằng raw fish thì rõ ràng câu chuyện chả có gì ấn tượng cả. Thật tự hào chúng ta đã thưởng thức món ngon trăm miền tại những vùng đất lạ, và ấn tượng hơn nếu nhớ cả tên riêng của các món ăn ấy nữa, chả phải người ta trả rất nhiểu tiền đi du lịch để nhận được những điều đó ư?
Trở lại trường hợp chúng ta, khi về nước, tất cả những gì du khách nhớ là beef noddles, Chinese New year in VietNam, là springroll… là những danh từ chung vô cảm. Điều ấy không làm nên sức hút văn hóa, không làm nên bản sắc dân tộc, và không hấp dẫn du khách. Không nói đâu xa, những nước có nền du lịch thịnh vượng cạnh chúng ta như Trung Quốc, Thái Lan, Ấn Độ, Nhật Bản, v.v… là những nước có nhiều “danh từ riêng” nhất. Tại sao họ giữ được những “danh từ riêng” ấy? Là vì họ có ý thức và lòng yêu nước của họ đã được “trả công” sòng phẳng, dù đó không phải là mục đích cuối cùng của họ. Chúng ta cũng yêu nước như họ, nhưng chúng ta chưa thực sự có ý thức giữ gìn bản sắc dân tộc, thế nên phải mãi đến gần đây “nem”, “phở”… mới được trả lại cái tên của chính nó trên bản đồ ẩm thực thế giới (mà phần nhiều công ấy về những người nước ngoài du lịch đến Việt Nam).
Mở sách hướng dẫn du lịch ra, thật tự hào khi nhận thấy người nước ngoài biết đến Việt nam qua Hồ Chí Minh, Phở, Nem, Tết, v.v… Những điều ấy làm nên bản sắc dân tộc, là sức hút với thế giới, và xứng đáng được trân trọng và gìn giữ, trong đó, việc đầu tiên và đơn giản nhất là gìn giữ các “danh từ riêng” ấy. Gìn giữ như thế là tổng hợp của tư duy kinh tế - văn hóa nhạy bén và lòng ái quốc.
Nguyễn Hoàng Lâm
Nguyenksnguyenks # Sunday, April 20, 2008 4:39:37 PM
Lachanlananhle273 # Sunday, April 27, 2008 11:27:21 AM
Nguyenksnguyenks # Tuesday, April 29, 2008 1:23:25 AM
Lachanlananhle273 # Tuesday, April 29, 2008 1:31:28 AM
Tuyet Bangtuyet-bang # Wednesday, April 30, 2008 7:16:59 PM
Nguyenksnguyenks # Thursday, May 1, 2008 2:39:37 PM
Unregistered user # Wednesday, October 28, 2009 7:16:50 AM